ಅಗ್ನಿಪುರಾಣಮ್

ತೈಲಮೂಷಣಸಂಯುಕ್ತಂ ಗಲಗ್ರಹಗದಾಪಹಮ್ । ಅಷ್ಟಭಿರ್ಲವಣೈಃ ಪಿಷ್ಟೈಃ ಪ್ರಸನ್ನಾಃ ಪಾಯಯೇದ್ಘೃತಮ್ ।। ೨೮೭.

ಉಷ್ಣತೆ ಇರುವ ಎಣ್ಣೆ ಗಲಗಹ ರೋಗ ನಿವಾರಣೆಗೆ ಉಪಯುಕ್ತ; ಎಂಟು ವಿಧದ ಉಪ್ಪನ್ನು ಪುಡಿಮಾಡಿ ತುಪ್ಪದಲ್ಲಿ ಕಲಸಿ ಕೊಡಬೇಕು.

ಮೂತ್ರಭಙ್ಗೇಽಥ ವಾ ವೀಜಂ ಕ್ಕಥಿತಂ ತ್ರಪೂಷಸ್ಯ ಚ । ತ್ವಗ್ದೋಷೇಷು ಪಿವೇನ್ನಿಮ್ಬಂ ವೃಷಂ ವಾ ಕ್ಕಥಿತಂ ದ್ವಿಪಃ ।। ೨೮೭.

ಮೂತ್ರ ಬಿಡಲು ಕಷ್ಟವಾದಾಗ ಅಥವಾ ವೀರ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಎರುಂಡೆ ಬೀಜವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕು. ಚರ್ಮದ ಕಾಯಿಲೆಗೆ ಬೇವು ಸೇವಿಸಬೇಕು. ವೀರ್ಯವರ್ಧನೆಗೆ ಗಜವು ಶುಭಕರ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಗವಾಂ ಮೂತ್ರಂ ವಿಡ಼ಙ್ಗಾನಿ ಕೃಮಿಕೋಷ್ಠೇಷು ಶಸ್ಯತೇ । ಶ್ರೃಙ್ಗವೇರಕಣಾದ್ರಾಕ್ಷಾಶರ್ಕರಾಭಿಃ ಶ್ರೃತಂ ಪಯಃ ।। ೨೮೭.

ಹುಳಗಳು ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದರೆ ಹಸುವಿನ ಮೂತ್ರ ಮತ್ತು ವಿರಂಗಾ ಉಪಯುಕ್ತ. ಶುಂಠಿ, ದ್ರಾಕ್ಷಿ ಮತ್ತು ಸಕ್ಕರೆ ಹಾಕಿ ಹಾಲನ್ನು ಕುದಿಸಿ ಕುಡಿಯುವುದು ಕೂಡ ಒಳ್ಳೆಯದು.

ಕ್ಷತಕ್ಷಯಕರಂ ಪಾನಂ ತಥಾ ಮಾಂಸರಸಃ ಶುಭಃ । ಮುದ್‌ಗೋದನಂ ವ್ಯೋಷಯುತಮರುಚೌ ತು ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ ।। ೨೮೭.

ಗಾಯಗಳು ಅಥವಾ ಕ್ಷಯಕ್ಕೆ ಮದ್ದುಗಳ ಪಾನ ಮತ್ತು ಮಾಂಸ ರಸ ಸೇವನೆ ಉತ್ತಮ. ರುಚಿ ಇಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ ಹುರುಳಿಕಾಯಿ ಹಾಕಿ ಅಕ್ಕಿ ಬಿಸಿ ಮಾಡಿ, ಮಸಾಲೆ ಸೇರಿಸಿ ತಿನ್ನುವುದು ಶ್ಲಾಘನೀಯ.

ತ್ರಿವೃದ್ವ್ಯೋಷಾಗ್ನಿದನ್ತ್ಯರ್ಕಶ್ಯಾಮಾಕ್ಷೀರೇ ಭಪಿಪ್ಪಲೀ । ಏತೈರ್ಗುಲ್ಮಹರಃ ಸ್ನೇಹಃ ಕೃತಶ್ಚೈವ ತಥಾಪರಃ ।। ೨೮೭.

ತ್ರಿವೃತ್, ಮಸಾಲೆ, ಅಗ್ನಿದಂತಿ, ಅರ್ಕ, ಶ್ಯಾಮ, ಹಾಲು ಮತ್ತು ಪಿಪ್ಪಳಿ ಇವುಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಎಣ್ಣೆ ಹೊಟ್ಟೆಯ ಗಡ್ಡೆಗಳಿಗೆ ಉಪಯುಕ್ತ. ಇನ್ನೊಂದು ರೀತಿಯ ಎಣ್ಣೆಯೂ ಇದೆ.

ಭೇದನದ್ರಾವಣಾಭ್ಯಙ್ಗಸ್ನೇಹಪಾನಾನುವಾಸನೈಃ । ಸರ್ವಾನೇವ ಸಮುತ್ಪನ್ನಾನ್ ವಿದ್ರವಾನ್ ಸಮುಪಾಹರೇತ್ ।। ೨೮೭.

ವಿರೇಚನ, ಕರಗಿಸುವ ವಸ್ತುಗಳು, ಮಸಾಜ್, ಎಣ್ಣೆ ಕುಡಿಯುವುದು ಮತ್ತು ಬಾಸ್ತಿ ಇವುಗಳಿಂದ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯ ದ್ರವದೋಷಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಬಹುದು.

ಯಷ್ಟಿಕಂ ಮುದ್‌ಗಸೂಪೇನ ಶಾರದೇನ ತಥಾ ಪಿವೇತ್ । ಬಾಲವಿಲ್ವೈಸ್ತಥಾ ಲೇಪಃ ಕಟುರೋಗೇಷು ಶಸ್ಯತೇ ।। ೨೮೭.

ಯಷ್ಟಿಕವನ್ನು ಹುರುಳಿಕಾಯಿ ಸಾರು ಜೊತೆಗೆ ಶರದೃತುವಿನಲ್ಲಿ ಕುಡಿಯಬೇಕು. ಬಾಲ ಬೇಳದ ಹಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಲೇಪ ಮಾಡುವುದು ತೀವ್ರ ಕಾಯಿಲೆಗಳಿಗೆ ಒಳ್ಳೆಯದು.

ವಿಡಙ್ಗೇನ್ದ್ರಯವೌ ಹಿಙ್ಗು ಸರಲಂ ರಜನೀದ್ವಯಮ್ । ಪೂರ್ವಾಹ್ಣೇ ಪಾಯಯೇತ್ ಪಿಣ್ಡಾತ್ ಪಿಣ್ಡಾನ್ ಸರ್ವಶೂಲೋಪಶಾನ್ತಯೇ ।। ೨೮೭.

ವಿಡಂಗ, ಇಂದ್ರಯವ, ಹಿಂಗು, ಸರಳ ಮತ್ತು ಎರಡು ವಿಧದ ಅರಿಶಿಣ ಇವುಗಳನ್ನು ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಗಟ್ಟಿಯಾದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನೀಡಬೇಕು. ಇದರಿಂದ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯ ಹೊಟ್ಟೆ ನೋವು ಶಮನವಾಗುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಧಾನಭೋಜನೇ ತೇಷಾಂ ಯಷ್ಟಿಕಬ್ರೀಹಿಶಾಲಯಃ । ಮಧ್ಯಮೌ ಯವಗೋಧೂಮೌ ಯವಗೋಧೂಮೌ ಶೇಷಾ ದನ್ತಿನಿ ಚಾಧಮಾಃ ।। ೨೮೭.

ಪ್ರಧಾನ ಊಟಕ್ಕೆ ಯಷ್ಟಿಕ, ಬ್ರೀಹಿ ಮತ್ತು ಶಾಲಿ ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು. ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಊಟಕ್ಕೆ ಜೋಳ ಮತ್ತು ಗೋಧಿ. ಉಳಿದವರಿಗೆ ಜೋಳ, ಗೋಧಿ ಮತ್ತು ದಂತಿನಿ ಕಡಿಮೆ ಗುಣಮಟ್ಟದವು.

ಯವಶ್ಚೈವ ತಥೈವೇಕ್ಷುರ್ನಾಗಾನಾಂ ಬಲವರ್ದ್ಧನಃ । ನಾಗಾನಾಂ ಯವಸಂ ಶುಷ್ಕಂ ತಥಾ ಧಾತುಪ್ರಕೋಪಣಂ ।। ೨೮೭.

ಜೋಳ ಮತ್ತು ಇಕ್ಕರೆ ಗಜಗಳಿಗೆ ಬಲವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಒಣ ಜೋಳ ಹುಲ್ಲು ಗಜಗಳಿಗೆ ದೇಹದ ಧಾತುಗಳನ್ನು ಕೆಡಿಸುತ್ತದೆ.

ಮದಕ್ಷೀಣಸ್ಯ ನಾಗಸ್ಯ ಪಯಃಪಾನಂ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ । ದೀಪನೀಯೈಸ್ತಥಾ ದ್ರವ್ಯೈಃ ಶ್ರೃತೋ ಮಾಂಸರಸಃ ಶುಭಃ ।। ೨೮೭.

ಮದ್ಯದಿಂದ ದುರ್ಬಲವಾದ ಗಜಕ್ಕೆ ಹಾಲು ಕುಡಿಯುವುದು ಉತ್ತಮ. ಹಾಗೆಯೇ ಜೀರ್ಣಶಕ್ತಿವರ್ಧಕ ವಸ್ತುಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಾಂಸ ರಸ ಕುದಿಸಿ ಕೊಡುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು.

ಕಟುಮತ್ಸ್ಯವಿಡ಼ಙ್ಗಾನಿ ಕ್ಷಾರಃ ಕೋಷಾತಕೀ ಪಯಃ । ಹರಿದ್ರಾಚೇತಿ ಧೂಪೋಯಂ ಕುಞ್ಜರಸ್ಯ ಜಯಾವಹಃ ।। ೨೮೭.

ಕಹಿ ಮೀನು, ವಿರಂಗಾ, ಕ್ಷಾರ, ಕೋಸಾತಕಿ, ಹಾಲು ಮತ್ತು ಅರಿಶಿಣ ಇವುಗಳಿಂದ ಧೂಪ ಮಾಡಿದರೆ ಗಜಕ್ಕೆ ಜಯ ಬರುತ್ತದೆ.

ಪಿಪ್ಪಲೀತಣ್ಡುಲಾಸ್ತೈಲಂ ಮಾಧ್ವೀಕಂ ಮಾಕ್ಷಇಕಮ್ ತಥಾ । ನೇತ್ರಯೋಃ ಪರಿಷೇಕೋಯಂ ದೀಪನೀಯಃ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ ।। ೨೮೭.

ಪಿಪ್ಪಳಿ, ಅಕ್ಕಿ ಎಣ್ಣೆ, ಮಾದ್ವಿಕ, ಜೇನು ಇವುಗಳಿಂದ ಕಣ್ಣುಗಳಿಗೆ ತೊಳೆಯುವುದು ಜೀರ್ಣಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಶ್ಲಾಘನೀಯ.

ಪುರೀಷಞ್ಜತನೇತ್ರಸ್ತು ತಥಾ ಪಾರಾವತಸ್ಯ ಚ । ಕ್ಷೀರವೃಕ್ಷಕರೀಷಾಶ್ಚ ಪ್ರಸನ್ನಾಯೇಷ್ಟಮಞ್ಜನಂ ।। ೨೮೭.

ಪಾರಿವಾಳ ಮತ್ತು ಪಾರಿವಾಳದ ಮಾಲ, ಹಾಲು ಕೊಡುವ ಮರಗಳ ಮಾಲ ಕೂಡ ದೃಷ್ಟಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಅಂಜನವಾಗಿದೆ.

ಅನೇನಾಞ್ಜಿನೇತ್ರಸ್ತು ಕರೋತಿ ಕದನಂ ರಣೇ । ಉತ್‌ಪಲಾನಿ ಚ ನೀಲಾನಿ ಸುಸ್ತನ್ತಗರಮೇವ ಚ ।। ೨೮೭.

ಈ ಅಂಜನದಿಂದ ಕಣ್ಣು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಯಂಕರವಾಗುತ್ತದೆ. ನೀಲಿ ತಾವರೆ ಮತ್ತು ಚೆನ್ನಾಗಿ ನೇಯ್ದ ಹತ್ತಿಯ ದಾರಿಯನ್ನೂ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.

ತಣ್ಡುಲೋದಕಪಿಷ್ಟಾನಿ ನೇತ್ರನಿರ್ವಾಪನಂ ಪರಮ್ । ನಖವೃದ್ಧೌ ನಖಚ್ಛೇದಸ್ತೈಲಸೇಕಶ್ಚ ಮಾಸ್ಯಪಿ ।। ೨೮೭.

ಅಕ್ಕಿ ಹಿಟ್ಟು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕಲಸಿ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಹಚ್ಚುವುದು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಶೀತಕಾರಕ. ನಖ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ತಿಂಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಬಾರಿ ನಖ ಕತ್ತರಿಸಿ ಎಣ್ಣೆ ಹಚ್ಚುವುದು ಕೂಡ ಒಳ್ಳೆಯದು.

ಶಯ್ಯಾಸ್ಥಾನಂ ಭವೇಚ್ಚಾಸ್ಯ ಕರೀಷೈಃ ಪಾಂಶುಭಿಸ್ತಥಾ । ಶರನ್ನಿದಾಘಯೋಃ ಸೇಕಃ ಸರ್ಪಿಷಾ ಚ ತಥೇಷ್ಯತೇ ।। ೨೮೭.

ಅದರ ಮಲಗುವ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಮಾಲ ಮತ್ತು ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಮಾಡಬೇಕು. ಶರದೃತುವಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ತುಪ್ಪವನ್ನು ಹಚ್ಚುವುದು ಶ್ಲಾಘನೀಯ.

ಧನ್ವನ್ತರಿರುವಾಚ ಅಶ್ವವಾಹನಸಾರಞ್ಚ ವಕ್ಷ್ಯೇ ಚಾಶ್ವಚಿಕಿತ್ಸನಮ್ । ವಾಜಿನಾಂ ಸಂಗ್ರಹಃ ಕಾರ್ಯೋ ಧರ್ಮ್ಮಕರ್ಮಾರ್ಥಸಿದ್ಧಯೇ ।। ೨೮೮.

ಧನ್ವಂತರಿ ಹೇಳಿದನು: ನಾನು ಈಗ ಕುದುರೆ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಕುರಿತು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಧರ್ಮ, ಕಾರ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಪತ್ತಿಗಾಗಿ ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಬೇಕು.

ಅಶ್ವಿನೀ ಶ್ರವಣಂ ಹಸ್ತಂ ಉತ್ತರಾತ್ರಿತಯನ್ತಥಾ । ನಕ್ಷತ್ರಾಣಿ ಪ್ರಶಸ್ತಾನಿ ಹಯಾನಾಮಾದಿವಾಹನೇ ।। ೨೮೮.

ಅಶ್ವಿನಿ, ಶ್ರವಣ, ಹಸ್ತ, ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ತೃತೀಯ ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಏರುವುದಕ್ಕೆ ಶುಭಕರ.

ಹೇಮನ್ತಃ ಶಿಶಿರಶ್ಚೈವ ವಸನ್ತಶ್ಚಾಶ್ವಾವಾಹನೇ । ಗ್ರೀಷ್ಮೇ ಶರದಿ ವರ್ಷಾಸು ನಿಷಿದ್ಧಂ ಬಾಹನಂ ಹಯೇ ।। ೨೮೮.

ಹೆಮಂತ, ಶಿಶಿರ ಮತ್ತು ವಸಂತ ಋತುಗಳಲ್ಲಿ ಕುದುರೆಯನ್ನು ಓಡಿಸಬಹುದು; ಆದರೆ ಗ್ರೀಷ್ಮ, ಶರದ್ ಮತ್ತು ವರ್ಷಾ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕುದುರೆಯ ಮೇಲೆ ಚಲಿಸುವುದು ನಿಷಿದ್ಧ.

ತೀಬ್ರೈರ್ನ್ನ ಚ ಪರೈರ್ದ್ದಣ್ಡೈರದೇಶೇ ನ ಚ ತಾಡಯೇತ್ । ಕೀಲಾಸ್ಥಿಸಂಕುಲೇ ಚೈವ ವಿಷಮೇ ಕಣ್ಟಕಾನ್ವಿತೇ ।। ೨೮೮.

ಹೆಚ್ಚು ಬಲವಾಗಿ ಅಥವಾ ಕಠಿಣವಾಗಿ ಹೊಡೆಯಬಾರದು, ಅಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ತಕ್ಕ ಸ್ಥಳವಲ್ಲದೆ ಹೊಡೆಯಬಾರದು; ಕಂಬಗಳು, ಎಲುಬುಗಳು ತುಂಬಿರುವ ಜಾಗದಲ್ಲಿಯೂ, ಕಂಟಕಗಳಿರುವ ಅಸಮತಟ್ಟಾದ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಹೊಡೆಯಬಾರದು.

ವಾಲುಕಾಪಙ್ಕಸಂಚ್ಛನ್ನೇ ಗರ್ತ್ತಾಗರ್ತ್ತಪ್ರದೂಷಿತೇ । ಅಚಿತ್ತಜ್ಞೋ ವಿನೋಪಾಯೈರ್ವಾಹನಂ ಕುರುತೇ ತು ಯಃ ।। ೨೮೮.

ಮಣ್ಣು ಅಥವಾ ಕೆಸರು ತುಂಬಿರುವ ಜಾಗದಲ್ಲಿ, ಅಥವಾ ಗುಂಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಹೊಂಡಗಳಿಂದ ಹಾಳಾದ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ, ಯಾರು ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಇಲ್ಲದೆ ಅಥವಾ ಸರಿಯಾದ ವಿಧಾನವಿಲ್ಲದೆ ಕುದುರೆಯನ್ನು ಓಡಿಸುತ್ತಾರೋ ಅವರು ಅಜ್ಞಾನಿಗಳು.

ಸ ವಾಹ್ಯತೇ ಹಯೇನೈವ ಪೃಷ್ಠಸ್ಥಃ ಕಟಿಕಾಂ ವಿನಾ । ಛನ್ದಂ ವಿಜ್ಞಾಪಯೇತ್ ಕೋಪಿ ಸುಕೃತೀ ಧೀಮತಾಂ ವರಃ ।। ೨೮೮.

ಯಾರು ಕಟಿಕಾವಿಲ್ಲದೆ ಕುದುರೆಯ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತು ಓಡಿಸುತ್ತಾರೋ ಅವರು ತಮ್ಮ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ಕುದುರೆಗೆ ತಿಳಿಸಬೇಕು; ಧರ್ಮನಿಷ್ಠ ಮತ್ತು ವಿವೇಕಿಯಾದವನು ಹೀಗೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.

ಅಬ್ಯಾಸಾದಬಿಯೋಗಾಚ್ಚ ವಿನಾಶಾಸ್ತ್ರಂ ಸ್ವವಾಹಕಃ । ಸ್ನಾತಸ್ಯ ಪ್ರಾಙ್ಮುಖಸ್ಯಾಥ ದೇವಾನ್ ವಪುಷಿ ಯೋಜಯೇತ್ ।। ೨೮೮.

ಅಭ್ಯಾಸ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ದೂರವಿದ್ದರೆ, ಕುದುರೆ ತನ್ನ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಮರೆತುಬಿಡುತ್ತದೆ; ಸ್ನಾನಮಾಡಿ ಪೂರ್ವದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ನಿಂತು ದೇವರಿಗೆ ಕುದುರೆಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು.

ಪ್ರಣವಾದಿನಮೋನ್ತೇನ ಸ್ವವೀಜೇನ ಯಥಾಕ್ರಮಮ್ । ಬ್ರಹ್ಮಾ ಚಿತ್ತೇ ವಲೇ ವಿಷ್ಣುರ್ವೈನತೇಯಃ ಪರಾಕ್ರಮೇ ।। ೨೮೮.

ಪ್ರಣವವನ್ನು ಪಠಿಸಿ, ಕ್ರಮವಾಗಿ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಜಪಿಸಿ: ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮ, ಬಲದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣು, ಶೌರ್ಯದಲ್ಲಿ ಗರುಡನನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು.

ಪಾರ್ಶ್ವೇ ರುದ್ರಾ ಗುರುರ್ಬುದ್ಧೌ ವಿಶ್ವೇದೇವಾಶ್ಚ ಮರ್ಮಸು । ದೃಗಾವರ್ತ್ತೇ ದೃಶೀನ್ದ್ವರ್ಕೌ ಕರ್ಣಯೋರಶ್ವಿನೌ ತಥಾ ।। ೨೮೮.

ಕುದರೆಯ ಎರಡೂ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ರುದ್ರರು, ಬುದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಗುರು, ಪ್ರಾಣಬಿಂದುಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದೇವರು, ಕಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯ, ಕಿವಿಯಲ್ಲಿ ಅಶ್ವಿನೀದೇವತೆಗಳು ನೆಲಸಿರುತ್ತಾರೆ.

ಜಠರೇಽಗ್ನಿಃ ಸ್ವಧಾ ಸ್ವೇದೇ ವಾಗ್ಜಿಹ್ವಾಯಾಂ ಜವೇಽನಿಲಃ । ಪೃಷ್ಠತೋ ನಾಕಪೃಷ್ಠಸ್ತು ಖುರಾಗ್ರೇ ಸರ್ವಪರ್ವತಾ ।। ೨೮೮.

ಜಠರದಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿ, ಬೆವರಿನಲ್ಲಿ ಸ್ವಧಾ, ನಾಲಿಗೆಯಲ್ಲಿ ವಾಕ್ಶಕ್ತಿ, ವೇಗದಲ್ಲಿ ವಾಯು, ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆಕಾಶದ ಪರ್ವತ, ಕುದುರೆಯ ಕಿರಿದಾದ ಗುಣಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಪರ್ವತಗಳು ನೆಲೆಸಿವೆ.

ತಾರಾಶ್ಚ ರೋಮಕೂಪೇಷು ಹೃದಿ ಚಾನ್ದ್ರಮಸೀ ಕಲಾ । ತೇಜಸ್ಯಗ್ನೀರತಿಃ ಶ್ರೋಣ್ಯಾಂ ಲಲಾಟೇ ಚ ಜಗತ್ಪತಿಃ ।। ೨೮೮.

ಚರ್ಮದ ರಂಧ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಕ್ಷತ್ರಗಳು, ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರಕಾಂತಿ, ಕಂಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಯ ಆನಂದ, ಮತ್ತು ನುಣುಪು ಮೇಲೆ ಲೋಕಪಾಲಕನು ನೆಲಸಿದ್ದಾನೆ.

ಗ್ರಹಾಶ್ಚ ಹೇಷಿತೇ ಚೈವ ತಥೈವೋರಸಿ ವಾಸುಕಿಃ । ಉಪೋಷಿತೋಽರ್ಚ್ಚಯೇತ್ ಸಾದೀ ಹಯಂ ದಕ್ಷಶ್ರುತೌ ಜಪೇತ್ ।। ೨೮೮.

ಕುದುರೆಯ ಹಿಂಸೆಯಲ್ಲಿ ಗ್ರಹಗಳು, ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ವಾಸುಕಿಯು ನೆಲಸಿದ್ದಾನೆ; ಉಪವಾಸ ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಕುದುರೆಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ, ಅದರ ಕಿವಿಯಲ್ಲಿ ದಕ್ಷನು ಪಠಿಸಿದ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಜಪಿಸಬೇಕು.