ಅಗ್ನಿಪುರಾಣಮ್

ಧನುಃಶತಂ ಪರೀಣಾಹೋ ಗ್ರಾಮಕ್ಷೇತ್ರಾನ್ತರಂ ಭವೇತ್ । ದ್ವೇ ಶನೇ ಖರ್ವಟಸ್ಯ ಸ್ಯಾನ್ನಗರಸ್ಯ ಚತುಃಶತಮ್ ।। ೨೫೮.

ಹಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಹೊಲದ ಮಧ್ಯೆ ನೂರು ಧನುಸ್ಸಿನ ದೂರ ಇರಬೇಕು; ಹಳ್ಳಿಗೆ ಎರಡು ಧನುಸ್ಸು, ನಗರಕ್ಕೆ ನಾಲ್ಕು ನೂರು ಧನುಸ್ಸು.

ಸ್ವಂ ಲಭೇತಾನ್ಯವಿಕ್ರೀತಂ ಕ್ರೇತುರ್ದ್ದೋಷೋಽಪ್ರಕಾಶಿತೇ । ಹೀನಾದ್ರಹೋ ಹೀನಮೂಲ್ಯೇ ವೇಲಾಹೀನೇ ಚ ತಸ್ಕರಃ ।। ೨೫೮.

ಒಬ್ಬನು ತನ್ನದನ್ನು ಬೇರೆ ಯಾರಿಗೆ ಮಾರದೆ ಇದ್ದರೆ, ಹಿಂತಿರುಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು; ಕೊಳ್ಳುವವನು ಹೇಳದೆ ಇಟ್ಟರೆ ಅವನ ತಪ್ಪು; ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ತಪ್ಪು ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಗಡಿ ಇಲ್ಲದೆ ಕೊಳ್ಳುವವನು ಕಳ್ಳನೆಂದು ಪರಿಗಣನೆ.

ನಷ್ಟಾ ಪಹೃತಮಾಸಾದ್ಯ ಹರ್ತ್ತಾರಂ ಗ್ರಾಹಯೇನ್ನರಮ್ । ದೇಶಕಾಲಾತಿಪತ್ತೌ ವಾ ಗೃಹೀತ್ವಾ ಸ್ವಯಮರ್ಪಯೇತ್ ।। ೨೫೮.

ಕಳವಾದ ಅಥವಾ ಕಳ್ಳತನವಾದ ವಸ್ತು ಸಿಕ್ಕಿದರೆ, ಕಳ್ಳನನ್ನು ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಬೇಕು; ಸಮಯ ಅಥವಾ ಸ್ಥಳ ಮೀರಿದರೆ, ತಾನೇ ತೆಗೆದು ಹಿಂತಿರುಗಿಸಬೇಕು.

ವಿಕ್ರೇತುರ್ದ್ದರ್ಶನಾಚ್ಛುದ್ಧಿಃ ಸ್ವಾಮೀ ದ್ರವ್ಯಂ ನೃಪೋ ದಮಮ್ । ಕ್ರೇತಾ ಮೂಲ್ಯಂ ಸಮಾಪ್ನೋತಿ ತಸ್ಮಾದ್ಯಸ್ತವ ವಿಕ್ರಯೀ ।। ೨೫೮.

ವಸ್ತು ತೋರಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಮಾರುವವನು ಪವಿತ್ರನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಮಾಲೀಕನು ತನ್ನ ವಸ್ತುವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ರಾಜನು ದಂಡವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಕೊಳ್ಳುವವನು ಹಣವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಯಾರು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ಈ ನಿಯಮಕ್ಕೆ ಒಳಪಡುತ್ತಾರೆ.

ಆಗಮೇನೋಪಭೋಗೇನ ನಷ್ಟಂ ಭಾವ್ಯಮತೋಽನ್ಯಥಾ । ಪಞ್ಚಬನ್ಧೋ ದಮಸ್ತಸ್ಯ ರಾಜ್ಞೇ ತೇನಾಪ್ಯಭಾವಿತೇ ।। ೨೫೮.

ಬಳಕೆ ಅಥವಾ ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ವಸ್ತು ಕಳೆದುಹೋದರೆ, ಅದನ್ನು ಹಾಗೆ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು; ಬೇರೆ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಕಳೆದುಹೋದರೆ, ಸಾಕ್ಷಿ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ರಾಜನು ಐದುಪಟ್ಟು ಬದ್ಧಕಟ್ಟನ್ನು ದಂಡವಾಗಿ ವಿಧಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಹೃತಂ ಪ್ರನಷ್ಟಂ ಯೋ ದ್ರವ್ಯಂ ಪರಹಸ್ತದವಾಪ್ನುಯಾತ್ । ಅನಿವೇದ್ಯ ನೃಪೇ ದಣ್ಡ್ಯಃ ಸ ತು ಷಣ್ಣವತಿಂ ಪಣಾನ್ ।। ೨೫೮.

ಯಾರು ಕಳವಾದ ಅಥವಾ ಕಳೆದುಹೋದ ವಸ್ತುವನ್ನು ಮತ್ತೊಬ್ಬನ ಹತ್ತಿರ ಕಂಡು, ಅದನ್ನು ರಾಜನಿಗೆ ಹೇಳದೆ ಇದ್ದರೆ, ಅವನು ತೊಂಬತ್ತಾರು ಪಣ ದಂಡವನ್ನು ಭರಿಸಬೇಕು.

ಶೌಲಿಕಕೈಃ ಸ್ಥಾನಪಾಲೈರ್ವಾ ನಷ್ಟಾಪಹೃತಮಾಹೃತಂ । ಅರ್ವ್ವಾಕ್ ಸಂವತ್ಸರಾತ್ ಸ್ವಾಮೀ ಲಭತೇ ಪರತೋ ನೃಪಃ ।। ೨೫೮.

ಕಾವಲುಗಾರರು ಅಥವಾ ರಕ್ಷಕರು ಕಳೆದುಹೋದ ಅಥವಾ ಕಳವಾದ ವಸ್ತುವನ್ನು ಮರಳಿ ತಂದರೆ, ಮಾಲೀಕನು ಒಂದು ವರ್ಷದೊಳಗೆ ಅದನ್ನು ಹಿಂತಿರುಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು; ನಂತರ ಅದು ರಾಜನಿಗೆ ಸೇರುತ್ತದೆ.

ಪಣಾನೇಕಶಫೇ ದದ್ಯಾಚ್ಚತುರಃ ಪಞ್ಚ ಮಾನುಷೇ । ಮಹಿಷೋಷ್ಟ್ರಗವಾಂ ದ್ವೌ ದ್ವೌ ಪಾದಂ ಪಾದಮಜಾವಿಕೇ ।। ೨೫೮.

ಒಂದುಗಾಲು ಪ್ರಾಣಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ಪಣ, ಮಾನವನಿಗೆ ಐದು ಪಣ, ಎಮ್ಮೆ, ಒಂಟೆ, ಹಸುವಿಗೆ ಎರಡು ಪಣ, ಕುರಿ ಮತ್ತು ಮೆಕ್ಕೆಗಳಿಗೆ ತ್ರೈಮಾಸಿಕ ಪಣ ಕೊಡಬೇಕು.

ಸ್ವಕುಟುಮ್‌ಬಾವಿರೋಧೇನ ದೇಯಂ ದಾರಸುತಾದೃತೇ । ನಾನ್ವಯೇ ಸತಿ ಸರ್ವಸ್ವಂ ದೇಯಂ ಯಚ್ಚಾನ್ಯಸಂಶ್ರುತಮ್ ।। ೨೫೮.

ಹೆಂಡತಿ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ತನ್ನ ಕುಟುಂಬದ ವಿರೋಧವಿಲ್ಲದೆ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ನೀಡಬೇಕು; ವಾರಸುದಾರರು ಇದ್ದರೆ, ಸಂಪೂರ್ಣ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಅಥವಾ ಇತರರಿಗೆ ವಾಗ್ದಾನ ಮಾಡಿದುದನ್ನು ನೀಡಬಾರದು.

ಪ್ರತಿಗ್ರಹಃ ಪ್ರಕಾಶಃ ಸ್ಯಾತ್ ಸ್ಥಾವರಸ್ಯ ವಿಶೇಷತಃ । ದೇಯಂ ಪ್ರತಿಶ್ರುತಞ್ಚೈವ ದತ್ವಾ ನಾಪಹರೇತ್ ಪುನಃ ।। ೨೫೮.

ಸ್ವೀಕಾರವನ್ನು ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅಚಲ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ; ವಾಗ್ದಾನ ಮಾಡಿದುದನ್ನು ನೀಡಬೇಕು, ನೀಡಿದ ನಂತರ ಮತ್ತೆ ಹಿಂತಿರುಗಿಸಬಾರದು.

ದಶೈಕಪಞ್ಚಸಪ್ತಾಹಮಾಸತ್ರ್ಯಹಾರ್ದ್ಧಮಾಸಿಕಂ । ವೀಜಾಯೋವಾಹ್ಯರತ್ನಸ್ತ್ರೀದೋಹ್ಯಪುಂಸಾಂ ಪ್ರತೀಕ್ಷಣಮ್ ।। ೨೫೮.

ಹಿತ್ತಾಳೆ, ಕುದುರೆ, ರತ್ನ, ಮಹಿಳೆ ಮತ್ತು ಪುರುಷರಿಗೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಹತ್ತು, ಒಂದು, ಐದು, ಏಳು ದಿನ, ಒಂದು ತಿಂಗಳು, ಮೂರು ದಿನ, ಅರ್ಧ ತಿಂಗಳು ಕಾಯುವ ಅವಧಿಯಾಗಿದೆ.

ಅಗ್ನೌ ಸುವರ್ಣಮಕ್ಷೀಣಂ ದ್ವಿಪಲಂ ರಜತೇ ಶತೇ । ಅಷ್ಟೌ ತ್ರಪುಣಿ ಸೀಸೇ ಚ ತಾಮ್ರೇ ಪಞ್ಚದಶಾಯಸಿ ।। ೨೫೮.

ಹಣೆಗೆ, ನೂರು ಪಾಲಿಗೆ ಎರಡು ಪಾಲ ನಷ್ಟ; ಬೆಳ್ಳಿಗೆ ನೂರು ಪಾಲಿಗೆ ಒಂದು; ಟಿನು ಮತ್ತು ಸೀಸಕ್ಕೆ ಎಂಟು ಪಾಲ; ತಾಮ್ರಕ್ಕೆ ಹದಿನೈದು ಪಾಲ; ಕಬ್ಬಿಣಕ್ಕೂ ಹದಿನೈದು ಪಾಲ ನಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.

ಶತೇ ದಶಪಲಾವೃದ್ಧಿರೌರ್ಣೇ ಕಾರ್ಪಾಸಿಕೇ ತಥಾ । ಮಧ್ಯೇ ಪಞ್ಚಪಲಾ ಜ್ಞೇಯಾ ಸೂಕ್ಷ್ಮೇ ತು ತ್ರಿಪಲಾ ಮತಾ ।। ೨೫೮.

ಕಂಬಳಿ ಮತ್ತು ಹತ್ತಿಗೆ ನೂರು ಪಾಲಿಗೆ ಹತ್ತು ಪಾಲ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ; ಮಧ್ಯಮ ಗುಣಕ್ಕೆ ಐದು ಪಾಲ; ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ಮೂರು ಪಾಲ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ.

ಕಾರ್ಮ್ಮಿಕೇ ರೋಮಬದ್ಧೇ ಚ ತ್ರಿಂಶದ್ಭಾಗಃ ಕ್ಷಯೋ ಮತಃ । ನ ಕ್ಷಯೋ ನ ಚ ವೃದ್ಧಿಸ್ತು ಕೌಶೇಯೇ ವಲ್ಕಲೇಷು ಚ ।। ೨೫೮.

ಚರ್ಮ ಅಥವಾ ಕೂದಲು ಜೋಡಿಸಿದ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ಮೂವತ್ತೊಂದನೇ ಭಾಗ ನಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ; ರೇಷ್ಮೆ ಮತ್ತು ತೊಗಲು ಬಟ್ಟೆಗೆ ನಷ್ಟವೂ ಇಲ್ಲ, ಹೆಚ್ಚಳವೂ ಇಲ್ಲ.

ದೇಶಂ ಕಾಲಞ್ಚ ಭೋಗಞ್ಚ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ನಷ್ಟೇ ಬಲಾಬಲಮ್ । ದ್ರವ್ಯಾಣಆಂ ಕುಶಲಾ ಬ್ರುಯುರ್ಯದ್ದಾಪ್ಯಮಸಂಶಯಮ್ ।। ೨೫೮.

ಸ್ಥಳ, ಕಾಲ ಮತ್ತು ಬಳಕೆಯನ್ನು ತಿಳಿದು, ನಷ್ಟದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ, ತಜ್ಞರು ಯಾವಷ್ಟು ಪರಿಹಾರ ಕೊಡಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಬೇಕು.

ಬಲಾದ್ದಾಸೀಕೃತಶ್ಚೌರೈರ್ವಿಕ್ರೀತಶ್ಚಾಪಿ ಮುಚ್ಯತೇ । ಸ್ವಾಮಿಪ್ರಾಣಪದೋ ಭಕ್ತತ್ಯಾಗಾತ್ತನ್ನಿಷ್ಕ್ರಯಾದಪಿ ।। ೨೫೮.

ಕಳ್ಳರಿಂದ ಬಲವಂತವಾಗಿ ದಾಸನಾಗಿದ್ದವನು ಅಥವಾ ಮಾರಲ್ಪಟ್ಟವನು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳ್ಳಬೇಕು; ಮಾಲೀಕನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ, ಉಪವಾಸದಿಂದ ಅಥವಾ ಹಣ ಕೊಟ್ಟು ಅವನನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯಬಹುದು.

ಪ್ರವ್ರಜ್ಯಾವಸಿತೋ ರಾಜ್ಞಾ ದಾಸ ಆಮರಣಾನ್ತಿಕಃ । ವರ್ಣಾನಾಮಾನುಲೋಭ್ಯಂನ ದಾಸ್ಯಂ ನ ಪ್ರತಿಲೋಮತಃ ।। ೨೫೮.

ಯಾರು ಸಂನ್ಯಾಸ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ದಾಸನಾಗಿದ್ದಾನೋ, ಅವನು ರಾಜನ ಆದೇಶದಿಂದ ಜೀವಮಾನ ದಾಸನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ; ಜಾತಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಅಥವಾ ಹಿನ್ನಡೆಯಾಗಿ ದಾಸ್ಯವನ್ನು ವಿಧಿಸಬಾರದು.

ಕೃತಶಿಲ್ಪೋಪಿ ನಿವಸೇತ್ ಕೃತಕಾಲಂ ಗುರೋರ್ಗೃಹೇ । ಅನ್ತೇವಾಸೀ ಗುರುಪ್ರಾಪ್ತಭೋಜನಸ್ತತ್‌ಫಲಪ್ರದಃ ।। ೨೫೮.

ಕಲಿಕೆ ಮುಗಿಸಿದರೂ, ವಿಧ್ಯಾರ್ಥಿಯು ಗುರುನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ನಿಗದಿತ ಕಾಲವರೆಗೆ ಉಳಿಯಬೇಕು; ಅವನು ಗುರುನಿಂದ ಊಟವನ್ನು ಪಡೆದು, ಫಲವಾಗಿ ಗುರುದಕ್ಷಿಣೆ ನೀಡಬೇಕು.

ರಾಜಾ ಕೃತ್ವಾ ಪುರೇ ಸ್ಥಾನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ್ನ್ಯಸ್ಯ ತತ್ರ ತು । ತ್ರೈವಿದ್ಯಂ ವೃತ್ತಿಮದ್‌ಬ್ರೂಯಾತ್ ಸ್ವಧರ್ಮ್ಮಃ ಪಾಲ್ಯತಾಮಿತಿ ।। ೨೫೮.

ರಾಜನು ನಗರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸ್ಥಳವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿ ಮೂರು ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಂಡಿತ್ಯವಿರುವ, ಜೀವನೋಪಾಯವಿರುವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನನ್ನು ನೇಮಿಸಿ, ಅವನು ತನ್ನ ಧರ್ಮವನ್ನು ಪಾಲಿಸಬೇಕೆಂದು ಹೇಳಬೇಕು.

ನಿಜಧರ್ಮ್ಮಾವಿರೋಧೇನ ಯಸ್ತು ಸಾಮಯಿಕೋ ಭವೇತ್ । ಸೋಪಿ ಯತ್ನೇನ ಸಂರಕ್ಷ್ಯೋ ಧರ್ಮೋ ರಾಜಕೃತಶ್ಚ ಯಃ ।। ೨೫೮.

ಯಾರು ತಮ್ಮ ಸ್ವಧರ್ಮವನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸದೆ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಾರೋ, ರಾಜನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಧರ್ಮವನ್ನೂ ಪಾಲಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರನ್ನು ಯತ್ನಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು.

ಗಣದ್ರವ್ಯಂ ಹರೇದ್ಯಸ್ತು ಸಂವಿದಂ ಲಙ್ಘಯೇಚ್ಚ ಯಃ । ಸರ್ವಸ್ವಹರಣಂ ಕೃತ್ವಾ ತಂ ರಾಷ್ಟ್ರದ್ವಿಪ್ರವಾಸಯೇತ್ ।। ೨೫೮.

ಯಾರು ಸಮುದಾಯದ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ದುರೂಪಯೋಗ ಮಾಡುತ್ತಾರೋ ಅಥವಾ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರ ಎಲ್ಲಾ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ರಾಜನು ವಶಪಡಿಸಿ, ಅವರನ್ನು ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಹೊರಹಾಕಬೇಕು.

ಕರ್ತ್ತವ್ಯಂ ವಚನಂ ಸರ್ವೈಃ ಸಮೂಹಹಿತವಾದಿಭಿಃ । ಯಸ್ತತ್ರ ವಿಪರೀತಃ ಸ್ಯಾತ್ಸ ದಾಪ್ಯಃ ಪ್ರಥಮಂ ದಮ್ಮ ।। ೨೫೮.

ಸಭೆಯ ಹಿತವನ್ನು ಬಯಸುವ ಎಲ್ಲರೂ ಸಭೆಯ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಪಾಲಿಸಬೇಕು. ಅದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುವವನು ಮೊದಲಿಗೆ ದಂಡವನ್ನು ಕೊಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

ಸಮೂಹಕಾರ್ಯ್ಯಪ್ರಹಿತೋ ಯಲ್ಲಭೇತ್ತತ್ತದರ್ಪಯೇತ್ । ಏಕಾದಶಗುಣಂ ದಾಪ್ಯೋ ಯದ್ಯಸೌ ನಾರ್ಪಯೇತ್ ಸ್ವಯಮ್ ।। ೨೫೮.

ಸಭೆಯ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡವನು ಏನು ಪಡೆದರೂ ಅದನ್ನು ಸಭೆಗೆ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕು. ತಾನೇ ಸಲ್ಲಿಸದಿದ್ದರೆ ಅವನು ಹನ್ನೊಂದರಷ್ಟು ಪಾವತಿಸಬೇಕು.

ವೇದಜ್ಞಾಃ ಶುಚಯೋಽಲುಬ್ಧಾ ಭವೇಯುಃ ಕಾರ್ಯಚಿನ್ತಕಾಃ । ಕರ್ತ್ತವ್ಯಂ ವಚನಂ ತೇಷಾ ಸಮೂಹಹಿತವಾದಿನಾಂ ।। ೨೫೮.

ವೇದಗಳನ್ನು ತಿಳಿದವರು, ಶುದ್ಧ ಮನಸ್ಸುಳ್ಳವರು, ಲೋಭವಿಲ್ಲದವರು ಸಭೆಯ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಆಲೋಚಿಸಬೇಕು. ಅವರ ಮಾತನ್ನು ಸಭೆಯ ಹಿತವನ್ನು ಬಯಸುವವರು ಪಾಲಿಸಬೇಕು.

ಶ್ರೇಣಿನೈಗಮಪಾಖಣ್ಡಿಗಣಾನಾಮಪ್ಯಯಂ ವಿಧಿಃ । ಭೇದಞ್ಚೈಷಾಂ ನೃಪೋ ರಕ್ಷಏತ್ ಪೂರ್ವವೃತ್ತಿಞ್ಚ ಪಾಲಯೇತ್ ।। ೨೫೮.

ಈ ನಿಯಮವು ವೃತ್ತಿಗಳ ಗುಂಪುಗಳು, ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು, ಬೇರೆ ಮತದವರು ಮತ್ತು ಇತರ ಗುಂಪುಗಳಿಗೂ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಜನು ಅವರ ವಿಭಿನ್ನತೆಗಳನ್ನು ಕಾಪಾಡಬೇಕು ಮತ್ತು ಹಳೆಯ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಬೇಕು.

ಗೃಹೀತವೇತನಃ ಕರ್ಮ್ಮ ತ್ಯಜನ್ ದ್ವಿಗುಣಮಾವಹೇತ್ । ಅಗೃಹೀತೇ ಸಮಂ ದಾಪ್ಯೋ ಭೃತ್ಯೈ ರಕ್ಷ್ಯ ಉಪಸ್ಕರಃ ।। ೨೫೮.

ವೇತನ ಪಡೆದವನು ಕೆಲಸವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಹೋದರೆ ಅವನು ಎರಡುಪಟ್ಟು ಪಾವತಿಸಬೇಕು. ವೇತನ ಪಡೆಯದೆ ಬಿಟ್ಟಿದ್ದರೆ ಸಮಾನ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು ಮತ್ತು ಮಾಲೀಕನು ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು.

ದಾಪ್ಯಸ್ತು ದಶಮಂ ಭಾಗಂ ಬಾಣಿಜ್ಯಪಶುಸಸ್ಯತಃ । ಅನಿಶ್ಚಿತ್ಯ ಭೃತಿಂ ಯಸ್ತು ಕಾರಯೇತ್ಸ ಮಹೀಕ್ಷಇತಾ ।। ೨೫೮.

ವ್ಯಾಪಾರ, ಜಾನುವಾರು ಅಥವಾ ಧಾನ್ಯದಿಂದ ಲಾಭವಾದಲ್ಲಿ ಹತ್ತನೇ ಭಾಗವನ್ನು ಪಾವತಿಸಬೇಕು. ವೇತನವನ್ನು ನಿಶ್ಚಯಿಸದೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿಸಿದರೆ ರಾಜನು ಯೋಗ್ಯವಾದ ಮೊತ್ತವನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಬೇಕು.

ದೇಶಂ ಕಾಲಞ್ಚ ಯೋಽತೀಯಾತ್ ಕರ್ಮ್ಮ ಕುರ್ಯ್ಯಾಚ್ಚ ಯೋಽನ್ಯಥಾ । ತತ್ರ ತು ಸ್ವಾಮಿನಶ್ಛನ್ದೋಽಧಿಕಂ ದೇಯಂ ಕೃತೇಽಧಿಕೇ ।। ೨೫೮.

ಯಾರು ನಿಗದಿತ ಸ್ಥಳ ಅಥವಾ ಕಾಲವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಹೋಗುತ್ತಾರೆ ಅಥವಾ ಕೆಲಸವನ್ನು ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ಮಾಲೀಕನಿಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಪಾವತಿಸಬೇಕು. ಹೆಚ್ಚು ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರೆ ಹೆಚ್ಚು ಕೊಡಬೇಕು.

ಯೋ ಯಾವತ್ ಕುರುತೇ ಕರ್ಮ್ಮ ತಾವತ್ತಸ್ಯ ತು ವೇತನಮ್ । ಉಭಯೋರಪ್ಯಸಾಧ್ಯಞ್ಚೇತ್ ಸಾಧ್ಯೇ ಕುರ್ಯ್ಯಾದ್ಯಥಾಶ್ರುತಮ್ ।। ೨೫೮.

ಯಾವಷ್ಟು ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರೆ ಆಷ್ಟರಷ್ಟು ವೇತನಕ್ಕೆ ಅವನು ಅರ್ಹನು. ಎರಡೂ ಪಕ್ಕದವರು ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಪಾಲಿಸದಿದ್ದರೆ, ವಿಚಾರಣೆ ಕೇಳಿದಂತೆ ತೀರ್ಮಾನಿಸಬೇಕು.