ಅಗ್ನಿಪುರಾಣಮ್

ವ್ಯಸನಸ್ಥಮನಾಖ್ಯಾಯ ಹಸ್ತೇಽನ್ಯಸ್ಯ ಯದರ್ಪಯೇತ್ । ದ್ರವ್ಯಂ ತದೌಪನಿಧಿಕಂ ಪ್ರತಿದೇಯಂ ತಥೈವ ತತ್ ।। ೨೫೪.

ಯಾರಾದರೂ ಸಂಕಷ್ಟದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಹೇಳದೆ, ತನ್ನ ವಸ್ತುವನ್ನು ಮತ್ತೊಬ್ಬನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟಿದ್ದರೆ, ಅದು ಜಮಾ ವಸ್ತುವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿ, ಅದನ್ನು ಹಿಂತಿರುಗಿಸಬೇಕು.

ನ ದಾಪ್ಯೋಽಪಹೃತಂ ತತ್ತು ರಾಜದೈವಕತಸ್ಕರೈಃ । ಪ್ರೇಪಶ್ಚೇನ್ಮಾರ್ಗಿತೇ ದತ್ತೇ ದಾಪ್ಯೋ ದಣ್ಡಶ್ಚ ತತ್ಸಮಮ್ ।। ೨೫೪.

ರಾಜನು, ದೇವತೆಗಳು ಅಥವಾ ಕಳ್ಳರು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದನ್ನು ಹಿಂದಿರುಗಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಯಾರಿಗೂ ಇಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಆ ವಸ್ತು ಮತ್ತೆ ಸಿಕ್ಕಿ, ಹುಡುಕಿ, ಹಿಂದಿರುಗಿಸಿದರೆ, ಅದನ್ನು ಮರಳಿ ಕೊಡಬೇಕು ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಸಮಾನ ದಂಡವೂ ಪಾವತಿಸಬೇಕು.

ಆಜೀವನ್ ಸ್ವೇಚ್ಛಯಾ ದಣ್ಡ್ಯೋ ದಾಪ್ಯಸ್ತಚ್ಚಾಪಿ ಸೋದಯಂ । ಯಾಚಿತಾವಾಹಿತನ್ಯಾಸೇ ನಿಕ್ಷೇಪೇಷ್ವಪ್ಯಯಂ ವಿಧಿಃ ।।೨೫೪.

ಯಾರಾದರೂ ತಮ್ಮ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ವಸ್ತುವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿದರೆ, ಅವನು ಜೀವಮಾನ ದಂಡಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಬೇಕು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಬಡ್ಡಿಯೊಡನೆ ಹಿಂದಿರುಗಿಸಬೇಕು. ಕೇಳಿದರೂ ಕೇಳದರೂ, ಜಮೆ ಅಥವಾ ಉಳಿತಾಯದಲ್ಲಿಯೂ ಇದೇ ನಿಯಮ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ.

ಅಗ್ನಿರುವಾಚ ತಪಸ್ವಿನೋ ದಾನಶೀಲಾಃ ಕುಲೀನಾಃ ಸತ್ಯವಾದಿನಃ । ಧರ್ಮ್ಮಪ್ರಧಾನಾ ಋಜವಃ ಪುತ್ರವವಿತೇ ದವೀವಿವುತೀಃ ।। ೨೫೫.

ಅಗ್ನಿ ಹೇಳಿದನು: ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುವವರು, ದಾನದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾದವರು, ಉತ್ತಮ ಕುಲದವರು, ಸತ್ಯವಾಡುವವರು, ಧರ್ಮವನ್ನು ಮುಖ್ಯವನ್ನಾಗಿ ಇಡುವವರು, ನೇರವಾದವರು, ಮತ್ತು ಪುತ್ರರು, ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳಿರುವವರು—

ಪಞ್ಚಯಜ್ಞಕ್ರಿಯಾಯುಕ್ತಾಃ ಸಾಕ್ಷಇಣಃ ಪಞ್ಚ ವಾ ತ್ರಯಃ । ಯಥಾಜಾತಿ ಯಥಾವರ್ಣ ಸರ್ವ್ವೇ ಸರ್ವ್ವೇಷು ವಾ ಸ್ಮೃತಾಃ ।। ೨೫೫.

ಐದು ಯಜ್ಞಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವವರು, ಸಾಕ್ಷಿಗಳಾದವರು—ಅವರಲ್ಲಿ ಐದು ಅಥವಾ ಮೂರು ಜನರು, ಅವರ ಜನ್ಮ ಮತ್ತು ವರ್ಣದ ಪ್ರಕಾರ—ಎಲ್ಲರೂ ಎಲ್ಲ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಮಾನ್ಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ಸ್ತ್ರೀವೃದ್ಧಬಾಲಕಿತವಮತ್ತೋನ್ಮತ್ತಾಭಿಶಸ್ತಕಾಃ । ರಙ್ಗಾವತಾರಿಪಾಷಣ್ಡಿಕೂಟಕೃದ್ವಿಕಲೇನ್ದ್ರಿಯಾಃ ।। ೨೫೫.

ಹೆಂಗಸರು, ವೃದ್ಧರು, ಮಕ್ಕಳ, ಜುಗಾರಿ, ಮದ್ಯಪಾನಿಗಳು ಅಥವಾ ಹುಚ್ಚರು, ಅಪವಾದಕ್ಕೊಳಗಾದವರು, ನಟರು, ನಂಬಿಕೆ ಬಿಟ್ಟವರು, ನಕಲಿ ಮಾಡುವವರು ಮತ್ತು ಅಂಗವಿಕಲರು—

ಪತಿತಾಪ್ತಾನ್ನಸಮ್ಬನ್ಧಿಸಹಾಯರಿಪುತಸ್ಕರಾಃ । ಅಸಾಕ್ಷಿಣಃ ಸರ್ವ್ವಸಾಕ್ಷಈ ಚೌರ್ಯ್ಯಪಾರುಷ್ಯಸಾಹಸೇ ।। ೨೫೫.

ಪತನಗೊಂಡವರು, ಅಸ್ಪೃಶ್ಯರೊಡನೆ ಊಟ ಮಾಡುವವರು, ಸಹಚರರು, ಸ್ನೇಹಿತರು, ಶತ್ರುಗಳು, ಕಳ್ಳರು, ಸಾಕ್ಷಿಗಳಿಲ್ಲದವರು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಸಾಕ್ಷಿಗಳು ಕಳ್ಳತನ, ಅವಮಾನ ಅಥವಾ ಹಿಂಸಾಚಾರದಲ್ಲಿ—

ಉಭಯಾನುಮತಃ ಸಾಕ್ಷಈ ಭವತ್ಯೇಕೋಪಿ ಧರ್ಮ್ಮವಿತ । ಅಬ್ರುವನ್ ಹಿನರಃ ಸಾಕ್ಷಅಯಮೃಣಂ ಸದಶಬನ್ಧಕಮ್ ।। ೨೫೫.

ಎರಡೂ ಪಾರ್ಟಿಗಳು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದರೆ, ಒಂದೇ ಧರ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿದ ಸಾಕ್ಷಿಯು ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಬಹುದು; ಯಾರಾದರೂ ಸಾಕ್ಷಿ ಹೇಳದೆ ಮೌನವಾಗಿದ್ದರೆ, ಅವನು ಸದಾ ಆ ಮೌನದ ಸಾಲಿಗೆ ಬಂಧಿಯಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.

ರಾಜ್ಞಾ ಸರ್ವಂ ಪ್ರದಾಪ್ಯಃ ಸ್ಯಾತ್ ಷಟ್‌ಚತ್ವಾರಿಂಶಕೇಽಹನಿ । ನ ದದಾತಿ ಹಿ ಯಃ ಸಾಕ್ಷಅಯಂ ಜಾನನ್ನಪಿ ನರಾಧಮಃ ।। ೨೫೫.

ನಲವತ್ತಾರು ದಿನದ ನಂತರ ಅವನು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ರಾಜನಿಗೆ ಪಾವತಿಸಬೇಕು; ಯಾರಿಗೆ ಗೊತ್ತಿದ್ದರೂ ಸಾಕ್ಷಿ ನೀಡದ ದುಷ್ಟನು—

ಸ ಕೂಟಸಾಕ್ಷಇಣಆಂ ಪಾಪೈಸ್ತುಲ್ಯೋ ದಣ್ಡೇನ ಚೈವ ಹಿ । ಸಾಕ್ಷಿಣಃ ಶ್ರಾವಯೇದ್ವಾದಿಪ್ರತಿವಾದಿಸಮೀಪಗಾನ್ ।। ೨೫೫.

ಅವನು ಸುಳ್ಳು ಸಾಕ್ಷಿಗಳ ಪಾಪಕ್ಕೂ, ದಂಡಕ್ಕೂ ಸಮಾನನು; ಸಾಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ವಾದಿ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿವಾದಿಯ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲೇ ಕೇಳಿಸಬೇಕು.

ಯೇ ಪಾತಕಕೃತಾಂ ಲೋಕಾ ಮಹಾಪಾತಕಿನಾಂ ತಥಾ । ಅಗ್ನಿದಾನಾಞ್ಚ ಯೇ ಲೋಕಾ ಯೇ ಚ ಸ್ತ್ರೀಬಾಲಘಾತಿನಾಂ ।। ೨೫೫.

ಮಹಾಪಾತಕ ಮಾಡಿದವರು, ಮನೆಗೆ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚುವವರು, ಹೆಂಗಸರು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವವರು ಪಡೆಯುವ ಲೋಕಗಳು—

ತಾನ್ ಸರ್ವ್ವಾನ್ ಸಮವಾಪ್ನೋತಿ ಯಃ ಸಾಕ್ಷ್ಯಮನೃತಂ ವದೇತ್ । ಸುಕೃತಂ ಯತ್ತ್ವಾಯಾ ಕಿಞಅಚಿಜ್ಜನ್ಮಾನ್ತರಶತೈಃ ಕೃತಮ್ ।। ೨೫೫.

ಅಂತಹ ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳನ್ನೂ ಸುಳ್ಳು ಸಾಕ್ಷಿ ಹೇಳುವವನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಅವನು ಶತಜನ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಪುಣ್ಯವೂ—

ತಸ್ತರ್ವಂ ತಸ್ಯ ಜಾನೀಹಿ ಯಂ ಪರಾಜಯಸೇ ಮೃಷಾ । ದ್ವೈಧೇ ಬಹೂನಾಂ ವಚನಂ ಸಮೇಷು ಗುಣಇನಾನ್ತಥಾ ।। ೨೫೫.

ಯಾವುದೇ ಸುಳ್ಳಿನಿಂದ ಯಾರನ್ನಾದರೂ ಸೋಲಿಸಿದರೆ, ಆ ಎಲ್ಲಾ ಪುಣ್ಯವು ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿ; ಅನೇಕ ಜನರ ಮಾತು ವಿಭಜನೆಯಾದರೆ, ಹೆಚ್ಚು ಗುಣವಿರುವವರ ಮಾತು ಪ್ರಭಾವಿ.

ಗುಣಿದ್ವೈಧೇ ತು ವಚನಂ ಗ್ರಾಹ್ಯಂ ಯೇ ಗುಣವತ್ತರಾಃ । ಯಸ್ಯೋಚುಃ ಸಾಕ್ಷಇಣಃ ಸತ್ಯಾಂ ಪ್ರತಿಜ್ಞಾಂ ಸ ಜಯೀ ಭವೇತ್ ।। ೨೫೫.

ಗುಣದಲ್ಲಿ ಸಮಾನತೆ ಇದ್ದರೆ, ಹೆಚ್ಚು ಗುಣವಿರುವವರ ಮಾತನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕು; ಯಾರ ಪರವಾಗಿ ಸಾಕ್ಷಿಗಳು ಸತ್ಯ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೋ, ಅವನಿಗೆ ಜಯವಾಗುತ್ತದೆ.

ಅನ್ಯಥಾ ವಾದಿನೋ ಯಸ್ಯ ಧ್ರುವಸ್ತಸ್ಯ ಪರಾಜಯಃ ಉಕ್ತೇಪಿ ಸಾಕ್ಷಇಭಿಃ ಸಾಕ್ಷ್ಯೇ ಯದ್ಯನ್ಯೇ ಗುಣವತ್ತರಾಃ ।। ೨೫೫.

ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಕಡಿಮೆ ಗುಣವಿರುವ ಸಾಕ್ಷಿಗಳಿರುವವನು ಖಂಡಿತ ಸೋಲುತ್ತಾನೆ; ಸಾಕ್ಷಿಗಳು ಹೇಳಿದರೂ, ಇನ್ನೊಬ್ಬರು ಹೆಚ್ಚು ಗುಣವಿದ್ದರೆ, ಅವರ ಮಾತೇ ಮಾನ್ಯ.

ದ್ವಿಗುಣಾವಾನ್ಯಥಾ ಬ್ರಯುಃ ಕೂಟಾಃ ಸ್ಯು ಪೂರ್ವಸಾಕ್ಷಇಣಃ । ಪೃಥಕ್ ಪೃಥಗ್ದಣ್ಡನೀಯಾಃ ಕೂಟಕೃತ್ಸಾಕ್ಷಇಣಸ್ತಥಾ ।। ೨೫೫.

ನಂತರದ ಸಾಕ್ಷಿಗಳು ಎರಡು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಇದ್ದು ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದರೆ, ಮೊದಲಿನ ಸಾಕ್ಷಿಗಳು ಸುಳ್ಳು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು; ನಕಲಿ ಮಾಡುವವರನ್ನೂ ಸುಳ್ಳು ಸಾಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ದಂಡಿಸಬೇಕು.

ವಿವಾದಾದ್ ದ್ವಿಗುಣಂ ದಣ್ಡಂ ವಿವಾಸ್ಯೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ ಸ್ಮೃತಃ । ಯಃ ಸಾಕ್ಷ್ಯಂ ಶ್ರಾವಿತೋಽನ್ಯೇಭ್ಯೋ ನಿಹ್ನತೇ ತತ್ತಮೋವೃತಃ ।। ೨೫೫.

ವಿವಾದಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪಟ್ಟು ದಂಡ ವಿಧಿಸಬೇಕು; ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಸಾಕ್ಷಿಗೆ ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟು ಸತ್ಯವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿದರೆ, ಅವನನ್ನು ಊರಿನಿಂದ ಹೊರಹಾಕಬೇಕು.

ಸ ದಾಪ್ಯೋಷ್ಟಗುಣಂ ದಣ್ಡಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ್ತು ವಿವಾಸಯೇತ್ । ವರ್ಣಿನಾಂ ಹಿ ಬಧೋ ಯತ್ರ ತತ್ರ ಸಾಕ್ಷ್ಯಽನೃತಂ ವದೇತ್ ।। ೨೫೫.

ಅವನು ಎಂಟು ಪಟ್ಟು ದಂಡ ಪಾವತಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನನ್ನು ಊರಿನಿಂದ ಹೊರಹಾಕಬೇಕು; ಯಾವ ವರ್ಣದವನು ಸುಳ್ಳು ಸಾಕ್ಷಿ ಹೇಳಿದರೂ ಬಂಧನ ವಿಧಿಸಬೇಕು.

ಯಃ ಕಶ್ಚಿದರ್ಥೋಽಭಿಮತಃ ಸ್ವರುಕಚ್ಯಾ ತು ಪರಸ್ಪರಂ । ಲೇಖ್ಯಂ ತು ಸಾಕ್ಷಿಮತ್ ಕಾರ್ಯ್ಯಂ ತಸ್ಮಿನ್ ಧನಿಕಪೂರ್ವಕಮ್ ।। ೨೫೫.

ಯಾವುದೇ ವಿಷಯವನ್ನು ಇಬ್ಬರೂ ಪರಸ್ಪರ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದರೆ, ಅದನ್ನು ಸಾಕ್ಷಿಗಳ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಬರವಣಿಗೆಯಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕು ಮತ್ತು ಸಾಲಕೊಟ್ಟವನ ಹೆಸರನ್ನು ಮೊದಲು ಬರೆಯಬೇಕು.

ಸಮಾಮಾಸತದರ್ದ್ಧಾಹರ್ನ್ನಾಮಜಾತಿಸ್ವಗೋತ್ರಜೈಃ । ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಕಾತ್ಮೀಯಪಿತೃನಾಮಾದಿಚಿಹ್ನಿತಮ್ ।। ೨೫೫.

ಆ ಋಣದ ದಾಖಲೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬರೆಯಬೇಕು. ಅದರಲ್ಲಿ ಋಣಿಯಾಗಿರುವವನ ಹೆಸರೂ, ಜಾತಿಯೂ, ಕುಲವೂ, ಕುಟುಂಬವೂ, ಅವನ ಜೊತೆ ಓದಿದವರು ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿಕರ ಹೆಸರುಗಳೂ, ಹಾಗೂ ಪಿತೃಪೂರ್ವಜರ ಗುರುತುಗಳೂ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲೇ ಇರಬೇಕು.

ಸಮಾಪ್ತೇಽರ್ಥೇ ಋಣೀ ನಾಮ ಸ್ವಹಸ್ತೇನ ನಿವೇಶಯೇತ್ । ಮತಂ ಮೇಽಮುಕಪುತ್ರಸ್ಯ ಯದತ್ರೋಪರಿಲೇಖಿತಂ ।। ೨೫೫.

ವಿಷಯ ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ, ಋಣಿಯಾಗಿರುವವನು ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ತನ್ನ ಕೈಯಿಂದ ಬರೆಯಬೇಕು. ಇಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದು ನನ್ನ ಮಗನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು.

ಸಾಕ್ಷಇಣಶ್ಚ ಸ್ವಹಸ್ತೇನ ಪಿತೃನಾಮಕರ್ಪೂರ್ವಕಮ್ । ಅತ್ರಾಹಮಮುಕಃ ಸಾಕ್ಷೀ ಲಿಖೇಯುರಿತಿ ರ್ತೇ ಸಮಾಃ ।। ೨೫೫.

ಸಾಕ್ಷಿಯೂ ತನ್ನ ಕೈಯಿಂದ ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಹೆಸರನ್ನೂ ಕುಟುಂಬವನ್ನೂ ಬರೆಯಬೇಕು. 'ಇಲ್ಲಿ ನಾನು, ಅಮೂಕನು, ಸಾಕ್ಷಿ' ಎಂದು ಬರೆಯಬೇಕು. ಅನಿವಾರ್ಯ ಕಾರಣವಿದ್ದರೆ ಮಾತ್ರ ಇದನ್ನು ಬಿಟ್ಟಿರಬಹುದು.

ಅಲಿಪಿಜ್ಞ ಋಣೀ ಯಃ ಸ್ಯಾಲ್ಲೇಖಯೇತ್ ಸ್ವಮತನ್ತು ಸಃ । ಸಾಕ್ಷೀ ವಾ ಸಾಕ್ಷಇಣಾನ್ಯೇನ ಸರ್ವಸಾಕ್ಷಿಸಮೀಪತಃ ।। ೨೫೫.

ಋಣಿಯಾಗಿರುವವನು ಓದಲು ಬರೆಯಲು ಬಾರದವನಾದರೆ, ಅವನು ತನ್ನ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ಹೇಳಬೇಕು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷಿಯು ಅಥವಾ ಮತ್ತೊಬ್ಬನು ಎಲ್ಲಾ ಸಾಕ್ಷಿಗಳ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಬರೆಯಬೇಕು.

ಉಭಯಾಭ್ಯರ್ಥಿನೈತನ್ಮಯಾ ಹ್ಯಮುಕಸೂನುನಾ । ಲಿಖಿತಂ ಹ್ಯಮುಕೇನೇತಿ ಲೇಖಕೋಽಥಾನ್ತತೋ ಲಿಖೇತ ।। ೨೫೫.

ಇದು ಇಬ್ಬರೂ ಪಕ್ಷಗಳ ಬೇಡಿಕೆಯಿಂದ, ನಾನು ಅಮೂಕನ ಮಗನು ಬರೆಯಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ಬರೆಯಬೇಕು. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, 'ಇದು ಅಮೂಕನು ಬರೆದದ್ದು' ಎಂದು ಲೆಕ್ಕಗಾರನು ಬರೆಯಬೇಕು.

ವಿನಾಪಿ ಸಾಕ್ಷಿಭಿರ್ಲ್ಲೇಖ್ಯಂ ಸ್ವಹಸ್ತಲಿಖಿತಞ್ಚ ಯತ್ । ತತ್ ಪ್ರಮಾಣಂ ಸ್ಮೃತಂ ಸರ್ವಂ ಬಲೋಪಧಿಕೃತಾದೃತೇ ।। ೨೫೫.

ಸಾಕ್ಷಿಗಳಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಸ್ವಂತ ಕೈಯಿಂದ ಬರೆದ ದಾಖಲೆ ಎಲ್ಲ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೂ ಮಾನ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಬಲವಂತದಿಂದ ಅಥವಾ ಮೋಸದಿಂದ ಪಡೆದಿದ್ದರೆ ಮಾತ್ರ ಅದು ಮಾನ್ಯವಲ್ಲ.

ಋಣಂ ಲೇಖ್ಯಕೃತಂ ದೇಯಂ ಪುರುಷೈಸ್ತ್ರಿಭಿರೇವ ತು । ಆಧಿಸ್ತು ಭುಜ್ಯತೇ ತಾವದ್ಯಾವತ್ತನ್ನ ಪ್ರದೀಯತೇ ।। ೨೫೫.

ಬರೆದು ಮಾಡಿದ ಋಣವನ್ನು ಮೂವರು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಪಾವತಿಸಬೇಕು. ಜಾಮೀನನ್ನು ಹಿಂತಿರುಗಿಸುವವರೆಗೆ ಅದನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದು.

ದೇಶಾನ್ತರಸ್ಥೇ ದುರ್ಲ್ಲೇಖ್ಯೇ ನಷ್ಟೋನ್ಮೃಷ್ಟೇ ಹೃತೇ ತಥಾ । ಭಿನ್ನೇ ಚ್ಛಿನ್ನೇ ತಥಾ ದಗ್ಧೇ ಲೇಖ್ಯಮನ್ಯತ್ತು ಕಾರಯೇತ್ ।। ೨೫೫.

ದಾಖಲೆ ಬೇರೆ ಊರಿನಲ್ಲಿ ಇದ್ದರೆ, ಓದಲು ಕಷ್ಟವಾದರೆ, ಕಳೆದುಹೋದರೆ, ಅಳಿಸಿದರೆ, ಕಳ್ಳತನವಾದರೆ, ಮುರಿದರೆ, ಹರಿದರೆ ಅಥವಾ ಸುಟ್ಟಹೋದರೆ, ಮತ್ತೊಂದು ದಾಖಲೆ ಮಾಡಬೇಕು.

ಸನ್ದಿಗ್ಧಾರ್ಥವಿಶುದ್ಧ್ಯರ್ಥಂ ಸ್ವಹಸ್ತಲಿಖಿತಂ ತು ಯತ್ । ಯುಕ್ತಿಪ್ರಾಪ್ತಿಕ್ರಿಯಾಚಿಹ್ನಸಮ್ಬನ್ಧಾಗಮಹೇತುಭಿಃ ।। ೨೫೫.

ಸಂದೇಹಾಸ್ಪದ ವಿಷಯವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಲು, ಸ್ವಂತ ಕೈಯಿಂದ ಬರೆದ ದಾಖಲೆ ಯುಕ್ತಿ, ಸರಿಯಾದ ಕ್ರಮ, ಕಾರ್ಯದ ಗುರುತು, ಸಂಬಂಧ ಮತ್ತು ಕಾರಣಗಳ ಮೂಲಕ ದೃಢಪಡಿಸಬೇಕು.

ಲೇಖ್ಯೇಸ್ಯ ಪೃಷ್ಠೇಽಭಿಲಿಖೇತ್ ಪ್ರವಿಷ್ಟಮಘಮರ್ಣಿನಃ । ಧನೀ ಚೋಪಗತಂ ದದ್ಯಾತ್ ಸ್ವಹಸ್ತಪರಿಚಿಹ್ನಿತಮ್ ।। ೨೫೫.

ದಾಖಲೆಯ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಋಣಿಯಾಗಿರುವವನು ಋಣವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಬರೆಯಬೇಕು. ಹಣ ಪಡೆದ ಮೇಲೆ, ಸಾಲಕೊಡುವವನು ತನ್ನ ಕೈಯಿಂದ ಗುರುತು ಹಾಕಿದ ರಸೀದಿಯನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು.