ಅಗ್ನಿಪುರಾಣಮ್

ವಿಕ್ರೀಯ ಪಣ್ಯಂ ಮೂಲ್ಯೇನ ಕ್ರೇತ್ರೇ ಯಞ್ಚ ನ ದೀಯತೇ । ವಿಕ್ರೀಯಾಸಮ್ಪ್ರದಾನನ್ತದ್ವಿವಾದಪದಮುಚ್ಯತೇ ।। ೨೫೩.

ಯಾವುದಾದರೂ ವಸ್ತು ಮಾರಾಟವಾಗಿ ಹಣ ಪಡೆಯಬೇಕಾದಾಗ, ಮಾರುವವನಿಗೆ ಹಣ ಕೊಡದೆ ಇದ್ದರೆ, ಅದನ್ನು ಮಾರಾಟವಾದರೂ ಹಣ ಕೊಡದ ವಿವಾದ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಕ್ರೀತ್ವಾ ಮೂಲ್ಯೇನ ಯತ್ಪಣ್ಯಂ ಕ್ರೇತಾ ನ ಬಹು ಮನ್ಯತೇ । ಕ್ರೀತ್ವಾ ಮೂಲ್ಯೇನ ಯತ್ ಪಣ್ಯಂ ದುಷ್ಕ್ರೀತಂ ಮನ್ಯತೇಕ್ರಯೀ ।। ೨೫೩.

ಒಬ್ಬ ಖರೀದಿದಾರನು ಹಣ ಕೊಟ್ಟು ವಸ್ತು ಖರೀದಿಸಿದ ಮೇಲೆ, ಆ ವಸ್ತುವನ್ನು ತೃಪ್ತಿಯಿಂದ ನೋಡದೆ ಅಥವಾ ಅದು ಕೆಟ್ಟದ್ದಾಗಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದರೆ, ಅದನ್ನು ತಪ್ಪಾದ ಮಾರಾಟದ ವಿವಾದ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಪಾಖಣ್ಡನೈಗಮಾದೀನಾಂ ಸ್ಥಿತಿಃ ಸಮಯ ಉಚ್ಯತೇ । ಸಮಯಸ್ಯಾನಪಾಕರ್ಮ ತದ್ವಿವಾದಪದಂ ಸ್ಮೃತಮ್ ।। ೨೫೩.

ಪಾಕಂಡರು, ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತರರ ನಡುವೆ ಇರುವ ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ನಿಯಮಗಳು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದರೆ, ಅದನ್ನು ಒಪ್ಪಂದದ ವಿವಾದ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಸೇತುಕೇದಾರಮರ್ಯ್ಯಾದಾವಿಕೃಷ್ಟಾಕೃಷ್ಟನಿಶ್ಚಯಾಃ । ಶೇತ್ರಾಧಿಕಾರೇ ಯತ್ರ ಸ್ಯುರ್ವಿವಾದಃ ಕ್ಷೇತ್ರಜಸ್ತು ಸಃ ।। ೨೫೩.

ಹದಿಗಳು, ಹೊಲದ ಗಡಿ, ಗಡಿಯ ಮಿತಿ, ಬಿತ್ತಿದ ಮತ್ತು ಬಿತ್ತದ ಭೂಮಿಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಜಗಳ ಉಂಟಾದರೆ, ಅದನ್ನು ಭೂಮಿಯ ವಿವಾದ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ವೈವಾಹಿಕೋ ವಿಧಿಃ ಸ್ತ್ರೀಣಂ ಯತ್ರ ಪುಂಸಾಞ್ಚ ಕೀರ್ತ್ತ್ಯತೇ । ಸ್ತ್ರೀಪುಂಸಂಯೋಗಸಂಜ್ಞನ್ತು ತದ್ವಿವಾದಪದಂ ಸ್ಮೃತಮ್ ।। ೨೫೩.

ಹೆಂಗಸರು ಮತ್ತು ಗಂಡಸರ ವಿವಾಹ ನಿಯಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆ ನಡೆಯುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ, ಅದನ್ನು ಪುರುಷ ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರ ಸಂಯೋಗದ ವಿವಾದ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ವಿಭಾಗೋರ್ಥಸ್ಯ ಪೈತ್ರಸ್ಯ ಪುತ್ರೈರ್ಯಸ್ತು ಪ್ರಕಲ್ಪ್ಯತೇ । ದಾಯಭಾಗಮಿತಿ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ವಿವಾದಪದಮುಚ್ಯತೇ ।। ೨೫೩.

ಮಕ್ಕಳು ತಂದೆಯ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಮಾಡಿದ ವಿಭಾಗವನ್ನು, ದಾಯಭಾಗದ ವಿವಾದ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಸಹಸಾ ಕ್ರಿಯತೇ ಕರ್ಮ್ಮ ಯತ್ ಕಿಞ್ಚಿತ್ ಬಲದರ್ಪಿತೈಃ । ತತ್ ಸಾಹಸಮಿತಿ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ವಿವಾದಪದಮುಚ್ಯತೇ ।। ೨೫೩.

ಯಾರಾದರೂ ಬಲದಿಂದ ಅಥವಾ ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಏನಾದರೂ ಕೆಲಸವನ್ನು ತಕ್ಷಣ ಮಾಡಿದರು, ಅದನ್ನು ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಕಾರ್ಯ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅದು ವಿವಾದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.

ದೇಶಜಾತಿಕುಲಾದೀನಾಮಾಕ್ರೋಶತ್ಯಙ್ಗಸಂಯುತಮ್ । ಯದ್ವಚಃ ಪ್ರತಿಕೂಲಾರ್ಥಂ ವಾಕ್ಪಾರುಷ್ಯಂ ತದುಚ್ಯತೇ ।। ೨೫೩.

ದೇಶ, ಜಾತಿ, ಕುಲ ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅವಮಾನಗಳೊಂದಿಗೆ, ವಿರೋಧಾರ್ಥಕವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಿದರೆ, ಅದನ್ನು ವಾಕ್ಪಾರುಷ್ಯ ಅಥವಾ ಬಾಯಿಯ ಅವಮಾನ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಪರಗಾತ್ರೇಷ್ವಭಿದ್ರೋಹೋ ಹಸ್ತಪಾದಾಯುಧಾದಿಭಿಃ । ಅಗ್ನ್ಯಾದಿಭಿಶ್ಚೋಪಘಾತೈರ್ದಣ್ಡಪಾರುಷ್ಯಮುಚ್ಯತೇ ।। ೨೫೩.

ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ದೇಹದ ಮೇಲೆ ಕೈ, ಕಾಲು, ಆಯುಧ ಅಥವಾ ಬೆಂಕಿ ಮುಂತಾದವುಗಳಿಂದ ಹಾನಿ ಮಾಡಿದರೆ, ಅದನ್ನು ದಂಡಪಾರುಷ್ಯ ಅಥವಾ ದೇಹದ ಹಿಂಸೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಅಕ್ಷವರ್ಜ್ಜಶಲಾಕಾದ್ಯೈರ್ದೈವತಂ ದ್ಯೂತಭುಚ್ಯತೇ । ಪಞ್ಚಕ್ರೀಡ಼ಾವಯೋಭಿಶ್ಚ ಪ್ರಾಣಿದ್ಯೂತಸಮಾಹ್ವಯಃ ।। ೨೫೩.

ಅಡಿಕೆ, ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಕಡ್ಡಿ ಮುಂತಾದವುಗಳಿಂದ ಜುಗಾರಿ ಆಡಿದರೆ, ಅದನ್ನು ಜುಗಾರಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಐದು ವಿಧದ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಆಟಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಮಾಡಿದರೆ, ಅದನ್ನು ಪ್ರಾಣಿಜುಗಾರಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರಕೀರ್ಣಕಃ ಪುನರ್ಜ್ಞೇಯೋ ವ್ಯವಹಾರೋ ನಿರಾಶ್ರಯಃ । ಕ್ರಿಯಾಬೇದಾನ್ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ಶತಶಾಖೋ ನಿಗದ್ಯತೇ ।। ೨೫೩.

ಯಾವುದೇ ನಿಶ್ಚಿತ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರದ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ವಿಭಿನ್ನ ಪ್ರಕಾರಗಳಾಗಿ ತಿಳಿದು, ಮಾನವರ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗೆ ನೂರಾರು ಶಾಖೆಗಳಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ವ್ಯವಹಾರೋಽಷ್ಟಾದಶಪದಸ್ತೇಷಾಂ ಭೇದೋಽಥ ವೈ ಶತಮ್ । ಕ್ರಿಯಾಭೇದಾನ್ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ಶತಶಾಖೋ ನಿಗದ್ಯತೇ ।। ೨೫೩.

ವ್ಯವಹಾರಗಳು ಹದಿನೆಂಟು ವಿಧಗಳಾಗಿವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದಕ್ಕೂ ನೂರಾರು ಉಪವಿಭಾಗಗಳಿವೆ, ಮಾನವರ ವಿವಿಧ ಕ್ರಿಯೆಗಳಂತೆ.

ವ್ಯವಹಾರಾನ್ನೃಪಃ ಪಶ್ಯೇಜ್ ಜ್ಞಾನಿವಿಪ್ರೈರಕೋಪನಃ । ಶತ್ರುಮಿತ್ರಸಮಾಃ ಸಭ್ಯಾ ಅಲೋಭಾಃ ಶ್ರುತಿವೇದಿನಃ ।। ೨೫೩.

ರಾಜನು ವಿವಾದಗಳನ್ನು ಜ್ಞಾನಿಯಾದ, ಶಾಂತ ಸ್ವಭಾವದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೊಂದಿಗೆ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು. ನ್ಯಾಯಾಧಿಪತಿಗಳು ಶತ್ರು–ಮಿತ್ರರ ಬಗ್ಗೆ ಪಕ್ಷಪಾತವಿಲ್ಲದೆ, ಲೋಭವಿಲ್ಲದೆ, ವೇದಜ್ಞಾನಿಗಳಾಗಿರಬೇಕು.

ಅಪಶ್ಯತಾ೧ ಕಾರ್ಯ್ಯವಶಾತ್ ಸಭ್ಯೈರ್ವಿಪ್ರಂ ನಿಯೋಜಯೇತ್ । ರಾಗಾಲ್ಲೋಭಾದ್‌ಭಯಾದ್ವಾಪಿ ಸ್ಮೃತ್ಯಪೇತಾದಿಕಾರಿಣಃ ।। ೨೫೩.

ನ್ಯಾಯಾಧಿಪತಿಗಳು ಯಾವುದಾದರೂ ಕಾರಣದಿಂದ ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಅವರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನನ್ನು ನೇಮಿಸಬೇಕು. ಕಾಮ, ಲೋಭ ಅಥವಾ ಭಯದಿಂದ, ಅಥವಾ ಧರ್ಮವನ್ನು ತಪ್ಪಿದವರನ್ನು ನೇಮಿಸಬಾರದು.

ಸಭ್ಯಾಃ ಪೃಥಕ್ ಪೃಥಗ್ ದಣ್ಡ್ಯಾ ವಿವಾದಾದ್‌ದ್ವಿಗುಣೋ ದಮಃ । ಸ್ಮೃತ್ಯಾಚಾರವ್ಯಪೇತೇನ ಮಾರ್ಗೇಣ ಧರ್ಷಿತಃ ಪರೈಃ ।। ೨೫೩.

ನ್ಯಾಯಾಧಿಪತಿಗಳು ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರಾಗಿ ಅಥವಾ ಒಟ್ಟಾಗಿ ತಪ್ಪು ಮಾಡಿದರೆ, ಅವರಿಗೆ ದಂಡ ಎರಡು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು. ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಇತರರಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾಗಿ ನಡೆದಿದ್ದರೆ, ಅದು ದಂಡನೀಯ.

ಆವೇದಯತಿ ಯದ್ರಾಜ್ಞೇ ವ್ಯವಹಾರಪದಂ ಹಿ ತತ್। ಪ್ರತ್ಯರ್ಥಿನೋಽಗ್ರತೋ ಲೇಖ್ಯಂ ಯಥಾ ವೇದಿತಮರ್ಥಿನಾ ।। ೨೫೩.

ರಾಜನಿಗೆ ಯಾವ ವಿಷಯವನ್ನು ಅರ್ಜಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೋ, ಅದನ್ನು ವ್ಯವಹಾರ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರತಿವಾದಿಯ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು, ಅರ್ಜಿ ಮಾಡಿದವನ ತಿಳಿವಿನಂತೆ ಬರೆಯಬೇಕು.

ಸಮಾಮಾಸತದರ್ದ್ಧಾಹರ್ನಾಮಜಾತ್ಯಾದಿಚಿಹ್ನಿತಮ್ । ಶ್ರುತಾರ್ಥಸ್ಯೋತ್ತರಂ ಲೇಖ್ಯಂ ಪೂರ್ವಾವೇದಕಸನ್ನಿಧೌ ।। ೨೫೩.

ವಿಷಯವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕೇಳಿ, ದಿನಾಂಕ, ಹೆಸರು, ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಗುರುತುಗಳೊಂದಿಗೆ ಉತ್ತರವನ್ನು, ಮೊದಲು ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದವನ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಬರೆಯಬೇಕು.

ತತೋಽರ್ಥೀ ಲೇಖಯೇತ್ಸದ್ಯಃ ಪ್ರತಿಜ್ಞಾತಾರ್ಥಸಾಧನಮ್ । ತತ್ಸಿದ್ಧೌ ಸಿದ್ಧಿಮಾಪ್ನೋತಿ ವಿಪರೀತಮತೋಽನ್ಯಥಾ ।। ೨೫೩.

ಆದಮೇಲೆ, ಯಾವನು ಬೇಡಿಕೆ ಇಟ್ಟಿದ್ದಾನೋ ಅವನು ತಕ್ಷಣವೇ ತನ್ನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯ ವಿಷಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಬೇಕಾದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಬರೆಯಬೇಕು. ಅದು ಸಾಧಿಸಿದರೆ ಅವನು ಯಶಸ್ಸು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ವಿಫಲತೆ ಎದುರಾಗುತ್ತದೆ.

ಚತುಷ್ಪಾದ್ವ್ಯವಹಾರೋಯಂ ವಿವಾದೇಷೂಪದರ್ಶಿತಃ । ಅಭಿಯೋಗಮನಿಸ್ತೀರ್ಯ್ಯನೈನಂ ಪ್ರತ್ಯಬಿಯೋಜಯೇತ್ ।। ೨೫೩.

ನಾಲ್ಕು ಹಂತಗಳ ಈ ವಿಧಾನವನ್ನು ವಿವಾದಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಸರಿಸಲು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಮೊದಲು ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದವನ ಮಾತು ಕೇಳಿ, ನಂತರ ಅದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರ ನೀಡಬೇಕು.

ಅಭಿಯುಕ್ತಞ್ಚ ನಾನ್ಯೇನ ತ್ಯಕ್ತಂ ವಿಪ್ರಕೃತಿಂ ನಯೇತ್ । ಕುರ್ಯ್ಯಾತ್ ಪ್ರತ್ಯಭಿಯೋಗನ್ತು ಕಲಹೇ ಸಾಹಸೇಷು ಚ ।। ೨೫೩.

ಆರೋಪಿತನನ್ನು, ಅವನು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡ ಬಳಿಕ ತಪ್ಪು ಮಾಡದೆ ಇದ್ದರೆ, ಬೇರೆ ಯಾರೂ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಬಾರದು. ಆದರೆ ಜಗಳ ಅಥವಾ ಹಿಂಸಾಚಾರದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯುತ್ತರದ ಆರೋಪ ಮಾಡಬಹುದು.

ಉಭಯೋಃ ಪ್ರತಿಭೂರ್ಗ್ರಾಹ್ಯಃ ಸಮರ್ಥಃ ಕಾರ್ಯ್ಯನಿರ್ಗಯೇ । ನಿಹ್ನವೇ ಭಾವಿತೋ ದದ್ಯಾದ್ಧನಂ ರಾಜ್ಞೇ ತು ತತ್ಸಮಮ್ ।। ೨೫೩.

ವಿಷಯವನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲು ಇಬ್ಬರಲ್ಲಿಯೂ ಸಮರ್ಥವಾದ ಜಾಮೀನನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಯಾರಾದರೂ ಸತ್ಯವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆಂದು ಅನುಮಾನವಾದರೆ, ಆ ಜಾಮೀನು ರಾಜನಿಗೆ ಸಮಾನ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಪಾವತಿಸಬೇಕು.

ಮಿಥ್ಯಾಭಿಯೋಗಾದ್ ದ್ವಿಗುಣಮಭಿಯೋಗಾದ್ಧನಂ ಹರೇತ್ । ಸಾಹಸಸ್ತೇಯಪಾರುಷ್ಯೇಷ್ವಭಿಶಾಪಾತ್ಯಯೇ ಸ್ತ್ರಿಯಾಃ ।। ೨೫೩.

ತಪ್ಪು ಆರೋಪ ಮಾಡಿದರೆ, ಕೇಳಿದ ಮೊತ್ತದ ಎರಡು ಪಟ್ಟು ದಂಡ ವಿಧಿಸಬೇಕು. ಹಿಂಸಾಚಾರ, ಕಳ್ಳತನ, ನಿಂದನೆ, ಶಾಪ ಅಥವಾ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಂಬಂಧದ ಅಪರಾಧಗಳಲ್ಲಿ ನಿಯಮಾನುಸಾರ ದಂಡ ವಿಧಿಸಬೇಕು.

ವಿಚಾರಯೇತ್ಯದ್ಯ ಏವ ಕಾಲೋಽನ್ಯತ್ರೇಛಯಾ ಸ್ಮೃತಃ । ದೇಶದೇಶಾನ್ತರಂ ಯಾತಿ ಸೃಕ್ಕಣೀ ಪರಿಲೇಢಿ ಚ ।। ೨೫೩.

ಯಾರಾದರೂ 'ಇದು ಈಗಲೇ ವಿಚಾರಿಸಬೇಕು' ಎಂದರೆ ತಕ್ಷಣವೇ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಯಬೇಕು. ಇಲ್ಲವಾದರೆ, ಅವನು ಬೇರೆ ಊರಿಗೆ ಹೋದಾಗ ಅಥವಾ ತುಟಿಯನ್ನು ಚಪ್ಪಳಿಸಿದಾಗ ಅವನ ಇಚ್ಛೆಗೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಸಮಯವನ್ನು ನಿಗದಿ ಮಾಡಬಹುದು.

ಲಲಾಟಂ ಸ್ವಿದ್ಯತೇ ಚಾಸ್ಯ ಮುಖವೈವರ್ಣ್ಯಮೇವ ಚ । ಸ್ವಭಾವಾದ್ವಿಕೃತಂ ಗಚ್ಛೇನ್ಮನೋವಾಕ್‌ಕಾಯಕರ್ಮಭಿಃ ।। ೨೫೩.

ಅವನ ನುಣುಪು ಬೆವರುತ್ತದೆ, ಮುಖ ಬಣ್ಣ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವನು ಸ್ವಭಾವದಿಂದಲೇ ಮನಸ್ಸು, ಮಾತು ಮತ್ತು ದೇಹದಲ್ಲಿ ಗೊಂದಲಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಅಭಿಯೋಗೇಽಥ ವಾ ಸಾಕ್ಷ್ಯೇ ವಾಗ್ದುಷ್ಟಂ ಪರಿಕೀರ್ತ್ತಿತಃ । ಸನ್ದಿಗ್ಧಾರ್ಥಂ ಸ್ವತನ್ತ್ರೋ ಯಃ ಸಾಧಯೇದ್ಯಶ್ಚ ನಿಷ್ಪತೇತ್ ।। ೨೫೩.

ಅರ್ಜಿ ಅಥವಾ ಸಾಕ್ಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಯಾರ ಮಾತು ತಪ್ಪಾಗಿದೆಯೋ ಅವನನ್ನು ಹಾಗೆ ಘೋಷಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಯಾರು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಸಂಶಯಾಸ್ಪದ ವಿಷಯವನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುತ್ತಾರೋ ಅಥವಾ ಹಿಂದೆ ಸರಿಯುತ್ತಾರೋ, ಅವರನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ನ ಚಾಹೂತೋ ವದೇತ್ ಕಿಞ್ಚಿದ್ಧನೀ ದಣ್ಡ್ಯಶ್ಚ ಸ ಸ್ಮೃತಃ । ಸಾಕ್ಷಿಷೂಭಯತಃ ಸತ್ಸು ಸಾಕ್ಷಿಣಃ ಪೂರ್ವವಾದಿನಃ ।। ೨೫೩.

ಕರೆದ ಸಾಲಗಾರನು ಏನೂ ಹೇಳದೆ ಇದ್ದರೆ ಅವನು ದಂಡನೀಯನೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಬ್ಬರ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿಯೂ ಸಾಕ್ಷಿಗಳು ಇದ್ದರೆ, ಮೊದಲು ಅರ್ಜಿ ಹಾಕಿದವನ ಸಾಕ್ಷಿಗಳು ಮಾತನಾಡಬೇಕು.

ಪೂರ್ವಪಕ್ಷೇಽಧರೀಭೂತೇ ಭವನ್ತ್ಯುತ್ತರವಾದಿನಃ । ಸಗಣಶ್ಚೇದ್ವಿವಾದಃ ಸ್ಯಾತ್ತತ್ರ ಹೀನನ್ತು ದಾಪಯೇತ್ ।। ೨೫೩.

ಮೊದಲ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಲಾಗದಿದ್ದರೆ, ಉತ್ತರದವರು ತಮ್ಮ ಮಾತು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ವಿವಾದವು ಗುಂಪಿನವರೊಂದಿಗೆ ಇದ್ದರೆ, ಕಡಿಮೆ ಭಾಗವಿರುವವನು ಪಾವತಿಸಬೇಕು.

ದತ್ತಂ ಪಣಂ ವಸುಞ್ಚೈವ ಧನಿನೋ ಧನಮೇವ ಚ। ಛಲನ್ನಿರಸ್ಯ ದೂತೇನ ವ್ಯವಹಾರಾನ್ನಯೇನ್ನೃಪಃ ।। ೨೫೩.

ಕೊಟ್ಟ ಹಣ, ವಸ್ತುಗಳು ಅಥವಾ ಸಾಲವನ್ನು ಯಾರಾದರೂ ನಿರಾಕರಿಸಿದರೆ, ರಾಜನು ದೂತನ ಮೂಲಕ ನ್ಯಾಯದ ಪ್ರಕಾರ ವಾಪಸು ಪಡೆಯಬೇಕು.

ಭೂತಮಪ್ಯರ್ಥಮಪ್ಯಸ್ತಂ ಹೀಯತೇ ವ್ಯವಹಾರತಃ । ನಿಹ್ನತೇ ನಿಖಿಲಾನೇಕಮೇಕದೇಶವಿಭಾವಿತಮ್ ।। ೨೫೩.

ನೈಜವಾದ ಅಥವಾ ಹಳೆಯ ವಿಷಯವೂ ನ್ಯಾಯದ ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಥವಾ ಭಾಗಶಃ ನಿರಾಕರಿಸಿದರೆ ಅಥವಾ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರೆ ಕಳೆದುಹೋಗಬಹುದು.