ಅಗ್ನಿಪುರಾಣಮ್

ಪ್ರಕೀರ್ಣಕಃ ಪುನರ್ಜ್ಞೇಯೋ ವ್ಯವಹಾರೋ ನಿರಾಶ್ರಯಃ । ಕ್ರಿಯಾಬೇದಾನ್ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ಶತಶಾಖೋ ನಿಗದ್ಯತೇ ।। ೨೫೩.

ಯಾವುದೇ ನಿಶ್ಚಿತ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರದ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ವಿಭಿನ್ನ ಪ್ರಕಾರಗಳಾಗಿ ತಿಳಿದು, ಮಾನವರ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗೆ ನೂರಾರು ಶಾಖೆಗಳಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ವ್ಯವಹಾರೋಽಷ್ಟಾದಶಪದಸ್ತೇಷಾಂ ಭೇದೋಽಥ ವೈ ಶತಮ್ । ಕ್ರಿಯಾಭೇದಾನ್ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ಶತಶಾಖೋ ನಿಗದ್ಯತೇ ।। ೨೫೩.

ವ್ಯವಹಾರಗಳು ಹದಿನೆಂಟು ವಿಧಗಳಾಗಿವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದಕ್ಕೂ ನೂರಾರು ಉಪವಿಭಾಗಗಳಿವೆ, ಮಾನವರ ವಿವಿಧ ಕ್ರಿಯೆಗಳಂತೆ.

ವ್ಯವಹಾರಾನ್ನೃಪಃ ಪಶ್ಯೇಜ್ ಜ್ಞಾನಿವಿಪ್ರೈರಕೋಪನಃ । ಶತ್ರುಮಿತ್ರಸಮಾಃ ಸಭ್ಯಾ ಅಲೋಭಾಃ ಶ್ರುತಿವೇದಿನಃ ।। ೨೫೩.

ರಾಜನು ವಿವಾದಗಳನ್ನು ಜ್ಞಾನಿಯಾದ, ಶಾಂತ ಸ್ವಭಾವದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೊಂದಿಗೆ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು. ನ್ಯಾಯಾಧಿಪತಿಗಳು ಶತ್ರು–ಮಿತ್ರರ ಬಗ್ಗೆ ಪಕ್ಷಪಾತವಿಲ್ಲದೆ, ಲೋಭವಿಲ್ಲದೆ, ವೇದಜ್ಞಾನಿಗಳಾಗಿರಬೇಕು.

ಅಪಶ್ಯತಾ೧ ಕಾರ್ಯ್ಯವಶಾತ್ ಸಭ್ಯೈರ್ವಿಪ್ರಂ ನಿಯೋಜಯೇತ್ । ರಾಗಾಲ್ಲೋಭಾದ್‌ಭಯಾದ್ವಾಪಿ ಸ್ಮೃತ್ಯಪೇತಾದಿಕಾರಿಣಃ ।। ೨೫೩.

ನ್ಯಾಯಾಧಿಪತಿಗಳು ಯಾವುದಾದರೂ ಕಾರಣದಿಂದ ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಅವರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನನ್ನು ನೇಮಿಸಬೇಕು. ಕಾಮ, ಲೋಭ ಅಥವಾ ಭಯದಿಂದ, ಅಥವಾ ಧರ್ಮವನ್ನು ತಪ್ಪಿದವರನ್ನು ನೇಮಿಸಬಾರದು.

ಸಭ್ಯಾಃ ಪೃಥಕ್ ಪೃಥಗ್ ದಣ್ಡ್ಯಾ ವಿವಾದಾದ್‌ದ್ವಿಗುಣೋ ದಮಃ । ಸ್ಮೃತ್ಯಾಚಾರವ್ಯಪೇತೇನ ಮಾರ್ಗೇಣ ಧರ್ಷಿತಃ ಪರೈಃ ।। ೨೫೩.

ನ್ಯಾಯಾಧಿಪತಿಗಳು ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರಾಗಿ ಅಥವಾ ಒಟ್ಟಾಗಿ ತಪ್ಪು ಮಾಡಿದರೆ, ಅವರಿಗೆ ದಂಡ ಎರಡು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು. ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಇತರರಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾಗಿ ನಡೆದಿದ್ದರೆ, ಅದು ದಂಡನೀಯ.

ಆವೇದಯತಿ ಯದ್ರಾಜ್ಞೇ ವ್ಯವಹಾರಪದಂ ಹಿ ತತ್। ಪ್ರತ್ಯರ್ಥಿನೋಽಗ್ರತೋ ಲೇಖ್ಯಂ ಯಥಾ ವೇದಿತಮರ್ಥಿನಾ ।। ೨೫೩.

ರಾಜನಿಗೆ ಯಾವ ವಿಷಯವನ್ನು ಅರ್ಜಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೋ, ಅದನ್ನು ವ್ಯವಹಾರ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರತಿವಾದಿಯ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು, ಅರ್ಜಿ ಮಾಡಿದವನ ತಿಳಿವಿನಂತೆ ಬರೆಯಬೇಕು.

ಸಮಾಮಾಸತದರ್ದ್ಧಾಹರ್ನಾಮಜಾತ್ಯಾದಿಚಿಹ್ನಿತಮ್ । ಶ್ರುತಾರ್ಥಸ್ಯೋತ್ತರಂ ಲೇಖ್ಯಂ ಪೂರ್ವಾವೇದಕಸನ್ನಿಧೌ ।। ೨೫೩.

ವಿಷಯವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕೇಳಿ, ದಿನಾಂಕ, ಹೆಸರು, ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಗುರುತುಗಳೊಂದಿಗೆ ಉತ್ತರವನ್ನು, ಮೊದಲು ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದವನ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಬರೆಯಬೇಕು.

ತತೋಽರ್ಥೀ ಲೇಖಯೇತ್ಸದ್ಯಃ ಪ್ರತಿಜ್ಞಾತಾರ್ಥಸಾಧನಮ್ । ತತ್ಸಿದ್ಧೌ ಸಿದ್ಧಿಮಾಪ್ನೋತಿ ವಿಪರೀತಮತೋಽನ್ಯಥಾ ।। ೨೫೩.

ಆದಮೇಲೆ, ಯಾವನು ಬೇಡಿಕೆ ಇಟ್ಟಿದ್ದಾನೋ ಅವನು ತಕ್ಷಣವೇ ತನ್ನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯ ವಿಷಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಬೇಕಾದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಬರೆಯಬೇಕು. ಅದು ಸಾಧಿಸಿದರೆ ಅವನು ಯಶಸ್ಸು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ವಿಫಲತೆ ಎದುರಾಗುತ್ತದೆ.

ಚತುಷ್ಪಾದ್ವ್ಯವಹಾರೋಯಂ ವಿವಾದೇಷೂಪದರ್ಶಿತಃ । ಅಭಿಯೋಗಮನಿಸ್ತೀರ್ಯ್ಯನೈನಂ ಪ್ರತ್ಯಬಿಯೋಜಯೇತ್ ।। ೨೫೩.

ನಾಲ್ಕು ಹಂತಗಳ ಈ ವಿಧಾನವನ್ನು ವಿವಾದಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಸರಿಸಲು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಮೊದಲು ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದವನ ಮಾತು ಕೇಳಿ, ನಂತರ ಅದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರ ನೀಡಬೇಕು.

ಅಭಿಯುಕ್ತಞ್ಚ ನಾನ್ಯೇನ ತ್ಯಕ್ತಂ ವಿಪ್ರಕೃತಿಂ ನಯೇತ್ । ಕುರ್ಯ್ಯಾತ್ ಪ್ರತ್ಯಭಿಯೋಗನ್ತು ಕಲಹೇ ಸಾಹಸೇಷು ಚ ।। ೨೫೩.

ಆರೋಪಿತನನ್ನು, ಅವನು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡ ಬಳಿಕ ತಪ್ಪು ಮಾಡದೆ ಇದ್ದರೆ, ಬೇರೆ ಯಾರೂ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಬಾರದು. ಆದರೆ ಜಗಳ ಅಥವಾ ಹಿಂಸಾಚಾರದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯುತ್ತರದ ಆರೋಪ ಮಾಡಬಹುದು.

ಉಭಯೋಃ ಪ್ರತಿಭೂರ್ಗ್ರಾಹ್ಯಃ ಸಮರ್ಥಃ ಕಾರ್ಯ್ಯನಿರ್ಗಯೇ । ನಿಹ್ನವೇ ಭಾವಿತೋ ದದ್ಯಾದ್ಧನಂ ರಾಜ್ಞೇ ತು ತತ್ಸಮಮ್ ।। ೨೫೩.

ವಿಷಯವನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲು ಇಬ್ಬರಲ್ಲಿಯೂ ಸಮರ್ಥವಾದ ಜಾಮೀನನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಯಾರಾದರೂ ಸತ್ಯವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆಂದು ಅನುಮಾನವಾದರೆ, ಆ ಜಾಮೀನು ರಾಜನಿಗೆ ಸಮಾನ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಪಾವತಿಸಬೇಕು.

ಮಿಥ್ಯಾಭಿಯೋಗಾದ್ ದ್ವಿಗುಣಮಭಿಯೋಗಾದ್ಧನಂ ಹರೇತ್ । ಸಾಹಸಸ್ತೇಯಪಾರುಷ್ಯೇಷ್ವಭಿಶಾಪಾತ್ಯಯೇ ಸ್ತ್ರಿಯಾಃ ।। ೨೫೩.

ತಪ್ಪು ಆರೋಪ ಮಾಡಿದರೆ, ಕೇಳಿದ ಮೊತ್ತದ ಎರಡು ಪಟ್ಟು ದಂಡ ವಿಧಿಸಬೇಕು. ಹಿಂಸಾಚಾರ, ಕಳ್ಳತನ, ನಿಂದನೆ, ಶಾಪ ಅಥವಾ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಂಬಂಧದ ಅಪರಾಧಗಳಲ್ಲಿ ನಿಯಮಾನುಸಾರ ದಂಡ ವಿಧಿಸಬೇಕು.

ವಿಚಾರಯೇತ್ಯದ್ಯ ಏವ ಕಾಲೋಽನ್ಯತ್ರೇಛಯಾ ಸ್ಮೃತಃ । ದೇಶದೇಶಾನ್ತರಂ ಯಾತಿ ಸೃಕ್ಕಣೀ ಪರಿಲೇಢಿ ಚ ।। ೨೫೩.

ಯಾರಾದರೂ 'ಇದು ಈಗಲೇ ವಿಚಾರಿಸಬೇಕು' ಎಂದರೆ ತಕ್ಷಣವೇ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಯಬೇಕು. ಇಲ್ಲವಾದರೆ, ಅವನು ಬೇರೆ ಊರಿಗೆ ಹೋದಾಗ ಅಥವಾ ತುಟಿಯನ್ನು ಚಪ್ಪಳಿಸಿದಾಗ ಅವನ ಇಚ್ಛೆಗೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಸಮಯವನ್ನು ನಿಗದಿ ಮಾಡಬಹುದು.

ಲಲಾಟಂ ಸ್ವಿದ್ಯತೇ ಚಾಸ್ಯ ಮುಖವೈವರ್ಣ್ಯಮೇವ ಚ । ಸ್ವಭಾವಾದ್ವಿಕೃತಂ ಗಚ್ಛೇನ್ಮನೋವಾಕ್‌ಕಾಯಕರ್ಮಭಿಃ ।। ೨೫೩.

ಅವನ ನುಣುಪು ಬೆವರುತ್ತದೆ, ಮುಖ ಬಣ್ಣ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವನು ಸ್ವಭಾವದಿಂದಲೇ ಮನಸ್ಸು, ಮಾತು ಮತ್ತು ದೇಹದಲ್ಲಿ ಗೊಂದಲಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಅಭಿಯೋಗೇಽಥ ವಾ ಸಾಕ್ಷ್ಯೇ ವಾಗ್ದುಷ್ಟಂ ಪರಿಕೀರ್ತ್ತಿತಃ । ಸನ್ದಿಗ್ಧಾರ್ಥಂ ಸ್ವತನ್ತ್ರೋ ಯಃ ಸಾಧಯೇದ್ಯಶ್ಚ ನಿಷ್ಪತೇತ್ ।। ೨೫೩.

ಅರ್ಜಿ ಅಥವಾ ಸಾಕ್ಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಯಾರ ಮಾತು ತಪ್ಪಾಗಿದೆಯೋ ಅವನನ್ನು ಹಾಗೆ ಘೋಷಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಯಾರು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಸಂಶಯಾಸ್ಪದ ವಿಷಯವನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುತ್ತಾರೋ ಅಥವಾ ಹಿಂದೆ ಸರಿಯುತ್ತಾರೋ, ಅವರನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ನ ಚಾಹೂತೋ ವದೇತ್ ಕಿಞ್ಚಿದ್ಧನೀ ದಣ್ಡ್ಯಶ್ಚ ಸ ಸ್ಮೃತಃ । ಸಾಕ್ಷಿಷೂಭಯತಃ ಸತ್ಸು ಸಾಕ್ಷಿಣಃ ಪೂರ್ವವಾದಿನಃ ।। ೨೫೩.

ಕರೆದ ಸಾಲಗಾರನು ಏನೂ ಹೇಳದೆ ಇದ್ದರೆ ಅವನು ದಂಡನೀಯನೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಬ್ಬರ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿಯೂ ಸಾಕ್ಷಿಗಳು ಇದ್ದರೆ, ಮೊದಲು ಅರ್ಜಿ ಹಾಕಿದವನ ಸಾಕ್ಷಿಗಳು ಮಾತನಾಡಬೇಕು.

ಪೂರ್ವಪಕ್ಷೇಽಧರೀಭೂತೇ ಭವನ್ತ್ಯುತ್ತರವಾದಿನಃ । ಸಗಣಶ್ಚೇದ್ವಿವಾದಃ ಸ್ಯಾತ್ತತ್ರ ಹೀನನ್ತು ದಾಪಯೇತ್ ।। ೨೫೩.

ಮೊದಲ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಲಾಗದಿದ್ದರೆ, ಉತ್ತರದವರು ತಮ್ಮ ಮಾತು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ವಿವಾದವು ಗುಂಪಿನವರೊಂದಿಗೆ ಇದ್ದರೆ, ಕಡಿಮೆ ಭಾಗವಿರುವವನು ಪಾವತಿಸಬೇಕು.

ದತ್ತಂ ಪಣಂ ವಸುಞ್ಚೈವ ಧನಿನೋ ಧನಮೇವ ಚ। ಛಲನ್ನಿರಸ್ಯ ದೂತೇನ ವ್ಯವಹಾರಾನ್ನಯೇನ್ನೃಪಃ ।। ೨೫೩.

ಕೊಟ್ಟ ಹಣ, ವಸ್ತುಗಳು ಅಥವಾ ಸಾಲವನ್ನು ಯಾರಾದರೂ ನಿರಾಕರಿಸಿದರೆ, ರಾಜನು ದೂತನ ಮೂಲಕ ನ್ಯಾಯದ ಪ್ರಕಾರ ವಾಪಸು ಪಡೆಯಬೇಕು.

ಭೂತಮಪ್ಯರ್ಥಮಪ್ಯಸ್ತಂ ಹೀಯತೇ ವ್ಯವಹಾರತಃ । ನಿಹ್ನತೇ ನಿಖಿಲಾನೇಕಮೇಕದೇಶವಿಭಾವಿತಮ್ ।। ೨೫೩.

ನೈಜವಾದ ಅಥವಾ ಹಳೆಯ ವಿಷಯವೂ ನ್ಯಾಯದ ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಥವಾ ಭಾಗಶಃ ನಿರಾಕರಿಸಿದರೆ ಅಥವಾ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರೆ ಕಳೆದುಹೋಗಬಹುದು.

ದಾಪ್ಯಃ ಸರ್ವಾನ್ನೃಪೇಣಾರ್ಥಾನ್ನ ಗ್ರಾಹ್ಯಸ್ತ್ವನಿವೇದಿತಃ । ಸ್ಮೃತ್ಯೋರ್ವಿರೋಧೇ ನ್ಯಾಯಸ್ತು ಬಲವಾನ್ ವ್ಯವಹಾರತಃ ।। ೨೫೩.

ಎಲ್ಲಾ ವಿಷಯಗಳಿಗೂ ರಾಜನು ಪಾವತಿಸಬೇಕೆಂದು ಆದೇಶಿಸಬೇಕು, ಆದರೆ ವರದಿ ಮಾಡದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಾರದು. ಸಂಪ್ರದಾಯ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಬಂದರೆ, ನ್ಯಾಯವೇ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಮೇಲುಗೈ ಹೊಂದಿದೆ.

ಪ್ರಮಾಣಂ ಲಿಖಿತಂ ಭುಕ್ತಿಃ ಸಾಕ್ಷಿಣಶ್ಚೇತಿ ಕೀರ್ತ್ತಿತಮ್ ।। ೨೫೩.

ಬರೆಹ ಸಾಕ್ಷಿ, ಸ್ವಾಧೀನ ಮತ್ತು ಸಾಕ್ಷಿಗಳು ಸತ್ಯದ ಪ್ರಮಾಣವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಏಷಾಮನ್ಯತಮಾಭಾವೇ ದಿವ್ಯಾನ್ಯತಮಮುಚ್ಯತೇ । ಸರ್ವೇಷ್ವೇವ ವಿವಾದೇಷು ಬಲವತ್ಯುತ್ತರಾ ಕ್ರಿಯಾ ।। ೨೫೩.

ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ದೈವ ಪರೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸಬೇಕು. ಎಲ್ಲ ವಿವಾದಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಉತ್ತರವೇ ಹೆಚ್ಚು ಬಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಆಧೌ ಪ್ರತಿಗ್ರಹೇ ಕ್ರೀತೇ ಯೂರ್ವಾ ತು ಬಲವತ್ತರಾ । ಪಶ್ಯತೋ ಬ್ರುವತೋ ಭೂಮೇರ್ಹಾನಿರ್ವಿಂಶತಿವಾರ್ಷಿಕೀ ।। ೨೫೩.

ಅಡಕೆ, ಸ್ವೀಕಾರ ಅಥವಾ ಖರೀದಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಸತನವೇ ಹೆಚ್ಚು ಬಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಭೂಮಿಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ, ನೋಡಿದರೂ ಅಥವಾ ಹೇಳಿದರೂ, ಇಪ್ಪತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಹಾನಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ.

ಪರೇಣ ಭುಜ್ಯಮಾನಾ ಯಾ ಧನಸ್ಯ ದಶವಾರ್ಷಿಕೀ । ಆಧಿಸೀಮೋಪನಿಃಕ್ಷೇಪಜಡವಾಚಲಧನೈರ್ವಿನಾ ।। ೨೫೩.

ಹತ್ತಾರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಬೇರೆವರು ಉಪಯೋಗಿಸಿದ ಆಸ್ತಿಗೆ, ಅಡಕೆ, ಗಡಿ, ಜಮಾ ಅಥವಾ ಸ್ಥಿರ ಆಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಹಕ್ಕು ಸಿಗುತ್ತದೆ.

ತಥೋಪನಿಧಿರಾಜಸ್ತ್ರೀಶ್ರೋತ್ರಿಯಾಣಾಂ ಧನೈರಪಿ । ಆಧ್ಯಾದೀನಾಂ ವಿಹರ್ತಾರಂ ಧನಿನೇ ದಾಪಯೇದ್ಧನಂ ।। ೨೫೩.

ಅದೇ ರೀತಿ, ರಾಜನ, ಮಹಿಳೆಯರ ಅಥವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಜಮಾ ಹಣಕ್ಕೂ, ಅಡಕೆಯಂತಹ ಆಸ್ತಿಗೂ, ಅವುಗಳನ್ನು ದುರುಪಯೋಗ ಮಾಡಿದವನು ಮಾಲೀಕನಿಗೆ ಹಣ ಪಾವತಿಸಬೇಕು.

ದಣ್ಡ್ಯ ಚ ತತ್ಸಮಂ ರಾಜ್ಞೇ ಶಕ್ತ್ಯಪೇಕ್ಷ್ಯಮಥಾಪಿ ವಾ । ಆಗಮೋಪ್ಯಧಿಕೋ ಭುಕ್ತಿಂ ವಿನಾ ಪೂರ್ವಕ್ರಮಾಗತಾಂ ।। ೨೫೩.

ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಅರ್ಹನಾದವನು ರಾಜನಿಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಷ್ಟು ಹಣವನ್ನು ಅಥವಾ ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಕೊಡಬೇಕು; ಹಳೆಯದಾಗಿ ಹೊಂದಿರದಿದ್ದರೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಲಾಭವಾಗಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನೂ ಕೊಡಬೇಕು.

ಆಗಮೋಪಿ ಬಲನ್ನೈವ ಭುಕ್ತಿಃ ಸ್ತೋಕಾಪಿ ಯತ್ರ ನ । ಆಗಮೇನ ವಿಶುದ್ಧೇನ ಭೋಗೋ ಯಾತಿ ಪ್ರಮಾಣತಾಮ್ ।। ೨೫೩.

ಸಾಕ್ಷ್ಯ ಇದ್ದರೂ ಸ್ವಲ್ಪವೂ ಉಪಯೋಗವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅದು ಬಲವಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಶುದ್ಧವಾದ ಸಾಕ್ಷ್ಯ ಇದ್ದಾಗ ಮಾತ್ರ ಆ ಸೊತ್ತಿನ ಉಪಭೋಗಕ್ಕೆ ಮಾನ್ಯತೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ.

ಅವಿಶುದ್ಧಾಗಮೋ ಭೋಗಃ ಪ್ರಾಮಾಣ್ಯಂ ನಾಧಿಗಚ್ಛತಿ। ಆಗಮಸ್ತು ಕೃತೋ ಯೇನ ಸೋಬಿಯುಕ್ತಸ್ತಮುದ್ಧರೇತ್ ।। ೨೫೩.

ಅಶುದ್ಧವಾದ ಸಾಕ್ಷ್ಯದಿಂದ ಉಪಭೋಗ ಮಾಡಿದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಮಾನ್ಯತೆ ಇಲ್ಲ; ಆದರೆ ಯಾರು ಸಾಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೋ ಮತ್ತು ಆ ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿದ್ದಾರೋ, ಅವರಿಂದ ಅದನ್ನು ಹಿಂತಿರುಗಿಸಬೇಕು.

ನ ತತ್ಸುತಸ್ತಃಸುತೋ ವಾ ಭುಕ್ತಿಸ್ತತ್ರ ಗರೀಯಸೀ । ಯೋಭಿಯುಕ್ತಃ ಪರೇತಃ ಸ್ಯಾತ್ ತಸ್ಯ ಋಕ್‌ಥಾತ್ತಮುದ್ಧರೇತ್ ।। ೨೫೩.

ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಗನಿಗೂ ಮೊಮ್ಮಗನಿಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಕ್ಕಿಲ್ಲ; ಆದರೆ ಯಾರಾದರೂ ಬೇರೆ ವ್ಯಕ್ತಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿದ್ದರೂ ಅವರು ಸತ್ತಿದ್ದರೆ ಅವರ ಆಸ್ತಿಯಿಂದ ಆ ಭಾಗವನ್ನು ಹಿಂತಿರುಗಿಸಬೇಕು.