ಅಗ್ನಿಪುರಾಣಮ್

ಋಕ್ಷಾತ್ಸಮ್ಬಲಣೋ ಜಜ್ಞೇ ಕುರುಃ ಸಮ್ವರಣಾತ್ತತಃ । ಯಃ ಪ್ರಯಾಗಾದಪಾಕ್ರಮ್ಯ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರಞ್ಚಕಾರ ಹ ।। ೨೭೮.

ಋಕ್ಷನಿಂದ ಸಂಬಲಣನು ಹುಟ್ಟಿದನು. ಸಂವರಣನಿಂದ ಕುರು ಹುಟ್ಟಿದನು. ಅವನು ಪ್ರಯಾಗದಿಂದ ಹೊರಟು ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು.

ಕುರೋಃ ಸುಧನ್ವಾ ಸುಧನುಃ ಪರಿಕ್ಷಇಚ್ಚಾರಿಮೇಜಯಃ । ಸುಧನ್ವನಃ ಸುಹೋತ್ರೋಽಭೂತ್ ಸುಹೋತ್ರಾಚ್ಚ್ಯವನೋ ಹ್ಯಭೂತ್ ।। ೨೭೮.

ಕುರುನಿಂದ ಸುಧನ್ವನು, ಸುಧನ್ವನಿಂದ ಸುಧನು, ನಂತರ ಪರಿಕ್ಷಿತ್ ಮತ್ತು ಅರಿಮೇಜಯರು ಹುಟ್ಟಿದರು. ಸುಧನ್ವನಿಂದ ಸುಹೋತ್ರನು, ಸುಹೋತ್ರನಿಂದ ಚ್ಯವನನು ಜನಿಸಿದರು.

ವಶಿಷ್ಠಪರಿಚಾರಾಭ್ಯಾಂ ಸಪ್ತಾಸನ್ ಗಿರಿಕಾಸುತಾಃ । ವೃಹದ್ರಥಃ ಕುಶೋ ವೀರೋ ಯದುಃ ಪ್ರತ್ಯಗ್ರಹೋ ಬಲಃ ।। ೨೭೮.

ವಶಿಷ್ಠ ಮತ್ತು ಪರಿಚಾರರಿಂದ ಗಿರಿಕೆಗೆ ಏಳು ಮಕ್ಕಳು ಹುಟ್ಟಿದರು: ವೃಹದ್ರಥ, ಕುಶ, ವೀರ, ಯದು, ಪ್ರತ್ಯಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಬಲ.

ಮತ್ಸ್ಯಕಾಲೀ ಕುಶಾಗ್ರೋಽತೋ ಹ್ಯಾಸೀದ್ರಾಜ್ಞೋ ವೃಹದ್ರಥಾತ್ । ಕುಶಾಗ್ರಾದ್‌ವೃಷಭೋ ಜಜ್ಞೇ ತಸ್ಯ ಸತ್ಯಹಿತಃ ಸುತಃ ।। ೨೭೮.

ವೃಹದ್ರಥನಿಂದ ಮತ್ಸ್ಯಕಾಲಿ ಮತ್ತು ಕುಶಾಗ್ರ ಜನಿಸಿದರು. ಕುಶಾಗ್ರನಿಂದ ವೃಷಭನು ಹುಟ್ಟಿದನು, ಅವನ ಮಗ ಸತ್ಯಹಿತನು.

ಸುಧನ್ವಾ ತತ್ಸುತಶ್ಚೋರ್ಜ್ಜ ಊರ್ಜ್ಜಾದಾಸೀಚ್ಚ ಸಮ್ಭವಃ । ಸಮ್ಭವಾಚ್ಚ ಜರಾಸನ್ಧಃ ಸಹದೇವಶ್ಚ ತತ್‌ಸುತಃ ।। ೨೭೮.

ಸುಧನ್ವನ ಮಗ ಊರ್ಜ್ಜನು, ಊರ್ಜ್ಜನಿಂದ ಸಂಭವನೂ, ಸಂಭವನಿಂದ ಜರಾಸಂಧನು, ಅವನ ಮಗ ಸಹದೇವನು.

ಸಹದೇವಾದುದಾಪಿಶ್ಚ ಉದಾಪೇಃ ಶ್ರುತಕರ್ಮಕಃ । ಪರಿಕ್ಷಇತಸ್ಯ ದಾಯಾದೋ ಧಾರ್ಮಿಕೋ ಜನಮೇಜಯಃ ।। ೨೭೮.

ಸಹದೇವನಿಂದ ಉದಾಪಿ, ಉದಾಪಿಯಿಂದ ಶ್ರುತಕರ್ಮಕನು ಹುಟ್ಟಿದರು. ಪರಿಕ್ಷಿತನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ ಧರ್ಮನಿಷ್ಠ ಜನಮೇಜಯನು.

ಜನಮೇಜಯಾತ್ತ್ರಸದಸ್ಯುರ್ಜಹ್ರೋಸ್ತು ಸುರಥಃ ಸುತಃ । ಶ್ರುತಸೇನೋಗ್ರಸೇನೌ ಚ ಭೀಮಸೇನಶ್ಚ ನಾಮತಃ ।। ೨೭೮.

ಜನಮೇಜಯನಿಂದ ತ್ರಸದಸ್ಯು ಹುಟ್ಟಿದನು. ಜಹ್ರೋನಿಂದ ಸುರಥನು ಜನಿಸಿದರು. ಶ್ರುತಸೇನ, ಉಗ್ರಸೇನ ಮತ್ತು ಭೀಮಸೇನ ಎಂಬವರೂ ಇದ್ದರು.

ಜನಮೇಜಯಸ್ಯ ಪುತ್ರೌ ತು ಸುರಥೋ ಮಹಿಮಾಂಸ್ತಥಾ । ಸುರಥಾದ್‌ವಿದೂರಥೋಽಭೂದೃಕ್ಷ ಆಸೀದ್ವಿದೂರಥಾತ್ ।। ೨೭೮.

ಜನಮೇಜಯನ ಮಕ್ಕಳಾದ ಸುರಥ ಮತ್ತು ಮಹಿಮಾನ್. ಸುರಥನಿಂದ ವಿದೂರಥನು, ವಿದೂರಥನಿಂದ ಋಕ್ಷನು ಹುಟ್ಟಿದರು.

ಋಕ್ಷಸ್ಯ ತು ದ್ವಿತೀಯಸ್ಯ ಭೀಮಸೇನೋಽಭವತ್‌ಸುತಃ । ಪ್ರತೀಪೋ ಭೀಮಸೇನಾತ್ತು ಪ್ರತೀಪಸ್ಯ ತು ಶಾನ್ತನುಃ ।। ೨೭೮.

ಎರಡನೇ ಋಕ್ಷನ ಮಗ ಭೀಮಸೇನನು. ಭೀಮಸೇನನಿಂದ ಪ್ರತೀಪನು, ಪ್ರತೀಪನಿಂದ ಶಾಂತನುವು ಹುಟ್ಟಿದರು.

ದೇವಾಪಿರ್ವ್ವಾಹ್ಲಿಕಶ್ಚೈವ ಸೋಮದತ್ತಸ್ತು ಶಾನ್ತನೋಃ । ವಾಹ್ಲಿಕಾತ್ಸೋಮದತ್ತೋಽಭೂದ್‌ಭೂರಿರ್ಭೂರಿಸ್ರವಾಃ ಶಲಃ ।। ೨೭೮.

ಶಾಂತನುವಿನಿಂದ ದೇವಾಪಿ, ವಾಹ್ಲಿಕ ಮತ್ತು ಸೋಮದತ್ತರು ಹುಟ್ಟಿದರು. ವಾಹ್ಲಿಕನಿಂದ ಸೋಮದತ್ತನು, ಅವನಿಂದ ಭೂರಿ, ಭೂರಿಶ್ರವ ಮತ್ತು ಶಲನು ಜನಿಸಿದರು.

ಗಙ್ಗಾಯಾಂ ಶಾನ್ತನೋರ್ಭೀಷ್ಮಃ ಕಾಲ್ಯಾಯಾಂ ವಿಚಿತ್ರವೀರ್ಯ್ಯಕಃ । ಕೃಷ್ಣದ್ವೈಪಾಯನಶ್ಚೈವ ಕ್ಷೇತ್ರೇ ವೈಚಿತ್ರವೀರ್ಯ್ಯಕೇ ।। ೨೭೮.

ಗಂಗೆಯಿಂದ ಶಾಂತನುವಿಗೆ ಭೀಷ್ಮನು, ಕಾಲ್ಯೆಯಿಂದ ವಿಚಿತ್ರವೀರ್ಯನು ಹುಟ್ಟಿದರು. ವಿಚಿತ್ರವೀರ್ಯನ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣದ್ವೈಪಾಯನನು ಜನಿಸಿದರು.

ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರಞ್ಚ ಪಾಣ್ಡುಞ್ಚ ವಿದುರಞ್ಚಾಪ್ಯಜೀಜನತ್ । ಪಾಣ್ಡೋರ್ಯುಧಿಷ್ಠಿರಃ ಕುನ್ತ್ಯಾಂ ಭೀಮಶ್ಚೈವಾರ್ಜುನಸ್ತ್ರಯಃ ।। ೨೭೮.

ಅವನು ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರ, ಪಾಂಡು ಮತ್ತು ವಿದುರರನ್ನು ಜನಿಸಿದನು. ಪಾಂಡುವಿಗೆ ಕುಂತಿಯಿಂದ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು, ಭೀಮ ಮತ್ತು ಅರ್ಜುನನು ಹುಟ್ಟಿದರು.

ನಕುಲಃ ಸಹದೇವಶ್ಚ ಪಾಣ್ಡೋರ್ಮ್ಮಾದ್ಯ್ರಾಞ್ಚ ದೈವತಃ । ಅರ್ಜುನಸ್ಯ ಚ ಸೌಭದ್ರಃ ಪರಿಕ್ಷಿದಭಿಮನ್ಯುತಃ ।। ೨೭೮.

ಪಾಂಡುವಿಗೆ ಮಾದ್ರಿಯಿಂದ ನಕುಲ ಮತ್ತು ಸಹದೇವರು ದೇವತಾಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದರು. ಅರ್ಜುನನಿಂದ ಅಭಿಮನ್ಯುವ ಮಗ ಪಾರಿಕ್ಷಿತನು ಜನಿಸಿದರು.

ದ್ರೌಪದೀ ಪಾಣ್ಡವಾನಾಞ್ಚ ಪ್ರಿಯಾ ತಸ್ಯಾಂ ಯುಧಿಷ್ಠಿರಾತ್ । ಪ್ರತಿವಿನ್ಧ್ಯೋ ಭೀಮಸೇನಾಚ್ಛ್ರುತಕೀರ್ತ್ತಿರ್ದ್ಧನಞ್ಜಯಾತ್ ।। ೨೭೮.

ದ್ರೌಪದಿಯು ಪಾಂಡವರ ಪ್ರಿಯೆ. ಅವಳಿಂದ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನಿಗೆ ಪ್ರತಿವಿಂಧ್ಯನು, ಭೀಮಸೇನನಿಗೆ ಶ್ರುತಕೀರ್ತಿ, ಧನಂಜಯನಿಗೆ ಪುತ್ರನು ಹುಟ್ಟಿದರು.

ಸಹದೇವಾಚ್ಛ್ರುತಕರ್ಮ್ಮಾ ಶತಾನೀಕಸ್ತು ನಾಕುಲಿಃ । ಭೀಮಸೇನಾದ್ಧಿಡ಼ಿಮ್ಬಾಯಾಮನ್ಯ ಆಸೀದ್ ಘಟೋತ್‌ಕಚಃ ।। ೨೭೮.

ಸಹದೇವನಿಂದ ಶ್ರುತಕರ್ಮನು, ನಕುಲನ ಮಗ ಶತಾನಿಕನು. ಭೀಮಸೇನ ಮತ್ತು ಹಿಮ್ಬೆಯಿಂದ ಘಟೋತ್ಕಚನು ಹುಟ್ಟಿದರು.

ಏತೇ ಭೂತಾ ಭವಿಷ್ಯಾಶ್ಚ ನೃಪಾಃ ಸಂಖ್ಯಾ ನ ವಿದ್ಯತೇ । ಗತಾಃ ಕಾಲೇನ ಕಾಲೋ ಹಿ ಹರಿಸ್ತಂ ಪೂಜಯೇದ್‌ದ್ವಿಜ ।। ೨೭೮.

ಈ ರಾಜರು, ಹಳೆಯವರೂ ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿರುವವರೂ ಅನೇಕರು. ಎಲ್ಲರೂ ಕಾಲದೊಂದಿಗೆ ಹೋದರು. ಕಾಲವೇ ಹರಿಯಾಗಿದೆ; ಅವನನ್ನು ದ್ವಿಜರು ಪೂಜಿಸಲಿ.

ಹೋಮಮಗ್ನೌಸಮುದ್ದಿಶ್ಯ ಕುರು ಸರ್ವ್ವಪ್ರದಂ ಯತಃ ।। ೨೭೮.

ಅಗ್ನಿಗೆ ಹೋಮಮಾಡು, ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಕೊಡುತ್ತದೆ.

ಅಗ್ನಿರುವಾಚ ಆಯುರ್ವೇದಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಸುಶ್ರುತಾಯ ಯಮಬ್ರವೀತ್ । ದೇವೋ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ಸಾರಂ ಮೃತಸಞ್ಜೀವನೀಕರಂ ।। ೨೭೯.

ಅಗ್ನಿ ಹೇಳಿದನು: ನಾನು ಆಯುರ್ವೇದದ ಸಾರವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ದೇವರಾದ ಧನ್ವಂತರಿ ಅವರು ಸುಶ್ರುತನಿಗೆ ಹೇಳಿದ ಈ ಶಾಸ್ತ್ರವು, ಸತ್ತವರಿಗೂ ಜೀವ ನೀಡುವ ಶಕ್ತಿಯಿದೆ.

ಸುಶ್ರುತ ಉವಾಚ ಆಯುರ್ವೇದಂ ಮಮ ಬ್ರೂಹಿ ನರಾಶ್ವೇಭರುಗರ್ದನಮ್ । ಸಿದ್ಧಯೋಗಾನ್‌ ಸಿದ್ಧಮನ್ತ್ರಾನ್‌ ಮೃತಸಞ್ಜೀವನೀಕರಾನ್ ।। ೨೭೯.

ಸುಶ್ರುತನು ಹೇಳಿದನು: ಮಾನವರಿಗೂ, ಕುದುರೆಗಳಿಗೂ, ಹಸುವಿನ ರೋಗಗಳಿಗೂ ಪರಿಹಾರ ನೀಡುವ ಆಯುರ್ವೇದವನ್ನು ನನಗೆ ವಿವರಿಸು. ಜೊತೆಗೆ, ಫಲಪ್ರದವಾದ ಯೋಗಗಳು, ಮಂತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಸತ್ತವರಿಗೂ ಜೀವ ನೀಡುವ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸು.

ಧನ್ವನ್ತರಿರುವಾಚ ರಕ್ಷನ್ ಬಲಂ ಹಿ ಜ್ವರಿತಂ ಲಙ್ಘಿತಂ ಭೋಜಯೇದ್ಭಿಷಕ್ । ಸವಿಶ್ವಂ ಲಾಜಮಣ್ಡನ್ತು ತೃಡ್‌ಜ್ವರಾನ್ತಂ ಶ್ರೃತಂ ಜಲಮ್ ।। ೨೭೯.

ಧನ್ವಂತರಿ ಹೇಳಿದರು: ಜ್ವರ ಇದ್ದಾಗ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಲು, ಉಪವಾಸ ಮಾಡಿದವನಿಗೆ ವೈದ್ಯನು ಹಗುರವಾದ ಆಹಾರವನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು. ಹುರಿದ ಜೋಳ ಮತ್ತು ಲಾಜ, ತಣಿದ ನೀರನ್ನು ಕುಡಿಯುವುದರಿಂದ ದಾಹವೂ ಜ್ವರವೂ ಶಮನವಾಗುತ್ತದೆ.

ಮುಸ್ತಪರ್ಪಟಕೋಶೀರಚನ್ದನೋದೀಚ್ಯನಾಗರೈಃ । ಷಡ಼ಹೇ ಚ ವ್ಯತಿಕ್ರಾನ್ತೇ ತಿಕ್ತಕಂ ಪಾಯಯೇದ್‌ಧ್ರುವಮ್ ।। ೨೭೯.

ಮುಸ್ತ, ಪರ್ಪಟ, ಕೋಶಿರ, ಚಂದನ, ಉಡಿಚ್ಯ, ಶುಂಠಿ ಇವುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ, ಜ್ವರ ತೀವ್ರತೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದ ಮೇಲೆ, ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಕಹಿಯಾದ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು.

ಸ್ನೇಹಯೇತ್ತ್ಯಕ್ತದೋಷನ್ತು ತತಸ್ತಞ್ಚ ವಿರೇಚಯೇತ್ । ಜೀರ್ಣಾಃ ಷಷ್ಟಿಕನೀವಾರರಕ್ತಶಾಲಿಪ್ರಮೋದಕಾಃ ।। ೨೭೯.

ಎಣ್ಣೆ ಹಚ್ಚಿ ದೋಷಗಳನ್ನು ತೆಗೆದ ಬಳಿಕ, ವಾಂತಿಯನ್ನು ಮಾಡಿಸಬೇಕು. ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬೇಯಿಸಿದ ಷಷ್ಠಿಕ, ನಿವಾರ, ಕೆಂಪು ಅಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಮೋದಕ ಅನ್ನವು ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ.

ತದ್ವಿಧಾಸ್ತೇ ಜ್ವರೇಷ್ವಿಷ್ಟಾ ಯವಾನಾಂ ವಿಕೃತಿಸ್ತಥಾ । ಮುದ್‌ಗಾ ಮಸೂರಾಶ್ಚಣಕಾಃ ಕುಲತ್ಥಾಸ್ಚ ಸಕುಷ್ಠಕಾಃ ।। ೨೭೯.

ಈ ರೀತಿಯ ಆಹಾರಗಳು ಜ್ವರದಲ್ಲಿ ಉಪಯುಕ್ತ. ಜೊತೆಗೆ ಜೋಳದ ತಯಾರಿಗಳು, ಹಸಿರು ಗ್ರಾಂ, ಮಸೂರಕ, ಕಡಲೆ, ಹುರಳಿಕಾಯಿ ಮತ್ತು ಕುಷ್ಟವಿರುವ ಆಹಾರಗಳು ಕೂಡ ಸೂಕ್ತ.

ಆಟಕ್ಯೋ ನಾರಕಾದ್ಯಾಶ್ಚ ಕರ್ಕ್ಕೋಟಕಕಟೋಲ್ವಕಮ್ । ಪಟೋಲಂ ಸಫಲಂ ನಿಮ್ಬಂ ಪರ್ಪಟಂ ದಾಡಿಮಂ ಜ್ವರೇ ।। ೨೭೯.

ಆಟಕ್ಯ, ನರಕ, ಕರ್ಕೋಟಕ, ಕಟೋಲ್ವಕ, ಹಣ್ಣುಗಳಿರುವ ಪಟ್ಟೋಲ, ಬೇವು, ಪರ್ಪಟ ಮತ್ತು ದಾಳಿಂಬೆ ಜ್ವರದಲ್ಲಿ ಲಾಭಕರ.

ಅಧೋಗೇ ವಮನಂ ಶಸ್ತಮೂದ್‌ರ್ಧ್ವಗೇ ಚ ವಿರೇಚನಮ್ । ರಕ್ತಪಿತ್ತೇ ತಥಾ ಪಾನಂ ಷಡಙ್ಗಂ ಶುಣ್ಠಿವರ್ಜ್ಜಿತಮ್ ।। ೨೭೯.

ಕೆಳಗಡೆ ಹರಡುವ ರೋಗಗಳಲ್ಲಿ ವಾಂತಿ ಮಾಡಿಸುವುದು ಉತ್ತಮ, ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹರಡುವ ರೋಗಗಳಲ್ಲಿ ವಾಂತಿಯನ್ನು ಮಾಡಿಸಬೇಕು. ರಕ್ತಪಿತ್ತದಲ್ಲಿ, ಶುಂಠಿ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಆರು ಪದಾರ್ಥಗಳ ಕಷಾಯವನ್ನು ಕುಡಿಯಬೇಕು.

ಶಕ್ರುಗೋಧೂಮಲಾಜಾಶ್ಚ ಯವಶಾಲಿಮಸೂರಕಾಃ । ಸಕುಷ್ಠಚಣಕಾ ಮುದ್‌ಗಾ ಭಕ್ಷ್ಯಾ ಗೋಧೂಮಕಾ ಹಿತಾಃ ।। ೨೭೯.

ಹುರಿದ ಜೋಳ, ಗೋಧಿ, ಅಕ್ಕಿ, ಮಸೂರಕ, ಕುಷ್ಟವಿರುವ ಕಡಲೆ, ಹಸಿರು ಗ್ರಾಂ ಮತ್ತು ಗೋಧಿಯ ತಯಾರಿಗಳು ಆರೋಗ್ಯಕರ.

ಸಾಧಿತಾ ಘೃತದುಗ್ಧಾಭ್ಯಾಂ ಕ್ಷೌದ್ರಂ ವೃಷರಸೋ ಮಧು । ಅತೀಸಾರೇ ಪುರಾಣಾನಾಂ ಶಾಲೀನಾಂ ಭಕ್ಷಣಂ ಹಿತಂ ।। ೨೭೯.

ತುಪ್ಪ ಮತ್ತು ಹಾಲಿನಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಿದ ಆಹಾರ, ಜೇನು, ಎಮ್ಮೆ ಮೂತ್ರ ಮತ್ತು ಜೇನು ಆರೋಗ್ಯಕರ. ಹಳೆಯ ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ದೀರ್ಘ ಕಾಲದ ಅತಿಸಾರದಲ್ಲಿ ಸೇವಿಸುವುದು ಲಾಭಕರ.

ಅನಭಿಷ್ಯನ್ದಿ ಯಚ್ಚಾನ್ನಂ ಲೋಧ್ರವಲ್ಕಲಸಂಯುತಮ್ । ಮಾರುತಂ ವರ್ಜ್ಜಯೇದ್ ಯತ್ನಃ ಕಾರ್ಯ್ಯೋ ಗುಲ್ಮೇಷು ಸರ್ವಥಾ ।। ೨೭೯.೧೧ ವಾಟ್ಯಂ ಕ್ಷೀರೇಣ ಚಾಶ್ನೀಯಾದ್ವಾಸ್ತೂಕಂ ಘೃತಸಾಧಿತಂ । ಗೋಧೂಮಶಾಲಯಸ್ತಿಕ್ತಾ ಹಿತಾ ಜಠರಿಣಾಮಥ ।। ೨೭೯.

ಅಡಚಣೆ ಉಂಟುಮಾಡದ ಅನ್ನ, ಲೋಧ್ರದ ತೊಗಲು ಸೇರಿಸಿದ ಆಹಾರ ಸೂಕ್ತ. ಗ್ಯಾಸು ಅಥವಾ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಗಡ್ಡೆ ಇರುವವರಲ್ಲಿ ಗಾಳಿಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವುದು ಬಹಳ ಮುಖ್ಯ.

ಗೋಧೂಮಶಾಲಯೋ ಮುದ್‌ಗಾ ಬ್ರಹ್ಮರ್ಕ್ಷಖದಿರೋಽಭಯಾ । ಪಞ್ಚಕೋಲಞ್ಜಾಙ್ಗಲಾಶ್ಚ ನಿಮ್ಬಧಾತ್ರ್ಯಾಃ ಪಟೋಲಕಾಃ ।। ೨೭೯.

ಗೋಧಿ, ಅಕ್ಕಿ, ಹಸಿರು ಗ್ರಾಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಿ, ಖದಿರ, ಹರಿತಕಿ, ಐದು ವಿಧದ ಮೆಣಸು, ಕಾಡು ಸೊಪ್ಪುಗಳು, ಬೇವು, ಆಮಲಕೀ ಮತ್ತು ಪಟ್ಟೋಲವನ್ನು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.