ಅಗ್ನಿಪುರಾಣಮ್

ಮಧುರಾಸ್ತು ವಿಶೇಷೇಣ ವಿಜ್ಞೇಯಾ ಧಾತುವರ್ದ್ಧನಾಃ । ದೋಷಾಣಾಞ್ಚೈವ ಧಾತೂನಾ ದ್ರವ್ಯಂ ಸಮಗುಣನ್ತು ಯತ್ ।। ೨೮೧.

ವಿಶೇಷವಾಗಿ, ಮಧುರ ರುಚಿಗಳು ಧಾತುಗಳನ್ನು ಪೋಷಿಸುವುದಾಗಿ ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಮತ್ತು ಯಾವ ಔಷಧಿಯ ಗುಣಗಳು ದೋಷ ಮತ್ತು ಧಾತುಗಳಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿವೆಯೋ ಅದು ಉತ್ತಮ.

ತದೇವ ವೃದ್ಧಯೇ ಜ್ಞೇಯಂ ವಿಪರೀತಂ ಕ್ಷಮಾವಹಮ್ । ಉಪಸ್ತಮ್ಭತ್ರಯಂ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ದೇಹೇಽಸ್ಮಿನ್ಮನುಜೋತ್ತಮ ।। ೨೮೧.

ಅದೇ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ; ವಿರುದ್ಧವಾದುದು ಕ್ಷಯವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ದೇಹಕ್ಕೆ ಆಧಾರವಾದ ಮೂರು ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ.

ಆಹಾರೋ ಮೈಥುನಂ ನಿದ್ರಾ ತೇಷು ಯತ್ನಃ ಸದಾ ಭವೇತ್ । ಅಸೇವನಾತ್ ಸೇವನಾಚ್ಚ ಅತ್ಯನ್ತಂ ನಾಶಮಾಪ್ನುಯಾತ್ ।। ೨೮೧.

ಆಹಾರ, ಸಂಭೋಗ ಮತ್ತು ನಿದ್ರೆ—ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಸದಾ ಯತ್ನಿಸಬೇಕು. ಅತಿಯಾಗಿ ತೊರೆದುಬಿಟ್ಟರೂ, ಅತಿಯಾಗಿ ಆಸಕ್ತಿಯಾದರೂ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಾಶ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಕ್ಷಯಸ್ಯ ಬೃಂಹಣಂ ಕಾರ್ಯಂ ಸ್ಥೂಲದೇಹಸ್ಯ ಕರ್ಷಣಮ್ । ರಕ್ಷಣಂ ಮಧ್ಯಕಾಯಸ್ಯ ದೇಹಭೇದಾಸ್ತ್ರಯೋ ಮತಾಃ ।। ೨೮೧.

ಕ್ಷಯವಾಗಿದ್ದರೆ ದೇಹಕ್ಕೆ ಪೋಷಣೆ ಕೊಡಬೇಕು. ದೇಹ ತುಂಬಾ ಭಾರವಾಗಿದ್ದರೆ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಮಧ್ಯಮ ದೇಹವಿದ್ದವರಿಗೆ ದೇಹವನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ದೇಹದ ಈ ಮೂರು ವಿಭಿನ್ನ ಸ್ವರೂಪಗಳನ್ನು ಗುರು들이 ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.

ಉಪಕ್ರಮದ್ವಯಂ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ತರ್ಪಣಂ ವಾಪ್ಯತರ್ಪಣಂ । ಹಿತಾಶೀಚ ಮಿತಾಶೀ ಚ ಜೀರ್ಣಾಶೀ ಚ ತಥಾ ಭವೇತ್ ।। ೨೮೧.

ಇಲ್ಲಿ ಎರಡು ವಿಧಗಳ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ: ತೃಪ್ತಿ ಪಡುವುದು ಮತ್ತು ತೃಪ್ತಿ ಪಡದೆ ಇರುವುದು. ಒಬ್ಬನು ಹಿತಕರವಾದ ಆಹಾರವನ್ನು, ಅಳವಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನ ಊಟ ಜೀರ್ಣವಾದ ಮೇಲೆ ಮಾತ್ರ ಸೇವಿಸಬೇಕು.

ಓಷಧೀನಾಂ ಪಞ್ಚವಿಧಾ ತಥಾ ಭವತಿ ಕಲ್ಪನಾ । ರಸಃ ಕಲ್ಕಃ ಶ್ರೃತಃ ಶೀತಃ ಫಾಣ್ಟಶ್ಚ ಮನುಜೋತ್ತಮ ।। ೨೮೧.

ಔಷಧಿ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಐದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಬಹುದು: ರಸ, ಕಲ್ಕ, ಕಷಾಯ, ಶೀತ ಮತ್ತು ಫಾಂಟ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ, ಮಾನ್ಯರೇ.

ರಸಶ್ಚ ಪೀಡಕೋ ಜ್ಞೇಯಃ ಕಲ್ಕ ಆಲೋಡ಼ಿತಾದ್‌ ಭವೇತ್ । ಕ್ಕಥಿತಶ್ಚ ಶ್ರೃತೋ ಜ್ಞೇಯಃ ಶೀತಃ ಪರ್ಯುಷಿತೋ ನಿಶಾಂ ।। ೨೮೧.

ರಸ ಎಂದರೆ ಹಣ್ಣು ಅಥವಾ ಸಸ್ಯವನ್ನು ಹಿಂಡಿ ತೆಗೆದ ರಸ. ಕಲ್ಕ ಎಂದರೆ ಹುರಿದು ಮಾಡಿದ ಪೇಸ್ಟ್. ಕಷಾಯ ಎಂದರೆ ಕುದಿಸಿ ತಯಾರಿಸಿದದು. ಶೀತ ಎಂದರೆ ರಾತ್ರಿ ತುಂಬಾ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ನೆನೆಸಿದದು.

ಸದ್ಯೋಭಿಶ್ರೃತಪೂತಂ ಯತ್ ತತ್ ಫಾಣ್ಟಮಭಿಧೀಯತೇ । ಕರಣಾನಾಂ ಶತಞ್ಚೈವ ಷಷ್ಟಿಶ್ಚೈವಾಧಿಕಾ ಸ್ಮೃತಾ ।। ೨೮೧.

ಕುದಿಸಿ ತಕ್ಷಣವೇ ಶೋಧಿಸಿದುದನ್ನು ಫಾಂಟ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಒಟ್ಟು ನೂರು ಅರವತ್ತು ವಿಧಗಳ ತಯಾರಿಕೆ ವಿಧಾನಗಳಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಯೋ ವೇತ್ತಿ ಸ ಹ್ಯಜೇಯಃ ಸ್ಯಾತ್ಸಮ್ಬನ್ಧೇ ವಾಹುಶೌಣ್ಡಿಕಃ । ಆಹಾರಶುದ್ಧಿರಗನ್ಯರ್ಥಮಗ್ನಿಮೂಲಂ ಬಲಂ ನೃಣಾಂ ।। ೨೮೧.

ಇವುಗಳನ್ನು ತಿಳಿದವನು ಯಾರಿಂದಲೂ ಸೋಲಲಾಗದು ಮತ್ತು ಉಪಯೋಗಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಆಹಾರದ ಶುದ್ಧತೆ ಅಗ್ನಿಗಾಗಿ, ಅಗ್ನಿಯೇ ಮಾನವರ ಶಕ್ತಿಗೆ ಮೂಲವಾಗಿದೆ.

ಸಸಿನ್ಧುತ್ರಿಫಲಾಞ್ಚಾದ್ಯಾತ್ಸುರಾಜ್ಞಿ ಅಭಿವರ್ಣದಾಂ । ಜಾಙ್ಗಲಞ್ಚ ರಸಂ ಸಿನ್ಧುಯುಕ್ತಂ ದಧಿ ಪಯಃ ಕಣಾಂ ।। ೨೮೧.

ಸಿಂಧು ಉಪ್ಪು ಮತ್ತು ತ್ರಿಫಲಾ ಸೇರಿಸಿ ಸೇವಿಸಬೇಕು. ಅಥವಾ ಉಪ್ಪು ಹಾಕಿದ ಮಾಂಸ ರಸ, ಮೊಸರು, ಹಾಲು, ಧಾನ್ಯಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ತಯಾರಿಸಿ ಸೇವಿಸಬೇಕು.

ರಸಾಧಿಕಂ ಸಮಂ ಕುರ್ಯ್ಯಾನ್ನರೋ ವಾತಾಧಿಕೋಽಪಿ ವಾ । ನಿದಾಘೇ ಮರ್ದ್ದನಂ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ಶಿಶಿರೇ ಚ ಸಮಂ ಬಹು ।। ೨೮೧.

ದೇಹದಲ್ಲಿ ರಸ ಹೆಚ್ಚು ಇದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ಸಮಮಾಡಬೇಕು, ವಾತವೂ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದರೂ ಸಹ. ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮಸಾಜ್ ಮಾಡುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು, ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಮತ್ತು ಬಲವಾದ ಮಸಾಜ್ ಮಾಡಬೇಕು.

ವಸನ್ತೇ ಮಧ್ಯಮಂ ಜ್ಞೇಯನ್ನಿದಾಘೇ ಮರ್ದನೋಲ್ವಣಂ । ತ್ವಚನ್ತು ಪ್ರಥಮಂ ಮರ್ದ್ದ್ಯಮಙ್ಗಞ್ಚ ತದನನ್ತರಂ ।। ೨೮೧.

ವಸಂತದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಮ ಮಸಾಜ್ ಮಾಡಬೇಕು, ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಬಲವಾದ ಮಸಾಜ್ ಮಾಡಬೇಕು. ಮೊದಲು ಚರ್ಮವನ್ನು ಮಸಾಜ್ ಮಾಡಿ, ನಂತರ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಮಸಾಜ್ ಮಾಡಬೇಕು.

ಸ್ನಾಯುರುಧಿರದೇಹೇಷು ಅಸ್ಥಿ ಭಾತೀವ ಮಾಂಸಲಂ । ಸ್ಕನ್ಧೌ ಬಾಹೂ ತಥೈವೇಹ ತಥಾ ಜಙ್ಘೇ ಸಜಾನುನೀ ।। ೨೮೧.

ದೇಹದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾಯು, ರಕ್ತ ಮತ್ತು ಮಾಂಸ ಮುಖ್ಯವಾಗಿವೆ. ಅದೇ ರೀತಿ ಭುಜಗಳು, ಕೈಗಳು, ಕಾಲುಗಳು ಮತ್ತು ಮೊಣಕಾಲುಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ.

ಅರಿವನ್‌ಮರ್ದ್ದಯೇತ್ ಪ್ರಾಜ್ಞೋ ಜತ್ರು ವಕ್ಷಶ್ಚ ಪೂರ್ವವತ್ । ಅಙ್ಗಸನ್ಧಿಷು ಸರ್ವ್ವೇಷು ನಿಷ್ಪೀಡ್ಯ ಬಹುಲಂ ತಥಾ ।। ೨೮೧.

ಬುದ್ಧಿವಂತನು ಮೊದಲು ಕುತ್ತಿಗೆ ಮತ್ತು ಎದೆಯನ್ನು ಮೊದಲಿನಂತೆ ಮಸಾಜ್ ಮಾಡಬೇಕು. ನಂತರ ಎಲ್ಲಾ ಅಂಗಸಂಧಿಗಳನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಒತ್ತಿ ಮಸಾಜ್ ಮಾಡಬೇಕು.

ಪ್ರಸಾರಯೇದಙ್ಗಸನ್ಧೀನ್ನ ಚ ಕ್ಷೇಪೇಣ ಚಾಕ್ರಮಾತ್ । ನಾಜೀರ್ಣೇ ತು ಶ್ರಮಂ ಕುರ್ಯ್ಯಾನ್ನ ಭುಕ್ತ್ವಾ ಪೀತವಾನ್ನರಃ ।। ೨೮೧.

ಅಂಗಸಂಧಿಗಳನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಚಾಚಬೇಕು, ಬಲವಂತವಾಗಿ ಅಥವಾ ಅಚಾನಕ್ ಚಾಚಬಾರದು. ಜೀರ್ಣವಾಗದಿದ್ದಾಗ ಅಥವಾ ಊಟ ಮಾಡಿದ ಕೂಡಲೇ ಶ್ರಮ ಮಾಡಬಾರದು.

ದಿನಸ್ಯ ತು ಚತುರ್ಭಾಗ ಊದ್‌ರ್ಧ್ವನ್ತು ಪ್ರಹರಾರ್ದ್ಧಕೇ । ವ್ಯಾಯಾಮಂ ನೈವ ಕರ್ತ್ತವ್ಯಂ ಸ್ನಾಯಾಚ್ಛೀತಾಮ್ಬುನಾ ಸಕೃತ್ ।। ೨೮೧.

ದಿನದ ನಾಲ್ಕನೇ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಒಂದು ಗಂಟೆ ಹತ್ತಿರವಾದ ಮೇಲೆ ವ್ಯಾಯಾಮ ಮಾಡಬಾರದು. ಒಮ್ಮೆ ತಣ್ಣನೆಯ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಬೇಕು.

ವಾರ್ಯ್ಯುಷ್ಣಞ್ಚ ಶ್ರಮಂ ಜಹ್ಯಾದ್‌ಧೃದಾ ಶ್ವಾಸನ್ನ ಧಾರಯೇತ್ । ವ್ಯಾಯಾಮಶ್ಚ ಕಫಂ ಹನ್ಯಾದ್ವಾತಂ ಹನ್ಯಾಚ್ಚ ಮರ್ದ್ದನಮ್ ।। ೨೯೧.

ಹೆಚ್ಚು ಬಿಸಿ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಶ್ರಮ ಮಾಡಬಾರದು, ಉಸಿರನ್ನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ತಡೆಹಿಡಿಯಬಾರದು. ವ್ಯಾಯಾಮದಿಂದ ಕಫ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ಮಸಾಜಿನಿಂದ ವಾತ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಸ್ನಾನಂ ಪಿತ್ತಾಧಿಕಂ ಹನ್ಯಾತ್ತಸ್ಯಾನ್ತೇ ಚಾತಪಾಃ ಪ್ರಿಯಾಃ । ಆತಪಕ್ಲೇಶಕರ್ಮಾದೌ ಕ್ಷೇಮವ್ಯಾಯಾಮಿನೋ ನರಾಃ ।। ೨೯೧.

ಸ್ನಾನದಿಂದ ಪಿತ್ತ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ನಂತರ ಸೂರ್ಯನ ತಾಪ ಪಡೆಯುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು. ವ್ಯಾಯಾಮದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ತಾಪದಲ್ಲಿ ಶ್ರಮಿಸುವವರು ಸುರಕ್ಷಿತರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.

ಧನ್ವನ್ತರಿರುವಾಚ ಸಿಹೀ ಶಟೀ ನಿಶಾಯುಗ್ಮಂ ವತ್ಸಕಂ ಕ್ವಾಥಸೇವನಂ । ಶಿಶೋಃ ಸರ್ವ್ವಾತಿಸಾರೇಷು ಸ್ತನ್ಯದೋಷೇಷು ಶಸ್ಯತೇ ।। ೨೮೩.

ಧನ್ವಂತರಿ ಹೇಳಿದರು: ಸಿಹಿ, ಶಟಿ, ಎರಡು ವಿಧದ ನಿಶಾ, ವತ್ಸಕ — ಇವುಗಳ ಕಷಾಯವನ್ನು ಶಿಶುಗಳಿಗೆ ತೀವ್ರ ಜಠರದೋಷ ಅಥವಾ ತಾಯಿ ಹಾಲಿನ ದೋಷಗಳಲ್ಲಿ ನೀಡುವುದು ಉತ್ತಮ.

ಶ್ರೃಙ್ಗೀಂ ಸಕೃಷ್ಣಾತಿವಿಷಾಂ ಚೂರ್ಣಿತಾಂ ಮಧುನಾ ಲಿಹೇತ್ । ಏಕಾ ಚಾತಿವಿಶಾ ಕಾಶಚ್ಛರ್ದ್ದಿಜ್ವರಹರೀ ಶಿಶೋಃ ।। ೨೮೩.

ಶೃಂಗಿ ಮತ್ತು ಕಪ್ಪು ಅತಿವಿಷಾ ಪುಡಿಯನ್ನು ಜೇನುಜೊತೆ ಸೇವಿಸಿದರೆ ಉಪಯೋಗವಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾಶಿಯಿಂದ ಒಂದು ಅತಿವಿಷಾ ಶಿಶುಗಳಲ್ಲಿ ವಾಂತಿ ಮತ್ತು ಜ್ವರವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ.

ಬಾಲೈಃ ಸೇವ್ಯಾ ವಚಾ ಸಾಜ್ಯಾ ಸದುಗ್ಧಾ ವಾಥ ತೈಲಯುಕ್ । ಯಷ್ಟಿಕಾಂ ಶಙ್ಖಪುಷ್ಪೀಂ ವಾ ಬಾಲಃ ಕ್ಷೀರಾನ್ವಿತಾಂ ಪಿವೇತ್ ।। ೨೮೩.

ಮಕ್ಕಳು ವಚಾ ಮತ್ತು ತುಪ್ಪ ಅಥವಾ ಹಾಲು ಅಥವಾ ಎಣ್ಣೆ ಜೊತೆಗೆ ಸೇವಿಸಬಹುದು. ಅಥವಾ ಯಷ್ಟಿಕಾ ಅಥವಾ ಶಂಖಪುಷ್ಪಿಯನ್ನು ಹಾಲಿನಲ್ಲಿ ಕಲಸಿ ಕುಡಿಯಬಹುದು.

ವಾಗ್ರೂಪಸಮ್ಪದ್‌ಯುಕ್ತಾಯುರ್ಮ್ಮೇಧಾಶ್ರೀರ್ವರ್ದ್ಧತೇ ಶಿಶೋಃ । ವಚಾಹ್ಯಗ್ನಿಶಿಖಾವಾಸಾಶುಣ್ಠೀಕೃಷ್ಣಾನಿಶಾಗದಂ ।। ೨೮೩.

ಮಗು ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಚಾತುರ್ಯ, ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸೌಂದರ್ಯ, ಹಾಗೂ ಸಾಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಅವನ ಆಯುಷ್ಯ, ಬುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಐಶ್ವರ್ಯವೂ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಮಾತಿನ ಶಕ್ತಿಗೆ ಅಗ್ನಿಶಿಖೆಯಂತಹ ಶಕ್ತಿ ಇದೆ; ಅದನ್ನು ಉಳಿಸಲು ಶುಂಠಿ, ಮೆಣಸು ಮತ್ತು ಪಿಪ್ಪಳಿ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿವೆ.

ಸಯಷ್ಟಿಸೈನ್ಧವಂ ಬಾಲಃ ಪ್ರಾತರ್ಮೇಘಾಕರಂ ವಿವೇತ್ । ದೇವದಾರುಮಹಾಶಿಗ್ರುಫಲತ್ರಯಪಯೋಮುಚಾಂ ।। ೨೮೩.

ಮಗು ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ತುಪ್ಪ ಮತ್ತು ಕಲ್ಲು ಉಪ್ಪು ಮಿಶ್ರಿತವಾದ ಜೇನು, ದೇವದಾರು ಹಣ್ಣು, ದೊಡ್ಡ ಮೂಲಂಗಿ, ತ್ರಿಫಲಾ ಹಣ್ಣುಗಳು ಮತ್ತು ಹಾಲಿನಂತಹ ಸ್ರಾವಗಳನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಸೇವಿಸಬೇಕು.

ಕ್ಕಾಥಃ ಸಕೃಷ್ಣಾ ಮೃದ್ವೀಕಾ ಕಲ್ಕಃ ಸರ್ವಾನ್ ಕೃಮೀನ್‌ಹರೇತ್ । ತ್ರಿಫಲಾಭೃಙ್ಗವಿಶ್ವಾನಾಂ ರಸೇಷು ಮಧುಸರ್ಪಿಷೋಃ ।। ೨೮೩.

ಕಟೇಕು, ಕಪ್ಪು ದ್ರಾಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಹರಿತಕಿ ಹಣ್ಣುಗಳ ಪೇಸ್ಟ್ ಎಲ್ಲಾ ಕೀಟಗಳನ್ನು ದೂರ ಮಾಡುತ್ತದೆ; ತ್ರಿಫಲಾ, ಭೃಂಗರಾಜ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾ ಸಾರು, ಜೇನು ಮತ್ತು ತುಪ್ಪದೊಂದಿಗೆ ಕೂಡ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿದೆ.

ಮೇಷೀಕ್ಷೀರೇ ಚ ಗೋಮೂತ್ರೇ ಸಿಕ್ತಂ ರೋಗೇ ಹಿತಂ ಶಿಶೋಃ । ನಾಸಾರಕ್ತಹರೋ ನಸ್ಯಾದ್‌ದುರ್ವ್ವಾರಸ ಇಹೋತ್ತಮಃ ।। ೨೮೩.

ಮೇಷದ ಹಾಲು ಮತ್ತು ಹಸುವಿನ ಮೂತ್ರವನ್ನು ರೋಗಪೀಡಿತ ಮಗುವಿಗೆ ಹಚ್ಚುವುದು ಉಪಯುಕ್ತ. ಮೂಗಿನ ರಕ್ತಸ್ರಾವವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲು ದುರ್ವಾ ಸಾರದ ನಸ್ಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿದೆ.

ಲಶುನಾರ್ದ್ರಕಶಿಗ್ರೂಣಾಂ ರಸಃ ಕರ್ಣಸ್ಯ ಪೂರಣಮ್ । ತೈಲಮಾರ್ದ್ರಕಜಾತ್ಯಂ ವಾ ಶೂಲಹಾ ಚೌಷ್ಠರೋಗನುತ್ ।। ೨೮೩.

ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿ, ಹಸಿರು ಶುಂಠಿ ಮತ್ತು ಮೂಲಂಗಿಯ ರಸವನ್ನು ಕಿವಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಕಿದರೆ ಅಥವಾ ಶುಂಠಿ ಮತ್ತು ಜಾತಿಯ ತೈಲವನ್ನು ಬಳಿಸಿದರೆ, ನೋವು ನಿವಾರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ತುಟಿಗಳ ರೋಗಗಳು ಗುಣವಾಗುತ್ತವೆ.

ಜಾತೀಪತ್ರಂ ಫಲಂ ವ್ಯೋಷಂ ಕವಲಂ ಮೂತ್ರಕಂ ನಿಶಾ । ದುಗ್ಧಕ್ಕಾಥೇಽಭಯಾಕಲ್ಕೇ ಸಿದ್ಧಂ ತೈಲಂ ದ್ವಲಿಜಾರ್ತ್ತಿನುತ್ ।। ೨೮೩.

ಜಾತಿ ಎಲೆ, ಹಣ್ಣು, ತ್ರಿಕಟು, ಒಂದು ಗುಟ್ಟಿಗೆ ಹಾಕಿದ ಮೂತ್ರ ಮತ್ತು ಹಳದಿ, ಹರಿತಕಿ ಕಷಾಯ ಮತ್ತು ಅಭಯಾ ಪೇಸ್ಟ್‌ನೊಂದಿಗೆ ತಯಾರಿಸಿದ ಎಣ್ಣೆ ಹಲ್ಲು ಮತ್ತು ಹಲ್ಲುಮೂಳೆಯ ರೋಗಗಳನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸುತ್ತದೆ.

ಧಾನ್ಯಾಮ್ಬು ನಾರಿಕೇಲಂ ಗೋಮೂತ್ರಂ ಕ್ರಮೂಕವಿಶ್ವಯುಕ್ । ಕ್ಕಾಥಿತಂ ಕಬಲಂ ಕಾರ್ಯ್ಯಮಧಿಜಿಹ್ವಾಧಿಶಾನ್ತಯೇ ।। ೨೮೩.

ಅಕ್ಕಿ ನೀರು, ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ, ಹಸುವಿನ ಮೂತ್ರ, ಕ್ರಮುಕ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾ ಸೇರಿಸಿ ಕುದಿಸಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಗುಟ್ಟನ್ನು ನಾಲಿಗೆ ಮತ್ತು ಬಾಯಿಯ ರೋಗ ನಿವಾರಣೆಗೆ ಬಳಸಬೇಕು.

ಸಾಧಿತಂ ಲಾಙ್ಗಲೀಕಲ್ಕೇ ತೈಲಂ ನಿರ್ಗುಣ್ಡಿಕಾರಸೈಃ । ಗಣ್ಡಮಾಲಾಗಲಗಣ್ಡೌ ನಾಶಯೇನ್ನಸ್ಯಕರ್ಮಣಾ ।। ೨೮೩.

ಲಾಂಗಲಿ ಪೇಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ನಿರ್ಗುಂಡಿ ರಸದಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ನಾಸ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸಿದರೆ, ಗಂಡಮಾಲೆ ಮತ್ತು ಗ್ರಂಥಿಗಳ ಉಬ್ಬುಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ.