ಅಗ್ನಿಪುರಾಣಮ್

ಧನ್ವಿನೋ ರಕ್ಷಣಾರ್ಥಾಯ ಚರ್ಮಿಣನ್ತು೬ ನಿಯೋಜಯೇತ್ । ಸ್ವಮನ್ತ್ರೈಃ ಶಸ್ತ್ರಮಭ್ಯರ್ಚ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರಾನ್ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಮೋಹನಂ ।। ೨೫೨.

ಧನುರ್ವಿದ್ವಾಂಸನ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಚರ್ಮಧಾರಿಯನ್ನು ನೇಮಿಸಬೇಕು; ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಆಯುಧವನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ, ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನೂ ಮೋಹಗೊಳಿಸುವ ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕು.

ಅಗ್ನಿರುವಾಚ ವ್ಯವಹಾರಂ ಪ್ರವಕ್ಷಅಯಾಮಿ ನಯಾನಯವಿವೇಕದಂ । ಚತುಷ್ಪಾಚ್ಚ ಚತುಃಸ್ಥಾನಶ್ಚತುಃಸಾಧನ ಉಚ್ಯತೇ ।। ೨೫೩.

ಅಗ್ನಿ ಹೇಳಿದನು: ನಾನು ನ್ಯಾಯವಿಧಾನವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ, ಇದು ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಅಧರ್ಮವನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಆಧಾರಗಳು, ನಾಲ್ಕು ಸ್ಥಾನಗಳು ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ಸಾಧನಗಳಿರುವುದೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಚತುರ್ಹಿತಶ್ಚತುರ್ವ್ಯಾಪೀ ಚತುಷ್ಕಾರೀ ಚಕೀತ್ತರ್ಯತೇ । ಅಷ್ಟಾಹ್ಗೋಽಷ್ಟಾದಶಪದಃ ಶತಶಾಖಸ್ತಥೈವ ಚ ।। ೨೫೩.

ಇದು ನಾಲ್ಕು ವಿಧದ ಹಿತ, ನಾಲ್ಕು ವಿಧದ ವ್ಯಾಪ್ತಿ, ನಾಲ್ಕು ವಿಧದ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಅಂಗಗಳು, ಹದಿನೆಂಟು ವಿಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ನೂರು ಶಾಖೆಗಳಿವೆ.

ತ್ರಿಯೋನಿರ್ದ್ವ್ಯಭಿಯೋಗಶ್ಚ ದ್ವಿದ್ವಾರೋ ದ್ವಿಗತಿಸ್ತಥಾ । ಧರ್ಮಶ್ಚ ವ್ಯವಹಾರಶ್ಚ ಚರಿತ್ರಂ ರಾಜಶಾಸನಂ ।। ೨೫೩.

ಮೂರು ಮೂಲಗಳು, ಎರಡು ವಿಧದ ವ್ಯಾಜ್ಯಗಳು, ಎರಡು ಬಾಗಿಲುಗಳು ಮತ್ತು ಎರಡು ಮಾರ್ಗಗಳಿವೆ; ಧರ್ಮ, ನ್ಯಾಯವಿಧಾನ, ಆಚರಣೆ ಮತ್ತು ರಾಜಾಜ್ಞೆ ಇವೆ.

ಚತುಷ್ಪಾದ್ವ್ಯವಹಾರಾಣಾಮುತ್ತರಃ ಪೂರ್ವಸಾಧಕಃ । ತತ್ರ ಸತ್ಯೇ ಸ್ಥಿತೋ ಧರ್ಮೋ ಬ್ಯವಹಾರಸ್ತು ಸಾಕ್ಷಿಷು ।। ೨೫೩.

ನ್ಯಾಯವಿಧಾನದ ನಾಲ್ಕು ಆಧಾರಗಳಲ್ಲಿ, ಕೊನೆಯದು ಮೊದಲನೆಯದನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸುತ್ತದೆ; ಇಲ್ಲಿ ಧರ್ಮವು ಸತ್ಯದಲ್ಲಿ ನೆಲಸಿದೆ, ನ್ಯಾಯವಿಧಾನವು ಸಾಕ್ಷಿಗಳ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿದೆ.

ಚರಿತ್ರಂ ಸಙ್‌ಗ್ರಹೇ ಪುಂಸಾಂ ರಾಜಾಜ್ಞಾಯಾನ್ತು ಶಾಸನಂ । ಸಾಮಾಭ್ಯುಪಾಯಸಾಧ್ಯತ್ವಾಚ್ಚತುಃಸಾಧನ ಉಚ್ಯತೇ ।। ೨೫೩.

ಆಚರಣೆ ಎಂದರೆ ಜನರ ಒಟ್ಟೂ ನಡೆ, ರಾಜಾಜ್ಞೆ ಎಂದರೆ ರಾಜನ ಆದೇಶ; ಇದು ನಾಲ್ಕು ಸಾಧನಗಳಿಂದ ಸಾಧಿಸಲಾಗುವುದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಹೀಗೆ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಚತುರ್ಣಾಮಾಶ್ರಮಾಣಾಞ್ಚ ರಕ್ಷಣಾತ್ಸ ಚತುರ್ಹಿತಃ । ಕರ್ತ್ತಾರಂ ಸಾಕ್ಷಇಣಶ್ಚೈವ ಸತ್ಯಾನ್ರಾಜಾನಮೇವ ಚ ।। ೨೫೩.

ನಾಲ್ಕು ಆಶ್ರಮಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದರಿಂದ ಇದು ನಾಲ್ಕು ವಿಧದ ಹಿತವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ; ಕರ್ತೃ, ಸಾಕ್ಷಿಗಳು, ಸತ್ಯವಂತರೂ ಮತ್ತು ರಾಜನೇನು ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.

ವ್ಯಾಪ್ನೋತೇ ಪಾದಗೋ ಯಸ್ಮಾಚ್ಚತುರ್ವ್ಯಾಪೀ ತತಃ ಸ್ಮೃತಃ । ಧರ್ಮಸ್ಯಾರ್ಥಸ್ಯ ಯಶಸೋ ಲೋಕಪಙಕ್ತೇಸ್ತಥೈವ ಚ ।। ೨೫೩.

ಕರ್ತೃನು ನಾಲ್ಕು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸುವುದರಿಂದ ಇದನ್ನು ನಾಲ್ಕು ವ್ಯಾಪ್ತಿಯದ್ದೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: ಧರ್ಮ, ಸಂಪತ್ತು, ಖ್ಯಾತಿ ಮತ್ತು ಲೋಕಹಿತ.

ಚತುರ್ಣಾಙ್ಕರಣಾದೇಷ ಚತುಷ್ಕಾರೀ ಪ್ರಕೀರ್ತ್ತಿತಃ । ರಾಜಾ ಸ ಪುರುಷಃ ಸಭ್ಯಾಃ ಶಾಸ್ತ್ರಂ ಗಣಕಲೇಖಕೌ ।। ೨೫೩.

ನಾಲ್ಕು ಜನರಿಂದ ಕಾರ್ಯಸಾಧನೆ ಆಗುವುದರಿಂದ ಇದನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಕರ್ಮಗಳದ್ದೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ: ರಾಜನು, ವ್ಯಕ್ತಿ, ಸಭ್ಯರು, ಶಾಸ್ತ್ರ, ಗಣಕ ಮತ್ತು ಲೆಕ್ಕಗಾರ.

ಹಿರಣ್ಯಮಗ್ನಿರುದಕಮಷ್ಟಾಙ್ಗಃ ಸಮುದಾಹೃತಃ । ಕಾಮಾತ್ ಕ್ರೋಧಾಚ್ಚ ಲೋಭಾಚ್ಚ ತ್ರಿಭ್ಯೋ ಯಸ್ಮಾತ್ ಪ್ರವರ್ತ್ತತೇ ।। ೨೫೩.

ಬಂಗಾರ, ಅಗ್ನಿ, ನೀರು—ಇವು ಎಂಟು ಅಂಗಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಇದು ಕಾಮ, ಕ್ರೋಧ ಮತ್ತು ಲೋಭದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ತ್ರಿಯೋನಿಃ ಕೀರ್ತ್ಯತೇ ತೇನ ತ್ರಯಮೇತದ್ವಿವಾದಕೃತ್ । ದ್ವ್ಯಭಿಯೋಗಸ್ತು ವಿಜ್ಞೇಯಃ ಶಙ್ಕಾತತ್ತ್ವಾಭಿಯೋಗತಃ ।। ೨೫೩.

ಮೂರು ಮೂಲಗಳು ಹೀಗೆ ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ, ಈ ಮೂರುಗಳಿಂದ ವ್ಯಾಜ್ಯಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ; ಎರಡು ವಿಧದ ವ್ಯಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು: ಅನುಮಾನದಿಂದ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತವದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸುವದು.

ಶಙ್ಕಾಷಡ್‌ಭಿಸ್ತು ಸಂಸರ್ಗಾತ್ತತ್ತ್ವಷೋಢ಼ಾದಿದರ್ಶಣಾತ್ । ಪಜ್ಞದ್ವಯಾಭಿಸಮ್ಬನ್ಧಾದ್‌ದ್ವಿದ್ವಾರಃ ಸಮುದಾಹೃತಃ ।। ೨೫೩.

ಅನುಮಾನವು ಆರು ವಿಧದ ಸಂಪರ್ಕದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ, ವಾಸ್ತವವು ಅರ್ಹತೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ; ಎರಡು ವಿಧದ ಜ್ಞಾನಗಳ ಸಂಬಂಧದಿಂದ ಎರಡು ಬಾಗಿಲುಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಪೂರ್ವವಾದಸ್ತಯೋಃ ಪಕ್ಷಃ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷಸ್ತ್ವನನ್ತರಃ । ಭೂತಚ್ಛಲಾನುಸಾರಿತ್ವಾದ್‌ದ್ವಿಗತಿಃ ಸಮುದಾಹೃತಾ ।। ೨೫೩.

ಈ ಎರಡರಲ್ಲಿ, ಮೊದಲನೆಯದು ವಾದ, ನಂತರದದು ಪ್ರತಿವಾದ; ಸತ್ಯ ಅಥವಾ ಮೋಸದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಎರಡು ಮಾರ್ಗಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಋಣನ್ದೇಯಮದೇಯಞ್ಚ ಯೇನ ಯತ್ರ ಯಥಾ ಚ ಯತ್ । ದಾನಗ್ರಹಣಘರ್ಮಶ್ಚ ಋಣಾದಾನಮಿತಿ ಸ್ಮೃತಮ್ ।। ೨೫೩.

ಋಣ, ಕೊಡಬೇಕಾದದು, ಕೊಡಬಾರದದು, ಯಾರು, ಎಲ್ಲಿ, ಹೇಗೆ ಮತ್ತು ಏನು; ಕೊಡುಗೆ, ಸ್ವೀಕಾರ ಮತ್ತು ಬಾಧ್ಯತೆ—ಇವುಗಳನ್ನು ಋಣಸ್ವೀಕಾರವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಸ್ವದ್ರವ್ಯಂ ಯತ್ರ ವಿಶ್ರಮ್ಭಾನ್ನಿಕ್ಷಿಪತ್ಯವಿಶಙ್ಕಿತಃ । ನಿಕ್ಷಏಪನ್ನಾಮತತ್ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ವ್ಯವಹಾರಪದಮ್ಬುಧೈಃ ।। ೨೫೩.

ಯಾವಾಗ ಒಬ್ಬನು ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ವಸ್ತುವನ್ನು ವಿಶ್ವಾಸದಿಂದ, ಅನುಮಾನವಿಲ್ಲದೆ ಇಡುತ್ತಾನೋ, ಅದನ್ನು ನಿಕ್ಷೇಪವೆಂದು ನ್ಯಾಯಪಂಡಿತರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ವಣಿಕ್ಪ್ರಭೃತಯೋ ಯತ್ರ ಕರ್ಮ ಸಮ್ಭೂಯ ಕುರ್ವತೇ । ತತ್ಸಮ್ಭೂಯಸಮುತ್ಥಾನಂ ವ್ಯವಹಾರಪದಂ ವಿದುಃ ।। ೨೫೩.

ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತರರು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವಾಗ, ಆ ಸಹಕಾರದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವದು ನ್ಯಾಯವಿಷಯವೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ದತ್ತ್ವಾ ದ್ರವ್ಯಞ್ಚ ಚಸಮ್ಯಗ್ಯಃ ಪುನರಾದಾತುಮಿಚ್ಛತಿ । ದತ್ತ್ವಾಪ್ರದಾನಿಕಂ ನಾಮ ತದ್ವಿವಾದಪದಂ ಸ್ಮೃತಮ್ ।। ೨೫೩.

ಯಾರಾದರೂ ಸರಿಯಾಗಿ ವಸ್ತುವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು, ಮತ್ತೆ ಅದನ್ನು ಹಿಂತಿರುಗಿಸಬೇಕೆಂದು ಬಯಸಿದರೆ, ಅದನ್ನು 'ಕೊಟ್ಟದು ಮರಳಿಸದದು' ಎಂದು ವ್ಯಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಅಭ್ಯುಪೇತ್ಯ ಚ ಶುಶ್ರೂಷಾಂ ಯಸ್ತಾಂ ನ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ । ಅಶುಶ್ರೂಷಾಬ್ಯುಪೇತ್ಯೈತದ್ವಿವಾದಪದಮುಚ್ಯತೇ ।। ೨೫೩.

ಯಾರಾದರೂ ಸೇವೆ ಮಾಡಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡು, ಆ ಸೇವೆಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸದೆ ಇದ್ದರೆ, ಅದನ್ನು 'ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡು ಸೇವೆ ಮಾಡದದು' ಎಂದು ವ್ಯಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಭೃತ್ಯಾನಾಂ ವೇತನಸ್ಯೋಕ್ತಾದಾನಾದಾನವಿಧಿಕ್ರಿಯಾ । ವೇತನಸ್ಯಾನಪಾಕರ್ಮ ತದ್ವಿವಾದಪದಂ ಸ್ಮೃತಮ್ ।। ೨೫೩.

ಭೃತ್ಯರಿಗೆ ವೇತನವನ್ನು ಕೊಡಲು ಮತ್ತು ಪಡೆಯಲು ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದ ವಿಧಾನ; ವೇತನವನ್ನು ಕೊಡದೆ ಇರುವದು ವ್ಯಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ನಿಕ್ಷಿಪ್ತಂ ವಾ ಪರದ್ರವ್ಯಂ ನಷ್ಟಂ ಲಬ್ಧ್ವಾ ಪ್ರಹೃತ್ಯ ವಾ । ವಿಕ್ರೀಯತೇ ಪರೋಕ್ಷಂ ಯತ್ ಸ ಜ್ಞೇಯೋಽಸ್ವಾಮಿವಿಕ್ರಯಃ ।। ೨೫೩.

ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ವಸ್ತು ಕಳೆದುಹೋದರೂ ಅಥವಾ ಯಾರಾದರೂ ಇಟ್ಟಿದ್ದರೂ, ಅದನ್ನು ಯಾರೋ ಹುಡುಕಿ ಅಥವಾ ಬಲವಂತದಿಂದ ತೆಗೆದು, ಗುಪ್ತವಾಗಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿದರೆ, ಅದನ್ನು ಪರದ್ರವ್ಯವನ್ನು ಅನಧಿಕೃತವಾಗಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿದಂತಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ವಿಕ್ರೀಯ ಪಣ್ಯಂ ಮೂಲ್ಯೇನ ಕ್ರೇತ್ರೇ ಯಞ್ಚ ನ ದೀಯತೇ । ವಿಕ್ರೀಯಾಸಮ್ಪ್ರದಾನನ್ತದ್ವಿವಾದಪದಮುಚ್ಯತೇ ।। ೨೫೩.

ಯಾವುದಾದರೂ ವಸ್ತು ಮಾರಾಟವಾಗಿ ಹಣ ಪಡೆಯಬೇಕಾದಾಗ, ಮಾರುವವನಿಗೆ ಹಣ ಕೊಡದೆ ಇದ್ದರೆ, ಅದನ್ನು ಮಾರಾಟವಾದರೂ ಹಣ ಕೊಡದ ವಿವಾದ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಕ್ರೀತ್ವಾ ಮೂಲ್ಯೇನ ಯತ್ಪಣ್ಯಂ ಕ್ರೇತಾ ನ ಬಹು ಮನ್ಯತೇ । ಕ್ರೀತ್ವಾ ಮೂಲ್ಯೇನ ಯತ್ ಪಣ್ಯಂ ದುಷ್ಕ್ರೀತಂ ಮನ್ಯತೇಕ್ರಯೀ ।। ೨೫೩.

ಒಬ್ಬ ಖರೀದಿದಾರನು ಹಣ ಕೊಟ್ಟು ವಸ್ತು ಖರೀದಿಸಿದ ಮೇಲೆ, ಆ ವಸ್ತುವನ್ನು ತೃಪ್ತಿಯಿಂದ ನೋಡದೆ ಅಥವಾ ಅದು ಕೆಟ್ಟದ್ದಾಗಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದರೆ, ಅದನ್ನು ತಪ್ಪಾದ ಮಾರಾಟದ ವಿವಾದ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಪಾಖಣ್ಡನೈಗಮಾದೀನಾಂ ಸ್ಥಿತಿಃ ಸಮಯ ಉಚ್ಯತೇ । ಸಮಯಸ್ಯಾನಪಾಕರ್ಮ ತದ್ವಿವಾದಪದಂ ಸ್ಮೃತಮ್ ।। ೨೫೩.

ಪಾಕಂಡರು, ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತರರ ನಡುವೆ ಇರುವ ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ನಿಯಮಗಳು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದರೆ, ಅದನ್ನು ಒಪ್ಪಂದದ ವಿವಾದ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಸೇತುಕೇದಾರಮರ್ಯ್ಯಾದಾವಿಕೃಷ್ಟಾಕೃಷ್ಟನಿಶ್ಚಯಾಃ । ಶೇತ್ರಾಧಿಕಾರೇ ಯತ್ರ ಸ್ಯುರ್ವಿವಾದಃ ಕ್ಷೇತ್ರಜಸ್ತು ಸಃ ।। ೨೫೩.

ಹದಿಗಳು, ಹೊಲದ ಗಡಿ, ಗಡಿಯ ಮಿತಿ, ಬಿತ್ತಿದ ಮತ್ತು ಬಿತ್ತದ ಭೂಮಿಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಜಗಳ ಉಂಟಾದರೆ, ಅದನ್ನು ಭೂಮಿಯ ವಿವಾದ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ವೈವಾಹಿಕೋ ವಿಧಿಃ ಸ್ತ್ರೀಣಂ ಯತ್ರ ಪುಂಸಾಞ್ಚ ಕೀರ್ತ್ತ್ಯತೇ । ಸ್ತ್ರೀಪುಂಸಂಯೋಗಸಂಜ್ಞನ್ತು ತದ್ವಿವಾದಪದಂ ಸ್ಮೃತಮ್ ।। ೨೫೩.

ಹೆಂಗಸರು ಮತ್ತು ಗಂಡಸರ ವಿವಾಹ ನಿಯಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆ ನಡೆಯುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ, ಅದನ್ನು ಪುರುಷ ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರ ಸಂಯೋಗದ ವಿವಾದ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ವಿಭಾಗೋರ್ಥಸ್ಯ ಪೈತ್ರಸ್ಯ ಪುತ್ರೈರ್ಯಸ್ತು ಪ್ರಕಲ್ಪ್ಯತೇ । ದಾಯಭಾಗಮಿತಿ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ವಿವಾದಪದಮುಚ್ಯತೇ ।। ೨೫೩.

ಮಕ್ಕಳು ತಂದೆಯ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಮಾಡಿದ ವಿಭಾಗವನ್ನು, ದಾಯಭಾಗದ ವಿವಾದ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಸಹಸಾ ಕ್ರಿಯತೇ ಕರ್ಮ್ಮ ಯತ್ ಕಿಞ್ಚಿತ್ ಬಲದರ್ಪಿತೈಃ । ತತ್ ಸಾಹಸಮಿತಿ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ವಿವಾದಪದಮುಚ್ಯತೇ ।। ೨೫೩.

ಯಾರಾದರೂ ಬಲದಿಂದ ಅಥವಾ ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಏನಾದರೂ ಕೆಲಸವನ್ನು ತಕ್ಷಣ ಮಾಡಿದರು, ಅದನ್ನು ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಕಾರ್ಯ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅದು ವಿವಾದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.

ದೇಶಜಾತಿಕುಲಾದೀನಾಮಾಕ್ರೋಶತ್ಯಙ್ಗಸಂಯುತಮ್ । ಯದ್ವಚಃ ಪ್ರತಿಕೂಲಾರ್ಥಂ ವಾಕ್ಪಾರುಷ್ಯಂ ತದುಚ್ಯತೇ ।। ೨೫೩.

ದೇಶ, ಜಾತಿ, ಕುಲ ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅವಮಾನಗಳೊಂದಿಗೆ, ವಿರೋಧಾರ್ಥಕವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಿದರೆ, ಅದನ್ನು ವಾಕ್ಪಾರುಷ್ಯ ಅಥವಾ ಬಾಯಿಯ ಅವಮಾನ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಪರಗಾತ್ರೇಷ್ವಭಿದ್ರೋಹೋ ಹಸ್ತಪಾದಾಯುಧಾದಿಭಿಃ । ಅಗ್ನ್ಯಾದಿಭಿಶ್ಚೋಪಘಾತೈರ್ದಣ್ಡಪಾರುಷ್ಯಮುಚ್ಯತೇ ।। ೨೫೩.

ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ದೇಹದ ಮೇಲೆ ಕೈ, ಕಾಲು, ಆಯುಧ ಅಥವಾ ಬೆಂಕಿ ಮುಂತಾದವುಗಳಿಂದ ಹಾನಿ ಮಾಡಿದರೆ, ಅದನ್ನು ದಂಡಪಾರುಷ್ಯ ಅಥವಾ ದೇಹದ ಹಿಂಸೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.