ಅಗ್ನಿಪುರಾಣಮ್

ಗಿರಿಮೃಚ್ಚನ್ದನಂ ಲಾಕ್ಷಾ ಮಾಲತೀ ಕಲಿಕಾ ತಥಾ । ಸಂಯೋಜ್ಯಾ ಯಾ ಕೃತಾ ವರ್ತ್ತಿಃ ಕ್ಷತಶುಕ್ರಹರೀ ತು ಸಾ ।। ೨೭೯.

ಪರ್ವತದ ಮಣ್ಣು, ಚಂದನ, ಲಾಖ, ಮಾಲತಿ ಮೊಗ್ಗುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಮಾಡಿದ ಲೇಪ, ವೀರ್ಯ ಸಂಬಂಧಿ ಗಾಯಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ.

ವ್ಯೋಷಂ ತ್ರಿಫಲಯಾ ಯುಕ್ತಂ ತುಚ್ಛಕಞ್ಚ ತಥಾ ಜಲಮ್ । ಸರ್ವಾಕ್ಷಿರೋಗಶಮನಂ ತಥಾ ಚೈವ ರಸಾಞ್ಜನಮ್ ।। ೨೭೯.

ವ್ಯೋಷವನ್ನು ತ್ರಿಫಲೆಯೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ತುಚ್ಚಕ, ನೀರಿನೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಸಿದರೆ ಎಲ್ಲ ಕಣ್ಣು ರೋಗಗಳಿಗೆ ಉಪಯುಕ್ತ. ರಸಾಂಜನವೂ ಸಹ ಸಹಾಯಕರವಾಗಿದೆ.

ಆಜ್ಯಭೃಷ್ಟಂ ಶಿಲಾಪಿಷ್ಟಂ ಲೋಧ್ರಕಾಞ್ಜೀಕಸೈನ್ಧವೈಃ । ಆಶ್ಚ್ಯೋತನಾವಿನಾಶಾಯ ಸರ್ವನೇತ್ರಾಮಯೇ ಹಿತಮ್ ।। ೨೭೯.

ತುಪ್ಪವನ್ನು ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಹುರಿದು, ಲೋಧ್ರ, ಹುಳಿಯ ಅಕ್ಕಿ ನೀರು ಮತ್ತು ಕಲ್ಲು ಉಪ್ಪು ಸೇರಿಸಿದರೆ, ಕಣ್ಣು ತೊಳೆಯಲು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ಕಣ್ಣು ರೋಗಗಳಿಗೆ ಉಪಯುಕ್ತ.

ಗಿರಿಮೃಚ್ಚನ್ದನೈರ್ಲೇಪೋ ವರಿರ್ನೇತ್ರಸ್ಯ ಶಸ್ಯತೇ । ನೇತ್ರಾಮಯವಿಘಾತಾರ್ಥಂ ತ್ರಿಫಲಾಂ ಶೀಲಯೇತ್ ಸದಾ ।। ೨೭೯.

ಪರ್ವತದ ಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ಚಂದನದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಲೇಪ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಉತ್ತಮ. ಕಣ್ಣು ರೋಗ ತಪ್ಪಿಸಲು ತ್ರಿಫಲೆಯನ್ನು ಸದಾ ಬಳಸಬೇಕು.

ರಾತ್ರೌ ತು ಮಧುಸರ್ಪಿಭ್ಯಾಂ ದೀರ್ಘಮಾಯುರ್ಜ್ಜಿಜೀವಿಷುಃ । ಶತಾವರೀರಸೇ ಸಿದ್ಧೌ ವೃಷ್ಯೌ ಕ್ಷೀರಘೃತೌ ಸ್ಮೃತೌ ।। ೨೭೯.

ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯ ಬಯಸುವವರು ರಾತ್ರಿ ತುಪ್ಪ ಮತ್ತು ಜೇನು ಸೇವಿಸಬೇಕು. ಶತಾವರಿ ರಸವನ್ನು ಹಾಲು ಮತ್ತು ತುಪ್ಪದಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಿದರೆ ಶಕ್ತಿವರ್ಧಕವಾಗಿದೆ.

ಕಲಮ್ಬಿಕಾನಿ ಮಾಷಾಶ್ಚ ವೃಷ್ಯೌ ಕ್ಷೀರಘೃತೌ ತಥಾ । ಆಯುಷ್ಯಾ ತ್ರಿಫಲಾ ಜ್ಞೇಯಾ ಪೂರ್ವವನ್ಮಧುಕಾನ್ವಿತಾ ।। ೨೭೯.

ಕಲಂಬಿಕ ಮತ್ತು ಮಾಷಕಾಳುಗಳನ್ನು ಹಾಲು-ತುಪ್ಪದಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಿದರೆ ಶಕ್ತಿವರ್ಧಕ. ತ್ರಿಫಲೆಯು ಮುಂಚಿತಂತೆ ಯಷ್ಟಿಮಧು ಸೇರಿಸಿ ಸೇವಿಸಿದರೆ ಆಯುಷ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.

ಮಧುಕಾದಿರಸೋಪೇತಾ ಬಲೀಪಲಿತನಾಶಿನೀ । ವಚಾಸಿದ್ಧಘೃತಂ ವಿಪ್ರಂ ಭೂತದೋಷವಿನಾಶನಮ್ ।। ೨೭೯.

ಯಷ್ಟಿಮಧು ಮತ್ತು ಇತರ ರಸಗಳು ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿ, ಹೊಳೆಯುವ ಕೂದಲು ತರುತ್ತವೆ. ವಚೆಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ತುಪ್ಪ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ, ಭೂತದೋಷವನ್ನು ದೂರಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಕವ್ಯಂ ಬುದ್ಧಿಪ್ರದಞ್ಚೈವ ತಥಾ ಸರ್ವಾರ್ಥಸಾಧನಮ್ । ವಲಾಕಲ್ಕಕಷಾಯೇಣ ಸಿದ್ಧಮಭ್ಯಞ್ಜನೇ ಹಿತಮ್ ।। ೨೭೯.

ಕಾವ್ಯವು ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿ ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸುತ್ತದೆ. ವಲಾ ಮತ್ತು ಕಲ್ಕ ಕಷಾಯದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಲೇಪ, ಮಸಾಜ್‌ಗೆ ಉಪಯುಕ್ತ.

ರಾಸ್ನಾಸಹಚರೈರ್ವಾಪಿ ತೈಲಂ ವಾತವಿಕಾರಿಣಾಮ್ । ಅನಭಿಷ್ಯನ್ದಿ ಯಚ್ಚಾನ್ನಂ ತದ್‌ವ್ರಣೇಷು ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ ।। ೨೭೯.

ರಸ್ನಾ ಮತ್ತು ಸಹಚರದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಎಣ್ಣೆ ವಾತದ ತೊಂದರೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತಮ. ಜೀರ್ಣಕ್ಕೆ ತೊಂದರೆ ಆಗದ ಆಹಾರವನ್ನು ಗಾಯಗಳಿಗೆ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

ಶಕ್ತುಪಿಣ್ಡೀ ತಥೈವಾಮ್ಲಾ ಪಾಚನಾಯ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ । ಪಕ್ಕಸ್ಯ ಚ ತಥಾ ಭೇದೇ ನಿಮ್ಬಚೂರ್ಣಞ್ಚ ರೋಪಣೇ ।। ೨೭೯.

ಶಕ್ತು ಪಿಂಡಿ ಮತ್ತು ಹುಳಿಯಾದ ಆಹಾರ ಜೀರ್ಣಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ. ಪಕ್ಕವಾದ ಗಾಯ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಗುಣಮುಖತೆಗೆ ನಿಂಬೆ ಚೂರ್ಣ ಸಹಾಯಕರವಾಗಿದೆ.

ತಥಾ ಶೂಚ್ಯುಪಚಾರಶ್ಚ ಬಲಿಕರ್ಮ ವಿಶೇಷತಃ । ಸೂತಿಕಾ ಚ ತಥಾ ರಕ್ಷಾ ಪ್ರಾಣಿನಾನ್ತು ಸದಾ ಹಿತಾ ।। ೨೭೯.

ಶುದ್ಧತೆ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಬಲಿಕರ್ಮಗಳು ಮುಖ್ಯ. ಹೆರಿಗೆಗೊಳ್ಳುವ ಮಹಿಳೆಯರ ರಕ್ಷಣೆ ಸದಾ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಹಿತಕರ.

ಭಕ್ಷಣಂ ನಿಮ್ಬಪತ್ರಾಣಾಂ ಸರ್ಪದಷ್ಟಸ್ಯ ಭೇಷಜಮ್ । ತಾಲನಿಮ್ಬದಲಙ್ಕೇಶ್ಯಂ ಜೀರ್ಣನ್ತೈಲಂ ಯವಾ ಘೃತಮ್ ।। ೨೭೯.

ಹಾವು ಕಚ್ಚಿದಾಗ ನಿಂಬೆ ಎಲೆ ತಿನ್ನುವುದು ಒಳ್ಳೆಯ ಔಷಧಿ. ಹಾಗೆಯೇ ತಾಳೆ ಮತ್ತು ನಿಂಬೆ ಎಲೆಗಳನ್ನು, ಹಳೆಯ ಎಣ್ಣೆ, ಜೋಳ ಮತ್ತು ತುಪ್ಪವನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಲೇಪನ ಮಾಡಿದರೂ ಉಪಯೋಗವಾಗುತ್ತದೆ.

ಧೂಪೋ ವೃಶ್ಚಿಕದಷ್ಟಸ್ಯ ಶಿಖಿಪತ್ರಘೃತೇನ ವಾ । ಅರ್ಕಕ್ಷೀರೇಣ ಸಂಪಿಷ್ಟಂ ಲೋಪಾ ವೀಜಂ ಪಲಾಶಜಂ ।। ೨೭೯.

ಚೆಂಡು ಹಲ್ಲು ಕಚ್ಚಿದಾಗ, ನವಿಲು ರೆಕ್ಕೆ ತುಪ್ಪದಿಂದ ಧೂಪ ಮಾಡುವುದು ಅಥವಾ ಅರ್ಕದ ಹಾಲಿನಲ್ಲಿ ಕಮಲ ಬೀಜ ಮತ್ತು ಪಲಾಶ ಬೀಜವನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಲೇಪನ ಮಾಡಿದರೆ ಪ್ರಯೋಜನವಾಗುತ್ತದೆ.

ವೃಶ್ಚಿಕಾರ್ತ್ತಸ್ಯ ಕೃಷ್ಣಾ ವಾ ಶಿವಾ ಚ ಫಲಸಂಯುತಾ । ಅರ್ಕಕ್ಷೀರಂ ಲಿತಂ ತೈಲ ಪಲಲಞ್ಚ ಗುಡ಼ಂ ಸಮಮ್ ।। ೨೭೯.

ಚೆಂಡು ಹಲ್ಲಿನ ವಿಷಕ್ಕೆ, ಕರುಣೈ ಅಥವಾ ಶಿವಾ ಎಂಬ ಸಸ್ಯದ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಅರ್ಕದ ಹಾಲು, ಎಣ್ಣೆ, ಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಲವನ್ನು ಸಮಾನವಾಗಿ ಸೇರಿಸಿ ಲೇಪಿಸಿದರೆ ಉಪಯೋಗವಾಗುತ್ತದೆ.

ಪಾನಾಜ್ಜಯತಿ ದುರ್ಬಾರಂ ಶ್ವವಿಷಂ ಶೀಘ್ರಮೇವ ತು । ಪೀತ್ವಾ ಮೂಲಂ ತ್ರಿವೃತ್ತುಲ್ಯಂ ತಣ್ಡುಲೀಯಸ್ಯ ಸರ್ಪಿಷಾ ।। ೨೭೯.

ನಾಯಿ ವಿಷವನ್ನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಗೆಲ್ಲಲು, ತಂಡುಳಿಯ ಮೂಲವನ್ನು ತ್ರಿವೃತ್ತಿನಷ್ಟು ತುಪ್ಪದೊಂದಿಗೆ ಕುಡಿಯಬೇಕು.

ಸರ್ಪಕೀಟವಿಷಾಣ್ಯಾಶು ಜಯತ್ಯತಿಬಲಾನ್ಯಪಿ । ಚನ್ದನಂ ಪದ್ಮಕಙ್ಕುಷ್ಠಂ ತಲಾಮ್ಬೂಶೀರಪಾಟಲಾಃ ।। ೨೭೯.

ಹಾವು ಮತ್ತು ಕೀಟಗಳ ಬಲವಾದ ವಿಷವನ್ನೂ ಕೂಡ ಚಂದನ, ಪದ್ಮಕ, ಕುಷ್ಟ, ತಾಳೆ, ಉಸಿರು ಮತ್ತು ಪಾಟಲಾ ಸಸ್ಯಗಳು ಬೇಗ ನಿವಾರಿಸುತ್ತವೆ.

ನಿರ್ಗುಣ್ಡೀ ಶಾರಿವಾ ಸೇಲುರ್ಲೂತಾವಿಷಹರೋ ಗದಃ । ಶಿರೋವಿರೇಚನಂ ಶಸ್ತಂ ಗುಡ಼ನಾಗರಕಂ ದ್ವಿಜ ।। ೨೭೯.

ನಿರ್ಗುಂಡಿ, ಶಾರಿವಾ, ಸೇಲು ಮತ್ತು ಲೂಟಾ ಎಂಬ ಸಸ್ಯಗಳು ವಿಷಕ್ಕೆ ಔಷಧವಾಗಿವೆ. ತಲೆ ಶುದ್ಧಿಗೆ ಬೆಲ್ಲ ಮತ್ತು ಶುಂಠಿಯು ಅತ್ಯುತ್ತಮ.

ಸ್ನೇಹಪಾನೇ ತಥಾ ವಸ್ತೌ ತೈಲಂ ಘೃತಮನುತ್ತಮಮ್ । ಸ್ವೇದನೀಯಃ ಪರೋ ವಹ್ನಿಃ ಶೀತಾಮ್ಭಃ ಸ್ತಮ್ಭನಂ ಪರಮ್ ।। ೨೭೯.

ಅಭ್ಯಂತರ ಸ्नेಹಪಾನ ಮತ್ತು ಬಸ್ತಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಎಣ್ಣೆ ಮತ್ತು ತುಪ್ಪವನ್ನು ಬಳಸಬೇಕು. ಬಲವಾದ ಸ್ವೇದನೆಗೆ ಬೆಂಕಿ ಉಪಯುಕ್ತ, ಶೀತಜಲವು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸ್ಥಂಭಕ.

ತ್ರಿವೃದ್ಧಿ ರೇಚನೇ ಶ್ರೇಷ್ಠಾ ವಮನೇ ಮದನಂ ತಥಾ । ವಸ್ತಿರ್ವಿರೇಕೋ ವಮನಂ ತೈಲಂ ಸರ್ಪಿಸ್ತಥಾ ಮಧು ।। ೨೭೯.

ಪೂರಣೆಗೆ ತ್ರಿವೃತ್ತಿ, ವಾಂತಿಗೆ ಮದನ ಸಸ್ಯ ಉತ್ತಮ. ಬಸ್ತಿ, ಪೂರಣೆ, ವಾಂತಿ, ಎಣ್ಣೆ, ತುಪ್ಪ ಮತ್ತು ಜೇನು ಅವಶ್ಯಕತೆ ಪ್ರಕಾರ ಬಳಸಬೇಕು.

ವಾತಪಿತ್ತಬಲಾಶಾನಾಂ ಕ್ರಮೇಣ ಪರಮೌಷಧಂ ।। ೨೭೯.

ವಾತ, ಪಿತ್ತ ಮತ್ತು ಕಫದ ಕಾಯಿಲೆಗಳಿಗೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಇವುಗಳೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಔಷಧಿಗಳು.

ಧನ್ವನ್ತರಿರುವಾಚ ಶಾರೀರಮಾನಸಾಗನ್ತುಸಹಜಾ ವ್ಯಾಧಯೋ ಮತಾಃ । ಶಾರೀರಾ ಜ್ವರಕುಷ್ಠಾದ್ಯಾಃ ಕ್ರೋಧಾದ್ಯಾ ಮಾನಸಾ ಮತಾಃ ।। ೨೮೦.

ಧನ್ವಂತರಿ ಹೇಳಿದರು: ದೇಹ, ಮನಸ್ಸು, ಹೊರಗಿನ ಕಾರಣ ಮತ್ತು ಸಹಜವಾದ ಕಾಯಿಲೆಗಳು ಇವೆ. ಜ್ವರ, ಕುಷ್ಠ ಮೊದಲಾದವು ದೇಹದ ಕಾಯಿಲೆಗಳು; ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವವು ಮನಸ್ಸಿನ ಕಾಯಿಲೆಗಳು.

ಆಗನ್ತವೋ ವಿಘಾತೋತ್ಥಾಃ ಸಹಜಾಃ ಕ್ಷುಜ್ಜರಾದಯಃ । ಶಾರೀರಾಗನ್ತುನಾಶಾಯ ಸೂರ್ಯ್ಯವಾರೇ ಘೃತಂ ಗುಡ಼ಮ್ ।। ೨೮೦.

ಹೊರಗಿನ ಕಾಯಿಲೆಗಳು ಗಾಯದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ; ಸಹಜ ಕಾಯಿಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಸಿವು, ವೃದ್ಧಾಪ್ಯ ಇವೆ. ದೇಹ ಮತ್ತು ಹೊರಗಿನ ಕಾಯಿಲೆಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ಭಾನುವಾರ ತುಪ್ಪ ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಲವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು.

ಲವಣಂ ಸಹಿರಣ್ಯಞ್ಚ ವಿಪ್ರಾಯಾಪೂಪಮರ್ಪಯೇತ್ । ಚನ್ದ್ರೇ ಚಾಭ್ಯಙ್ಗದೋ ವಿಪ್ರೇ ಸರ್ವರೋಗೈಃ ಪ್ರಮುಚ್ಯತೇ ।। ೨೮೦.

ಉಪ್ಪು ಹಾಕಿದ ಅಪ್ಪೆ ಮತ್ತು ಚಿನ್ನವನ್ನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು; ಚಂದ್ರದಿನದಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಅಭ್ಯಂಗ ಮಾಡಿದರೆ ಎಲ್ಲಾ ಕಾಯಿಲೆಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.

ತೈಲಂ ಶನೈಶ್ಚರೇ ದದ್ಯಾದಾಶ್ವಿನೇ ಗೋರಸಾನ್ನದಃ । ಘೃತೇನ ಪಯಸಾ ಲಿಙ್ಗಂ ಸಂಸ್ನಾಪ್ಯ ಸ್ಯಾದ್ರುಗುಜ್ಝಿತಃ ।। ೨೮೦.

ಶನಿದಿನದಲ್ಲಿ ಎಣ್ಣೆ ನೀಡಬೇಕು; ಅಶ್ವಿನಿ ನಕ್ಷತ್ರದಲ್ಲಿ ಹಾಲು ಮತ್ತು ಅನ್ನವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ತುಪ್ಪ ಮತ್ತು ಹಾಲಿನಿಂದ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿಸಿದರೆ ಕಾಯಿಲೆ ದೂರವಾಗುತ್ತದೆ.

ಗಾಯತ್ರ್ಯಾ ಹಾವಯೇದ್ವಹ್ನೌ ದೂರ್ವಾನ್ತ್ರಿಮಧುರಾಪ್ಲುತಾಮ್ । ಯಸ್ಮಿನ್ ಭೇ ವ್ಯಾಧಿಮಾಪ್ನೋತಿ ತಸ್ಮಿನ್ ಸ್ನಾನಂ ಬಲಿಃ ಶುಭೇ ।। ೨೮೦.

ಗಾಯತ್ರಿ ಜಪ ಮಾಡುತ್ತಾ ಮೂರು ಮಧುರ ಪದಾರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ನೆನೆಸಿದ ದರ್ಭೆಯನ್ನು ಅಗ್ನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಕಾಯಿಲೆ ಉಂಟಾದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಬಲಿಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು.

ಮಾನಸಾನಾಂ ರುಜಾದೀನಾಂ ವಿಷ್ಣೋಃ ಸ್ತೋತ್ರಂ ಹರಂ ಭವೇತ್ । ವಾತಪಿತ್ತಕಫಾ ದೋಷಾ ಧಾತವಶ್ಚ ತಥಾ ಶ್ರೃಣು ।। ೨೮೦.

ಮನಸ್ಸಿನ ನೋವುಗಳಿಗೆ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಸ್ತೋತ್ರವು ಪರಿಹಾರ. ಈಗ ವಾತ, ಪಿತ್ತ, ಕಫ ಮತ್ತು ಧಾತುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳು.

ಭುಕ್ತಂ ಪಕ್ಕಾಶಯಾದನ್ನಂ ದ್ವಿಧಾ ಯಾತಿ ಚ ಸುಶ್ರುತ । ಅಂಶೇನೈಕೇನ ಕಿಟ್ಟತ್ವಂ ರಸತಾಞ್ಚಾಪರೇಣ ಚ ।। ೨೮೦.

ಸುಶ್ರುತನೇ, ತಿನ್ನಲಾದ ಆಹಾರವು ಜಠರದಲ್ಲಿ ಹಜಮಾದ ಮೇಲೆ ಎರಡು ಭಾಗವಾಗುತ್ತದೆ: ಒಂದು ಭಾಗ ಕಿಟ್ಟು, ಇನ್ನೊಂದು ಭಾಗ ರಸವಾಗುತ್ತದೆ.

ಕಿಟ್ಟಭಾಗೋ ಮಲಸ್ತತ್ರ ವಿಣ್ಮೂತ್ರಸ್ವೇದದೂಷಿಕಾಃ । ನಾಸಾಮಲಹ್ಕರ್ಣಮಲಂ ತಥಾ ದೇಹಮಲಞ್ಚ ಯತ್ ।। ೨೮೦.

ಕಿಟ್ಟು ಭಾಗದಿಂದ ಮಲಗಳು, ಅಂದರೆ ಬೆವರು, ಮೂತ್ರ, ಮೂಗು ಮತ್ತು ಕಿವಿಯ ಕಸ, ದೇಹದ ಇತರ ಅಶುದ್ಧಿಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.

ರಸಭಾಗಾದ್ರಸಸ್ತತ್ರ ಸಮಾಚ್ಛೋಣಿತತಾಂ ವ್ರಜೇತ್ । ಮಾಂಸಂ ರಕ್ತಾತ್ತತೋ ಮೇದೋ ಮೇದಸೋಽಸ್ಥ್ನಶ್ಚ ಸಮ್ಭವಃ ।। ೨೮೦.

ರಸ ಭಾಗದಿಂದ ರಸ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ, ಅದು ನಂತರ ರಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ; ರಕ್ತದಿಂದ ಮಾಂಸ, ಮಾಂಸದಿಂದ ಮೆದು, ಮೆದುದಿಂದ ಎಲುಬು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.