ಅಗ್ನಿಪುರಾಣಮ್

ಗಣದ್ರವ್ಯಂ ಹರೇದ್ಯಸ್ತು ಸಂವಿದಂ ಲಙ್ಘಯೇಚ್ಚ ಯಃ । ಸರ್ವಸ್ವಹರಣಂ ಕೃತ್ವಾ ತಂ ರಾಷ್ಟ್ರದ್ವಿಪ್ರವಾಸಯೇತ್ ।। ೨೫೮.

ಯಾರು ಸಮುದಾಯದ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ದುರೂಪಯೋಗ ಮಾಡುತ್ತಾರೋ ಅಥವಾ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರ ಎಲ್ಲಾ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ರಾಜನು ವಶಪಡಿಸಿ, ಅವರನ್ನು ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಹೊರಹಾಕಬೇಕು.

ಕರ್ತ್ತವ್ಯಂ ವಚನಂ ಸರ್ವೈಃ ಸಮೂಹಹಿತವಾದಿಭಿಃ । ಯಸ್ತತ್ರ ವಿಪರೀತಃ ಸ್ಯಾತ್ಸ ದಾಪ್ಯಃ ಪ್ರಥಮಂ ದಮ್ಮ ।। ೨೫೮.

ಸಭೆಯ ಹಿತವನ್ನು ಬಯಸುವ ಎಲ್ಲರೂ ಸಭೆಯ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಪಾಲಿಸಬೇಕು. ಅದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುವವನು ಮೊದಲಿಗೆ ದಂಡವನ್ನು ಕೊಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

ಸಮೂಹಕಾರ್ಯ್ಯಪ್ರಹಿತೋ ಯಲ್ಲಭೇತ್ತತ್ತದರ್ಪಯೇತ್ । ಏಕಾದಶಗುಣಂ ದಾಪ್ಯೋ ಯದ್ಯಸೌ ನಾರ್ಪಯೇತ್ ಸ್ವಯಮ್ ।। ೨೫೮.

ಸಭೆಯ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡವನು ಏನು ಪಡೆದರೂ ಅದನ್ನು ಸಭೆಗೆ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕು. ತಾನೇ ಸಲ್ಲಿಸದಿದ್ದರೆ ಅವನು ಹನ್ನೊಂದರಷ್ಟು ಪಾವತಿಸಬೇಕು.

ವೇದಜ್ಞಾಃ ಶುಚಯೋಽಲುಬ್ಧಾ ಭವೇಯುಃ ಕಾರ್ಯಚಿನ್ತಕಾಃ । ಕರ್ತ್ತವ್ಯಂ ವಚನಂ ತೇಷಾ ಸಮೂಹಹಿತವಾದಿನಾಂ ।। ೨೫೮.

ವೇದಗಳನ್ನು ತಿಳಿದವರು, ಶುದ್ಧ ಮನಸ್ಸುಳ್ಳವರು, ಲೋಭವಿಲ್ಲದವರು ಸಭೆಯ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಆಲೋಚಿಸಬೇಕು. ಅವರ ಮಾತನ್ನು ಸಭೆಯ ಹಿತವನ್ನು ಬಯಸುವವರು ಪಾಲಿಸಬೇಕು.

ಶ್ರೇಣಿನೈಗಮಪಾಖಣ್ಡಿಗಣಾನಾಮಪ್ಯಯಂ ವಿಧಿಃ । ಭೇದಞ್ಚೈಷಾಂ ನೃಪೋ ರಕ್ಷಏತ್ ಪೂರ್ವವೃತ್ತಿಞ್ಚ ಪಾಲಯೇತ್ ।। ೨೫೮.

ಈ ನಿಯಮವು ವೃತ್ತಿಗಳ ಗುಂಪುಗಳು, ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು, ಬೇರೆ ಮತದವರು ಮತ್ತು ಇತರ ಗುಂಪುಗಳಿಗೂ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಜನು ಅವರ ವಿಭಿನ್ನತೆಗಳನ್ನು ಕಾಪಾಡಬೇಕು ಮತ್ತು ಹಳೆಯ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಬೇಕು.

ಗೃಹೀತವೇತನಃ ಕರ್ಮ್ಮ ತ್ಯಜನ್ ದ್ವಿಗುಣಮಾವಹೇತ್ । ಅಗೃಹೀತೇ ಸಮಂ ದಾಪ್ಯೋ ಭೃತ್ಯೈ ರಕ್ಷ್ಯ ಉಪಸ್ಕರಃ ।। ೨೫೮.

ವೇತನ ಪಡೆದವನು ಕೆಲಸವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಹೋದರೆ ಅವನು ಎರಡುಪಟ್ಟು ಪಾವತಿಸಬೇಕು. ವೇತನ ಪಡೆಯದೆ ಬಿಟ್ಟಿದ್ದರೆ ಸಮಾನ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು ಮತ್ತು ಮಾಲೀಕನು ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು.

ದಾಪ್ಯಸ್ತು ದಶಮಂ ಭಾಗಂ ಬಾಣಿಜ್ಯಪಶುಸಸ್ಯತಃ । ಅನಿಶ್ಚಿತ್ಯ ಭೃತಿಂ ಯಸ್ತು ಕಾರಯೇತ್ಸ ಮಹೀಕ್ಷಇತಾ ।। ೨೫೮.

ವ್ಯಾಪಾರ, ಜಾನುವಾರು ಅಥವಾ ಧಾನ್ಯದಿಂದ ಲಾಭವಾದಲ್ಲಿ ಹತ್ತನೇ ಭಾಗವನ್ನು ಪಾವತಿಸಬೇಕು. ವೇತನವನ್ನು ನಿಶ್ಚಯಿಸದೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿಸಿದರೆ ರಾಜನು ಯೋಗ್ಯವಾದ ಮೊತ್ತವನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಬೇಕು.

ದೇಶಂ ಕಾಲಞ್ಚ ಯೋಽತೀಯಾತ್ ಕರ್ಮ್ಮ ಕುರ್ಯ್ಯಾಚ್ಚ ಯೋಽನ್ಯಥಾ । ತತ್ರ ತು ಸ್ವಾಮಿನಶ್ಛನ್ದೋಽಧಿಕಂ ದೇಯಂ ಕೃತೇಽಧಿಕೇ ।। ೨೫೮.

ಯಾರು ನಿಗದಿತ ಸ್ಥಳ ಅಥವಾ ಕಾಲವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಹೋಗುತ್ತಾರೆ ಅಥವಾ ಕೆಲಸವನ್ನು ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ಮಾಲೀಕನಿಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಪಾವತಿಸಬೇಕು. ಹೆಚ್ಚು ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರೆ ಹೆಚ್ಚು ಕೊಡಬೇಕು.

ಯೋ ಯಾವತ್ ಕುರುತೇ ಕರ್ಮ್ಮ ತಾವತ್ತಸ್ಯ ತು ವೇತನಮ್ । ಉಭಯೋರಪ್ಯಸಾಧ್ಯಞ್ಚೇತ್ ಸಾಧ್ಯೇ ಕುರ್ಯ್ಯಾದ್ಯಥಾಶ್ರುತಮ್ ।। ೨೫೮.

ಯಾವಷ್ಟು ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರೆ ಆಷ್ಟರಷ್ಟು ವೇತನಕ್ಕೆ ಅವನು ಅರ್ಹನು. ಎರಡೂ ಪಕ್ಕದವರು ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಪಾಲಿಸದಿದ್ದರೆ, ವಿಚಾರಣೆ ಕೇಳಿದಂತೆ ತೀರ್ಮಾನಿಸಬೇಕು.

ಅರಾಜದೈವಿಕನ್ನಷ್ಟಂ ಭಾಣ್ಡಂ ದಾಪ್ಯಸ್ತು ವಾಹಕಃ । ಪ್ರಸ್ಥಾನವಿಘ್ನಕೃಚ್ಚೈವ ಚಪ್ರದಾಪ್ಯೋ ದ್ವಿಗುಣಾಂ ಭೃತಿಮ್ ।। ೨೫೮.

ರಾಜನ ಅಥವಾ ದೈವಿಕ ಕಾರಣವಿಲ್ಲದೆ ಸರಕು ನಷ್ಟವಾದರೆ ಸಾಗಣೆದಾರನು ಪಾವತಿಸಬೇಕು. ಪ್ರಯಾಣ ವಿಳಂಬ ಮಾಡಿದರೆ ಅವನು ಎರಡುಪಟ್ಟು ವೇತನ ಕೊಡಬೇಕು.

ಪ್ರಕಾನ್ತೇ ಸಪ್ತಮಂ ಭಾಗಂ ಚತುರ್ಥಂ ಪಥಿ ಸಂತ್ಯಜನ್ । ಭೃತಿಮರ್ದ್ಧಪಥೇ ಸರ್ವ್ವಾಂ ಪ್ರದಾಪ್ಯಸ್ತ್ಯಾಜಕೋಪಿ ಚ ।। ೨೫೮.

ಪ್ರಯಾಣದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಏಳನೇ ಭಾಗವನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು. ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಿಟ್ಟರೆ ಅರ್ಧ ವೇತನ, ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಟ್ಟರೆ ನಾಲ್ಕನೇ ಭಾಗವನ್ನು ಪಾವತಿಸಬೇಕು, ಬಿಟ್ಟವನೂ ಕೂಡ.

ಗ್ಲಹೇ ಶತಿಕವೃದ್ಧೇಸ್ತು ಸಭಿಕಃ ಪಞ್ಚಕಂ ಶತಂ । ಗೃಹ್ಣೀಯಾದ್‌ಧೂರ್ತ್ತಕಿತವಾದಿತರಾದ್ದಶಕಂ ಶತಂ ।। ೨೫೮.

ಜುಗಾರಿ ಆಟದಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದವನಿಂದ ಸಭಾಧ್ಯಕ್ಷನು ನೂರರಲ್ಲಿ ಐದು ಭಾಗವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಮೋಸಗಾರ ಅಥವಾ ಜುಗಾರಿ ಅಥವಾ ಇತರರಿಂದ ನೂರರಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ಭಾಗವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.

ಸ ಸಮ್ಯಕ್‌ಪಾಲಿತೋ ದದ್ಯಾದ್ರಜ್ಞೇ ಭಾಗಂ ಯಥಾಕೃತಂ । ಜಿತಮುದ್‌ಗ್ರಾಹಯೇಜ್ಜೇತ್ರೇ ದದ್ಯಾತ್ಸತ್ಯಂ ವಚಃ ಕ್ಷಮೀ ।। ೨೫೮.

ಸರಿಯಾಗಿ ರಕ್ಷಣೆ ದೊರೆತವನು ರಾಜನಿಗೆ ನಿಗದಿಯಾದ ಭಾಗವನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು. ಗೆದ್ದವನು ಲಾಭವನ್ನು ಘೋಷಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಸತ್ಯವಂತನು ಸತ್ಯವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಬೇಕು.

ಪ್ರಪ್ತೇ ನೃಪತಿನಾ ಭಾಗೋ ಪ್ರಸಿದ್ಧೇ ಧೂರ್ತ್ತಮಣ್ಡಲೇ । ಜಿತಂ ಸಶಭಿಕೇ ಸ್ಥಾನೇ ದಾಪಯೇದನ್ಯಥಾ ನ ತು ।। ೨೫೮.

ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಜುಗಾರಿ ವಲಯದಲ್ಲಿ ರಾಜನ ಭಾಗವನ್ನು ಪಡೆದಾಗ, ಗೆದ್ದವನು ಅದನ್ನು ಸಭಾಧ್ಯಕ್ಷನಿದ್ದಲ್ಲಿ ಪಾವತಿಸಬೇಕು. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಪಾವತಿಸಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ.

ದ್ರಷ್ಟಾರೋ ವ್ಯವಹಾರಾಣಾಂ ಸಾಕ್ಷಿಣಶ್ಚ ತ ಏವ ಹಿ । ರಾಜ್ಞಾ ಸಚಿಹ್ನಾ ನಿರ್ವಾಸ್ಯಾಃ ಕೂಟಾಕ್ಷೋಪಧಿದೇವಿನಃ ।। ೨೫೮.

ವ್ಯವಹಾರಗಳನ್ನು ನೋಡಿದವರು ಸಾಕ್ಷಿಗಳು. ಕಪಟ ಜುಗಾರಿ, ಮೋಸಗಾರರು ಅಥವಾ ಸುಳ್ಳು ಪ್ರಮಾಣ ಮಾಡುವವರನ್ನು ರಾಜನು ಗುರುತುಹಾಕಿ ದೇಶದಿಂದ ಹೊರಹಾಕಬೇಕು.

ದ್ಯೂತಮೇಕಮುಖಂ ಕಾರ್ಯ್ಯಂ ತಸ್ಕರಜ್ಞಾನಕಾರಣಾತ್ । ಏಷ ಏವ ವಿಧಿರ್ಜ್ಞೇಯಃ ಪ್ರಾಣಿದ್ಯೂತೇ ಸಮಾಹ್ವಯೇ ।। ೨೫೮.

ಚೋರರು ಮತ್ತು ಮೋಸಗಾರರನ್ನು ತಡೆಯಲು ಜುಗಾರಿ ಆಟವನ್ನು ಎಲ್ಲರ ಮುಂದೆಯೇ ನಡೆಸಬೇಕು. ಇದೇ ನಿಯಮ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಜುಗಾರಿ ಮತ್ತು ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಿಗೆ ಕೂಡ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ.

ಅಗ್ನಿರುವಾಚ ಸತ್ಯಾಸತ್ಯಾನ್ಯಥಾ ಸ್ತೋತ್ರೈರ್ನ್ಯೂನಾಙ್ಗೇನ್ದ್ರಿಯರೋಗಿಣಾಂ । ಕ್ಷೇಪಂ ಕರೋತಿ ಚೇದ್ದಣ್ಡ್ಯಃ ಪಣಾನರ್ದ್ಧತ್ರಯೋದಶ ।। ೨೫೮.

ಯಾರು ಅಂಗವಿಕಲರು ಅಥವಾ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ದುರ್ಬಲರು ಎಂಬವರನ್ನು ನಿಜವಾಗಲಿ ಸುಳ್ಳಾಗಲಿ ಹಾಡುಗಳ ಮೂಲಕ ಅವಮಾನಿಸಿದರೆ, ಅವನು ಹನ್ನೆರಡು ಅರ್ಧ ಪಣಗಳಷ್ಟು ದಂಡಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಬೇಕು.

ಅಭಿಗನ್ತಾಸ್ಮಿ ಭಗಿನೀಮ್ಮಾತರಂ ವಾ ತವೇತಿ ಚ । ಶಪನ್ತಂ ದಾಪಯೇದ್ರಾಜಾ ಪಞ್ಚವಿಶತಿಕಂ ದಮಂ ।। ೨೫೮.

"ನಾನು ನಿನ್ನ ಸಹೋದರಿ ಅಥವಾ ತಾಯಿಯನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತೇನೆ" ಎಂದು ಶಪಥ ಮಾಡಿದವನಿಗೆ, ರಾಜನು ಇಪ್ಪತ್ತೈದು ನಾಣ್ಯಗಳ ದಂಡ ವಿಧಿಸಬೇಕು.

ಅರ್ದ್ಧೋಽಧಮೇಷು ದ್ವಿಗುಣಃ ಪರಸ್ತ್ರೀಷೂತ್ತಮೇಷು ಚ । ದಣ್ಡಪ್ರಣಯನಂ ಕ್ಕಾಯ್ಯ ವರ್ಣಜಾತ್ಯುತ್ತರಾಧರೈಃ ।। ೨೫೮.

ಕೆಳ ವರ್ಣದವರಿಗೆ ಅರ್ಧ ದಂಡ, ಮೇಲ್ವರ್ಗದವರಿಗೆ ಎರಡುಪಟ್ಟು, ಅತ್ಯುನ್ನತ ವರ್ಣದವರಿಗೆ ಇನ್ನೂ ಎರಡುಪಟ್ಟು ದಂಡ ವಿಧಿಸಬೇಕು. ದಂಡವನ್ನು ವರ್ಣ ಮತ್ತು ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ನಿಗದಿಪಡಿಸಬೇಕು.

ಪ್ರಾತಿಲೋಮ್ಯಾಪವಾದೇಷು ದ್ವಿಗುಣತ್ರಿಗುಣಾ ದಮಾಃ । ವರ್ಣಾನಾಮಾನುಲೋಮ್ಯೇನ ತಸ್ಮಾದೇವಾರ್ದ್ಧಹಾನಿತಃ ।। ೨೫೮.

ಸ್ವಭಾವಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ನಡೆದುಕೊಂಡರೆ ದಂಡವನ್ನು ಎರಡು ಅಥವಾ ಮೂರು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವರ್ಣಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ನಡೆದರೆ, ಆ ದಂಡವನ್ನು ಅರ್ಧಕ್ಕೆ ಇಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ವಾಹುಗ್ರೀವಾನೇತ್ರಸಕ್ಥಿವಿನಾಶೇ ವಾಚಿಕೇ ದಮಃ । ಶತ್ಯಸ್ತತೋಽರ್ದ್ಧಿಕಃ ಪಾದನಾಸಾಕರ್ಣಕರಾದಿಷು ।। ೨೫೮.

ಬಾಹು, ಕಂಠ, ಕಣ್ಣು ಅಥವಾ ತೊಡೆಯನ್ನು ಹಾನಿಗೊಳಿಸಿದರೆ, ಬಾಯಿಂದ ನಿಂದಿಸಿದಂತೆ ದಂಡ ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೈ, ಕಾಲು, ಮೂಗು, ಕಿವಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಅಂಗಗಳಿಗೆ ಹಾನಿಯಾದರೆ, ಆ ದಂಡದ ಅರ್ಧವನ್ನು ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಪತನೀಯಕೃತೇ ಕ್ಷಏಪೇ ದಣ್ಡೋ ಮಧ್ಯಮಸಾಹಸಃ । ಉಪಪಾತಕಯುಕ್ತೇ ತು ದಾಪ್ಯಃ ಪ್ರಥಮಸಾಹಸಂ ।। ೨೫೮.

ಪತನೀಯವಾದ ಅಪರಾಧ ಮಾಡಿದರೆ ಮಧ್ಯಮ ದಂಡ ವಿಧಿಸಬೇಕು. ಸಣ್ಣ ಅಪರಾಧ ಮಾಡಿದರೆ ಮೊದಲನೆಯ ದಂಡವನ್ನು ವಿಧಿಸಬೇಕು.

ತ್ರೈವಿದ್ಯನೃಪದೇವಾನಾಂ ಕ್ಷೇಪ ಉತ್ತಮಸಾಹಸಃ । ಮಧ್ಯಮೋ ಜ್ಞಾತಿಪೂಗಾನಾಂ ಪ್ರಥಮೋ ಗ್ರಾಮದೇಶಯೋಃ ।। ೨೫೮.

ತ್ರೈವಿದ್ಯ, ರಾಜ, ದೇವತೆಗಳನ್ನು ನಿಂದಿಸಿದರೆ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ದಂಡ ವಿಧಿಸಬೇಕು. ಬಂಧುಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಘಗಳಿಗೆ ಮಧ್ಯಮ ದಂಡ, ಹಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಊರಿನವರಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ದಂಡ ವಿಧಿಸಬೇಕು.

ಅಸಾಕ್ಷಿಕಹತೇ ಚಿಹ್ನೈರ್ಯುಕ್ತಿಭಿಶ್ಚಾಗಮೇನ ಚ । ದ್ರಷ್ಟವ್ಯೋ ವ್ಯವಹಾರಸ್ತು ಕೂಟಚಿಹ್ನಕೃತಾದ್ಭಯಾತ್ ।। ೨೫೮.

ಸಾಕ್ಷಿಗಳಿಲ್ಲದ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಗುರುತುಗಳು, ಯುಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ತೀರ್ಪು ನೀಡಬೇಕು. ಆದರೆ ಸುಳ್ಳು ಗುರುತುಗಳಿದ್ದರೆ, ಬಹಳ ಜಾಗ್ರತೆಯಿಂದ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಬೇಕು.

ಭಸ್ಮಪಙ್ಕರಜಃಸ್ಪರ್ಶೇ ದಣ್ಡೋ ದಶಪಣಃ ಸ್ಮೃತಃ । ಅಮೇಧ್ಯಪಾರ್ಷ್ಣಿನಿಷ್ಠ್ಯೂತಸ್ಪರ್ಶನೇ ದ್ವಿಗುಣಃ ಸ್ಮೃತಃ ।। ೨೫೮.

ಬೂದಿ, ಮಣ್ಣು ಅಥವಾ ಧೂಳನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದರೆ ಹತ್ತು ಪಣಗಳ ದಂಡ ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಶುದ್ಧ ವಸ್ತು, ಕಾಲಿನ ಮುಳುಗು ಅಥವಾ ಉಗುಳನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದರೆ ಆ ದಂಡವನ್ನು ಎರಡು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ವಿಧಿಸಬೇಕು.

ಸಮೇಷ್ವೇವಂ ಪರಸ್ತ್ರೀಷು ದ್ವಿಗುಣಸ್ತೂತ್ತಮೇಷು ಚ । ಹೀನೇಷ್ವರ್ದ್ಧಂ ದಮೋ ಮೋಹಮದಾದಿಭಿರದಣ್ಡನಮ್ ।। ೨೫೮.

ಇತರರ ಹೆಂಡತಿಯರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿಯೂ ಇದೇ ನಿಯಮ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. ಉನ್ನತ ವರ್ಣದ ಮಹಿಳೆಗೆ ದಂಡವನ್ನು ಎರಡು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ವಿಧಿಸಬೇಕು; ಕಡಿಮೆ ವರ್ಣದವರಿಗೆ ಅರ್ಧ ದಂಡ. ಆದರೆ ಮೋಹ, ಅಹಂಕಾರ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದರೆ ದಂಡವಿಲ್ಲ.

ವಿಪ್ರಪೀಡಾಕರಂ ಚ್ಛೇದ್ಯಮಙ್ಗಮಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಯ ತು । ಉದ್‌ಗೂರ್ಣೇ ಪ್ರಥಮೋ ದಣ್ಡಃ ಸಂಸ್ಪರ್ಶೇ ತು ತದರ್ದ್ಧಿಕಃ ।। ೨೫೮.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಅಂಗವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ಹಾನಿಪಡಿಸಿದರೆ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ದಂಡ ವಿಧಿಸಬೇಕು. ಕೇವಲ ಗಾಯ ಮಾಡಿದರೆ ಆ ದಂಡದ ಅರ್ಧವನ್ನು ವಿಧಿಸಬೇಕು.

ಉದ್‌ಗೂರ್ಣೇ ಹಸ್ತಪಾದೇ ತು ದಶವಿಂಶತಿಕೌ ದಮೌ। ಪರಸ್ಪರನ್ತು ಸರ್ವ್ವೇಷಾಂ ಶಾಸ್ತ್ರಂ ಮಧ್ಯಮಸಾಹಸಃ ।। ೨೫೮.

ಕೈ ಅಥವಾ ಕಾಲಿಗೆ ಗಾಯ ಮಾಡಿದರೆ ಹತ್ತು ಅಥವಾ ಇಪ್ಪತ್ತು ಪಣಗಳ ದಂಡ ವಿಧಿಸಬೇಕು. ಪರಸ್ಪರ ಹಾನಿಯಾದರೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಮಧ್ಯಮ ದಂಡ ವಿಧಿಸಬೇಕು.

ಪಾದಕೇಶಾಂಶುಕಕರೋಲ್ಲುಞ್ಚನೇಷು ಪಣಾನ್ ದಶ । ಪೀಡಾಕರ್ಷಾಶುಕಾವೇಷ್ಟಪಾದಾಧ್ಯಾಸೇ ಶತನ್ದಮಃ ।। ೨೫೮.

ಪಾದ, ಕೂದಲು, ಬಟ್ಟೆ ಅಥವಾ ಕೈ ಎಳೆಯುವಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ಪಣಗಳ ದಂಡ ವಿಧಿಸಬೇಕು. ಹಿಂಡುವುದು, ಬಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟುವುದು ಅಥವಾ ಕಾಲಿನ ಮೇಲೆ ನಿಲ್ಲುವುದು ಮುಂತಾದವುಗಳಿಂದ ನೋವುಂಟಾದರೆ ನೂರು ಪಣಗಳ ದಂಡ ವಿಧಿಸಬೇಕು.