ಅಗ್ನಿಪುರಾಣಮ್

ಸ್ವಾಮಿನೇ ಯೋಽನಿವೇದ್ಯೈವ ಕ್ಷೇತ್ರೇ ಸೇತುಂ ಪ್ರಕಲ್ಪಯೇತ್ । ಉತ್ಪನ್ನೇ ಸ್ವಾಮಿನೋ ಭೋಗಸ್ತದಭಾವೇ ಮಹೀಪತೇಃ ।। ೨೫೮.

ಯಾರು ಭೂಮಿಯ ಮಾಲಿಕನಿಗೆ ಹೇಳದೆ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಕಟ್ಟಿದರೆ, ಮಾಲಿಕ ಇದ್ದರೆ ಅವನಿಗೇ ಉಪಯೋಗ ಸಿಗಬೇಕು; ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ರಾಜನಿಗೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ.

ಫಾಲಾಹತಮಪಿ ಕ್ಷೇತ್ರಂ ಯೋ ನ ಕುರ್ಯಾನ್ನ ಕಾರಯೇತ್ । ಸ ಪ್ರದಾಪ್ಯೋಽಕೃಷ್ಟಫಲಂ ಕ್ಷೇತ್ರಮನ್ಯೇನ ಕಾರಯೇತ್ ।। ೨೫೮.

ಒಬ್ಬನು ಹಿತ್ತಲಾದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ತಾನು ಬೆಳೆಹಾಕದಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ಬೇರೆ ಯಾರಿಂದಲೂ ಬೆಳೆ ಹಾಕಿಸದಿದ್ದರೆ, ಅವನು ಬೆಳೆ ಹಾಕದ ಭೂಮಿಯ ಫಲವನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು ಮತ್ತು ಬೇರೆ ಯಾರಿಂದಲಾದರೂ ಬೆಳೆ ಹಾಕಿಸಬೇಕು.

ಮಾಸಾನಷ್ಟೌ ತು ಮಹಿಷೋ ಸಸ್ಯಘಾತಮ್ಥ ಕಾರಿಣೀ । ದಣ್ಡನಾಯಾ ತದರ್ದ್ಧನ್ತು ಗೌಸ್ತದರ್ದ್ಧನಜಾವಿಕಂ ।। ೨೫೮.

ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳವನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡಿದ ಮಹಿಷಿಗೆ ಎಂಟು ತಿಂಗಳ ದಂಡವಿದೆ; ಹಸುವಿಗೆ ಅದರ ಅರ್ಧ; ಕುರಿ ಅಥವಾ ಆಡುವಿಗೆ ಹಸುವಿನ ಅರ್ಧದಷ್ಟಿದೆ.

ಭಕ್ಷಯಿತ್ವೋಪವಿಷ್ಟಾನಾಂ ಯಥೋಕ್ತಾದ್ ದ್ವಿಗುಣೋ ದಮಃ । ಸಮಮೇಷಾಂ ವಿವಿತೇಪಿ ಖರೇಷ್ಟ್ರಂ ಮಹಿಷೀಸಮಮ್ ।। ೨೫೮.

ಮೇವು ತಿಂದು ಕುಳಿತಿರುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಹೇಳಿದ ದಂಡದ ಎರಡು ಪಟ್ಟು ವಿಧಿಸಬೇಕು; ಬೇರೆ ಕಡೆ ಇರುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಮಹಿಷಿಗೆ ಹಸುವಿನಷ್ಟೇ ದಂಡ ವಿಧಿಸಬೇಕು.

ಯಾವತ್ ಸಸ್ಯಂ ವಿನಷ್ಟನ್ತು ತಾವತ್ ಕ್ಷೇತ್ರೀ ಫಲಂ ಲಭೇತ್ । ಪಾಲಸ್ತಾಡ್ಯೋಽಥ ಗೋಸ್ವಾಮೀ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಂ ದಣ್ಡಮರ್ಹತಿ ।। ೨೫೮.

ಎಷ್ಟು ಬೆಳೆ ಹಾಳಾದರೂ, ಅಷ್ಟೇ ಫಲವನ್ನು ಭೂಮಿಯ ಮಾಲಿಕನು ಪಡೆಯಬೇಕು; ಮೇಯಿಸುವವನಿಗೆ ಶಿಕ್ಷೆ ಕೊಡಬೇಕು ಮತ್ತು ಹಸುವಿನ ಮಾಲಿಕನು ಹಿಂದಿನಂತೆ ದಂಡಕ್ಕೆ ಅರ್ಹನು.

ಪಥಿ ಗ್ರಾಮವಿವೀತನ್ತೇ ಕ್ಷೇತ್ರೇ ದೋಷೋ ನ ವಿದ್ಯತೇ । ಅಕಾಮತಃ ಕಾಮಚಾರೇ ಚೌರವದ್ದಣ್ಡಮರ್ಹತಿ ।। ೨೫೮.

ಹಳ್ಳಿ ಗಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಹೊಲದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪು ಇಲ್ಲ; ಆದರೆ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಮಾಡಿದರೆ, ಕಳ್ಳತನದಂತೆ ದಂಡ ಕೊಡಬೇಕು.

ಮಹೋಕ್ಷೋತ್ಸೃಷ್ಟಪಶವಃ ಸೂತಿಕಾಗನ್ತುಕಾ ಚ ಗೌಃ । ಪಾಲೋ ಯೇಷಾನ್ತು ತೇ ಮೋಚ್ಯಾ ದೈವರಾಜಪರಿಪ್ಲುತಾಃ ।। ೨೫೮.

ದೊಡ್ಡ ಎಮ್ಮೆ ಬಿಡಿಸಿದ ಹಸುಗಳು, ಹೆಣ್ಣು ಹಸು ಹೆರಿಗೆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಹೊಸದಾಗಿ ಬಂದ ಹಸುಗಳು—ಇವುಗಳ ಮೇಯಿಸುವವರಿಗೆ ದೇವರ ಅಥವಾ ರಾಜನ ಕಾರಣದಿಂದ ತಪ್ಪು ಇಲ್ಲ.

ಯಥಾರ್ಪಿತಾನ್ ಪಶೂನ್ ಗೋಪಃ ಸಾಯಂ ಪ್ರತ್ಯರ್ಪಯೇತ್ತಥಾ । ಪ್ರಮಾದಮೃತನಷ್ಟಾಂಶ್ಚ ಪ್ರದಾಪ್ಯಃ ಕೃತವೇತನಃ ।। ೨೫೮.

ಗೋಪನು ಹಸುಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡೋ ಹಾಗೆ ಸಾಯಂಕಾಲ ಹಿಂತಿರುಗಿಸಬೇಕು; ಅವನ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯದಿಂದ ಅಥವಾ ಸತ್ತ ಹಸುಗಳಿಗೆ, ವೇತನ ಪಡೆದಿದ್ದರೂ ಅವನು ಪರಿಹಾರ ಕೊಡಬೇಕು.

ಪಾಲದೋಷವಿನಾಶೇ ತು ಪಾಲೇ ದಣ್ಡೋ ವಿಧೀಯತೇ । ಅರ್ದ್ಧತ್ರಯೋದಶಪಣಃ ಸ್ವಾಮಿನೋ ದ್ರವ್ಯಮೇವ ಚ ।। ೨೫೮.

ಮೇಯಿಸುವವನ ತಪ್ಪಿನಿಂದ ಹಾನಿಯಾದರೆ, ಅವನಿಗೆ ಹದಿಮೂರು ಅರ್ಧ ಪಣಗಳ ದಂಡ ವಿಧಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಮಾಲಿಕನಿಗೆ ಕೊಡಬೇಕು.

ಗ್ರಾಮೇಚ್ಛಯಾ ಗೋಪ್ರಚಾರೋ ಭೂಮಿರಾಜವಶೇನ ವಾ । ದ್ವಿಜಸ್ತೃಣೈಧಃ ಪುಷ್ಪಾಣಿ ಸರ್ವತಃ ಸ್ವವದಾಹರೇತ್ ।। ೨೫೮.

ಹಳ್ಳಿ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಅಥವಾ ರಾಜನ ಆದೇಶದಿಂದ ಹಸುಗಳು ಮೇಯುತ್ತಿದ್ದರೆ, ದ್ವಿಜನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ತನ್ನದಂತೆ ಹುಲ್ಲು, ಕಲ್ಲುಮರ ಮತ್ತು ಹೂಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು.

ಧನುಃಶತಂ ಪರೀಣಾಹೋ ಗ್ರಾಮಕ್ಷೇತ್ರಾನ್ತರಂ ಭವೇತ್ । ದ್ವೇ ಶನೇ ಖರ್ವಟಸ್ಯ ಸ್ಯಾನ್ನಗರಸ್ಯ ಚತುಃಶತಮ್ ।। ೨೫೮.

ಹಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಹೊಲದ ಮಧ್ಯೆ ನೂರು ಧನುಸ್ಸಿನ ದೂರ ಇರಬೇಕು; ಹಳ್ಳಿಗೆ ಎರಡು ಧನುಸ್ಸು, ನಗರಕ್ಕೆ ನಾಲ್ಕು ನೂರು ಧನುಸ್ಸು.

ಸ್ವಂ ಲಭೇತಾನ್ಯವಿಕ್ರೀತಂ ಕ್ರೇತುರ್ದ್ದೋಷೋಽಪ್ರಕಾಶಿತೇ । ಹೀನಾದ್ರಹೋ ಹೀನಮೂಲ್ಯೇ ವೇಲಾಹೀನೇ ಚ ತಸ್ಕರಃ ।। ೨೫೮.

ಒಬ್ಬನು ತನ್ನದನ್ನು ಬೇರೆ ಯಾರಿಗೆ ಮಾರದೆ ಇದ್ದರೆ, ಹಿಂತಿರುಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು; ಕೊಳ್ಳುವವನು ಹೇಳದೆ ಇಟ್ಟರೆ ಅವನ ತಪ್ಪು; ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ತಪ್ಪು ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಗಡಿ ಇಲ್ಲದೆ ಕೊಳ್ಳುವವನು ಕಳ್ಳನೆಂದು ಪರಿಗಣನೆ.

ನಷ್ಟಾ ಪಹೃತಮಾಸಾದ್ಯ ಹರ್ತ್ತಾರಂ ಗ್ರಾಹಯೇನ್ನರಮ್ । ದೇಶಕಾಲಾತಿಪತ್ತೌ ವಾ ಗೃಹೀತ್ವಾ ಸ್ವಯಮರ್ಪಯೇತ್ ।। ೨೫೮.

ಕಳವಾದ ಅಥವಾ ಕಳ್ಳತನವಾದ ವಸ್ತು ಸಿಕ್ಕಿದರೆ, ಕಳ್ಳನನ್ನು ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಬೇಕು; ಸಮಯ ಅಥವಾ ಸ್ಥಳ ಮೀರಿದರೆ, ತಾನೇ ತೆಗೆದು ಹಿಂತಿರುಗಿಸಬೇಕು.

ವಿಕ್ರೇತುರ್ದ್ದರ್ಶನಾಚ್ಛುದ್ಧಿಃ ಸ್ವಾಮೀ ದ್ರವ್ಯಂ ನೃಪೋ ದಮಮ್ । ಕ್ರೇತಾ ಮೂಲ್ಯಂ ಸಮಾಪ್ನೋತಿ ತಸ್ಮಾದ್ಯಸ್ತವ ವಿಕ್ರಯೀ ।। ೨೫೮.

ವಸ್ತು ತೋರಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಮಾರುವವನು ಪವಿತ್ರನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಮಾಲೀಕನು ತನ್ನ ವಸ್ತುವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ರಾಜನು ದಂಡವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಕೊಳ್ಳುವವನು ಹಣವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಯಾರು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ಈ ನಿಯಮಕ್ಕೆ ಒಳಪಡುತ್ತಾರೆ.

ಆಗಮೇನೋಪಭೋಗೇನ ನಷ್ಟಂ ಭಾವ್ಯಮತೋಽನ್ಯಥಾ । ಪಞ್ಚಬನ್ಧೋ ದಮಸ್ತಸ್ಯ ರಾಜ್ಞೇ ತೇನಾಪ್ಯಭಾವಿತೇ ।। ೨೫೮.

ಬಳಕೆ ಅಥವಾ ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ವಸ್ತು ಕಳೆದುಹೋದರೆ, ಅದನ್ನು ಹಾಗೆ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು; ಬೇರೆ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಕಳೆದುಹೋದರೆ, ಸಾಕ್ಷಿ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ರಾಜನು ಐದುಪಟ್ಟು ಬದ್ಧಕಟ್ಟನ್ನು ದಂಡವಾಗಿ ವಿಧಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಹೃತಂ ಪ್ರನಷ್ಟಂ ಯೋ ದ್ರವ್ಯಂ ಪರಹಸ್ತದವಾಪ್ನುಯಾತ್ । ಅನಿವೇದ್ಯ ನೃಪೇ ದಣ್ಡ್ಯಃ ಸ ತು ಷಣ್ಣವತಿಂ ಪಣಾನ್ ।। ೨೫೮.

ಯಾರು ಕಳವಾದ ಅಥವಾ ಕಳೆದುಹೋದ ವಸ್ತುವನ್ನು ಮತ್ತೊಬ್ಬನ ಹತ್ತಿರ ಕಂಡು, ಅದನ್ನು ರಾಜನಿಗೆ ಹೇಳದೆ ಇದ್ದರೆ, ಅವನು ತೊಂಬತ್ತಾರು ಪಣ ದಂಡವನ್ನು ಭರಿಸಬೇಕು.

ಶೌಲಿಕಕೈಃ ಸ್ಥಾನಪಾಲೈರ್ವಾ ನಷ್ಟಾಪಹೃತಮಾಹೃತಂ । ಅರ್ವ್ವಾಕ್ ಸಂವತ್ಸರಾತ್ ಸ್ವಾಮೀ ಲಭತೇ ಪರತೋ ನೃಪಃ ।। ೨೫೮.

ಕಾವಲುಗಾರರು ಅಥವಾ ರಕ್ಷಕರು ಕಳೆದುಹೋದ ಅಥವಾ ಕಳವಾದ ವಸ್ತುವನ್ನು ಮರಳಿ ತಂದರೆ, ಮಾಲೀಕನು ಒಂದು ವರ್ಷದೊಳಗೆ ಅದನ್ನು ಹಿಂತಿರುಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು; ನಂತರ ಅದು ರಾಜನಿಗೆ ಸೇರುತ್ತದೆ.

ಪಣಾನೇಕಶಫೇ ದದ್ಯಾಚ್ಚತುರಃ ಪಞ್ಚ ಮಾನುಷೇ । ಮಹಿಷೋಷ್ಟ್ರಗವಾಂ ದ್ವೌ ದ್ವೌ ಪಾದಂ ಪಾದಮಜಾವಿಕೇ ।। ೨೫೮.

ಒಂದುಗಾಲು ಪ್ರಾಣಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ಪಣ, ಮಾನವನಿಗೆ ಐದು ಪಣ, ಎಮ್ಮೆ, ಒಂಟೆ, ಹಸುವಿಗೆ ಎರಡು ಪಣ, ಕುರಿ ಮತ್ತು ಮೆಕ್ಕೆಗಳಿಗೆ ತ್ರೈಮಾಸಿಕ ಪಣ ಕೊಡಬೇಕು.

ಸ್ವಕುಟುಮ್‌ಬಾವಿರೋಧೇನ ದೇಯಂ ದಾರಸುತಾದೃತೇ । ನಾನ್ವಯೇ ಸತಿ ಸರ್ವಸ್ವಂ ದೇಯಂ ಯಚ್ಚಾನ್ಯಸಂಶ್ರುತಮ್ ।। ೨೫೮.

ಹೆಂಡತಿ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ತನ್ನ ಕುಟುಂಬದ ವಿರೋಧವಿಲ್ಲದೆ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ನೀಡಬೇಕು; ವಾರಸುದಾರರು ಇದ್ದರೆ, ಸಂಪೂರ್ಣ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಅಥವಾ ಇತರರಿಗೆ ವಾಗ್ದಾನ ಮಾಡಿದುದನ್ನು ನೀಡಬಾರದು.

ಪ್ರತಿಗ್ರಹಃ ಪ್ರಕಾಶಃ ಸ್ಯಾತ್ ಸ್ಥಾವರಸ್ಯ ವಿಶೇಷತಃ । ದೇಯಂ ಪ್ರತಿಶ್ರುತಞ್ಚೈವ ದತ್ವಾ ನಾಪಹರೇತ್ ಪುನಃ ।। ೨೫೮.

ಸ್ವೀಕಾರವನ್ನು ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅಚಲ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ; ವಾಗ್ದಾನ ಮಾಡಿದುದನ್ನು ನೀಡಬೇಕು, ನೀಡಿದ ನಂತರ ಮತ್ತೆ ಹಿಂತಿರುಗಿಸಬಾರದು.

ದಶೈಕಪಞ್ಚಸಪ್ತಾಹಮಾಸತ್ರ್ಯಹಾರ್ದ್ಧಮಾಸಿಕಂ । ವೀಜಾಯೋವಾಹ್ಯರತ್ನಸ್ತ್ರೀದೋಹ್ಯಪುಂಸಾಂ ಪ್ರತೀಕ್ಷಣಮ್ ।। ೨೫೮.

ಹಿತ್ತಾಳೆ, ಕುದುರೆ, ರತ್ನ, ಮಹಿಳೆ ಮತ್ತು ಪುರುಷರಿಗೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಹತ್ತು, ಒಂದು, ಐದು, ಏಳು ದಿನ, ಒಂದು ತಿಂಗಳು, ಮೂರು ದಿನ, ಅರ್ಧ ತಿಂಗಳು ಕಾಯುವ ಅವಧಿಯಾಗಿದೆ.

ಅಗ್ನೌ ಸುವರ್ಣಮಕ್ಷೀಣಂ ದ್ವಿಪಲಂ ರಜತೇ ಶತೇ । ಅಷ್ಟೌ ತ್ರಪುಣಿ ಸೀಸೇ ಚ ತಾಮ್ರೇ ಪಞ್ಚದಶಾಯಸಿ ।। ೨೫೮.

ಹಣೆಗೆ, ನೂರು ಪಾಲಿಗೆ ಎರಡು ಪಾಲ ನಷ್ಟ; ಬೆಳ್ಳಿಗೆ ನೂರು ಪಾಲಿಗೆ ಒಂದು; ಟಿನು ಮತ್ತು ಸೀಸಕ್ಕೆ ಎಂಟು ಪಾಲ; ತಾಮ್ರಕ್ಕೆ ಹದಿನೈದು ಪಾಲ; ಕಬ್ಬಿಣಕ್ಕೂ ಹದಿನೈದು ಪಾಲ ನಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.

ಶತೇ ದಶಪಲಾವೃದ್ಧಿರೌರ್ಣೇ ಕಾರ್ಪಾಸಿಕೇ ತಥಾ । ಮಧ್ಯೇ ಪಞ್ಚಪಲಾ ಜ್ಞೇಯಾ ಸೂಕ್ಷ್ಮೇ ತು ತ್ರಿಪಲಾ ಮತಾ ।। ೨೫೮.

ಕಂಬಳಿ ಮತ್ತು ಹತ್ತಿಗೆ ನೂರು ಪಾಲಿಗೆ ಹತ್ತು ಪಾಲ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ; ಮಧ್ಯಮ ಗುಣಕ್ಕೆ ಐದು ಪಾಲ; ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ಮೂರು ಪಾಲ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ.

ಕಾರ್ಮ್ಮಿಕೇ ರೋಮಬದ್ಧೇ ಚ ತ್ರಿಂಶದ್ಭಾಗಃ ಕ್ಷಯೋ ಮತಃ । ನ ಕ್ಷಯೋ ನ ಚ ವೃದ್ಧಿಸ್ತು ಕೌಶೇಯೇ ವಲ್ಕಲೇಷು ಚ ।। ೨೫೮.

ಚರ್ಮ ಅಥವಾ ಕೂದಲು ಜೋಡಿಸಿದ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ಮೂವತ್ತೊಂದನೇ ಭಾಗ ನಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ; ರೇಷ್ಮೆ ಮತ್ತು ತೊಗಲು ಬಟ್ಟೆಗೆ ನಷ್ಟವೂ ಇಲ್ಲ, ಹೆಚ್ಚಳವೂ ಇಲ್ಲ.

ದೇಶಂ ಕಾಲಞ್ಚ ಭೋಗಞ್ಚ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ನಷ್ಟೇ ಬಲಾಬಲಮ್ । ದ್ರವ್ಯಾಣಆಂ ಕುಶಲಾ ಬ್ರುಯುರ್ಯದ್ದಾಪ್ಯಮಸಂಶಯಮ್ ।। ೨೫೮.

ಸ್ಥಳ, ಕಾಲ ಮತ್ತು ಬಳಕೆಯನ್ನು ತಿಳಿದು, ನಷ್ಟದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ, ತಜ್ಞರು ಯಾವಷ್ಟು ಪರಿಹಾರ ಕೊಡಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಬೇಕು.

ಬಲಾದ್ದಾಸೀಕೃತಶ್ಚೌರೈರ್ವಿಕ್ರೀತಶ್ಚಾಪಿ ಮುಚ್ಯತೇ । ಸ್ವಾಮಿಪ್ರಾಣಪದೋ ಭಕ್ತತ್ಯಾಗಾತ್ತನ್ನಿಷ್ಕ್ರಯಾದಪಿ ।। ೨೫೮.

ಕಳ್ಳರಿಂದ ಬಲವಂತವಾಗಿ ದಾಸನಾಗಿದ್ದವನು ಅಥವಾ ಮಾರಲ್ಪಟ್ಟವನು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳ್ಳಬೇಕು; ಮಾಲೀಕನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ, ಉಪವಾಸದಿಂದ ಅಥವಾ ಹಣ ಕೊಟ್ಟು ಅವನನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯಬಹುದು.

ಪ್ರವ್ರಜ್ಯಾವಸಿತೋ ರಾಜ್ಞಾ ದಾಸ ಆಮರಣಾನ್ತಿಕಃ । ವರ್ಣಾನಾಮಾನುಲೋಭ್ಯಂನ ದಾಸ್ಯಂ ನ ಪ್ರತಿಲೋಮತಃ ।। ೨೫೮.

ಯಾರು ಸಂನ್ಯಾಸ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ದಾಸನಾಗಿದ್ದಾನೋ, ಅವನು ರಾಜನ ಆದೇಶದಿಂದ ಜೀವಮಾನ ದಾಸನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ; ಜಾತಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಅಥವಾ ಹಿನ್ನಡೆಯಾಗಿ ದಾಸ್ಯವನ್ನು ವಿಧಿಸಬಾರದು.

ಕೃತಶಿಲ್ಪೋಪಿ ನಿವಸೇತ್ ಕೃತಕಾಲಂ ಗುರೋರ್ಗೃಹೇ । ಅನ್ತೇವಾಸೀ ಗುರುಪ್ರಾಪ್ತಭೋಜನಸ್ತತ್‌ಫಲಪ್ರದಃ ।। ೨೫೮.

ಕಲಿಕೆ ಮುಗಿಸಿದರೂ, ವಿಧ್ಯಾರ್ಥಿಯು ಗುರುನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ನಿಗದಿತ ಕಾಲವರೆಗೆ ಉಳಿಯಬೇಕು; ಅವನು ಗುರುನಿಂದ ಊಟವನ್ನು ಪಡೆದು, ಫಲವಾಗಿ ಗುರುದಕ್ಷಿಣೆ ನೀಡಬೇಕು.

ರಾಜಾ ಕೃತ್ವಾ ಪುರೇ ಸ್ಥಾನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ್ನ್ಯಸ್ಯ ತತ್ರ ತು । ತ್ರೈವಿದ್ಯಂ ವೃತ್ತಿಮದ್‌ಬ್ರೂಯಾತ್ ಸ್ವಧರ್ಮ್ಮಃ ಪಾಲ್ಯತಾಮಿತಿ ।। ೨೫೮.

ರಾಜನು ನಗರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸ್ಥಳವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿ ಮೂರು ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಂಡಿತ್ಯವಿರುವ, ಜೀವನೋಪಾಯವಿರುವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನನ್ನು ನೇಮಿಸಿ, ಅವನು ತನ್ನ ಧರ್ಮವನ್ನು ಪಾಲಿಸಬೇಕೆಂದು ಹೇಳಬೇಕು.