ಅಗ್ನಿಪುರಾಣಮ್

ಕರ್ಷಂ ಭೃಙ್ಗರಸೇನಾಪಿ ರೋಗಜೀಚ್ಚಾಮರೋ ಭವೇತ್ । ರುದನ್ತಿಕಾಜ್ಯಮಧುಭುಕ್ ದುಗ್ಧಭೋಜೀ ಚ ಮೃತ್ಯುಜಿತ್ ।। ೨೮೬.

ಭೃಂಗರಾಜದ ರಸವನ್ನು ಒಂದು ಕರ್ಷ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕುಡಿಯುವವನು ರೋಗ ಮತ್ತು ಪಾಳು ಕೂದಲಿನಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ರುದಂತಿಕೆಯ ಗಜ್ಜಿಕೆಯನ್ನು ಮಧುವಿನೊಂದಿಗೆ ಸೇವಿಸಿ, ಹಾಲನ್ನು ಆಹಾರವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವವನು ಮರಣವನ್ನು ಜಯಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಕರ್ಷಚೂರ್ಣಂ ಹರೀತಕ್ಯಾ ಭಾವಿತಂ ಭೃಙ್ಗರಾಡ್ರಸೈಃ । ಘೃತೇನ ಮಧುನಾ ಸೇವ್ಯ ತ್ರಿಶತಾಯುಶ್ಚ ರೋಗಜಿತ್ ।। ೨೮೬.

ಭೃಂಗರಾಜದ ರಸದಲ್ಲಿ ಭಾವಿತವಾದ ಹರೀತಕಿಯ ಚೂರ್ಣವನ್ನು ಒಂದು ಕರ್ಷ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ, ತುಪ್ಪ ಮತ್ತು ಮಧುವಿನೊಂದಿಗೆ ಸೇವಿಸಿದವನು ಮೂರು ನೂರು ವರ್ಷ ಬದುಕುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ರೋಗವನ್ನು ಜಯಿಸುತ್ತಾನೆ.

ವಾರಾಹಿಕಾ ಭೃಙ್ಗರಸಂ ಲೋಹಚೂರ್ಣಂ ಶತಾವರೀ । ಸಾಜ್ಯಂ ಕರ್ಷಂ ಪಞ್ಚಶತೀ ಕಾರ್ತ್ತಚೂರ್ಣಂ ಶತಾವರೀ ।। ೨೮೬.

ವಾರಾಹಿಕಾ, ಭೃಂಗರಾಜದ ರಸ, ಕಬ್ಬಿಣದ ಚೂರ್ಣ, ಶತಾವರಿ ಮತ್ತು ತುಪ್ಪವನ್ನು ಒಂದು ಕರ್ಷ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸೇವಿಸಿದವನು ಐದು ನೂರು ವರ್ಷ ಬದುಕುತ್ತಾನೆ. ಈ ರೀತಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಶತಾವರಿಯ ಚೂರ್ಣವು ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯ ಕೊಡುತ್ತದೆ.

ಭಾವಿತಂ ಭೃಙ್ಗರಾಜೇನ ಮಧ್ವಾಜ್ಯನ್ತ್ರಿಶತೀ ಭವೇತ್ । ತಾಮ್ರಂ ಮೃತಂ ಮೃತತುಲ್ಯಂ ಗನ್ಧಕಞ್ಚ ಕುಮಾರಿಕಾ ।। ೨೮೬.

ಭೃಂಗರಾಜ, ಮಧು ಮತ್ತು ತುಪ್ಪದಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದವು ಮೂರು ನೂರು ವರ್ಷ ಆಯುಷ್ಯ ಕೊಡುತ್ತದೆ. ತಾಮ್ರವನ್ನು ಸುಟ್ಟು ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಿ, ಗಂಧಕ ಮತ್ತು ಕುಮಾರಿಕೆಯನ್ನು ಕೂಡ ಸೇರಿಸಬೇಕು.

ರಸೈವಿಮೃಜ್ಯ ದ್ವೇ ಗುಞ್ಜೇ ಸಾಜ್ಯಂ ಪಞ್ಚಶತಾಬ್ದವಾನ್ । ಅಶ್ವಗನ್ಧಾ ಪಲಂ ತೈಲಂ ಸಾಜ್ಯಂಖಣ್ಡಂ ಶತಾಬ್ದವಾನ್ ।। ೨೮೬.

ಪಾರದವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅರೆದು, ಎರಡು ಗುಂಜಾ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ತುಪ್ಪದೊಂದಿಗೆ ಸೇವಿಸಿದವನು ಐದು ನೂರು ವರ್ಷ ಬದುಕುತ್ತಾನೆ. ಅಶ್ವಗಂಧದ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಒಂದು ಪಲ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ, ತುಪ್ಪ ಮತ್ತು ಸಕ್ಕರೆಯೊಂದಿಗೆ ಸೇವಿಸಿದವನು ನೂರು ವರ್ಷ ಬದುಕುತ್ತಾನೆ.

ಪಲಮ್ಪುನರ್ನ್ನವಾಚೂರ್ಣಂ ಮಧ್ವಾಜ್ಯಪಯಸಾ ಪಿವನ್ । ಅಶೋಕಚೂರ್ಣಸ್ಯ ಪಲಂ ಮಧ್ವಾಜ್ಯಂ ಪಯಸಾರ್ತ್ತಿನ್ತ್ ।। ೨೮೬.

ಪುನರ್ಣವಾರ ಚೂರ್ಣವನ್ನು ಒಂದು ಪಲ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮಧು, ತುಪ್ಪ ಮತ್ತು ಹಾಲಿನೊಂದಿಗೆ ಕುಡಿಯಬೇಕು. ಹಾಗೆಯೇ, ಅಶೋಕದ ಚೂರ್ಣವನ್ನು ಒಂದು ಪಲ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮಧು, ತುಪ್ಪ ಮತ್ತು ಹಾಲಿನೊಂದಿಗೆ ಸೇವಿಸಬೇಕು.

ತಿಲಸ್ಯ ತೈಲಂ ಸಮಧು ನಸ್ಯಾತ್ ಕೃಷ್ಣಕಚಃ ಶತೀ । ಕರ್ಷಮಕ್ಷಂ ಸಮಧ್ವಾಜ್ಯಂ ಶತಾಯುಃ ಪಯಸಾ ಪಿವನ್ ।। ೨೮೬.

ಎಳ್ಳಿನ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಮಧುವಿನೊಂದಿಗೆ ನಾಸ್ಯವಾಗಿ ಹಾಕಿದರೆ ಕೂದಲು ನೂರು ವರ್ಷ ಕಪ್ಪಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅಕ್ಷವನ್ನು ಒಂದು ಕರ್ಷ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮಧು ಮತ್ತು ತುಪ್ಪದೊಂದಿಗೆ, ಹಾಲಿನಲ್ಲಿ ಹಾಕಿ ಕುಡಿದರೆ ನೂರು ವರ್ಷ ಆಯುಷ್ಯ ಸಿಗುತ್ತದೆ.

ಅಭಯಂ ಸಗುಡಞ್ಜಗ್ಧ್ವಾ ಘೃತೇನ ಮಧುರಾದಿಭಿಃ । ದುಗ್ಧಾನ್ನಭುಕ್ ಕೃಷ್ಣಕೇಶೋಽರೋಗೀ ಪಞ್ಚಶತಾಬ್ದವಾನ್ ।। ೨೮೬.

ಹರೀತಕಿಯನ್ನು ಬೆಲ್ಲದೊಂದಿಗೆ, ತುಪ್ಪ ಮತ್ತು ಇತರ ಸಿಹಿ ಪದಾರ್ಥಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇವಿಸಿ, ಹಾಲು ಮತ್ತು ಅನ್ನವನ್ನು ಆಹಾರವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವವನು ಕಪ್ಪು ಕೂದಲಿನಿಂದ, ರೋಗವಿಲ್ಲದೆ ಐದು ನೂರು ವರ್ಷ ಬದುಕುತ್ತಾನೆ.

ಪಲಙ್ಕುಷ್ಮಾಣ್ಡಿಕಾಚೂರ್ಣಂ ಮಧ್ವಾಜ್ಯಪಯಸಾ ಪಿವನ್ । ಮಾಸಂ ದುಗ್ಧಾನ್ನಭೋಜೀ ಚ ಸಹಸ್ರಾಯುವಿಂಶೋಗವಾನ್ ।। ೨೮೬.

ಕುಷ್ಮಾಂಡಿಕಾ ಚೂರ್ಣವನ್ನು ಒಂದು ಪಲ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮಧು, ತುಪ್ಪ ಮತ್ತು ಹಾಲಿನೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ತಿಂಗಳು ಕುಡಿದು, ಹಾಲು ಮತ್ತು ಅನ್ನವನ್ನು ಆಹಾರವಾಗಿ ಸೇವಿಸಿದವನು ಸಾವಿರ ವರ್ಷ ಬಲಶಾಲಿಯಾಗಿ ಬದುಕುತ್ತಾನೆ.

ಶಾಲೂಕಚೂರ್ಣಂ ಭೃಙ್ಗಾಜ್ಯಂ ಸಮಧ್ವಾಜ್ಯಂ ಶತಾಬ್ದಕೃತಂ । ಕಟುತುಮ್ಬೀತೈಲನಸ್ಯಂ ಕರ್ಷಂ ಶತದ್ವಯಾಬ್ದವಾನ್ ।। ೨೮೬.

ಶಾಲೂಕದ ಚೂರ್ಣವನ್ನು ಭೃಂಗರಾಜ ತುಪ್ಪ ಮತ್ತು ಮಧುವಿನೊಂದಿಗೆ ತಯಾರಿಸಿದರೆ ನೂರು ವರ್ಷ ಆಯುಷ್ಯ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಕಟುತುಂಬಿಯ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಒಂದು ಕರ್ಷ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ನಾಸ್ಯವಾಗಿ ಹಾಕಿದರೆ ಎರಡು ನೂರು ವರ್ಷ ಬದುಕಬಹುದು.

ತ್ರಿಫಲಾ ಪಿಪ್ಪಲೀ ಶುಣ್ಠೀ ಸೇವಿತಾ ತ್ರಿಶತಾವ್ದಕೃತ್ । ಶತಾವರ್ಯ್ಯಾಃ ಪೂರ್ವಯೋಗಃ ಸಹಸ್ರಾಯುರ್ಬಲಾತಿಕೃತ್ ।। ೨೮೬.

ತ್ರಿಫಲಾ, ಪಿಪ್ಪಲಿ ಮತ್ತು ಶುಂಠಿಯನ್ನು ಸೇವಿಸಿದವನು ಮೂರು ನೂರು ವರ್ಷ ಬದುಕುತ್ತಾನೆ. ಹಿಂದಿನ ಶತಾವರಿಯ ಯೋಗವು ಸಾವಿರ ವರ್ಷ ಆಯುಷ್ಯ ಮತ್ತು ಅಪಾರ ಬಲವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ.

ಚಿತ್ರಕೇನ ತಥಾ ಪೂರ್ವಸ್ತಥಾ ಶುಣ್ಠೀವಿಡಙ್ಗತಃ । ಲೋಹೇನ ಭೃಙ್ಗರಾಜೇನ ಬಲಯಾ ನಿಮ್ಬಪಞ್ಚಕೈಃ ।। ೨೮೬.

ಚಿತ್ರಕವನ್ನು ಹಿಂದಿನಂತೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಶುಂಠಿ ಮತ್ತು ವಿದಂಗದೊಂದಿಗೆ; ಕಬ್ಬಿಣ, ಭೃಂಗರಾಜ, ಬಲಾ ಮತ್ತು ನಿಂಬದ ಐದು ಭಾಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಸಿ ತಯಾರಿಸಬೇಕು.

ಖದಿರೇಣ ಚ ನಿರ್ಗುಣ್ಡ್ಯಾ ಕಣ್ಟಕಾರ್ಯ್ಯಾಥ ವಾಸಕಾತ್ । ವರ್ಷಾಭುವಾ ತದ್ರಸೈರ್ವಾ ಭಾವಿತೋ ವಟಿಕಾಕೃತಃ ।। ೨೮೬.

ಖದಿರ, ನಿರ್ಗುಂಡಿ, ಕಂಟಕಾರಿ ಮತ್ತು ವಾಸಕದೊಂದಿಗೆ ಅಥವಾ ವರ್ಷಾಭುವಿನ ರಸಗಳಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿ ಗುಳಿಕೆಯಾಗಿಸಿದರೆ ಉತ್ತಮ.

ಚೂರ್ಣಙ್‌ಘೃತೈರ್ವಾ ಮಧುನಾ ಗುಡಾದ್ಯೈರ್ವಾರಿಣಾ ತಥಾ । ಓಂ ಹ್ರೂಂ ಸ ಇತಿ ಮನ್ತ್ರೇಣ ಮನ್ತ್ರಿತೋ ಯೋಗರಾಜಕಃ ।। ೨೮೬.

ಪುಡಿಯನ್ನು ತುಪ್ಪ, ಜೇನು, ಬೆಲ್ಲ ಅಥವಾ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕಲಸಿ, 'ಓಂ ಹ್ರೂಂ ಸ' ಎಂಬ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಯೋಗರಾಜಕವನ್ನು ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸಬೇಕು.

ಮೃತಸಞ್ಜೀವನೀಕಲ್ಪೋ ರೋಗಮೃತ್ಯುಞ್ಜಯೋ ಭವೇತ್ । ಸುರಾಸುರೈಶ್ಚ ಮುನಿಭಿಃ ಸೇವಿತಾಃ ಕಲ್ಪಸಾಗರಾಃ ।। ೨೮೬.

ಇದು ಸತ್ತವರನ್ನು ಜೀವಂತಗೊಳಿಸುವಂತೆ, ರೋಗ ಮತ್ತು ಮರಣವನ್ನು ಜಯಿಸುವಂತೆ ಕಾರ್ಯಮಾಡುತ್ತದೆ; ದೇವತೆಗಳು, ದಾನವರು ಮತ್ತು ಮುನಿಗಳು ಈ ಮಹಾ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಗಜಾಯುರ್ವೇದಂ ಪ್ರೋವಾಚ ಪಾಲಕಾಪ್ಯೋಽಙ್ಗರಾಜಕಂ ।। ೨೮೬.

ಪಾಲಕಾಪ್ಯನು ಆನೆಗಳ ಆಯುರ್ವೇದ ಮತ್ತು ಅಂಗರಾಜಕವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿದನು.

ಪಾಲಕಾಪ್ಯ ಉವಾಚ ಗಜಲಕ್ಷಅಮ ಚಿಕಿತ್ಸಾಞ್ಚ ಲೋಮಪಾದ ವದಾಮಿ ತೇ । ದೀರ್ಘಹಸ್ತಾ ಮಹೋಚ್ಛ್‌ವಾಸಾಃ ಪ್ರಶಸ್ತಾಸ್ತೇ ಸಹಿಷ್ಣವಃ ।। ೨೮೭.

ಪಾಲಕಾಪ್ಯನು ಹೇಳಿದನು: ಲೋಮಪಾದ, ನಾನು ನಿನಗೆ ಆನೆಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಮತ್ತು ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ; ದೀರ್ಘವಾದ ಸೊಂಡಿಲು ಮತ್ತು ಆಳವಾದ ಉಸಿರಾಟವಿರುವ ಆನೆಗಳು ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಗಿದ್ದು, ಸಹನಶೀಲರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.

ವಿಂಶತ್ಯಷ್ಟಾದಶನಖಾಃ ಶೀತಕಾಲಮದಾಶ್ಚ ಯೇ । ದಕ್ಷಿಣಞ್ಚೋನ್ನತನ್ದನ್ತಂ ವೃಂಹಿತಂ ಜಲದೋಪಮಂ ।। ೨೮೭.

ಹತ್ತೊಂಬತ್ತು ಅಥವಾ ಹದಿನೆಂಟು ನಖಗಳಿರುವ, ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಚುರುಕಾಗಿ ಇರುವ, ಬಲದಂತವು ಎತ್ತಿರುವ, ದೇಹವು ಬಲಿಷ್ಠವಾಗಿದ್ದು ಮೇಘದಂತೆ ಕಾಣುವ ಆನೆಗಳು ಶ್ರೇಷ್ಠ.

ಹಸ್ತಿನ್ಯಃ ಪಾರ್ಶ್ವಗರ್ಭಿಣ್ಯೋ ಯೇ ಚ ಮೂಢಾ ಮತಙ್ಗಜಾಃ । ವರ್ಣಂ ಸತ್ವಂ ಬಲಂ ರೂಪಂ ಕಾನ್ತಿಃ ಸಂಹನನಞ್ಜವಃ ।। ೨೮೭.

ಗರ್ಭಿಣಿಯಾದ ಆನೆಗಳು ಮತ್ತು ಗೊಂದಲಗೊಂಡ ಆನೆಗಳು: ಅವುಗಳ ಬಣ್ಣ, ಸ್ವಭಾವ, ಶಕ್ತಿ, ರೂಪ, ಕಾಂತಿ, ದೇಹದ ಕಟ್ಟಣೆ ಮತ್ತು ವೇಗವನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು.

ಸಪ್ತಸ್ಥಿತೋ ಗಜಶ್ವೇದೃಕ್ ಸಙ್‌ಗ್ರಾಮೇರೀಞ್ಜಯೇತ್ಸ ಚ । ಕುಞ್ಜರಾಃ ಪರಮಾ ಶೋಭಾ ಶಿವಿರಸ್ಯ ಬಲಸ್ಯ ಚ ।। ೨೮೭.

ಏಳು ಕಡೆ ಬೆವರು ಬರುವ ಆನೆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಜಯಿಸಬಹುದು; ಆನೆಗಳು ಸೇನೆಯ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಭೂಷಣ ಮತ್ತು ಬಲವಾಗಿವೆ.

ಆಯತ್ತಂ ಕುಞ್ಜರೈಶ್ಚೈವ ವಿಜಯಂ ಪೃಥಿವೀಕ್ಷಿತಾಂ । ಪಾಕಲೇಷು ಚ ಸರ್ವೇಷು ಕರ್ತ್ತವ್ಯಮನುವಾಸನಂ ।। ೨೮೭.

ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಜಯವು ಆನೆಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ; ಎಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸರಿಯಾದ ಆರೈಕೆ ಮಾಡಬೇಕು.

ಘೃತತೈಲಪರೀಪಾಕಂ ಸ್ಥಾನಂ ವಾತವಿವರ್ಜಿತಂ । ಸ್ಕನ್ಧೇಷು ಚ ಕ್ರಿಯಾ ಕಾರ್ಯ್ಯಾ ತಥಾ ಪಾಲಕವನ್ನೃಪಾಃ ।। ೨೮೭.

ತಪ್ಪುಹೋಗದಂತೆ ತುಪ್ಪ ಮತ್ತು ಎಣ್ಣೆಯಿಂದ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಬೇಕು; ಅವರ ಭುಜಗಳ ಮೇಲೆ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಪಾಲಕರು ಮತ್ತು ರಾಜರು ವಿಧಿಸಿದಂತೆ ಮಾಡಬೇಕು.

ಗೋಮೂತ್ರಂ ಪಾಣ್ಡುರೋಗೇಷು ರಜನೀಭ್ಯಾಂ ಘೃತನ್ದ್ವಿಜ । ಆನಾಹೇ ತೈಲಸಿಕ್ತಸ್ಯ ನಿಷೇಕಸ್ತಸ್ಯ ಶಸ್ಯತೇ ।। ೨೮೭.

ಪಾಂಡುರೋಗಗಳಿಗೆ ಹಸುವಿನ ಮೂತ್ರವನ್ನು ಅರಿಶಿಣದೊಂದಿಗೆ ಕೊಡಬೇಕು, ದ್ವಿಜ; ಉಬ್ಬು ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಹಚ್ಚಿ ಮಸಾಜ್ ಮಾಡುವುದು ಶ್ರೇಷ್ಠ.

ಲವಣೈಃ ಪಞ್ಚಭಿರ್ಮ್ಮಿಶ್ರಾ ಪ್ರತಿಪಾನಾಯ ವಾರುಣೀ । ವಿಡಙ್ಗತ್ರಿಫಲಾವ್ಯೋಷಸೈನ್ಧವೈಃ ಕವಲಾನ್ ಕೃತಾನ್ ।। ೨೮೭.

ಕುಡಿಯಲು ಐದು ವಿಧದ ಉಪ್ಪನ್ನು ವಾರುಣಿಯೊಂದಿಗೆ ಕಲಸಿ ಕೊಡಬೇಕು; ಬಾಯಿಗೆ ವಿದಂಗ, ತ್ರಿಫಲ, ವ್ಯೋಷ ಮತ್ತು ಸೈಂಧವ ಉಪ್ಪಿನಿಂದ ಮಾಡಿದ ಗುಂಡಿಗಳನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು.

ಮೃರ್ಚ್ಛಾಸು ಭೋಜಯೇನ್ನಾಗಂ ಕ್ಷೌದ್ರನ್ತೋಯಞ್ಚ ಪಾಯಯೇತ್ । ಅಬ್ಯಙ್ಗ ಶಿರಸಃ ಶುಲೇ ನಸ್ಯಞ್ಚೈವ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ ।। ೨೮೭.

ಮೂರ್ಛೆ ಬಂದಾಗ ಆನೆಗೆ ಜೇನು ನೀರನ್ನು ಕುಡಿಸಬೇಕು; ತಲೆ ನೋವಿಗೆ ತೈಲ ಮಸಾಜ್ ಮತ್ತು ನಸ್ಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಶ್ರೇಷ್ಠ.

ನಾಗಾನಾಂ ಸ್ನೇಹಪುಟಕಃ ಪಾದರೋಗಾನುಪಕ್ರಮೇತ್ । ಪಶ್ಚಾತ್ ಕಲ್ಕಕಷಾಯೇಣ ಶೋಧನಞ್ಚ ವಿಧೀಯತೇ ।। ೨೮೭.

ಆನೆಗಳಿಗೆ ಎಣ್ಣೆಯ ಹತ್ತಿದ ಬಟ್ಟೆ ಪಾದರೋಗಗಳಿಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕು; ನಂತರ ಲೇಪ ಮತ್ತು ಕಷಾಯದಿಂದ ಶುದ್ಧೀಕರಣ ಮಾಡಬೇಕು.

ಶಿಖಿತಿತ್ತಿರಿಲಾವಾನಾಂ ಪಿಪ್ಪಲೀಮರಿಚಾನ್ವಿತೈಃ । ರಸೈಃ ಸಮ್ಭೋಜ್ಯೇನ್ನಾಗಂ ವೇಪಥುರ್ಯಸ್ಯ ಜಾಯತೇ ।। ೨೮೭.

ಕಂಪು ತೊಂದರೆ ಇರುವ ಆನೆಗೆ ನವಿಲು, ಕಾದಂಬ, ಲಾವಾ ಹಕ್ಕಿಗಳ ರಸವನ್ನು ಪಿಪ್ಪಲಿ ಮತ್ತು ಮೆಣಸಿನಕಾಳುಗಳೊಂದಿಗೆ ಕಲಸಿ ಕೊಡಬೇಕು.

ಬಾಲವಿಲ್ವಂ ತಥಾ ಲೋಧ್ರಂ ಧಾತಕೀ ಸಿತಯಾ ಸಹ । ಅತೀಸಾರವಿನಾಶಾಯ ಪಿಣ್ಡೀಂ ಭುಞ್ಜೀತ ಕುಞ್ಜರಃ ।। ೨೮೭.

ಮಕ್ಕಳ ಬೇಳ, ಲೋಧ್ರ ಮತ್ತು ಧಾತಕಿಯನ್ನು ಸಕ್ಕರೆಯೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಸಿ, ಈ ಮಿಶ್ರಣದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಪಿಂಡಿಯನ್ನು ಆನೆಗೆ ಕೊಟ್ಟರೆ ಅತಿಸಾರ ನಿವಾರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

ನಸ್ಯಂ ಕರಗ್ರಹೇ ದೇಯಂ ಘೃತಂ ಲವಣಸಂಯುತಮ್ । ಮಾಗಧೀನಾಗರಾಜಾಜೀಯವಾಗೂರ್ಮುಸ್ತಸಾಧಿತಾ ।। ೨೮೭.

ಸೊಂಡಿಲಿನಲ್ಲಿ ಹಿಡಿತ ತೊಂದರೆ ಇದ್ದರೆ ಉಪ್ಪು ಸೇರಿಸಿದ ತುಪ್ಪವನ್ನು ನಸ್ಯವಾಗಿ ಕೊಡಬೇಕು; ಮಾದಗದಿಯು, ನಾಗರಾಜ, ಅಜೀ, ವಾಗೂರ್ ಮತ್ತು ಮುಸ್ತದಿಂದ ಗಂಜಿಯನ್ನು ತಯಾರಿಸಬೇಕು.