ಅಗ್ನಿಪುರಾಣಮ್

ಸ್ತ್ರೀನಕ್ತಮನ್ತರಾಗಾರವಹಿಃಶತ್ರುಕೃತಸ್ತಥಾ । ಮತ್ತೋನ್ಮತ್ತಾರ್ತ್ತವ್ಯಸನಿಬಾಲಭೀತಪ್ರಯೋಜಿತಃ ।। ೨೫೩.

ಹಾಗೆಯೇ, ಹೆಂಗಸಿನಿಂದ, ರಾತ್ರಿ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಒಳಗಿರುವ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ, ಹೊರಗೆ, ಶತ್ರುವಿನಿಂದ, ಅಥವಾ ಮದ್ಯಪಾನ ಮಾಡಿದವನು, ಹುಚ್ಚನು, ನೋವಿನಿಂದ ಬಳಲುವವನು, ಮಗು, ಭಯದಿಂದ ಮಾಡಿದ ವ್ಯವಹಾರವೂ ಮಾನ್ಯವಲ್ಲ.

ಅಸಮ್ಬದ್ಧಕೃತಶ್ಚೈವ ವ್ಯವಹಾರೋ ನ ಸಿದ್ಧ್ಯತಿ । ಪ್ರನಷ್ಟಾಧಿಶತಂ ದೇಯಂ ನೃಪೇಣ ಧನಿನೇ ಧನಂ ।। ೨೫೩.

ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲದೆ ಮಾಡಿದ ವ್ಯವಹಾರ ಮಾನ್ಯವಲ್ಲ; ತಪಾಸಣೆಗೆ ಇಟ್ಟ ವಸ್ತು ನಾಶವಾದರೆ, ರಾಜನು ಸಾಲಕೊಟ್ಟವನಿಗೆ ಅದರ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು.

ವಿಭಾವಯೇನ್ನ ಚೇಲ್ಲಿಙ್ಗೈಸ್ತತ್ಸಮಂ ದಾತುಮರ್ಹತಿ । ದೇಯಞ್ಚೌರಹೃತಂ ದ್ರವ್ಯಂ ರಾಜ್ಞಾ ಜನಪದಾಯ ತು ।। ೨೫೩.

ಗುರುತುಗಳಿಂದ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲಾಗದಿದ್ದರೆ ಸಮಾನವಾದ ವಸ್ತು ಕೊಡಬೇಕು; ಕಳ್ಳರು ಕದಿದ ವಸ್ತುವನ್ನು ರಾಜನು ಪ್ರಜೆಗಳಿಗೆ ಹಂಚಬೇಕು.

ಅಶೀತಿಭಾಗೋ ವೃದ್ಧಿಃ ಸ್ಯಾನ್ಮಾಸಿ ಮಾಸಿ ಸಬನ್ಧಕೇ । ವರ್ಣಕ್ರಮಾಚ್ಛತಂ ದ್ವಿತ್ರಿಚತುಷ್ಪಞ್ಚಕಮನ್ಯಥಾ ।। ೨೫೩.

ಹಣದ ಪಾವತಿಗೆ ಜಾಮೀನು ಇದ್ದರೆ ತಿಂಗಳಿಗೆ ಎಂಭತ್ತರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಭಾಗ ಬಡ್ಡಿ; ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಜಾತಿಯ ಕ್ರಮದ ಪ್ರಕಾರ ಶತಕ್ಕೆ ಒಂದು, ಎರಡು, ಮೂರು, ನಾಲ್ಕು ಅಥವಾ ಐದು ಭಾಗ ಬಡ್ಡಿ ಕೊಡಬೇಕು.

ಸಪ್ತತಿಸ್ತು ಪಶುಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ರಸಸ್ಯಾಷ್ಟಗುಣಾ ಪರಾ । ವಸ್ತ್ರಧಾನ್ಯಹಿರಣ್ಯಾನಾಂ ಚತುಸ್ತ್ರಿದ್ವಿಗುಣಾ ತಥಾ ।। ೨೫೩.

ಮೇವುಗಳಿಗೆ ಎಪ್ಪತ್ತು, ಹೆಂಗಸರಿಗೆ ಎಂಟು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು, ದ್ರವಗಳಿಗೆ ನಾಲ್ಕು, ಬಟ್ಟೆ, ಧಾನ್ಯ, ಚಿನ್ನಕ್ಕೆ ನಾಲ್ಕು, ಮೂರು ಅಥವಾ ಎರಡು ಪಟ್ಟು ಬಡ್ಡಿ ವಿಧಿಸಬೇಕು.

ಗ್ರಾಮಾನ್ತರಾತ್ತು ದಶಕಂ ಸಾಮುದ್ರಾದಪಿ ವಿಂಶತಿಂ । ದದ್ಯರ್ವಾ ಸ್ವಕೃತಾಂ ವೃದ್ಧಿಂ ಸರ್ವೇ ಸರ್ವಾಸು ಜಾತಿಷು ।। ೨೫೩.

ಹತ್ತಿರದ ಹಳ್ಳಿಗೆ ಹತ್ತು, ಸಮುದ್ರದಾಚೆಗೆ ಹತ್ತಿರ ಇಪ್ಪತ್ತು ಭಾಗ ಬಡ್ಡಿ; ಎಲ್ಲರೂ ಎಲ್ಲ ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಒಪ್ಪಂದದ ಪ್ರಕಾರ ಬಡ್ಡಿ ಪಾವತಿಸಬೇಕು.

ಪ್ರಪನ್ನಂ ಸಾಧಯನ್ನರ್ಥಂ ನ ವಾಚ್ಯೋ ನೃಪತಿರ್ಭವೇತ್ । ಸಾಧ್ಯಮಾನೋ ನೃಪಂ ಗಚ್ಛೇದ್ದಣ್ಡ್ಯೋ ದಾಪ್ಯಶ್ಚ ತದ್ಧನಂ ।। ೨೫೩.

ರಾಜನು ಹಕ್ಕನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದರೆ ಅವನನ್ನು ದೋಷಾರೋಪಿಸಬಾರದು; ಆದರೆ ಯಾರಾದರೂ ರಾಜನ ವಿರುದ್ಧ ಹಕ್ಕು ಸಾಧಿಸಲು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರೆ ಅವನು ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಅರ್ಹನು, ಆ ಹಣವನ್ನು ಪಾವತಿಸಬೇಕು.

ಅಗ್ನಿರುವಾಚ ಗೃಹೀತಾರ್ಥಃ ಕ್ರಮಾದ್ದಾಪ್ಯೋ ಧನಿನಾಮಧಮರ್ಣಿಕಃ । ದತ್ವಾ ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಯಾದೌ ನೃಪತೇಸ್ತದನನ್ತರಮ್ ।। ೨೫೪.

ಅಗ್ನಿ ಹೇಳಿದನು: ಸಾಲ ಪಡೆದವನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸಾಲಕೊಟ್ಟವನಿಗೆ ಹಣವನ್ನು ಹಿಂತಿರುಗಿಸಬೇಕು; ಆದರೆ ಮೊದಲು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದರೆ, ನಂತರ ರಾಜನಿಗೆ ಕೊಡಬೇಕು.

ರಾಜ್ಞಾಧಮರ್ಣಿಕೋ ದಾಪ್ಯಃ ಸಾಧಿತಾದ್ದಶಕಂ ಸ್ಮೃತಮ್ । ಪಞ್ಚಕನ್ತು ಶತಂ ದಾಪ್ಯಃ ಪ್ರಾಪ್ತಾರ್ಥೋ ಹ್ಯುತ್ತಮರ್ಣಿಕಃ ।। ೨೫೪.

ರಾಜನ ಒತ್ತಾಯದಿಂದ ಸಾಲ ತೀರಿಸಿದವನು ಹತ್ತು ಭಾಗ ಕೊಡಬೇಕು; ಆದರೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಹಣವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದರೆ, ಉತ್ತಮ ಸಾಲಗಾರನು ಶತಕ್ಕೆ ಐದು ಭಾಗ ಕೊಡಬೇಕು.

ಹೀನಜಾತಿಂ ಪರಿಕ್ಷೀಣಮೃಣಾರ್ಥಂ ಕರ್ಮ್ಮ ಕಾರಯೇತ್ । ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ತು ಪರಿಕ್ಷೀಣಃ ಶನೈರ್ದ್ದಾಪ್ಯೋ ಯಥೋದಯಮ್ ।। ೨೫೪.

ಹೀನ ಜಾತಿಯವರು ಬಡವರಾದರೆ ಸಾಲ ತೀರಿಸಲು ಕೆಲಸ ಮಾಡಿಸಬೇಕು; ಆದರೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಬಡವನಾದರೆ, ಅವನು ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಸಾಲ ತೀರಿಸಬೇಕು.

ದೀಯಮಾನಂ ನ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ಪ್ರಯುಕ್ತಂ ಸ್ವಕನ್ಧನಮ್ । ಮಧ್ಯಸ್ಥಸ್ಥಾಪಿತಂ ತತ್ಸ್ಯಾದ್ವರ್ದ್ಧತೇ ನ ತತಃ ಪರಂ ।। ೨೫೪.

ಸಾಲ ತೀರಿಸಲು ಹಣ ಕೊಟ್ಟರೂ ಸಾಲಗಾರನು ಸ್ವೀಕರಿಸದಿದ್ದರೆ, ಮಧ್ಯವರ್ತಿಯ ಬಳಿ ಇಟ್ಟರೆ ಅದು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ, ಮುಂದೆ ಬಡ್ಡಿ ಹೆಚ್ಚಾಗದು.

ಋಕ್ಥಗ್ರಾಹ ಋಣಂ ದಾಪ್ಯೋ ಯೋಪಿದ್‌ಗ್ರಾಹಸ್ತಥೈವ ಚ । ಪುತ್ರೋಽನನ್ಯಾಶ್ರಿತದ್ರವ್ಯಃ ಪುತ್ರಹೀನಸ್ಯ ಋಕ್ಥಿನಃ ।। ೨೫೪.

ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದವನು ಸಾಲ ತೀರಿಸಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದವನೂ ಸಾಲ ತೀರಿಸಬೇಕು. ಮಗನಿಲ್ಲದ ತಂದೆಯ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮಗನು ಆತನ ಸಾಲವನ್ನು ಪಾವತಿಸಬೇಕು.

ನ ಯೋಷಿತ್ ಪತಿಪುತ್ರಾಭ್ಯಾಂ ನ ಪುತ್ರೇಣ ಕೃತಂ ಪಿತಾ । ದದ್ಯಾದೃತೇ ಕುಟುಮ್ಬಾರ್ಥಾನ್ನ ಪತಿಃ ಸ್ತ್ರೀಕೃತಂ ತಥಾ ।। ೨೫೪.

ಹೆಂಡತಿ ಪತಿ ಅಥವಾ ಮಗನ ಸಾಲಕ್ಕೆ ಹೊಣೆಗಾರಳಲ್ಲ; ಮಗ ಮಾಡಿದ ಸಾಲಕ್ಕೆ ತಂದೆಯೂ ಹೊಣೆಗಾರನಲ್ಲ; ಮನೆಯ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಾಗಿ ಹೊರತು, ಪತಿಯು ಹೆಂಡತಿಯ ಸಾಲಕ್ಕೆ ಹೊಣೆಗಾರನಲ್ಲ.

ಗೋಪಶೌಣ್ಡಿಕಶೈಲೂಷರಜಕವ್ಯಾಧಯೋಷಿತಾಂ । ಋಣಂ ದದ್ಯಾತ್ಪತಿಸ್ತ್ವಾಸಾಂ ಯಸ್ಮಾದ್‌ವೃತ್ತಿಸ್ತದಾಶ್ರಯಾ ।। ೨೫೪.

ಗೋಪ, ಶೌಂಡಿಕ, ಶೈಲುಷ, ರಾಜಕ, ವ್ಯಾಧ, ವೇಶ್ಯೆಯರು ಇಂತಹ ಮಹಿಳೆಯರು ತಮ್ಮ ಜೀವನೋಪಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಪತಿಯ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತರಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಅವರ ಸಾಲವನ್ನು ಪತಿಯೇ ತೀರಿಸಬೇಕು.

ಪ್ರತಿಪನ್ನಂ ಸ್ತ್ರಿಯಾ ದೇಯಂ ಪತ್ಯಾ ವಾ ಸಹ ಯತ್ ಕೃತಂ । ಸ್ವಯಂ ಕೃತಂ ವಾ ಯದೃಣಂ ನಾನ್ಯಸ್ತ್ರೀ ದಾತುಮರ್ಹತಿ ।। ೨೫೪.

ಮಹಿಳೆಯೊಬ್ಬಳು ಪತಿಯೊಡನೆ ಸೇರಿ ಅಥವಾ ತಾನೇ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಸಾಲವನ್ನು, ಅವಳು ಅಥವಾ ಅವಳ ಪತಿಯೇ ತೀರಿಸಬೇಕು; ಬೇರೆ ಯಾವ ಮಹಿಳೆಯೂ ಆ ಸಾಲವನ್ನು ತೀರಿಸುವ ಹೊಣೆಗಾರರಲ್ಲ.

ಪಿತರಿ ಪ್ರೋಷಿತೇ ಪ್ರೇತೇ ವ್ಯಸನಾಭಿಪ್ಲುತೇಽಥ ವಾ । ಪುತ್ರಪೌತ್ರೈರ್ಋಣಂ ದೇಯಂ ನಿಹ್ನವೇ ಸಾಕ್ಷಿಭಾವಿತಮ್ ।। ೨೫೪.

ತಂದೆ ದೂರವಿದ್ದರೆ, ಸತ್ತಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ಸಂಕಷ್ಟದಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ಸಾಕ್ಷಿಗಳಿಂದ ದೃಢವಾದ ಸಾಲವನ್ನು ಮಗರು ಅಥವಾ ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳು ತೀರಿಸಬೇಕು.

ಸುರಾಕಾಮದ್ಯೂತಕೃತನ್ದಣ್ಡಶುಲ್ಕಾವಶಿಷ್ಟಕಮ್ । ವೃಥಾ ದಾನಂ ತಥೈವೇಹಪು ತ್ರೋ ದದ್ಯಾನ್ನ ಪೈತೃಕಮ್ ।। ೨೫೪.

ಮದ್ಯಪಾನ, ಜೂಜು, ದಂಡ, ತೆರಿಗೆ ಅಥವಾ ಅವುಗಳಿಂದ ಉಳಿದಿರುವ ಸಾಲ, ಹಾಗೆಯೇ ಉದ್ದೇಶವಿಲ್ಲದೆ ಕೊಟ್ಟ ದಾನಗಳ ಸಾಲವನ್ನು ಮಗರು ತೀರಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ.

ಭ್ರಾತೄಣಾಮಥ ದಮ್ಪತ್ಯೋಃ ಪಿತುಃ ಪುತ್ರಸ್ಯ ಚೈವ ಹಿ । ಪ್ರತಿಭಾವ್ಯಮೃಣಂ ಗ್ರಾಹ್ಯಮವಿಭಕ್ತೇನ ಚ ಸ್ಮೃತಮ್ ।। ೨೫೪.

ಸಹೋದರರು, dampatiಗಳು, ತಂದೆ ಮತ್ತು ಮಗನ ನಡುವೆ, ಒಟ್ಟಾಗಿ ಇರುವವರಲ್ಲಿ ಖಾತರಿ ನೀಡಿದ ಸಾಲವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂದು ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ದರ್ಶನೇ ಪ್ರತ್ಯಯೇ ದಾನೇ ಪ್ರವ್ಭಿವ್ಯಂ ವಿಧೀಯತೇ । ಆಧೌ ತು ವಿತಥೇ ದಾಪ್ಯಾ ವಿತಥಸ್ಯ ಸುತಾ ಅಪಿ ।। ೨೫೪.

ದರ್ಶನ, ಖಾತರಿ ಅಥವಾ ಪಾವತಿ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ; ಆದರೆ ತಪ್ಪು ಖಾತರಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದರೆ, ಆ ತಪ್ಪು ಖಾತರಿ ಕೊಟ್ಟವನ ಮಕ್ಕಳೂ ಸಾಲವನ್ನು ತೀರಿಸಬೇಕು.

ದರ್ಶನಪ್ರತಿಭೂರ್ಯತ್ರ ಮೃತಃ ಪ್ರಾತ್ಯಯಿಕೋಽಪಿ ವಾ । ನ ತತ್‌ಪುತ್ರಾ ಧನಂ ದದ್ಯುರ್ದದ್ಯುರ್ದಾನಾಯ ಯೇ ಸ್ಥಿತಾಃ ।। ೨೫೪.

ಖಾತರಿ ಅಥವಾ ಭದ್ರತೆ ನೀಡಿದವರು ಸತ್ತರೆ ಅಥವಾ ಪಾವತಿಸಲು ಅಸಾಧ್ಯವಾದರೆ, ಅವರ ಮಕ್ಕಳು ಸಾಲ ತೀರಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ; ಪಾವತಿಗೆ ಉಳಿದಿರುವವರೇ ಹೊಣೆ.

ಬಹವಃ ಸ್ಯುರ್ಯದಿ ಸ್ವಾಂಶೈರ್ದದ್ಯುಃ ಪ್ರತಿಭುವೋ ಧನಮ್ । ಏಕಚ್ಛಾಯಾಶ್ರಿತೇಷ್ವೇಷು ಧನಿಕಸ್ಯ ಯಥಾರುಚಿ ।। ೨೫೪.

ಒಬ್ಬಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಖಾತರಿದಾರರು ಇದ್ದರೆ, ತಮ್ಮ ಪಾಲಿನಂತೆ ಹಣವನ್ನು ಪಾವತಿಸಬೇಕು; ಆದರೆ ಒಬ್ಬರ ಅಧೀನದಲ್ಲಿರುವವರಲ್ಲಿ, ಸಾಲಕೊಟ್ಟವನ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಪಾವತಿ ಮಾಡಬಹುದು.

ಪ್ರತಿಭೂರ್ದಾಪಿತೋ ಯತ್ರ ಪ್ರಕಾಶಂ ಧನಿನೇ ಧನಮ್ । ದ್ವಿಗುಣಂ ಪ್ರತಿದಾತವ್ಯಮೃಣಿಕೈಸ್ತಸ್ಯ ತದ್ಭವೇತ್ ।। ೨೫೪.

ಖಾತರಿದಾರನು ತೆರೆದಾಗಿ ಸಾಲಕೊಟ್ಟವನಿಗೆ ಹಣವನ್ನು ಪಾವತಿಸಿದ್ದರೆ, ಸಾಲಗಾರನು ಆತನಿಗೆ ಎರಡುಪಟ್ಟು ಹಣವನ್ನು ಹಿಂತಿರುಗಿಸಬೇಕು; ಇದು ಆ ಸಂದರ್ಭಕ್ಕೆ ನಿಯಮ.

ಸ್ವಸ್ನ್ತತಿಸ್ತ್ರೀಪಶವ್ಯಂ ಧಾನ್ಯಂ ದ್ವಿಗುಣಮೇವ ಚ । ವಸ್ತ್ರಂ ಚತುರ್ಗುಣಂ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ರಸಶ್ಚಾಷ್ಟಗುಣಸ್ತಥಾ ।। ೨೫೪.

ತಮ್ಮ ಸಂತಾನ, ಮಹಿಳೆ, ಹಸು, ಧಾನ್ಯಗಳಿಗೆ ಎರಡುಪಟ್ಟು ಪಾವತಿ ಮಾಡಬೇಕು; ಬಟ್ಟೆಗೆ ನಾಲ್ಕುಪಟ್ಟು, ದ್ರವಗಳಿಗೆ ಎಂಟುಪಟ್ಟು ಪಾವತಿ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಆಧಿಃ ಪ್ರಣಶ್ಯೇತ್ ದ್ವಿಗುಣೇ ಧನೇ ಯದಿ ನ ಮೋಕ್ಷ್ಯತೇ । ಕಾಲೇ ಕಾಲಕೃತಂ ನಶ್ಯೇತ್ ಫಲಭೋಗ್ಯೋ ನ ನಶ್ಯತಿ ।। ೨೫೪.

ಒಪ್ಪಿಗೆಯಾದ ವಸ್ತುವಿಗೆ ಎರಡುಪಟ್ಟು ಹಣ ಪಾವತಿಸದಿದ್ದರೆ ಅದು ಕಳೆದುಹೋಗುತ್ತದೆ; ಕಾಲ ಅಥವಾ ಸಂದರ್ಭದಿಂದ ಹಾನಿಯಾದರೆ ಅದು ಹಾಳಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಫಲವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿದರೆ ಅದು ಹಾಳಾಗದು.

ಗೋಪ್ಯಾಧಿಬೋಗ್ಯೋ ನಾವೃದ್ಧಿಃ ಸೋಪಕಾರೇಽಥ ಭಾವಿತೇ । ನಷ್ಟೋ ದೇಯೋ ವಿನಷ್ಟಶ್ಚ ದೈವರಾಜಕೃತಾದೃತೇ ।। ೨೫೪.

ಮರೆಮಾಡಿದ ಅಥವಾ ಉಪಯೋಗಿಸಿದ ಒಪ್ಪಿಗೆಯ ವಸ್ತುವಿಗೆ ಬಡ್ಡಿ ಬರುವುದಿಲ್ಲ, ಉಪಕಾರವಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹ; ಅದು ನಷ್ಟವಾದರೆ, ದೇವರ ಅಥವಾ ರಾಜನ ಕಾರ್ಯವಲ್ಲದೆ ಹೋದರೆ ಹಿಂತಿರುಗಿಸಬೇಕು.

ಆಧೇಃ ಸ್ವೀಕರಣಾತ್ಸಿದ್ಧೀರಕ್ಷಮಾಣೋಪ್ಯಸಾರತಾಮ್ । ಯಾತಶ್ಚೇದನ್ಯ ಆಧೇಯೋ ಧನಭಾಗ್‌ ವಾ ಧನೀ ಭವೇತ್ ।। ೨೫೪.

ಒಪ್ಪಿಗೆಯ ವಸ್ತುವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಅದು ಹಾಳಾದರೆ ಅಥವಾ ಉಪಯೋಗಕ್ಕೆ ಅಸಾಧ್ಯವಾದರೆ, ಸಾಲಕೊಟ್ಟವನು ಆ ವಸ್ತುವಿನ ಭಾಗ ಅಥವಾ ಹಣವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಅರ್ಹನಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಚರಿತ್ರಂ ಬನ್ಧಕಕೃತಂ ಸವೃದ್ಧಂ ದಾಪಯೇದ್ವನಂ । ಸತ್ಯಹ್ಕಾರಕೃತಂ ದ್ರವ್ಯಂ ದ್ವಿಗುಣಂ ಪ್ರತಿದಾಪಯೇತ್ ।। ೨೫೪.

ನಡವಳಿಕೆಗೆ ಅಥವಾ ಭದ್ರತೆಗೆ ಒಪ್ಪಿಗೆಯಾದ ವಸ್ತುವನ್ನು ಬಡ್ಡಿಯೊಂದಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿಸಬೇಕು; ಸತ್ಯವಂತಿಕೆಗೆ ಒಪ್ಪಿಗೆಯಾದ ವಸ್ತುವನ್ನು ಎರಡುಪಟ್ಟು ಹಿಂತಿರುಗಿಸಬೇಕು.

ಉಪಸ್ಥಿತಸ್ಯ ಮೋಕ್ತವ್ಯ ಆಧಿರ್ದಣ್ಡೋಽನ್ಯಥಾ ಭವೇತ್ । ಪ್ರಯೋಜಕೇ ಸತಿ ಧನಂ ಕುಲೇನ್ಯಸ್ಯಾಧಿಮಾಪ್ನುಯಾತ್ ।। ೨೫೪.

ಸಾಲಕೊಟ್ಟವನು ಹಾಜರಿದ್ದಾಗ ಒಪ್ಪಿಗೆಯ ವಸ್ತುವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಬೇಕು; ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ದಂಡ ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉದ್ದೇಶ ಪೂರೈಸಿದರೆ, ಸಾಲಕೊಟ್ಟವನು ವಸ್ತುವನ್ನು ಹಿಂತಿರುಗಿಸಬಹುದು.

ತತ್‌ಕಾಲಕೃತಮೂಲ್ಯೋ ವಾ ತತ್ರ ತಿಷ್ಠೇದವೃದ್ಧಿಕಃ । ವಿನಾ ಧಾರಣಕಾದ್ವಾಪಿ ವಿಕ್ರೀಣೀತೇ ಸಸಾಕ್ಷಿಕಮ್ ।। ೨೫೪.

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಿಗದಿಯಾದ ಬೆಲೆ ಅಥವಾ ಮೂಲ ಬೆಲೆ ಬಡ್ಡಿಯಿಲ್ಲದೆ ಉಳಿಯಬೇಕು; ಅಥವಾ ವಸ್ತು ಉಳಿಯದಿದ್ದರೆ, ಸಾಕ್ಷಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಬಹುದು.