ಅಗ್ನಿಪುರಾಣಮ್

ಉಭಯೋಃ ಪ್ರತಿಭೂರ್ಗ್ರಾಹ್ಯಃ ಸಮರ್ಥಃ ಕಾರ್ಯ್ಯನಿರ್ಗಯೇ । ನಿಹ್ನವೇ ಭಾವಿತೋ ದದ್ಯಾದ್ಧನಂ ರಾಜ್ಞೇ ತು ತತ್ಸಮಮ್ ।। ೨೫೩.

ವಿಷಯವನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲು ಇಬ್ಬರಲ್ಲಿಯೂ ಸಮರ್ಥವಾದ ಜಾಮೀನನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಯಾರಾದರೂ ಸತ್ಯವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆಂದು ಅನುಮಾನವಾದರೆ, ಆ ಜಾಮೀನು ರಾಜನಿಗೆ ಸಮಾನ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಪಾವತಿಸಬೇಕು.

ಮಿಥ್ಯಾಭಿಯೋಗಾದ್ ದ್ವಿಗುಣಮಭಿಯೋಗಾದ್ಧನಂ ಹರೇತ್ । ಸಾಹಸಸ್ತೇಯಪಾರುಷ್ಯೇಷ್ವಭಿಶಾಪಾತ್ಯಯೇ ಸ್ತ್ರಿಯಾಃ ।। ೨೫೩.

ತಪ್ಪು ಆರೋಪ ಮಾಡಿದರೆ, ಕೇಳಿದ ಮೊತ್ತದ ಎರಡು ಪಟ್ಟು ದಂಡ ವಿಧಿಸಬೇಕು. ಹಿಂಸಾಚಾರ, ಕಳ್ಳತನ, ನಿಂದನೆ, ಶಾಪ ಅಥವಾ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಂಬಂಧದ ಅಪರಾಧಗಳಲ್ಲಿ ನಿಯಮಾನುಸಾರ ದಂಡ ವಿಧಿಸಬೇಕು.

ವಿಚಾರಯೇತ್ಯದ್ಯ ಏವ ಕಾಲೋಽನ್ಯತ್ರೇಛಯಾ ಸ್ಮೃತಃ । ದೇಶದೇಶಾನ್ತರಂ ಯಾತಿ ಸೃಕ್ಕಣೀ ಪರಿಲೇಢಿ ಚ ।। ೨೫೩.

ಯಾರಾದರೂ 'ಇದು ಈಗಲೇ ವಿಚಾರಿಸಬೇಕು' ಎಂದರೆ ತಕ್ಷಣವೇ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಯಬೇಕು. ಇಲ್ಲವಾದರೆ, ಅವನು ಬೇರೆ ಊರಿಗೆ ಹೋದಾಗ ಅಥವಾ ತುಟಿಯನ್ನು ಚಪ್ಪಳಿಸಿದಾಗ ಅವನ ಇಚ್ಛೆಗೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಸಮಯವನ್ನು ನಿಗದಿ ಮಾಡಬಹುದು.

ಲಲಾಟಂ ಸ್ವಿದ್ಯತೇ ಚಾಸ್ಯ ಮುಖವೈವರ್ಣ್ಯಮೇವ ಚ । ಸ್ವಭಾವಾದ್ವಿಕೃತಂ ಗಚ್ಛೇನ್ಮನೋವಾಕ್‌ಕಾಯಕರ್ಮಭಿಃ ।। ೨೫೩.

ಅವನ ನುಣುಪು ಬೆವರುತ್ತದೆ, ಮುಖ ಬಣ್ಣ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವನು ಸ್ವಭಾವದಿಂದಲೇ ಮನಸ್ಸು, ಮಾತು ಮತ್ತು ದೇಹದಲ್ಲಿ ಗೊಂದಲಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಅಭಿಯೋಗೇಽಥ ವಾ ಸಾಕ್ಷ್ಯೇ ವಾಗ್ದುಷ್ಟಂ ಪರಿಕೀರ್ತ್ತಿತಃ । ಸನ್ದಿಗ್ಧಾರ್ಥಂ ಸ್ವತನ್ತ್ರೋ ಯಃ ಸಾಧಯೇದ್ಯಶ್ಚ ನಿಷ್ಪತೇತ್ ।। ೨೫೩.

ಅರ್ಜಿ ಅಥವಾ ಸಾಕ್ಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಯಾರ ಮಾತು ತಪ್ಪಾಗಿದೆಯೋ ಅವನನ್ನು ಹಾಗೆ ಘೋಷಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಯಾರು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಸಂಶಯಾಸ್ಪದ ವಿಷಯವನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುತ್ತಾರೋ ಅಥವಾ ಹಿಂದೆ ಸರಿಯುತ್ತಾರೋ, ಅವರನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ನ ಚಾಹೂತೋ ವದೇತ್ ಕಿಞ್ಚಿದ್ಧನೀ ದಣ್ಡ್ಯಶ್ಚ ಸ ಸ್ಮೃತಃ । ಸಾಕ್ಷಿಷೂಭಯತಃ ಸತ್ಸು ಸಾಕ್ಷಿಣಃ ಪೂರ್ವವಾದಿನಃ ।। ೨೫೩.

ಕರೆದ ಸಾಲಗಾರನು ಏನೂ ಹೇಳದೆ ಇದ್ದರೆ ಅವನು ದಂಡನೀಯನೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಬ್ಬರ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿಯೂ ಸಾಕ್ಷಿಗಳು ಇದ್ದರೆ, ಮೊದಲು ಅರ್ಜಿ ಹಾಕಿದವನ ಸಾಕ್ಷಿಗಳು ಮಾತನಾಡಬೇಕು.

ಪೂರ್ವಪಕ್ಷೇಽಧರೀಭೂತೇ ಭವನ್ತ್ಯುತ್ತರವಾದಿನಃ । ಸಗಣಶ್ಚೇದ್ವಿವಾದಃ ಸ್ಯಾತ್ತತ್ರ ಹೀನನ್ತು ದಾಪಯೇತ್ ।। ೨೫೩.

ಮೊದಲ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಲಾಗದಿದ್ದರೆ, ಉತ್ತರದವರು ತಮ್ಮ ಮಾತು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ವಿವಾದವು ಗುಂಪಿನವರೊಂದಿಗೆ ಇದ್ದರೆ, ಕಡಿಮೆ ಭಾಗವಿರುವವನು ಪಾವತಿಸಬೇಕು.

ದತ್ತಂ ಪಣಂ ವಸುಞ್ಚೈವ ಧನಿನೋ ಧನಮೇವ ಚ। ಛಲನ್ನಿರಸ್ಯ ದೂತೇನ ವ್ಯವಹಾರಾನ್ನಯೇನ್ನೃಪಃ ।। ೨೫೩.

ಕೊಟ್ಟ ಹಣ, ವಸ್ತುಗಳು ಅಥವಾ ಸಾಲವನ್ನು ಯಾರಾದರೂ ನಿರಾಕರಿಸಿದರೆ, ರಾಜನು ದೂತನ ಮೂಲಕ ನ್ಯಾಯದ ಪ್ರಕಾರ ವಾಪಸು ಪಡೆಯಬೇಕು.

ಭೂತಮಪ್ಯರ್ಥಮಪ್ಯಸ್ತಂ ಹೀಯತೇ ವ್ಯವಹಾರತಃ । ನಿಹ್ನತೇ ನಿಖಿಲಾನೇಕಮೇಕದೇಶವಿಭಾವಿತಮ್ ।। ೨೫೩.

ನೈಜವಾದ ಅಥವಾ ಹಳೆಯ ವಿಷಯವೂ ನ್ಯಾಯದ ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಥವಾ ಭಾಗಶಃ ನಿರಾಕರಿಸಿದರೆ ಅಥವಾ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರೆ ಕಳೆದುಹೋಗಬಹುದು.

ದಾಪ್ಯಃ ಸರ್ವಾನ್ನೃಪೇಣಾರ್ಥಾನ್ನ ಗ್ರಾಹ್ಯಸ್ತ್ವನಿವೇದಿತಃ । ಸ್ಮೃತ್ಯೋರ್ವಿರೋಧೇ ನ್ಯಾಯಸ್ತು ಬಲವಾನ್ ವ್ಯವಹಾರತಃ ।। ೨೫೩.

ಎಲ್ಲಾ ವಿಷಯಗಳಿಗೂ ರಾಜನು ಪಾವತಿಸಬೇಕೆಂದು ಆದೇಶಿಸಬೇಕು, ಆದರೆ ವರದಿ ಮಾಡದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಾರದು. ಸಂಪ್ರದಾಯ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಬಂದರೆ, ನ್ಯಾಯವೇ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಮೇಲುಗೈ ಹೊಂದಿದೆ.

ಪ್ರಮಾಣಂ ಲಿಖಿತಂ ಭುಕ್ತಿಃ ಸಾಕ್ಷಿಣಶ್ಚೇತಿ ಕೀರ್ತ್ತಿತಮ್ ।। ೨೫೩.

ಬರೆಹ ಸಾಕ್ಷಿ, ಸ್ವಾಧೀನ ಮತ್ತು ಸಾಕ್ಷಿಗಳು ಸತ್ಯದ ಪ್ರಮಾಣವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಏಷಾಮನ್ಯತಮಾಭಾವೇ ದಿವ್ಯಾನ್ಯತಮಮುಚ್ಯತೇ । ಸರ್ವೇಷ್ವೇವ ವಿವಾದೇಷು ಬಲವತ್ಯುತ್ತರಾ ಕ್ರಿಯಾ ।। ೨೫೩.

ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ದೈವ ಪರೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸಬೇಕು. ಎಲ್ಲ ವಿವಾದಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಉತ್ತರವೇ ಹೆಚ್ಚು ಬಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಆಧೌ ಪ್ರತಿಗ್ರಹೇ ಕ್ರೀತೇ ಯೂರ್ವಾ ತು ಬಲವತ್ತರಾ । ಪಶ್ಯತೋ ಬ್ರುವತೋ ಭೂಮೇರ್ಹಾನಿರ್ವಿಂಶತಿವಾರ್ಷಿಕೀ ।। ೨೫೩.

ಅಡಕೆ, ಸ್ವೀಕಾರ ಅಥವಾ ಖರೀದಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಸತನವೇ ಹೆಚ್ಚು ಬಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಭೂಮಿಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ, ನೋಡಿದರೂ ಅಥವಾ ಹೇಳಿದರೂ, ಇಪ್ಪತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಹಾನಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ.

ಪರೇಣ ಭುಜ್ಯಮಾನಾ ಯಾ ಧನಸ್ಯ ದಶವಾರ್ಷಿಕೀ । ಆಧಿಸೀಮೋಪನಿಃಕ್ಷೇಪಜಡವಾಚಲಧನೈರ್ವಿನಾ ।। ೨೫೩.

ಹತ್ತಾರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಬೇರೆವರು ಉಪಯೋಗಿಸಿದ ಆಸ್ತಿಗೆ, ಅಡಕೆ, ಗಡಿ, ಜಮಾ ಅಥವಾ ಸ್ಥಿರ ಆಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಹಕ್ಕು ಸಿಗುತ್ತದೆ.

ತಥೋಪನಿಧಿರಾಜಸ್ತ್ರೀಶ್ರೋತ್ರಿಯಾಣಾಂ ಧನೈರಪಿ । ಆಧ್ಯಾದೀನಾಂ ವಿಹರ್ತಾರಂ ಧನಿನೇ ದಾಪಯೇದ್ಧನಂ ।। ೨೫೩.

ಅದೇ ರೀತಿ, ರಾಜನ, ಮಹಿಳೆಯರ ಅಥವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಜಮಾ ಹಣಕ್ಕೂ, ಅಡಕೆಯಂತಹ ಆಸ್ತಿಗೂ, ಅವುಗಳನ್ನು ದುರುಪಯೋಗ ಮಾಡಿದವನು ಮಾಲೀಕನಿಗೆ ಹಣ ಪಾವತಿಸಬೇಕು.

ದಣ್ಡ್ಯ ಚ ತತ್ಸಮಂ ರಾಜ್ಞೇ ಶಕ್ತ್ಯಪೇಕ್ಷ್ಯಮಥಾಪಿ ವಾ । ಆಗಮೋಪ್ಯಧಿಕೋ ಭುಕ್ತಿಂ ವಿನಾ ಪೂರ್ವಕ್ರಮಾಗತಾಂ ।। ೨೫೩.

ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಅರ್ಹನಾದವನು ರಾಜನಿಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಷ್ಟು ಹಣವನ್ನು ಅಥವಾ ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಕೊಡಬೇಕು; ಹಳೆಯದಾಗಿ ಹೊಂದಿರದಿದ್ದರೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಲಾಭವಾಗಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನೂ ಕೊಡಬೇಕು.

ಆಗಮೋಪಿ ಬಲನ್ನೈವ ಭುಕ್ತಿಃ ಸ್ತೋಕಾಪಿ ಯತ್ರ ನ । ಆಗಮೇನ ವಿಶುದ್ಧೇನ ಭೋಗೋ ಯಾತಿ ಪ್ರಮಾಣತಾಮ್ ।। ೨೫೩.

ಸಾಕ್ಷ್ಯ ಇದ್ದರೂ ಸ್ವಲ್ಪವೂ ಉಪಯೋಗವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅದು ಬಲವಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಶುದ್ಧವಾದ ಸಾಕ್ಷ್ಯ ಇದ್ದಾಗ ಮಾತ್ರ ಆ ಸೊತ್ತಿನ ಉಪಭೋಗಕ್ಕೆ ಮಾನ್ಯತೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ.

ಅವಿಶುದ್ಧಾಗಮೋ ಭೋಗಃ ಪ್ರಾಮಾಣ್ಯಂ ನಾಧಿಗಚ್ಛತಿ। ಆಗಮಸ್ತು ಕೃತೋ ಯೇನ ಸೋಬಿಯುಕ್ತಸ್ತಮುದ್ಧರೇತ್ ।। ೨೫೩.

ಅಶುದ್ಧವಾದ ಸಾಕ್ಷ್ಯದಿಂದ ಉಪಭೋಗ ಮಾಡಿದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಮಾನ್ಯತೆ ಇಲ್ಲ; ಆದರೆ ಯಾರು ಸಾಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೋ ಮತ್ತು ಆ ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿದ್ದಾರೋ, ಅವರಿಂದ ಅದನ್ನು ಹಿಂತಿರುಗಿಸಬೇಕು.

ನ ತತ್ಸುತಸ್ತಃಸುತೋ ವಾ ಭುಕ್ತಿಸ್ತತ್ರ ಗರೀಯಸೀ । ಯೋಭಿಯುಕ್ತಃ ಪರೇತಃ ಸ್ಯಾತ್ ತಸ್ಯ ಋಕ್‌ಥಾತ್ತಮುದ್ಧರೇತ್ ।। ೨೫೩.

ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಗನಿಗೂ ಮೊಮ್ಮಗನಿಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಕ್ಕಿಲ್ಲ; ಆದರೆ ಯಾರಾದರೂ ಬೇರೆ ವ್ಯಕ್ತಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿದ್ದರೂ ಅವರು ಸತ್ತಿದ್ದರೆ ಅವರ ಆಸ್ತಿಯಿಂದ ಆ ಭಾಗವನ್ನು ಹಿಂತಿರುಗಿಸಬೇಕು.

ನ ತತ್ರ ಕಾರಣಂ ಭುಕ್ತಿರಾಗಮೇನ ವಿನಾಕೃತಾ । ಬಲೋಪಾಧಿವಿನಿರ್ವೃತ್ತಾನ್ ವ್ಯವಹಾರಾನ್ನಿವರ್ತ್ತಯೇತ್ ।। ೨೫೩.

ಸಾಕ್ಷ್ಯವಿಲ್ಲದೆ ಮಾಡಿದ ಉಪಭೋಗಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲಿ ಮಾನ್ಯತೆ ಇಲ್ಲ; ಬಲಾತ್ಕಾರದಿಂದ ಅಥವಾ ಬೆದರಿಕೆಗಳಿಂದ ಉಂಟಾದ ವ್ಯವಹಾರಗಳನ್ನು ರದ್ದು ಮಾಡಬೇಕು.

ಸ್ತ್ರೀನಕ್ತಮನ್ತರಾಗಾರವಹಿಃಶತ್ರುಕೃತಸ್ತಥಾ । ಮತ್ತೋನ್ಮತ್ತಾರ್ತ್ತವ್ಯಸನಿಬಾಲಭೀತಪ್ರಯೋಜಿತಃ ।। ೨೫೩.

ಹಾಗೆಯೇ, ಹೆಂಗಸಿನಿಂದ, ರಾತ್ರಿ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಒಳಗಿರುವ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ, ಹೊರಗೆ, ಶತ್ರುವಿನಿಂದ, ಅಥವಾ ಮದ್ಯಪಾನ ಮಾಡಿದವನು, ಹುಚ್ಚನು, ನೋವಿನಿಂದ ಬಳಲುವವನು, ಮಗು, ಭಯದಿಂದ ಮಾಡಿದ ವ್ಯವಹಾರವೂ ಮಾನ್ಯವಲ್ಲ.

ಅಸಮ್ಬದ್ಧಕೃತಶ್ಚೈವ ವ್ಯವಹಾರೋ ನ ಸಿದ್ಧ್ಯತಿ । ಪ್ರನಷ್ಟಾಧಿಶತಂ ದೇಯಂ ನೃಪೇಣ ಧನಿನೇ ಧನಂ ।। ೨೫೩.

ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲದೆ ಮಾಡಿದ ವ್ಯವಹಾರ ಮಾನ್ಯವಲ್ಲ; ತಪಾಸಣೆಗೆ ಇಟ್ಟ ವಸ್ತು ನಾಶವಾದರೆ, ರಾಜನು ಸಾಲಕೊಟ್ಟವನಿಗೆ ಅದರ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು.

ವಿಭಾವಯೇನ್ನ ಚೇಲ್ಲಿಙ್ಗೈಸ್ತತ್ಸಮಂ ದಾತುಮರ್ಹತಿ । ದೇಯಞ್ಚೌರಹೃತಂ ದ್ರವ್ಯಂ ರಾಜ್ಞಾ ಜನಪದಾಯ ತು ।। ೨೫೩.

ಗುರುತುಗಳಿಂದ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲಾಗದಿದ್ದರೆ ಸಮಾನವಾದ ವಸ್ತು ಕೊಡಬೇಕು; ಕಳ್ಳರು ಕದಿದ ವಸ್ತುವನ್ನು ರಾಜನು ಪ್ರಜೆಗಳಿಗೆ ಹಂಚಬೇಕು.

ಅಶೀತಿಭಾಗೋ ವೃದ್ಧಿಃ ಸ್ಯಾನ್ಮಾಸಿ ಮಾಸಿ ಸಬನ್ಧಕೇ । ವರ್ಣಕ್ರಮಾಚ್ಛತಂ ದ್ವಿತ್ರಿಚತುಷ್ಪಞ್ಚಕಮನ್ಯಥಾ ।। ೨೫೩.

ಹಣದ ಪಾವತಿಗೆ ಜಾಮೀನು ಇದ್ದರೆ ತಿಂಗಳಿಗೆ ಎಂಭತ್ತರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಭಾಗ ಬಡ್ಡಿ; ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಜಾತಿಯ ಕ್ರಮದ ಪ್ರಕಾರ ಶತಕ್ಕೆ ಒಂದು, ಎರಡು, ಮೂರು, ನಾಲ್ಕು ಅಥವಾ ಐದು ಭಾಗ ಬಡ್ಡಿ ಕೊಡಬೇಕು.

ಸಪ್ತತಿಸ್ತು ಪಶುಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ರಸಸ್ಯಾಷ್ಟಗುಣಾ ಪರಾ । ವಸ್ತ್ರಧಾನ್ಯಹಿರಣ್ಯಾನಾಂ ಚತುಸ್ತ್ರಿದ್ವಿಗುಣಾ ತಥಾ ।। ೨೫೩.

ಮೇವುಗಳಿಗೆ ಎಪ್ಪತ್ತು, ಹೆಂಗಸರಿಗೆ ಎಂಟು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು, ದ್ರವಗಳಿಗೆ ನಾಲ್ಕು, ಬಟ್ಟೆ, ಧಾನ್ಯ, ಚಿನ್ನಕ್ಕೆ ನಾಲ್ಕು, ಮೂರು ಅಥವಾ ಎರಡು ಪಟ್ಟು ಬಡ್ಡಿ ವಿಧಿಸಬೇಕು.

ಗ್ರಾಮಾನ್ತರಾತ್ತು ದಶಕಂ ಸಾಮುದ್ರಾದಪಿ ವಿಂಶತಿಂ । ದದ್ಯರ್ವಾ ಸ್ವಕೃತಾಂ ವೃದ್ಧಿಂ ಸರ್ವೇ ಸರ್ವಾಸು ಜಾತಿಷು ।। ೨೫೩.

ಹತ್ತಿರದ ಹಳ್ಳಿಗೆ ಹತ್ತು, ಸಮುದ್ರದಾಚೆಗೆ ಹತ್ತಿರ ಇಪ್ಪತ್ತು ಭಾಗ ಬಡ್ಡಿ; ಎಲ್ಲರೂ ಎಲ್ಲ ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಒಪ್ಪಂದದ ಪ್ರಕಾರ ಬಡ್ಡಿ ಪಾವತಿಸಬೇಕು.

ಪ್ರಪನ್ನಂ ಸಾಧಯನ್ನರ್ಥಂ ನ ವಾಚ್ಯೋ ನೃಪತಿರ್ಭವೇತ್ । ಸಾಧ್ಯಮಾನೋ ನೃಪಂ ಗಚ್ಛೇದ್ದಣ್ಡ್ಯೋ ದಾಪ್ಯಶ್ಚ ತದ್ಧನಂ ।। ೨೫೩.

ರಾಜನು ಹಕ್ಕನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದರೆ ಅವನನ್ನು ದೋಷಾರೋಪಿಸಬಾರದು; ಆದರೆ ಯಾರಾದರೂ ರಾಜನ ವಿರುದ್ಧ ಹಕ್ಕು ಸಾಧಿಸಲು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರೆ ಅವನು ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಅರ್ಹನು, ಆ ಹಣವನ್ನು ಪಾವತಿಸಬೇಕು.

ಅಗ್ನಿರುವಾಚ ಗೃಹೀತಾರ್ಥಃ ಕ್ರಮಾದ್ದಾಪ್ಯೋ ಧನಿನಾಮಧಮರ್ಣಿಕಃ । ದತ್ವಾ ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಯಾದೌ ನೃಪತೇಸ್ತದನನ್ತರಮ್ ।। ೨೫೪.

ಅಗ್ನಿ ಹೇಳಿದನು: ಸಾಲ ಪಡೆದವನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸಾಲಕೊಟ್ಟವನಿಗೆ ಹಣವನ್ನು ಹಿಂತಿರುಗಿಸಬೇಕು; ಆದರೆ ಮೊದಲು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದರೆ, ನಂತರ ರಾಜನಿಗೆ ಕೊಡಬೇಕು.

ರಾಜ್ಞಾಧಮರ್ಣಿಕೋ ದಾಪ್ಯಃ ಸಾಧಿತಾದ್ದಶಕಂ ಸ್ಮೃತಮ್ । ಪಞ್ಚಕನ್ತು ಶತಂ ದಾಪ್ಯಃ ಪ್ರಾಪ್ತಾರ್ಥೋ ಹ್ಯುತ್ತಮರ್ಣಿಕಃ ।। ೨೫೪.

ರಾಜನ ಒತ್ತಾಯದಿಂದ ಸಾಲ ತೀರಿಸಿದವನು ಹತ್ತು ಭಾಗ ಕೊಡಬೇಕು; ಆದರೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಹಣವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದರೆ, ಉತ್ತಮ ಸಾಲಗಾರನು ಶತಕ್ಕೆ ಐದು ಭಾಗ ಕೊಡಬೇಕು.