ಅಗ್ನಿಪುರಾಣಮ್

ರಸಾಧಿಕಂ ಸಮಂ ಕುರ್ಯ್ಯಾನ್ನರೋ ವಾತಾಧಿಕೋಽಪಿ ವಾ । ನಿದಾಘೇ ಮರ್ದ್ದನಂ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ಶಿಶಿರೇ ಚ ಸಮಂ ಬಹು ।। ೨೮೧.

ದೇಹದಲ್ಲಿ ರಸ ಹೆಚ್ಚು ಇದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ಸಮಮಾಡಬೇಕು, ವಾತವೂ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದರೂ ಸಹ. ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮಸಾಜ್ ಮಾಡುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು, ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಮತ್ತು ಬಲವಾದ ಮಸಾಜ್ ಮಾಡಬೇಕು.

ವಸನ್ತೇ ಮಧ್ಯಮಂ ಜ್ಞೇಯನ್ನಿದಾಘೇ ಮರ್ದನೋಲ್ವಣಂ । ತ್ವಚನ್ತು ಪ್ರಥಮಂ ಮರ್ದ್ದ್ಯಮಙ್ಗಞ್ಚ ತದನನ್ತರಂ ।। ೨೮೧.

ವಸಂತದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಮ ಮಸಾಜ್ ಮಾಡಬೇಕು, ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಬಲವಾದ ಮಸಾಜ್ ಮಾಡಬೇಕು. ಮೊದಲು ಚರ್ಮವನ್ನು ಮಸಾಜ್ ಮಾಡಿ, ನಂತರ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಮಸಾಜ್ ಮಾಡಬೇಕು.

ಸ್ನಾಯುರುಧಿರದೇಹೇಷು ಅಸ್ಥಿ ಭಾತೀವ ಮಾಂಸಲಂ । ಸ್ಕನ್ಧೌ ಬಾಹೂ ತಥೈವೇಹ ತಥಾ ಜಙ್ಘೇ ಸಜಾನುನೀ ।। ೨೮೧.

ದೇಹದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾಯು, ರಕ್ತ ಮತ್ತು ಮಾಂಸ ಮುಖ್ಯವಾಗಿವೆ. ಅದೇ ರೀತಿ ಭುಜಗಳು, ಕೈಗಳು, ಕಾಲುಗಳು ಮತ್ತು ಮೊಣಕಾಲುಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ.

ಅರಿವನ್‌ಮರ್ದ್ದಯೇತ್ ಪ್ರಾಜ್ಞೋ ಜತ್ರು ವಕ್ಷಶ್ಚ ಪೂರ್ವವತ್ । ಅಙ್ಗಸನ್ಧಿಷು ಸರ್ವ್ವೇಷು ನಿಷ್ಪೀಡ್ಯ ಬಹುಲಂ ತಥಾ ।। ೨೮೧.

ಬುದ್ಧಿವಂತನು ಮೊದಲು ಕುತ್ತಿಗೆ ಮತ್ತು ಎದೆಯನ್ನು ಮೊದಲಿನಂತೆ ಮಸಾಜ್ ಮಾಡಬೇಕು. ನಂತರ ಎಲ್ಲಾ ಅಂಗಸಂಧಿಗಳನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಒತ್ತಿ ಮಸಾಜ್ ಮಾಡಬೇಕು.

ಪ್ರಸಾರಯೇದಙ್ಗಸನ್ಧೀನ್ನ ಚ ಕ್ಷೇಪೇಣ ಚಾಕ್ರಮಾತ್ । ನಾಜೀರ್ಣೇ ತು ಶ್ರಮಂ ಕುರ್ಯ್ಯಾನ್ನ ಭುಕ್ತ್ವಾ ಪೀತವಾನ್ನರಃ ।। ೨೮೧.

ಅಂಗಸಂಧಿಗಳನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಚಾಚಬೇಕು, ಬಲವಂತವಾಗಿ ಅಥವಾ ಅಚಾನಕ್ ಚಾಚಬಾರದು. ಜೀರ್ಣವಾಗದಿದ್ದಾಗ ಅಥವಾ ಊಟ ಮಾಡಿದ ಕೂಡಲೇ ಶ್ರಮ ಮಾಡಬಾರದು.

ದಿನಸ್ಯ ತು ಚತುರ್ಭಾಗ ಊದ್‌ರ್ಧ್ವನ್ತು ಪ್ರಹರಾರ್ದ್ಧಕೇ । ವ್ಯಾಯಾಮಂ ನೈವ ಕರ್ತ್ತವ್ಯಂ ಸ್ನಾಯಾಚ್ಛೀತಾಮ್ಬುನಾ ಸಕೃತ್ ।। ೨೮೧.

ದಿನದ ನಾಲ್ಕನೇ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಒಂದು ಗಂಟೆ ಹತ್ತಿರವಾದ ಮೇಲೆ ವ್ಯಾಯಾಮ ಮಾಡಬಾರದು. ಒಮ್ಮೆ ತಣ್ಣನೆಯ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಬೇಕು.

ವಾರ್ಯ್ಯುಷ್ಣಞ್ಚ ಶ್ರಮಂ ಜಹ್ಯಾದ್‌ಧೃದಾ ಶ್ವಾಸನ್ನ ಧಾರಯೇತ್ । ವ್ಯಾಯಾಮಶ್ಚ ಕಫಂ ಹನ್ಯಾದ್ವಾತಂ ಹನ್ಯಾಚ್ಚ ಮರ್ದ್ದನಮ್ ।। ೨೯೧.

ಹೆಚ್ಚು ಬಿಸಿ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಶ್ರಮ ಮಾಡಬಾರದು, ಉಸಿರನ್ನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ತಡೆಹಿಡಿಯಬಾರದು. ವ್ಯಾಯಾಮದಿಂದ ಕಫ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ಮಸಾಜಿನಿಂದ ವಾತ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಸ್ನಾನಂ ಪಿತ್ತಾಧಿಕಂ ಹನ್ಯಾತ್ತಸ್ಯಾನ್ತೇ ಚಾತಪಾಃ ಪ್ರಿಯಾಃ । ಆತಪಕ್ಲೇಶಕರ್ಮಾದೌ ಕ್ಷೇಮವ್ಯಾಯಾಮಿನೋ ನರಾಃ ।। ೨೯೧.

ಸ್ನಾನದಿಂದ ಪಿತ್ತ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ನಂತರ ಸೂರ್ಯನ ತಾಪ ಪಡೆಯುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು. ವ್ಯಾಯಾಮದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ತಾಪದಲ್ಲಿ ಶ್ರಮಿಸುವವರು ಸುರಕ್ಷಿತರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.

ಧನ್ವನ್ತರಿರುವಾಚ ಸಿಹೀ ಶಟೀ ನಿಶಾಯುಗ್ಮಂ ವತ್ಸಕಂ ಕ್ವಾಥಸೇವನಂ । ಶಿಶೋಃ ಸರ್ವ್ವಾತಿಸಾರೇಷು ಸ್ತನ್ಯದೋಷೇಷು ಶಸ್ಯತೇ ।। ೨೮೩.

ಧನ್ವಂತರಿ ಹೇಳಿದರು: ಸಿಹಿ, ಶಟಿ, ಎರಡು ವಿಧದ ನಿಶಾ, ವತ್ಸಕ — ಇವುಗಳ ಕಷಾಯವನ್ನು ಶಿಶುಗಳಿಗೆ ತೀವ್ರ ಜಠರದೋಷ ಅಥವಾ ತಾಯಿ ಹಾಲಿನ ದೋಷಗಳಲ್ಲಿ ನೀಡುವುದು ಉತ್ತಮ.

ಶ್ರೃಙ್ಗೀಂ ಸಕೃಷ್ಣಾತಿವಿಷಾಂ ಚೂರ್ಣಿತಾಂ ಮಧುನಾ ಲಿಹೇತ್ । ಏಕಾ ಚಾತಿವಿಶಾ ಕಾಶಚ್ಛರ್ದ್ದಿಜ್ವರಹರೀ ಶಿಶೋಃ ।। ೨೮೩.

ಶೃಂಗಿ ಮತ್ತು ಕಪ್ಪು ಅತಿವಿಷಾ ಪುಡಿಯನ್ನು ಜೇನುಜೊತೆ ಸೇವಿಸಿದರೆ ಉಪಯೋಗವಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾಶಿಯಿಂದ ಒಂದು ಅತಿವಿಷಾ ಶಿಶುಗಳಲ್ಲಿ ವಾಂತಿ ಮತ್ತು ಜ್ವರವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ.

ಬಾಲೈಃ ಸೇವ್ಯಾ ವಚಾ ಸಾಜ್ಯಾ ಸದುಗ್ಧಾ ವಾಥ ತೈಲಯುಕ್ । ಯಷ್ಟಿಕಾಂ ಶಙ್ಖಪುಷ್ಪೀಂ ವಾ ಬಾಲಃ ಕ್ಷೀರಾನ್ವಿತಾಂ ಪಿವೇತ್ ।। ೨೮೩.

ಮಕ್ಕಳು ವಚಾ ಮತ್ತು ತುಪ್ಪ ಅಥವಾ ಹಾಲು ಅಥವಾ ಎಣ್ಣೆ ಜೊತೆಗೆ ಸೇವಿಸಬಹುದು. ಅಥವಾ ಯಷ್ಟಿಕಾ ಅಥವಾ ಶಂಖಪುಷ್ಪಿಯನ್ನು ಹಾಲಿನಲ್ಲಿ ಕಲಸಿ ಕುಡಿಯಬಹುದು.

ವಾಗ್ರೂಪಸಮ್ಪದ್‌ಯುಕ್ತಾಯುರ್ಮ್ಮೇಧಾಶ್ರೀರ್ವರ್ದ್ಧತೇ ಶಿಶೋಃ । ವಚಾಹ್ಯಗ್ನಿಶಿಖಾವಾಸಾಶುಣ್ಠೀಕೃಷ್ಣಾನಿಶಾಗದಂ ।। ೨೮೩.

ಮಗು ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಚಾತುರ್ಯ, ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸೌಂದರ್ಯ, ಹಾಗೂ ಸಾಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಅವನ ಆಯುಷ್ಯ, ಬುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಐಶ್ವರ್ಯವೂ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಮಾತಿನ ಶಕ್ತಿಗೆ ಅಗ್ನಿಶಿಖೆಯಂತಹ ಶಕ್ತಿ ಇದೆ; ಅದನ್ನು ಉಳಿಸಲು ಶುಂಠಿ, ಮೆಣಸು ಮತ್ತು ಪಿಪ್ಪಳಿ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿವೆ.

ಸಯಷ್ಟಿಸೈನ್ಧವಂ ಬಾಲಃ ಪ್ರಾತರ್ಮೇಘಾಕರಂ ವಿವೇತ್ । ದೇವದಾರುಮಹಾಶಿಗ್ರುಫಲತ್ರಯಪಯೋಮುಚಾಂ ।। ೨೮೩.

ಮಗು ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ತುಪ್ಪ ಮತ್ತು ಕಲ್ಲು ಉಪ್ಪು ಮಿಶ್ರಿತವಾದ ಜೇನು, ದೇವದಾರು ಹಣ್ಣು, ದೊಡ್ಡ ಮೂಲಂಗಿ, ತ್ರಿಫಲಾ ಹಣ್ಣುಗಳು ಮತ್ತು ಹಾಲಿನಂತಹ ಸ್ರಾವಗಳನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಸೇವಿಸಬೇಕು.

ಕ್ಕಾಥಃ ಸಕೃಷ್ಣಾ ಮೃದ್ವೀಕಾ ಕಲ್ಕಃ ಸರ್ವಾನ್ ಕೃಮೀನ್‌ಹರೇತ್ । ತ್ರಿಫಲಾಭೃಙ್ಗವಿಶ್ವಾನಾಂ ರಸೇಷು ಮಧುಸರ್ಪಿಷೋಃ ।। ೨೮೩.

ಕಟೇಕು, ಕಪ್ಪು ದ್ರಾಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಹರಿತಕಿ ಹಣ್ಣುಗಳ ಪೇಸ್ಟ್ ಎಲ್ಲಾ ಕೀಟಗಳನ್ನು ದೂರ ಮಾಡುತ್ತದೆ; ತ್ರಿಫಲಾ, ಭೃಂಗರಾಜ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾ ಸಾರು, ಜೇನು ಮತ್ತು ತುಪ್ಪದೊಂದಿಗೆ ಕೂಡ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿದೆ.

ಮೇಷೀಕ್ಷೀರೇ ಚ ಗೋಮೂತ್ರೇ ಸಿಕ್ತಂ ರೋಗೇ ಹಿತಂ ಶಿಶೋಃ । ನಾಸಾರಕ್ತಹರೋ ನಸ್ಯಾದ್‌ದುರ್ವ್ವಾರಸ ಇಹೋತ್ತಮಃ ।। ೨೮೩.

ಮೇಷದ ಹಾಲು ಮತ್ತು ಹಸುವಿನ ಮೂತ್ರವನ್ನು ರೋಗಪೀಡಿತ ಮಗುವಿಗೆ ಹಚ್ಚುವುದು ಉಪಯುಕ್ತ. ಮೂಗಿನ ರಕ್ತಸ್ರಾವವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲು ದುರ್ವಾ ಸಾರದ ನಸ್ಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿದೆ.

ಲಶುನಾರ್ದ್ರಕಶಿಗ್ರೂಣಾಂ ರಸಃ ಕರ್ಣಸ್ಯ ಪೂರಣಮ್ । ತೈಲಮಾರ್ದ್ರಕಜಾತ್ಯಂ ವಾ ಶೂಲಹಾ ಚೌಷ್ಠರೋಗನುತ್ ।। ೨೮೩.

ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿ, ಹಸಿರು ಶುಂಠಿ ಮತ್ತು ಮೂಲಂಗಿಯ ರಸವನ್ನು ಕಿವಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಕಿದರೆ ಅಥವಾ ಶುಂಠಿ ಮತ್ತು ಜಾತಿಯ ತೈಲವನ್ನು ಬಳಿಸಿದರೆ, ನೋವು ನಿವಾರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ತುಟಿಗಳ ರೋಗಗಳು ಗುಣವಾಗುತ್ತವೆ.

ಜಾತೀಪತ್ರಂ ಫಲಂ ವ್ಯೋಷಂ ಕವಲಂ ಮೂತ್ರಕಂ ನಿಶಾ । ದುಗ್ಧಕ್ಕಾಥೇಽಭಯಾಕಲ್ಕೇ ಸಿದ್ಧಂ ತೈಲಂ ದ್ವಲಿಜಾರ್ತ್ತಿನುತ್ ।। ೨೮೩.

ಜಾತಿ ಎಲೆ, ಹಣ್ಣು, ತ್ರಿಕಟು, ಒಂದು ಗುಟ್ಟಿಗೆ ಹಾಕಿದ ಮೂತ್ರ ಮತ್ತು ಹಳದಿ, ಹರಿತಕಿ ಕಷಾಯ ಮತ್ತು ಅಭಯಾ ಪೇಸ್ಟ್‌ನೊಂದಿಗೆ ತಯಾರಿಸಿದ ಎಣ್ಣೆ ಹಲ್ಲು ಮತ್ತು ಹಲ್ಲುಮೂಳೆಯ ರೋಗಗಳನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸುತ್ತದೆ.

ಧಾನ್ಯಾಮ್ಬು ನಾರಿಕೇಲಂ ಗೋಮೂತ್ರಂ ಕ್ರಮೂಕವಿಶ್ವಯುಕ್ । ಕ್ಕಾಥಿತಂ ಕಬಲಂ ಕಾರ್ಯ್ಯಮಧಿಜಿಹ್ವಾಧಿಶಾನ್ತಯೇ ।। ೨೮೩.

ಅಕ್ಕಿ ನೀರು, ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ, ಹಸುವಿನ ಮೂತ್ರ, ಕ್ರಮುಕ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾ ಸೇರಿಸಿ ಕುದಿಸಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಗುಟ್ಟನ್ನು ನಾಲಿಗೆ ಮತ್ತು ಬಾಯಿಯ ರೋಗ ನಿವಾರಣೆಗೆ ಬಳಸಬೇಕು.

ಸಾಧಿತಂ ಲಾಙ್ಗಲೀಕಲ್ಕೇ ತೈಲಂ ನಿರ್ಗುಣ್ಡಿಕಾರಸೈಃ । ಗಣ್ಡಮಾಲಾಗಲಗಣ್ಡೌ ನಾಶಯೇನ್ನಸ್ಯಕರ್ಮಣಾ ।। ೨೮೩.

ಲಾಂಗಲಿ ಪೇಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ನಿರ್ಗುಂಡಿ ರಸದಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ನಾಸ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸಿದರೆ, ಗಂಡಮಾಲೆ ಮತ್ತು ಗ್ರಂಥಿಗಳ ಉಬ್ಬುಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ.

ಪಲ್ಲವೈರರ್ಕ್ಕಪೂತೀಕಸ್ನುಹೀರುಗ್ಘಾತಜಾತಿಕೈಃ । ಉದ್ವರ್ತ್ತಯೇತ್ ಸಗೋಮೂತ್ರೈಃ ಸರ್ವತ್ವಗ್ದೋಷನಾಶನೈಃ ।। ೨೮೩.

ಅರ್ಕ, ಪೂತಿಕ, ಸ್ನುಹಿ ಮತ್ತು ಉಗ್ಗಾತದ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಹಸುವಿನ ಮೂತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಮಸಾಜ್ ಮಾಡಿದರೆ, ಎಲ್ಲ ಚರ್ಮದ ದೋಷಗಳು ಹೋಗಿ ಶುದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.

ವಾಕುಚೀ ಸತಿಲಾ ಭುಕ್ತಾ ವತ್ಸರಾತ್ ಕುಷ್ಠನಾಶನೀ । ಪಥ್ಯಾ ಭಲ್ಲಾತಕೀ ತೈಲಗುಡಪಿಣ್ಡೀ ತು ಕುಷ್ಠಜಿತ್ ।। ೨೮೩.

ವಾಕುಚಿ ಮತ್ತು ಎಳ್ಳು ತಿಂದು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಕುಷ್ಠರೋಗ ಹೋಗುತ್ತದೆ; ಪಥ್ಯಾ, ಭಲ್ಲಾತಕಿ ಮತ್ತು ಎಣ್ಣೆ-ಬೆಲ್ಲದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಗುಟ್ಟೂ ಕುಷ್ಠವನ್ನು ಗೆಲ್ಲುತ್ತದೆ.

ಪೂತೀಕವಹ್ನಿರಜನೀ ತ್ರಿಫಲಾವ್ಯೋಷಚೂರ್ಣಯುಕ್ । ತಕ್ರಂ ಗುದಾಙ್ಗುರೇ ಪೇಯಂ ಭಕ್ಷ್ಯಾ ವಾ ಸಗುಡಾಽಭಯಾ ।। ೨೮೩.

ಪೂತಿಕ, ಹರಿತಕಿ, ಅರಿಶಿನ, ತ್ರಿಫಲಾ ಮತ್ತು ತ್ರಿಕಟು ಪುಡಿಯ ಕಷಾಯವನ್ನು ಮೊಸರು ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಲದೊಂದಿಗೆ ಅಥವಾ ಅಭಯಾ ಸೇರಿಸಿ ಆಹಾರವಾಗಿ ಸೇವಿಸಿದರೆ ಲಾಭವಾಗುತ್ತದೆ.

ಫಲದಾರ್ವ್ವೀವಿಷಾಣಾನ್ತು ಕ್ಕಾಥೋ ಧಾತ್ರೀರಸೋಽಥವಾ । ಪಾತವ್ಯೋ ರಜನೀಕಲ್ಕಃ ಕ್ಷೌದ್ರಾಕ್ಷೌದ್ರಪ್ರಮೇಹಿಣಾ ।। ೨೮೩.

ಫಲಾ, ದಾರ್ವಿ ಮತ್ತು ವಿಷಾ ಕಷಾಯ, ಅಥವಾ ಧಾತ್ರಿ ಹಣ್ಣಿನ ರಸ, ಅಥವಾ ಅರಿಶಿನ-ಜೇನು ಪೇಸ್ಟ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಮೇಹದಿಂದ ಬಳಲುವವರು ಕುಡಿಯಬೇಕು.

ವಾಸಾಗರ್ಭೋ ವ್ಯಾಧಿಘಾತಕ್ಕಾಥ ಏರಣ್ಡತೈಲಯುಕ್ । ವಾತಶೋಣಿತಹೃತ್ ಪಾನಾತ್ ಪಿಪ್ಪಲೀ ಸ್ಯಾತ್ ಪ್ಲೀಹಾಹರೀ ।। ೨೮೩.

ವಾಸಾ ಮೂಲದ ಕಷಾಯವನ್ನು ಎರುಂಡೆ ಎಣ್ಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಕುಡಿದರೆ ವಾತ ಮತ್ತು ರಕ್ತದ ದೋಷಗಳು ಹೋಗುತ್ತವೆ; ಪಿಪ್ಪಳಿ ಪ್ಲಿಹಾ ರೋಗಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ಔಷಧಿ.

ಸೇವ್ಯಾ ಜಠರಿಣಾ ಕೃಷ್ಣಾ ಸ್ನುಕ್‌ಕ್ಷೀರವಹುಭಾವಿತಾ । ಪಯೋ ವಾ ರಚ್ಯದನ್ತ್ಯಾಗ್ನಿವಿಡಙ್ಗವ್ಯೋಷಕಲ್ಕಯುಕ್ ।। ೨೮೩.

ಜಠರದ ಸಮಸ್ಯೆ ಇರುವವರು ಕಪ್ಪು ಮಣತುಳ್ಳಿಯನ್ನು ಸ್ನುಹಿ ಹಾಲಿನಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಪುನಃ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಮಾಡಿದದ್ದು ಅಥವಾ ಹಾಲಿನಲ್ಲಿ ದಂತಿ, ವಿದಂಗ ಮತ್ತು ತ್ರಿಕಟು ಪೇಸ್ಟ್ ಹಾಕಿದುದನ್ನು ಸೇವಿಸಬೇಕು.

ಗ್ರನ್ಥಿಕೋಗ್ರಾಭಯಾ ಕೃಷ್ಣಾ ವಿಡಙ್ಗಾಕ್ತಾ ಘೃತೇ ಕಸ್ಥಿತಾ । ಮಾಂಸನ್ತಕ್ರಂ ಗ್ರಹಣ್ಯರ್ಶಃಪಾಣ್ಡುಗುಲ್ಮಕೃಮೀನ್ ಹರೇತ್ ।। ೨೮೩.

ಗ್ರಂಥಿಕ, ಬಲವಾದ ಅಭಯಾ, ಕಪ್ಪು ಮಣತುಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ವಿದಂಗವನ್ನು ತುಪ್ಪದಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಿ ಮಾಡಿದ ಗುಟ್ಟನ್ನು ಸೇವಿಸಿದರೆ ಜಠರ, ಬಾವಾಸಿರ, ಪಾಂಡುರೋಗ, ಗುಲ್ಮ ಮತ್ತು ಕೀಟ ರೋಗಗಳು ಹೋಗುತ್ತವೆ.

ಫಲತ್ರಯಾಮೃತಾ ವಾಸಾ ತಿಕ್ತಭೂನಿಮ್ವಜಸ್ತಥಾ । ಕ್ಕಾಥಃ ಸಮಾಕ್ಷಿಕೋ ಹನ್ಯಾತ್ ಪಾಣ್ಡುರೋಗಂ ಸಕಾಮಲಂ ।। ೨೮೩.

ತ್ರಿಫಲಾ, ಗುಡುಚಿ, ವಾಸಾ, ಕಹಿ ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಅಂಬದ ಕಷಾಯವನ್ನು ಜೇನು ಸೇರಿಸಿ ಕುಡಿದರೆ ಪಾಂಡುರೋಗ ಮತ್ತು ಕಾಮಲೆಯು ಹೋಗುತ್ತದೆ.

ರಕ್ತಪಿತ್ತೀ ಪಿವೇದ್ವಾಸಾಸುರಸಂ ಸಸಿತಂ ಮಧು । ವರೀದ್ರಾಕ್ಷಾಬಲಾಶುಣ್ಠೀಸಾಧಿತಂ ವಾ ಪಯಃ ಪೃಥಕ್ ।। ೨೮೩.

ರಕ್ತಪಿತ್ತದಿಂದ ಬಳಲುವವರು ವಾಸಾ ಸಾರು, ಸಕ್ಕರೆ ಮತ್ತು ಜೇನು ಸೇರಿಸಿ ಕುಡಿಯಬೇಕು; ಅಥವಾ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ವರೀ, ದ್ರಾಕ್ಷೆ, ಬಲಾ ಮತ್ತು ಶುಂಠಿಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಹಾಲನ್ನು ಕುಡಿಯಬಹುದು.

ಬರೀ ವಿದಾರೀ ಪಥ್ಯಾ ಚ ಬಲಾತ್ರಯಂ ಸವಾಸಕಂ । ಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರಾಮಧುಸರ್ಪಿರ್ಭ್ಯಾಮಾಲಿಹೇತ್ ಕ್ಷಯರೋಗವಾನ್ ।। ೨೮೩.

ಬರೀ, ವಿದಾರೀ, ಪಥ್ಯಾ, ಮೂರು ಬಲಾ, ವಾಸಾ, ಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರಾ, ಜೇನು ಮತ್ತು ತುಪ್ಪವನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಲೇಪನವಾಗಿ ಸೇವಿಸಿದರೆ ಕ್ಷಯರೋಗವು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ.