ಅಗ್ನಿಪುರಾಣಮ್

ತ್ರಿಯೋನಿಃ ಕೀರ್ತ್ಯತೇ ತೇನ ತ್ರಯಮೇತದ್ವಿವಾದಕೃತ್ । ದ್ವ್ಯಭಿಯೋಗಸ್ತು ವಿಜ್ಞೇಯಃ ಶಙ್ಕಾತತ್ತ್ವಾಭಿಯೋಗತಃ ।। ೨೫೩.

ಮೂರು ಮೂಲಗಳು ಹೀಗೆ ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ, ಈ ಮೂರುಗಳಿಂದ ವ್ಯಾಜ್ಯಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ; ಎರಡು ವಿಧದ ವ್ಯಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು: ಅನುಮಾನದಿಂದ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತವದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸುವದು.

ಶಙ್ಕಾಷಡ್‌ಭಿಸ್ತು ಸಂಸರ್ಗಾತ್ತತ್ತ್ವಷೋಢ಼ಾದಿದರ್ಶಣಾತ್ । ಪಜ್ಞದ್ವಯಾಭಿಸಮ್ಬನ್ಧಾದ್‌ದ್ವಿದ್ವಾರಃ ಸಮುದಾಹೃತಃ ।। ೨೫೩.

ಅನುಮಾನವು ಆರು ವಿಧದ ಸಂಪರ್ಕದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ, ವಾಸ್ತವವು ಅರ್ಹತೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ; ಎರಡು ವಿಧದ ಜ್ಞಾನಗಳ ಸಂಬಂಧದಿಂದ ಎರಡು ಬಾಗಿಲುಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಪೂರ್ವವಾದಸ್ತಯೋಃ ಪಕ್ಷಃ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷಸ್ತ್ವನನ್ತರಃ । ಭೂತಚ್ಛಲಾನುಸಾರಿತ್ವಾದ್‌ದ್ವಿಗತಿಃ ಸಮುದಾಹೃತಾ ।। ೨೫೩.

ಈ ಎರಡರಲ್ಲಿ, ಮೊದಲನೆಯದು ವಾದ, ನಂತರದದು ಪ್ರತಿವಾದ; ಸತ್ಯ ಅಥವಾ ಮೋಸದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಎರಡು ಮಾರ್ಗಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಋಣನ್ದೇಯಮದೇಯಞ್ಚ ಯೇನ ಯತ್ರ ಯಥಾ ಚ ಯತ್ । ದಾನಗ್ರಹಣಘರ್ಮಶ್ಚ ಋಣಾದಾನಮಿತಿ ಸ್ಮೃತಮ್ ।। ೨೫೩.

ಋಣ, ಕೊಡಬೇಕಾದದು, ಕೊಡಬಾರದದು, ಯಾರು, ಎಲ್ಲಿ, ಹೇಗೆ ಮತ್ತು ಏನು; ಕೊಡುಗೆ, ಸ್ವೀಕಾರ ಮತ್ತು ಬಾಧ್ಯತೆ—ಇವುಗಳನ್ನು ಋಣಸ್ವೀಕಾರವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಸ್ವದ್ರವ್ಯಂ ಯತ್ರ ವಿಶ್ರಮ್ಭಾನ್ನಿಕ್ಷಿಪತ್ಯವಿಶಙ್ಕಿತಃ । ನಿಕ್ಷಏಪನ್ನಾಮತತ್ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ವ್ಯವಹಾರಪದಮ್ಬುಧೈಃ ।। ೨೫೩.

ಯಾವಾಗ ಒಬ್ಬನು ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ವಸ್ತುವನ್ನು ವಿಶ್ವಾಸದಿಂದ, ಅನುಮಾನವಿಲ್ಲದೆ ಇಡುತ್ತಾನೋ, ಅದನ್ನು ನಿಕ್ಷೇಪವೆಂದು ನ್ಯಾಯಪಂಡಿತರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ವಣಿಕ್ಪ್ರಭೃತಯೋ ಯತ್ರ ಕರ್ಮ ಸಮ್ಭೂಯ ಕುರ್ವತೇ । ತತ್ಸಮ್ಭೂಯಸಮುತ್ಥಾನಂ ವ್ಯವಹಾರಪದಂ ವಿದುಃ ।। ೨೫೩.

ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತರರು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವಾಗ, ಆ ಸಹಕಾರದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವದು ನ್ಯಾಯವಿಷಯವೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ದತ್ತ್ವಾ ದ್ರವ್ಯಞ್ಚ ಚಸಮ್ಯಗ್ಯಃ ಪುನರಾದಾತುಮಿಚ್ಛತಿ । ದತ್ತ್ವಾಪ್ರದಾನಿಕಂ ನಾಮ ತದ್ವಿವಾದಪದಂ ಸ್ಮೃತಮ್ ।। ೨೫೩.

ಯಾರಾದರೂ ಸರಿಯಾಗಿ ವಸ್ತುವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು, ಮತ್ತೆ ಅದನ್ನು ಹಿಂತಿರುಗಿಸಬೇಕೆಂದು ಬಯಸಿದರೆ, ಅದನ್ನು 'ಕೊಟ್ಟದು ಮರಳಿಸದದು' ಎಂದು ವ್ಯಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಅಭ್ಯುಪೇತ್ಯ ಚ ಶುಶ್ರೂಷಾಂ ಯಸ್ತಾಂ ನ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ । ಅಶುಶ್ರೂಷಾಬ್ಯುಪೇತ್ಯೈತದ್ವಿವಾದಪದಮುಚ್ಯತೇ ।। ೨೫೩.

ಯಾರಾದರೂ ಸೇವೆ ಮಾಡಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡು, ಆ ಸೇವೆಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸದೆ ಇದ್ದರೆ, ಅದನ್ನು 'ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡು ಸೇವೆ ಮಾಡದದು' ಎಂದು ವ್ಯಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಭೃತ್ಯಾನಾಂ ವೇತನಸ್ಯೋಕ್ತಾದಾನಾದಾನವಿಧಿಕ್ರಿಯಾ । ವೇತನಸ್ಯಾನಪಾಕರ್ಮ ತದ್ವಿವಾದಪದಂ ಸ್ಮೃತಮ್ ।। ೨೫೩.

ಭೃತ್ಯರಿಗೆ ವೇತನವನ್ನು ಕೊಡಲು ಮತ್ತು ಪಡೆಯಲು ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದ ವಿಧಾನ; ವೇತನವನ್ನು ಕೊಡದೆ ಇರುವದು ವ್ಯಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ನಿಕ್ಷಿಪ್ತಂ ವಾ ಪರದ್ರವ್ಯಂ ನಷ್ಟಂ ಲಬ್ಧ್ವಾ ಪ್ರಹೃತ್ಯ ವಾ । ವಿಕ್ರೀಯತೇ ಪರೋಕ್ಷಂ ಯತ್ ಸ ಜ್ಞೇಯೋಽಸ್ವಾಮಿವಿಕ್ರಯಃ ।। ೨೫೩.

ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ವಸ್ತು ಕಳೆದುಹೋದರೂ ಅಥವಾ ಯಾರಾದರೂ ಇಟ್ಟಿದ್ದರೂ, ಅದನ್ನು ಯಾರೋ ಹುಡುಕಿ ಅಥವಾ ಬಲವಂತದಿಂದ ತೆಗೆದು, ಗುಪ್ತವಾಗಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿದರೆ, ಅದನ್ನು ಪರದ್ರವ್ಯವನ್ನು ಅನಧಿಕೃತವಾಗಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿದಂತಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ವಿಕ್ರೀಯ ಪಣ್ಯಂ ಮೂಲ್ಯೇನ ಕ್ರೇತ್ರೇ ಯಞ್ಚ ನ ದೀಯತೇ । ವಿಕ್ರೀಯಾಸಮ್ಪ್ರದಾನನ್ತದ್ವಿವಾದಪದಮುಚ್ಯತೇ ।। ೨೫೩.

ಯಾವುದಾದರೂ ವಸ್ತು ಮಾರಾಟವಾಗಿ ಹಣ ಪಡೆಯಬೇಕಾದಾಗ, ಮಾರುವವನಿಗೆ ಹಣ ಕೊಡದೆ ಇದ್ದರೆ, ಅದನ್ನು ಮಾರಾಟವಾದರೂ ಹಣ ಕೊಡದ ವಿವಾದ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಕ್ರೀತ್ವಾ ಮೂಲ್ಯೇನ ಯತ್ಪಣ್ಯಂ ಕ್ರೇತಾ ನ ಬಹು ಮನ್ಯತೇ । ಕ್ರೀತ್ವಾ ಮೂಲ್ಯೇನ ಯತ್ ಪಣ್ಯಂ ದುಷ್ಕ್ರೀತಂ ಮನ್ಯತೇಕ್ರಯೀ ।। ೨೫೩.

ಒಬ್ಬ ಖರೀದಿದಾರನು ಹಣ ಕೊಟ್ಟು ವಸ್ತು ಖರೀದಿಸಿದ ಮೇಲೆ, ಆ ವಸ್ತುವನ್ನು ತೃಪ್ತಿಯಿಂದ ನೋಡದೆ ಅಥವಾ ಅದು ಕೆಟ್ಟದ್ದಾಗಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದರೆ, ಅದನ್ನು ತಪ್ಪಾದ ಮಾರಾಟದ ವಿವಾದ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಪಾಖಣ್ಡನೈಗಮಾದೀನಾಂ ಸ್ಥಿತಿಃ ಸಮಯ ಉಚ್ಯತೇ । ಸಮಯಸ್ಯಾನಪಾಕರ್ಮ ತದ್ವಿವಾದಪದಂ ಸ್ಮೃತಮ್ ।। ೨೫೩.

ಪಾಕಂಡರು, ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತರರ ನಡುವೆ ಇರುವ ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ನಿಯಮಗಳು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದರೆ, ಅದನ್ನು ಒಪ್ಪಂದದ ವಿವಾದ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಸೇತುಕೇದಾರಮರ್ಯ್ಯಾದಾವಿಕೃಷ್ಟಾಕೃಷ್ಟನಿಶ್ಚಯಾಃ । ಶೇತ್ರಾಧಿಕಾರೇ ಯತ್ರ ಸ್ಯುರ್ವಿವಾದಃ ಕ್ಷೇತ್ರಜಸ್ತು ಸಃ ।। ೨೫೩.

ಹದಿಗಳು, ಹೊಲದ ಗಡಿ, ಗಡಿಯ ಮಿತಿ, ಬಿತ್ತಿದ ಮತ್ತು ಬಿತ್ತದ ಭೂಮಿಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಜಗಳ ಉಂಟಾದರೆ, ಅದನ್ನು ಭೂಮಿಯ ವಿವಾದ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ವೈವಾಹಿಕೋ ವಿಧಿಃ ಸ್ತ್ರೀಣಂ ಯತ್ರ ಪುಂಸಾಞ್ಚ ಕೀರ್ತ್ತ್ಯತೇ । ಸ್ತ್ರೀಪುಂಸಂಯೋಗಸಂಜ್ಞನ್ತು ತದ್ವಿವಾದಪದಂ ಸ್ಮೃತಮ್ ।। ೨೫೩.

ಹೆಂಗಸರು ಮತ್ತು ಗಂಡಸರ ವಿವಾಹ ನಿಯಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆ ನಡೆಯುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ, ಅದನ್ನು ಪುರುಷ ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರ ಸಂಯೋಗದ ವಿವಾದ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ವಿಭಾಗೋರ್ಥಸ್ಯ ಪೈತ್ರಸ್ಯ ಪುತ್ರೈರ್ಯಸ್ತು ಪ್ರಕಲ್ಪ್ಯತೇ । ದಾಯಭಾಗಮಿತಿ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ವಿವಾದಪದಮುಚ್ಯತೇ ।। ೨೫೩.

ಮಕ್ಕಳು ತಂದೆಯ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಮಾಡಿದ ವಿಭಾಗವನ್ನು, ದಾಯಭಾಗದ ವಿವಾದ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಸಹಸಾ ಕ್ರಿಯತೇ ಕರ್ಮ್ಮ ಯತ್ ಕಿಞ್ಚಿತ್ ಬಲದರ್ಪಿತೈಃ । ತತ್ ಸಾಹಸಮಿತಿ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ವಿವಾದಪದಮುಚ್ಯತೇ ।। ೨೫೩.

ಯಾರಾದರೂ ಬಲದಿಂದ ಅಥವಾ ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಏನಾದರೂ ಕೆಲಸವನ್ನು ತಕ್ಷಣ ಮಾಡಿದರು, ಅದನ್ನು ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಕಾರ್ಯ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅದು ವಿವಾದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.

ದೇಶಜಾತಿಕುಲಾದೀನಾಮಾಕ್ರೋಶತ್ಯಙ್ಗಸಂಯುತಮ್ । ಯದ್ವಚಃ ಪ್ರತಿಕೂಲಾರ್ಥಂ ವಾಕ್ಪಾರುಷ್ಯಂ ತದುಚ್ಯತೇ ।। ೨೫೩.

ದೇಶ, ಜಾತಿ, ಕುಲ ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅವಮಾನಗಳೊಂದಿಗೆ, ವಿರೋಧಾರ್ಥಕವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಿದರೆ, ಅದನ್ನು ವಾಕ್ಪಾರುಷ್ಯ ಅಥವಾ ಬಾಯಿಯ ಅವಮಾನ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಪರಗಾತ್ರೇಷ್ವಭಿದ್ರೋಹೋ ಹಸ್ತಪಾದಾಯುಧಾದಿಭಿಃ । ಅಗ್ನ್ಯಾದಿಭಿಶ್ಚೋಪಘಾತೈರ್ದಣ್ಡಪಾರುಷ್ಯಮುಚ್ಯತೇ ।। ೨೫೩.

ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ದೇಹದ ಮೇಲೆ ಕೈ, ಕಾಲು, ಆಯುಧ ಅಥವಾ ಬೆಂಕಿ ಮುಂತಾದವುಗಳಿಂದ ಹಾನಿ ಮಾಡಿದರೆ, ಅದನ್ನು ದಂಡಪಾರುಷ್ಯ ಅಥವಾ ದೇಹದ ಹಿಂಸೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಅಕ್ಷವರ್ಜ್ಜಶಲಾಕಾದ್ಯೈರ್ದೈವತಂ ದ್ಯೂತಭುಚ್ಯತೇ । ಪಞ್ಚಕ್ರೀಡ಼ಾವಯೋಭಿಶ್ಚ ಪ್ರಾಣಿದ್ಯೂತಸಮಾಹ್ವಯಃ ।। ೨೫೩.

ಅಡಿಕೆ, ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಕಡ್ಡಿ ಮುಂತಾದವುಗಳಿಂದ ಜುಗಾರಿ ಆಡಿದರೆ, ಅದನ್ನು ಜುಗಾರಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಐದು ವಿಧದ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಆಟಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಮಾಡಿದರೆ, ಅದನ್ನು ಪ್ರಾಣಿಜುಗಾರಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರಕೀರ್ಣಕಃ ಪುನರ್ಜ್ಞೇಯೋ ವ್ಯವಹಾರೋ ನಿರಾಶ್ರಯಃ । ಕ್ರಿಯಾಬೇದಾನ್ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ಶತಶಾಖೋ ನಿಗದ್ಯತೇ ।। ೨೫೩.

ಯಾವುದೇ ನಿಶ್ಚಿತ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರದ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ವಿಭಿನ್ನ ಪ್ರಕಾರಗಳಾಗಿ ತಿಳಿದು, ಮಾನವರ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗೆ ನೂರಾರು ಶಾಖೆಗಳಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ವ್ಯವಹಾರೋಽಷ್ಟಾದಶಪದಸ್ತೇಷಾಂ ಭೇದೋಽಥ ವೈ ಶತಮ್ । ಕ್ರಿಯಾಭೇದಾನ್ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ಶತಶಾಖೋ ನಿಗದ್ಯತೇ ।। ೨೫೩.

ವ್ಯವಹಾರಗಳು ಹದಿನೆಂಟು ವಿಧಗಳಾಗಿವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದಕ್ಕೂ ನೂರಾರು ಉಪವಿಭಾಗಗಳಿವೆ, ಮಾನವರ ವಿವಿಧ ಕ್ರಿಯೆಗಳಂತೆ.

ವ್ಯವಹಾರಾನ್ನೃಪಃ ಪಶ್ಯೇಜ್ ಜ್ಞಾನಿವಿಪ್ರೈರಕೋಪನಃ । ಶತ್ರುಮಿತ್ರಸಮಾಃ ಸಭ್ಯಾ ಅಲೋಭಾಃ ಶ್ರುತಿವೇದಿನಃ ।। ೨೫೩.

ರಾಜನು ವಿವಾದಗಳನ್ನು ಜ್ಞಾನಿಯಾದ, ಶಾಂತ ಸ್ವಭಾವದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೊಂದಿಗೆ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು. ನ್ಯಾಯಾಧಿಪತಿಗಳು ಶತ್ರು–ಮಿತ್ರರ ಬಗ್ಗೆ ಪಕ್ಷಪಾತವಿಲ್ಲದೆ, ಲೋಭವಿಲ್ಲದೆ, ವೇದಜ್ಞಾನಿಗಳಾಗಿರಬೇಕು.

ಅಪಶ್ಯತಾ೧ ಕಾರ್ಯ್ಯವಶಾತ್ ಸಭ್ಯೈರ್ವಿಪ್ರಂ ನಿಯೋಜಯೇತ್ । ರಾಗಾಲ್ಲೋಭಾದ್‌ಭಯಾದ್ವಾಪಿ ಸ್ಮೃತ್ಯಪೇತಾದಿಕಾರಿಣಃ ।। ೨೫೩.

ನ್ಯಾಯಾಧಿಪತಿಗಳು ಯಾವುದಾದರೂ ಕಾರಣದಿಂದ ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಅವರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನನ್ನು ನೇಮಿಸಬೇಕು. ಕಾಮ, ಲೋಭ ಅಥವಾ ಭಯದಿಂದ, ಅಥವಾ ಧರ್ಮವನ್ನು ತಪ್ಪಿದವರನ್ನು ನೇಮಿಸಬಾರದು.

ಸಭ್ಯಾಃ ಪೃಥಕ್ ಪೃಥಗ್ ದಣ್ಡ್ಯಾ ವಿವಾದಾದ್‌ದ್ವಿಗುಣೋ ದಮಃ । ಸ್ಮೃತ್ಯಾಚಾರವ್ಯಪೇತೇನ ಮಾರ್ಗೇಣ ಧರ್ಷಿತಃ ಪರೈಃ ।। ೨೫೩.

ನ್ಯಾಯಾಧಿಪತಿಗಳು ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರಾಗಿ ಅಥವಾ ಒಟ್ಟಾಗಿ ತಪ್ಪು ಮಾಡಿದರೆ, ಅವರಿಗೆ ದಂಡ ಎರಡು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು. ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಇತರರಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾಗಿ ನಡೆದಿದ್ದರೆ, ಅದು ದಂಡನೀಯ.

ಆವೇದಯತಿ ಯದ್ರಾಜ್ಞೇ ವ್ಯವಹಾರಪದಂ ಹಿ ತತ್। ಪ್ರತ್ಯರ್ಥಿನೋಽಗ್ರತೋ ಲೇಖ್ಯಂ ಯಥಾ ವೇದಿತಮರ್ಥಿನಾ ।। ೨೫೩.

ರಾಜನಿಗೆ ಯಾವ ವಿಷಯವನ್ನು ಅರ್ಜಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೋ, ಅದನ್ನು ವ್ಯವಹಾರ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರತಿವಾದಿಯ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು, ಅರ್ಜಿ ಮಾಡಿದವನ ತಿಳಿವಿನಂತೆ ಬರೆಯಬೇಕು.

ಸಮಾಮಾಸತದರ್ದ್ಧಾಹರ್ನಾಮಜಾತ್ಯಾದಿಚಿಹ್ನಿತಮ್ । ಶ್ರುತಾರ್ಥಸ್ಯೋತ್ತರಂ ಲೇಖ್ಯಂ ಪೂರ್ವಾವೇದಕಸನ್ನಿಧೌ ।। ೨೫೩.

ವಿಷಯವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕೇಳಿ, ದಿನಾಂಕ, ಹೆಸರು, ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಗುರುತುಗಳೊಂದಿಗೆ ಉತ್ತರವನ್ನು, ಮೊದಲು ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದವನ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಬರೆಯಬೇಕು.

ತತೋಽರ್ಥೀ ಲೇಖಯೇತ್ಸದ್ಯಃ ಪ್ರತಿಜ್ಞಾತಾರ್ಥಸಾಧನಮ್ । ತತ್ಸಿದ್ಧೌ ಸಿದ್ಧಿಮಾಪ್ನೋತಿ ವಿಪರೀತಮತೋಽನ್ಯಥಾ ।। ೨೫೩.

ಆದಮೇಲೆ, ಯಾವನು ಬೇಡಿಕೆ ಇಟ್ಟಿದ್ದಾನೋ ಅವನು ತಕ್ಷಣವೇ ತನ್ನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯ ವಿಷಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಬೇಕಾದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಬರೆಯಬೇಕು. ಅದು ಸಾಧಿಸಿದರೆ ಅವನು ಯಶಸ್ಸು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ವಿಫಲತೆ ಎದುರಾಗುತ್ತದೆ.

ಚತುಷ್ಪಾದ್ವ್ಯವಹಾರೋಯಂ ವಿವಾದೇಷೂಪದರ್ಶಿತಃ । ಅಭಿಯೋಗಮನಿಸ್ತೀರ್ಯ್ಯನೈನಂ ಪ್ರತ್ಯಬಿಯೋಜಯೇತ್ ।। ೨೫೩.

ನಾಲ್ಕು ಹಂತಗಳ ಈ ವಿಧಾನವನ್ನು ವಿವಾದಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಸರಿಸಲು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಮೊದಲು ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದವನ ಮಾತು ಕೇಳಿ, ನಂತರ ಅದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರ ನೀಡಬೇಕು.