ಅಗ್ನಿಪುರಾಣಮ್

ದೀಯಮಾನಂ ನ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ಪ್ರಯುಕ್ತಂ ಸ್ವಕನ್ಧನಮ್ । ಮಧ್ಯಸ್ಥಸ್ಥಾಪಿತಂ ತತ್ಸ್ಯಾದ್ವರ್ದ್ಧತೇ ನ ತತಃ ಪರಂ ।। ೨೫೪.

ಸಾಲ ತೀರಿಸಲು ಹಣ ಕೊಟ್ಟರೂ ಸಾಲಗಾರನು ಸ್ವೀಕರಿಸದಿದ್ದರೆ, ಮಧ್ಯವರ್ತಿಯ ಬಳಿ ಇಟ್ಟರೆ ಅದು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ, ಮುಂದೆ ಬಡ್ಡಿ ಹೆಚ್ಚಾಗದು.

ಋಕ್ಥಗ್ರಾಹ ಋಣಂ ದಾಪ್ಯೋ ಯೋಪಿದ್‌ಗ್ರಾಹಸ್ತಥೈವ ಚ । ಪುತ್ರೋಽನನ್ಯಾಶ್ರಿತದ್ರವ್ಯಃ ಪುತ್ರಹೀನಸ್ಯ ಋಕ್ಥಿನಃ ।। ೨೫೪.

ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದವನು ಸಾಲ ತೀರಿಸಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದವನೂ ಸಾಲ ತೀರಿಸಬೇಕು. ಮಗನಿಲ್ಲದ ತಂದೆಯ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮಗನು ಆತನ ಸಾಲವನ್ನು ಪಾವತಿಸಬೇಕು.

ನ ಯೋಷಿತ್ ಪತಿಪುತ್ರಾಭ್ಯಾಂ ನ ಪುತ್ರೇಣ ಕೃತಂ ಪಿತಾ । ದದ್ಯಾದೃತೇ ಕುಟುಮ್ಬಾರ್ಥಾನ್ನ ಪತಿಃ ಸ್ತ್ರೀಕೃತಂ ತಥಾ ।। ೨೫೪.

ಹೆಂಡತಿ ಪತಿ ಅಥವಾ ಮಗನ ಸಾಲಕ್ಕೆ ಹೊಣೆಗಾರಳಲ್ಲ; ಮಗ ಮಾಡಿದ ಸಾಲಕ್ಕೆ ತಂದೆಯೂ ಹೊಣೆಗಾರನಲ್ಲ; ಮನೆಯ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಾಗಿ ಹೊರತು, ಪತಿಯು ಹೆಂಡತಿಯ ಸಾಲಕ್ಕೆ ಹೊಣೆಗಾರನಲ್ಲ.

ಗೋಪಶೌಣ್ಡಿಕಶೈಲೂಷರಜಕವ್ಯಾಧಯೋಷಿತಾಂ । ಋಣಂ ದದ್ಯಾತ್ಪತಿಸ್ತ್ವಾಸಾಂ ಯಸ್ಮಾದ್‌ವೃತ್ತಿಸ್ತದಾಶ್ರಯಾ ।। ೨೫೪.

ಗೋಪ, ಶೌಂಡಿಕ, ಶೈಲುಷ, ರಾಜಕ, ವ್ಯಾಧ, ವೇಶ್ಯೆಯರು ಇಂತಹ ಮಹಿಳೆಯರು ತಮ್ಮ ಜೀವನೋಪಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಪತಿಯ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತರಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಅವರ ಸಾಲವನ್ನು ಪತಿಯೇ ತೀರಿಸಬೇಕು.

ಪ್ರತಿಪನ್ನಂ ಸ್ತ್ರಿಯಾ ದೇಯಂ ಪತ್ಯಾ ವಾ ಸಹ ಯತ್ ಕೃತಂ । ಸ್ವಯಂ ಕೃತಂ ವಾ ಯದೃಣಂ ನಾನ್ಯಸ್ತ್ರೀ ದಾತುಮರ್ಹತಿ ।। ೨೫೪.

ಮಹಿಳೆಯೊಬ್ಬಳು ಪತಿಯೊಡನೆ ಸೇರಿ ಅಥವಾ ತಾನೇ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಸಾಲವನ್ನು, ಅವಳು ಅಥವಾ ಅವಳ ಪತಿಯೇ ತೀರಿಸಬೇಕು; ಬೇರೆ ಯಾವ ಮಹಿಳೆಯೂ ಆ ಸಾಲವನ್ನು ತೀರಿಸುವ ಹೊಣೆಗಾರರಲ್ಲ.

ಪಿತರಿ ಪ್ರೋಷಿತೇ ಪ್ರೇತೇ ವ್ಯಸನಾಭಿಪ್ಲುತೇಽಥ ವಾ । ಪುತ್ರಪೌತ್ರೈರ್ಋಣಂ ದೇಯಂ ನಿಹ್ನವೇ ಸಾಕ್ಷಿಭಾವಿತಮ್ ।। ೨೫೪.

ತಂದೆ ದೂರವಿದ್ದರೆ, ಸತ್ತಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ಸಂಕಷ್ಟದಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ಸಾಕ್ಷಿಗಳಿಂದ ದೃಢವಾದ ಸಾಲವನ್ನು ಮಗರು ಅಥವಾ ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳು ತೀರಿಸಬೇಕು.

ಸುರಾಕಾಮದ್ಯೂತಕೃತನ್ದಣ್ಡಶುಲ್ಕಾವಶಿಷ್ಟಕಮ್ । ವೃಥಾ ದಾನಂ ತಥೈವೇಹಪು ತ್ರೋ ದದ್ಯಾನ್ನ ಪೈತೃಕಮ್ ।। ೨೫೪.

ಮದ್ಯಪಾನ, ಜೂಜು, ದಂಡ, ತೆರಿಗೆ ಅಥವಾ ಅವುಗಳಿಂದ ಉಳಿದಿರುವ ಸಾಲ, ಹಾಗೆಯೇ ಉದ್ದೇಶವಿಲ್ಲದೆ ಕೊಟ್ಟ ದಾನಗಳ ಸಾಲವನ್ನು ಮಗರು ತೀರಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ.

ಭ್ರಾತೄಣಾಮಥ ದಮ್ಪತ್ಯೋಃ ಪಿತುಃ ಪುತ್ರಸ್ಯ ಚೈವ ಹಿ । ಪ್ರತಿಭಾವ್ಯಮೃಣಂ ಗ್ರಾಹ್ಯಮವಿಭಕ್ತೇನ ಚ ಸ್ಮೃತಮ್ ।। ೨೫೪.

ಸಹೋದರರು, dampatiಗಳು, ತಂದೆ ಮತ್ತು ಮಗನ ನಡುವೆ, ಒಟ್ಟಾಗಿ ಇರುವವರಲ್ಲಿ ಖಾತರಿ ನೀಡಿದ ಸಾಲವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂದು ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ದರ್ಶನೇ ಪ್ರತ್ಯಯೇ ದಾನೇ ಪ್ರವ್ಭಿವ್ಯಂ ವಿಧೀಯತೇ । ಆಧೌ ತು ವಿತಥೇ ದಾಪ್ಯಾ ವಿತಥಸ್ಯ ಸುತಾ ಅಪಿ ।। ೨೫೪.

ದರ್ಶನ, ಖಾತರಿ ಅಥವಾ ಪಾವತಿ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ; ಆದರೆ ತಪ್ಪು ಖಾತರಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದರೆ, ಆ ತಪ್ಪು ಖಾತರಿ ಕೊಟ್ಟವನ ಮಕ್ಕಳೂ ಸಾಲವನ್ನು ತೀರಿಸಬೇಕು.

ದರ್ಶನಪ್ರತಿಭೂರ್ಯತ್ರ ಮೃತಃ ಪ್ರಾತ್ಯಯಿಕೋಽಪಿ ವಾ । ನ ತತ್‌ಪುತ್ರಾ ಧನಂ ದದ್ಯುರ್ದದ್ಯುರ್ದಾನಾಯ ಯೇ ಸ್ಥಿತಾಃ ।। ೨೫೪.

ಖಾತರಿ ಅಥವಾ ಭದ್ರತೆ ನೀಡಿದವರು ಸತ್ತರೆ ಅಥವಾ ಪಾವತಿಸಲು ಅಸಾಧ್ಯವಾದರೆ, ಅವರ ಮಕ್ಕಳು ಸಾಲ ತೀರಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ; ಪಾವತಿಗೆ ಉಳಿದಿರುವವರೇ ಹೊಣೆ.

ಬಹವಃ ಸ್ಯುರ್ಯದಿ ಸ್ವಾಂಶೈರ್ದದ್ಯುಃ ಪ್ರತಿಭುವೋ ಧನಮ್ । ಏಕಚ್ಛಾಯಾಶ್ರಿತೇಷ್ವೇಷು ಧನಿಕಸ್ಯ ಯಥಾರುಚಿ ।। ೨೫೪.

ಒಬ್ಬಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಖಾತರಿದಾರರು ಇದ್ದರೆ, ತಮ್ಮ ಪಾಲಿನಂತೆ ಹಣವನ್ನು ಪಾವತಿಸಬೇಕು; ಆದರೆ ಒಬ್ಬರ ಅಧೀನದಲ್ಲಿರುವವರಲ್ಲಿ, ಸಾಲಕೊಟ್ಟವನ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಪಾವತಿ ಮಾಡಬಹುದು.

ಪ್ರತಿಭೂರ್ದಾಪಿತೋ ಯತ್ರ ಪ್ರಕಾಶಂ ಧನಿನೇ ಧನಮ್ । ದ್ವಿಗುಣಂ ಪ್ರತಿದಾತವ್ಯಮೃಣಿಕೈಸ್ತಸ್ಯ ತದ್ಭವೇತ್ ।। ೨೫೪.

ಖಾತರಿದಾರನು ತೆರೆದಾಗಿ ಸಾಲಕೊಟ್ಟವನಿಗೆ ಹಣವನ್ನು ಪಾವತಿಸಿದ್ದರೆ, ಸಾಲಗಾರನು ಆತನಿಗೆ ಎರಡುಪಟ್ಟು ಹಣವನ್ನು ಹಿಂತಿರುಗಿಸಬೇಕು; ಇದು ಆ ಸಂದರ್ಭಕ್ಕೆ ನಿಯಮ.

ಸ್ವಸ್ನ್ತತಿಸ್ತ್ರೀಪಶವ್ಯಂ ಧಾನ್ಯಂ ದ್ವಿಗುಣಮೇವ ಚ । ವಸ್ತ್ರಂ ಚತುರ್ಗುಣಂ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ರಸಶ್ಚಾಷ್ಟಗುಣಸ್ತಥಾ ।। ೨೫೪.

ತಮ್ಮ ಸಂತಾನ, ಮಹಿಳೆ, ಹಸು, ಧಾನ್ಯಗಳಿಗೆ ಎರಡುಪಟ್ಟು ಪಾವತಿ ಮಾಡಬೇಕು; ಬಟ್ಟೆಗೆ ನಾಲ್ಕುಪಟ್ಟು, ದ್ರವಗಳಿಗೆ ಎಂಟುಪಟ್ಟು ಪಾವತಿ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಆಧಿಃ ಪ್ರಣಶ್ಯೇತ್ ದ್ವಿಗುಣೇ ಧನೇ ಯದಿ ನ ಮೋಕ್ಷ್ಯತೇ । ಕಾಲೇ ಕಾಲಕೃತಂ ನಶ್ಯೇತ್ ಫಲಭೋಗ್ಯೋ ನ ನಶ್ಯತಿ ।। ೨೫೪.

ಒಪ್ಪಿಗೆಯಾದ ವಸ್ತುವಿಗೆ ಎರಡುಪಟ್ಟು ಹಣ ಪಾವತಿಸದಿದ್ದರೆ ಅದು ಕಳೆದುಹೋಗುತ್ತದೆ; ಕಾಲ ಅಥವಾ ಸಂದರ್ಭದಿಂದ ಹಾನಿಯಾದರೆ ಅದು ಹಾಳಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಫಲವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿದರೆ ಅದು ಹಾಳಾಗದು.

ಗೋಪ್ಯಾಧಿಬೋಗ್ಯೋ ನಾವೃದ್ಧಿಃ ಸೋಪಕಾರೇಽಥ ಭಾವಿತೇ । ನಷ್ಟೋ ದೇಯೋ ವಿನಷ್ಟಶ್ಚ ದೈವರಾಜಕೃತಾದೃತೇ ।। ೨೫೪.

ಮರೆಮಾಡಿದ ಅಥವಾ ಉಪಯೋಗಿಸಿದ ಒಪ್ಪಿಗೆಯ ವಸ್ತುವಿಗೆ ಬಡ್ಡಿ ಬರುವುದಿಲ್ಲ, ಉಪಕಾರವಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹ; ಅದು ನಷ್ಟವಾದರೆ, ದೇವರ ಅಥವಾ ರಾಜನ ಕಾರ್ಯವಲ್ಲದೆ ಹೋದರೆ ಹಿಂತಿರುಗಿಸಬೇಕು.

ಆಧೇಃ ಸ್ವೀಕರಣಾತ್ಸಿದ್ಧೀರಕ್ಷಮಾಣೋಪ್ಯಸಾರತಾಮ್ । ಯಾತಶ್ಚೇದನ್ಯ ಆಧೇಯೋ ಧನಭಾಗ್‌ ವಾ ಧನೀ ಭವೇತ್ ।। ೨೫೪.

ಒಪ್ಪಿಗೆಯ ವಸ್ತುವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಅದು ಹಾಳಾದರೆ ಅಥವಾ ಉಪಯೋಗಕ್ಕೆ ಅಸಾಧ್ಯವಾದರೆ, ಸಾಲಕೊಟ್ಟವನು ಆ ವಸ್ತುವಿನ ಭಾಗ ಅಥವಾ ಹಣವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಅರ್ಹನಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಚರಿತ್ರಂ ಬನ್ಧಕಕೃತಂ ಸವೃದ್ಧಂ ದಾಪಯೇದ್ವನಂ । ಸತ್ಯಹ್ಕಾರಕೃತಂ ದ್ರವ್ಯಂ ದ್ವಿಗುಣಂ ಪ್ರತಿದಾಪಯೇತ್ ।। ೨೫೪.

ನಡವಳಿಕೆಗೆ ಅಥವಾ ಭದ್ರತೆಗೆ ಒಪ್ಪಿಗೆಯಾದ ವಸ್ತುವನ್ನು ಬಡ್ಡಿಯೊಂದಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿಸಬೇಕು; ಸತ್ಯವಂತಿಕೆಗೆ ಒಪ್ಪಿಗೆಯಾದ ವಸ್ತುವನ್ನು ಎರಡುಪಟ್ಟು ಹಿಂತಿರುಗಿಸಬೇಕು.

ಉಪಸ್ಥಿತಸ್ಯ ಮೋಕ್ತವ್ಯ ಆಧಿರ್ದಣ್ಡೋಽನ್ಯಥಾ ಭವೇತ್ । ಪ್ರಯೋಜಕೇ ಸತಿ ಧನಂ ಕುಲೇನ್ಯಸ್ಯಾಧಿಮಾಪ್ನುಯಾತ್ ।। ೨೫೪.

ಸಾಲಕೊಟ್ಟವನು ಹಾಜರಿದ್ದಾಗ ಒಪ್ಪಿಗೆಯ ವಸ್ತುವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಬೇಕು; ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ದಂಡ ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉದ್ದೇಶ ಪೂರೈಸಿದರೆ, ಸಾಲಕೊಟ್ಟವನು ವಸ್ತುವನ್ನು ಹಿಂತಿರುಗಿಸಬಹುದು.

ತತ್‌ಕಾಲಕೃತಮೂಲ್ಯೋ ವಾ ತತ್ರ ತಿಷ್ಠೇದವೃದ್ಧಿಕಃ । ವಿನಾ ಧಾರಣಕಾದ್ವಾಪಿ ವಿಕ್ರೀಣೀತೇ ಸಸಾಕ್ಷಿಕಮ್ ।। ೨೫೪.

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಿಗದಿಯಾದ ಬೆಲೆ ಅಥವಾ ಮೂಲ ಬೆಲೆ ಬಡ್ಡಿಯಿಲ್ಲದೆ ಉಳಿಯಬೇಕು; ಅಥವಾ ವಸ್ತು ಉಳಿಯದಿದ್ದರೆ, ಸಾಕ್ಷಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಬಹುದು.

ಯದಾ ತು ದ್ವಿಗುಣೀಭೂತಮೃಣಮಾಧೌ ತದಾ ಖಲು । ಮೋಚ್ಯಶ್ಚಾಧಿಸ್ತದುತ್ಪಾದ್ಯ ಪ್ರವಿಷ್ಟೇ ದ್ವಿಗುಣೇ ಧಣೇ ।। ೨೫೪.

ಒಪ್ಪಿಗೆಯ ಸಾಲ ಎರಡುಪಟ್ಟು ಆದಾಗ, ಒಪ್ಪಿಗೆಯ ವಸ್ತುವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಬೇಕು; ಎರಡುಪಟ್ಟು ಹಣವನ್ನು ನೀಡಿದ ಮೇಲೆ ಅದು ಮುಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.

ವ್ಯಸನಸ್ಥಮನಾಖ್ಯಾಯ ಹಸ್ತೇಽನ್ಯಸ್ಯ ಯದರ್ಪಯೇತ್ । ದ್ರವ್ಯಂ ತದೌಪನಿಧಿಕಂ ಪ್ರತಿದೇಯಂ ತಥೈವ ತತ್ ।। ೨೫೪.

ಯಾರಾದರೂ ಸಂಕಷ್ಟದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಹೇಳದೆ, ತನ್ನ ವಸ್ತುವನ್ನು ಮತ್ತೊಬ್ಬನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟಿದ್ದರೆ, ಅದು ಜಮಾ ವಸ್ತುವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿ, ಅದನ್ನು ಹಿಂತಿರುಗಿಸಬೇಕು.

ನ ದಾಪ್ಯೋಽಪಹೃತಂ ತತ್ತು ರಾಜದೈವಕತಸ್ಕರೈಃ । ಪ್ರೇಪಶ್ಚೇನ್ಮಾರ್ಗಿತೇ ದತ್ತೇ ದಾಪ್ಯೋ ದಣ್ಡಶ್ಚ ತತ್ಸಮಮ್ ।। ೨೫೪.

ರಾಜನು, ದೇವತೆಗಳು ಅಥವಾ ಕಳ್ಳರು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದನ್ನು ಹಿಂದಿರುಗಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಯಾರಿಗೂ ಇಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಆ ವಸ್ತು ಮತ್ತೆ ಸಿಕ್ಕಿ, ಹುಡುಕಿ, ಹಿಂದಿರುಗಿಸಿದರೆ, ಅದನ್ನು ಮರಳಿ ಕೊಡಬೇಕು ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಸಮಾನ ದಂಡವೂ ಪಾವತಿಸಬೇಕು.

ಆಜೀವನ್ ಸ್ವೇಚ್ಛಯಾ ದಣ್ಡ್ಯೋ ದಾಪ್ಯಸ್ತಚ್ಚಾಪಿ ಸೋದಯಂ । ಯಾಚಿತಾವಾಹಿತನ್ಯಾಸೇ ನಿಕ್ಷೇಪೇಷ್ವಪ್ಯಯಂ ವಿಧಿಃ ।।೨೫೪.

ಯಾರಾದರೂ ತಮ್ಮ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ವಸ್ತುವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿದರೆ, ಅವನು ಜೀವಮಾನ ದಂಡಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಬೇಕು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಬಡ್ಡಿಯೊಡನೆ ಹಿಂದಿರುಗಿಸಬೇಕು. ಕೇಳಿದರೂ ಕೇಳದರೂ, ಜಮೆ ಅಥವಾ ಉಳಿತಾಯದಲ್ಲಿಯೂ ಇದೇ ನಿಯಮ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ.

ಅಗ್ನಿರುವಾಚ ತಪಸ್ವಿನೋ ದಾನಶೀಲಾಃ ಕುಲೀನಾಃ ಸತ್ಯವಾದಿನಃ । ಧರ್ಮ್ಮಪ್ರಧಾನಾ ಋಜವಃ ಪುತ್ರವವಿತೇ ದವೀವಿವುತೀಃ ।। ೨೫೫.

ಅಗ್ನಿ ಹೇಳಿದನು: ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುವವರು, ದಾನದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾದವರು, ಉತ್ತಮ ಕುಲದವರು, ಸತ್ಯವಾಡುವವರು, ಧರ್ಮವನ್ನು ಮುಖ್ಯವನ್ನಾಗಿ ಇಡುವವರು, ನೇರವಾದವರು, ಮತ್ತು ಪುತ್ರರು, ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳಿರುವವರು—

ಪಞ್ಚಯಜ್ಞಕ್ರಿಯಾಯುಕ್ತಾಃ ಸಾಕ್ಷಇಣಃ ಪಞ್ಚ ವಾ ತ್ರಯಃ । ಯಥಾಜಾತಿ ಯಥಾವರ್ಣ ಸರ್ವ್ವೇ ಸರ್ವ್ವೇಷು ವಾ ಸ್ಮೃತಾಃ ।। ೨೫೫.

ಐದು ಯಜ್ಞಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವವರು, ಸಾಕ್ಷಿಗಳಾದವರು—ಅವರಲ್ಲಿ ಐದು ಅಥವಾ ಮೂರು ಜನರು, ಅವರ ಜನ್ಮ ಮತ್ತು ವರ್ಣದ ಪ್ರಕಾರ—ಎಲ್ಲರೂ ಎಲ್ಲ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಮಾನ್ಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ಸ್ತ್ರೀವೃದ್ಧಬಾಲಕಿತವಮತ್ತೋನ್ಮತ್ತಾಭಿಶಸ್ತಕಾಃ । ರಙ್ಗಾವತಾರಿಪಾಷಣ್ಡಿಕೂಟಕೃದ್ವಿಕಲೇನ್ದ್ರಿಯಾಃ ।। ೨೫೫.

ಹೆಂಗಸರು, ವೃದ್ಧರು, ಮಕ್ಕಳ, ಜುಗಾರಿ, ಮದ್ಯಪಾನಿಗಳು ಅಥವಾ ಹುಚ್ಚರು, ಅಪವಾದಕ್ಕೊಳಗಾದವರು, ನಟರು, ನಂಬಿಕೆ ಬಿಟ್ಟವರು, ನಕಲಿ ಮಾಡುವವರು ಮತ್ತು ಅಂಗವಿಕಲರು—

ಪತಿತಾಪ್ತಾನ್ನಸಮ್ಬನ್ಧಿಸಹಾಯರಿಪುತಸ್ಕರಾಃ । ಅಸಾಕ್ಷಿಣಃ ಸರ್ವ್ವಸಾಕ್ಷಈ ಚೌರ್ಯ್ಯಪಾರುಷ್ಯಸಾಹಸೇ ।। ೨೫೫.

ಪತನಗೊಂಡವರು, ಅಸ್ಪೃಶ್ಯರೊಡನೆ ಊಟ ಮಾಡುವವರು, ಸಹಚರರು, ಸ್ನೇಹಿತರು, ಶತ್ರುಗಳು, ಕಳ್ಳರು, ಸಾಕ್ಷಿಗಳಿಲ್ಲದವರು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಸಾಕ್ಷಿಗಳು ಕಳ್ಳತನ, ಅವಮಾನ ಅಥವಾ ಹಿಂಸಾಚಾರದಲ್ಲಿ—

ಉಭಯಾನುಮತಃ ಸಾಕ್ಷಈ ಭವತ್ಯೇಕೋಪಿ ಧರ್ಮ್ಮವಿತ । ಅಬ್ರುವನ್ ಹಿನರಃ ಸಾಕ್ಷಅಯಮೃಣಂ ಸದಶಬನ್ಧಕಮ್ ।। ೨೫೫.

ಎರಡೂ ಪಾರ್ಟಿಗಳು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದರೆ, ಒಂದೇ ಧರ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿದ ಸಾಕ್ಷಿಯು ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಬಹುದು; ಯಾರಾದರೂ ಸಾಕ್ಷಿ ಹೇಳದೆ ಮೌನವಾಗಿದ್ದರೆ, ಅವನು ಸದಾ ಆ ಮೌನದ ಸಾಲಿಗೆ ಬಂಧಿಯಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.

ರಾಜ್ಞಾ ಸರ್ವಂ ಪ್ರದಾಪ್ಯಃ ಸ್ಯಾತ್ ಷಟ್‌ಚತ್ವಾರಿಂಶಕೇಽಹನಿ । ನ ದದಾತಿ ಹಿ ಯಃ ಸಾಕ್ಷಅಯಂ ಜಾನನ್ನಪಿ ನರಾಧಮಃ ।। ೨೫೫.

ನಲವತ್ತಾರು ದಿನದ ನಂತರ ಅವನು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ರಾಜನಿಗೆ ಪಾವತಿಸಬೇಕು; ಯಾರಿಗೆ ಗೊತ್ತಿದ್ದರೂ ಸಾಕ್ಷಿ ನೀಡದ ದುಷ್ಟನು—