ಅಗ್ನಿಪುರಾಣಮ್

ಮತ್ಸ್ಯಾಮ್ಭಸಾ ತು ಸೇಕೇನ ವೃದ್ಧಿರ್ಭವತಿ ಶಾಖಿನಃ । ಆವಿಕಾಜಶಕೃಚ್ಚೂರ್ಣಂ ಯವಚೂರ್ಣಂ ತಿಲಾನಿ ಚ ।। ೨೪೭.

ಮೀನಿನ ನೀರಿನಿಂದ ನೀರಾಡಿಸಿದರೆ ಮರಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಆಗುತ್ತದೆ; ಕುರಿಯ ಹಗಣದ ಪುಡಿ, ಜೋಳದ ಪುಡಿ, ಎಳ್ಳು ಕೂಡ ಉಪಯುಕ್ತ.

ಗೋಮಾಂಸಮುದಕಞ್ಚೇತಿ ಸಪ್ತರಾತ್ರಂ ನಿಧಾಪಯೇತ್ । ಉತ್ಸೇಕಂ ಸರ್ವವೃಕ್ಷಾಣಾಂ ಫಲಪುಷ್ಪಾದಿವೃದ್ಧಿದಂ ।। ೨೪೭.

ಹಸುವಿನ ಮಾಂಸ ಮತ್ತು ನೀರನ್ನು ಏಳು ರಾತ್ರಿ ಇಡಬೇಕು; ಎಲ್ಲ ಮರಗಳಿಗೆ ನೀರಾಡಿಸುವುದರಿಂದ ಹಣ್ಣು ಹೂಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ.

ಮತ್ಸ್ಯೋದಕೇನ ಶೀತೇನ ಆಮ್ರಾಣಾಂ ಸೇಕ ಇಷ್ಯತೇ । ಪ್ರಶಸ್ತಂ ಚಾಪ್ಯಶೋಕಾನಾಂ ಕಾಮಿನೀಪಾದತಾಡನಂ ।। ೨೪೭.

ಚಳಿದ ಮೀನಿನ ನೀರಿನಿಂದ ಮಾವಿನ ಮರಗಳಿಗೆ ನೀರು ಹಾಕುವುದು ಶ್ರೇಷ್ಠ; ಅಶೋಕ ಮರಗಳಿಗೆ ಕಾಮಿನಿ ಗಿಡದ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಹೊಡೆಯುವುದು ಕೂಡ ಪ್ರಶಂಸನೀಯ.

ಖರ್ಜೂರನಾರಿಕೇಲಾದೇರ್ಲವಣಾದ್ಭಿರ್ವಿವರ್ದ್ಧನಂ । ವಿಡಙ್ಗಮತ್ಸ್ಯಮಾಂಸಾದ್ಭಿಃ ಸರ್ವೇಷಾಂ ದೋಹದಂ ಶುಭಂ ।। ೨೪೭.

ಖರ್ಜೂರ, ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಉಪ್ಪಿನೊಡನೆ ಸೇವಿಸಿದರೆ ಪೋಷಣೆಯು ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ವಿದಂಗ, ಮೀನು ಮತ್ತು ಮಾಂಸದಿಂದ ಎಲ್ಲ ಬಗೆಯ ಆಸೆಗಳೂ ಶುಭಕರವಾಗಿ ತೃಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತವೆ.

ಅಗ್ನಿರುವಾಚ ಪುಷ್ಪೈಸ್ತು ಪೂಜನಾದ್ವಿಷ್ಣುಃ ಸರ್ವಕಾರ್ಯ್ಯೇಷು ಸಿದ್ಧಿದಃ । ಮಾಲತೀ ಮಲ್ಲಿಕಾ ಯೂಥೀ ಪಾಟಲಾ ಕರವೀರಕಂ ।। ೨೪೮.

ಅಗ್ನಿ ಹೇಳಿದನು: ಹೂವಿನಿಂದ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದರೆ ವಿಷ್ಣು ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಮಾಲತೀ, ಮಲ್ಲಿಗೆ, ಯೂಥೀ, ಪಾಟಲಾ ಮತ್ತು ಕರವೀರ ಹೂಗಳು ಪೂಜೆಗೆ ಬಳಸಬಹುದು.

ಪಾವನ್ತಿರತಿಮುಕ್ತಶ್ಚ೧ ಕರ್ಣಿಕಾರಃ ಕುರಣ್ಟಕಃ । ಕುಬ್ಜಕಸ್ತಗರೋ ನೀಪೋ ವಾಣೋ ವರ್ವಪಮಲ್ಲಿಕಾ ।। ೨೪೮.

ಪಾವನೀ, ಅತಿಮುಕ್ತ, ಕರ್ಣಿಕಾರ, ಕುರಂಟಕ, ಕುಬ್ಜಕ, ತಗರ, ನೀಪ, ವಾಣ ಮತ್ತು ವರ್ವಪ ಮಲ್ಲಿಗೆ ಹೂಗಳನ್ನೂ ಕೂಡ ಪೂಜೆಗೆ ಬಳಸಬಹುದು.

ಅಶೋಕಸ್ತಿಲಕಃ ಕುನ್ದಃ ಪೂಜಾಯೈ ಸ್ಯಾತ್ತಮಾಲಜಂ । ವಿಲ್ವಪತ್ರಂ ಶಮೀಪತ್ರಂ ಪತ್ರಂ ಭೃಙ್ಗರಜಸ್ಯ ತು ।। ೨೪೮.

ಅಶೋಕ, ತಿಲಕ, ಕುಂದ ಹೂಗಳು, ತಮಾಲದ ಎಲೆ, ಬಿಲ್ವದ ಎಲೆ, ಶಮೀ ಎಲೆ ಮತ್ತು ಭೃಂಗರಾಜ ಎಲೆಗಳೂ ಪೂಜೆಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿವೆ.

ತುಲಸೀಕಾಲತುಲಸೀಪತ್ರಂ ವಾಸಕಮರ್ಚ್ಚನೇ । ಕೇತಕೀಪತ್ರಪುಷ್ಪಂ ಚ ಪದ್ಮಂ ರಕ್ತೋತ್ಪಲಾದಿಕಂ ।। ೨೪೮.

ತುಳಸಿ, ಕಾಳತುಳಸಿ ಎಲೆ, ವಾಸಕವನ್ನು ಅರ್ಚನೆಗೆ, ಕೆತಕಿಯ ಎಲೆ ಮತ್ತು ಹೂ, ಪದುಮ, ಕೆಂಪು ಉಟ್ಪಲ ಹೂಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಹೂಗಳನ್ನೂ ಕೂಡ ಬಳಸಬಹುದು.

ನಾರ್ಕ್ಕನ್ನೋನ್ಮತ್ತಕಙ್ಗಾಞ್ಚೀ ಪೂಜನೇ ಗಿರಿಮಲ್ಲಿಕಾ । ಕೌಟಜಂ ಶಾಲ್ಮಲೀಪುಷ್ಪಂ ಕಣ್ಟಕಾರೀಭವನ್ನಹಿ ।। ೨೪೮.

ನಾರ್ಕ್ಕ, ಉನ್ಮತ್ತಕ, ಕಂಗಾಂಚಿ ಮತ್ತು ಗಿರಿಮಲ್ಲಿಗೆ ಹೂಗಳನ್ನು ಪೂಜೆಗೆ ಬಳಸಬಹುದು. ಕೌಟಜ ಮತ್ತು ಶಾಲ್ಮಲಿ ಹೂಗಳು ಹಾಗೂ ಮುಳ್ಳಿರುವ ಹೂಗಳು ಪೂಜೆಗೆ ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲ.

ಘೃತಪ್ರಸ್ಥೇನ ವಿಷ್ಣೋಶ್ಚ ಸ್ನಾನಙ್ಗೋ ಕೋಟಿಸತ್‌ಫಲಂ । ಆಢಕೇನ ತು ರಾಜಾ ಸ್ಯಾತ್ ಘೃತಕ್ಷೀರೈರ್ದ್ದಿವಂ ವ್ರಜೇತ್ ।। ೨೪೮.

ಒಂದು ಪ್ರಸ್ಥ ತುಪ್ಪದಿಂದ ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿಸಿದರೆ ಕೋಟಿಗಟ್ಟಲೆ ಫಲ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಆಢಕ ತುಪ್ಪ ಮತ್ತು ಹಾಲಿನಿಂದ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರೆ ರಾಜನಂತೆ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು.

ಅಗ್ನಿರುವಾಚ ಚತುಷ್ಪಾದಂ ಧನುರ್ವೇದಂ ವದೇ ಪಞ್ಚವಿಧಂ ದ್ವಿಜ । ರಥನಾಗಾಶ್ವಪತ್ತೀನಾಂ ಯೋಧಾಂಶ್ಚಾಶ್ರಿತ್ಯ ಕೀರ್ತ್ತಿತಂ ।। ೨೪೯.

ಅಗ್ನಿ ಹೇಳಿದನು: ಧನುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ವಿಭಾಗಗಳಿವೆ. ನಾನು ಐದು ಬಗೆಯನ್ನೂ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ರಥ, ಆನೆ, ಕುದುರೆ ಮತ್ತು ಕಾಲಾಳು ಯೋಧರ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅವುಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಯನ್ತ್ರಮುಕ್ತಂ ಪಾಣಿಮುಕ್ತಂ ಮುಕ್ತಸನ್ಧಾರಿತಂ ತಥಾ । ಅಮುಕ್ತಂ ಬಾಹುಯುದ್ಧಞ್ಚ ಪಞ್ಚಧಾ ತತ್ ಪ್ರಕೀರ್ತ್ತಿತಂ ।। ೨೪೯.

ಅದು ಐದು ಬಗೆಯೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ: ಯಂತ್ರದಿಂದ ಎಸೆಯುವುದು, ಕೈಯಿಂದ ಎಸೆಯುವುದು, ಎಸೆದು ಹಿಡಿಯುವುದು, ಬಿಡದೆ ಹೋರಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಕೈಯಿಂದ ಹೋರಾಡುವುದು.

ತತ್ರ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಸಮ್ಪತ್ತ್ಯಾ ದ್ವಿವಿಂಧಂ ಪರಿಕೀರ್ತ್ತಿತಂ । ಋಜುಮಾಯಾವಿಭೇದೇನ ಭೂಯೋ ದ್ವಿವಿಧಮುಚ್ಯತೇ ।। ೨೪೯.

ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳ ಬಳಕೆಯಿಂದ ಎರಡು ಬಗೆಯುಂಟು. ಮತ್ತೆ ನೇರ ಮತ್ತು ಮಾಯೆ ಮೂಲಕ ಹೋರಾಡುವುದಾಗಿ ಎರಡು ಬಗೆಯೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಕ್ಷೇಪಣೀ ಚಾಪಯನ್ತ್ರಾದ್ಯೈರ್ಯನ್ತ್ರಮುಕ್ತಂ ಪ್ರಕೀರ್ತ್ತಿತಂ । ಶಿಲಾತೋಮರಯನ್ತ್ರಾದ್ಯಂ ಪಾಣಿಮುಕ್ತಂ ಪ್ರಕೀರ್ತ್ತಿತಂ ।। ೨೪೯.

ಬಿಲ್ಲು ಮುಂತಾದ ಯಂತ್ರಗಳಿಂದ ಎಸೆಯುವುದನ್ನು ಯಂತ್ರಮುಕ್ತವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಕಲ್ಲು, ತೋಮರ ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಕೈಯಿಂದ ಎಸೆಯುವುದನ್ನು ಕೈಮುಕ್ತವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಮುಕ್ತಸನ್ಧಾರಿತಂ ಜ್ಞೇಯಂ ಪ್ರಾಸಾದ್ಯಮಪಿ ಯದ್ಭವೇತ್ । ಖಡ್‌ಗಾದಿಕಮಮುಕ್ತಞ್ಚ ನಿಯುದ್ಧಂ ವಿಗತಾಯುಧಂ ।। ೨೪೯.

ಎಸೆದು ಹಿಡಿಯುವುದಾದರೆ ಅದು ಪ್ರಾಸ ಮುಂತಾದವು. ಖಡ್ಗ ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಬಿಡದೆ ಹೋರಾಡುವುದು, ಆಯುಧವಿಲ್ಲದೆ ಕುಸ್ತಿ ಹೋದರೆ ಅದು ನಿಯುದ್ಧ.

ಕುರ್ಯ್ಯಾದ್ಯೋಗ್ಯಾನಿ ಪ್ರಾತ್ರಾಣಿ ಯೋದ್‌ಧುಮಿಚ್ಛುರ್ಜ್ಜಿತಶ್ರಮಃ । ಧನುಃಶ್ರೇಷ್ಠಾನಿ ಯುದ್ಧಾನಿ ಪ್ರಾಸಮಧ್ಯಾನಿ ತಾನಿ ಚ ।। ೨೪೯.

ಯುದ್ಧ ಮಾಡಲು ಇಚ್ಛಿಸುವವನು ದೇಹದ ಆಯಾಸವನ್ನು ಜಯಿಸಿ, ಯೋಗ್ಯವಾದ ಅಭ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಬಿಲ್ಲಿನ ಯುದ್ಧಗಳು ಅತ್ಯುತ್ತಮ, ಪ್ರಾಸದ ಯುದ್ಧಗಳು ಮಧ್ಯಮ.

ತಾನಿ ಖಡ್‌ಗಜಘನ್ಯಾನಿ ಬಾಹುಪ್ರತ್ಯವರಾಣಿ ಚ । ಧನುರ್ವೇದೇ ಗುರುರ್ವಿಪ್ರಃ ಪ್ರೋಕ್ತೋ ವರ್ಣದ್ವಯಸ್ಯ ಚ ।। ೨೪೯.

ಖಡ್ಗದಿಂದ ಹೋರಾಡುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಕೆಳಮಟ್ಟದದು, ಕೈಯಿಂದ ಹೋರಾಡುವುದು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ. ಧನುರ್ವೇದದ ಗುರುವು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಅಥವಾ ಕ್ಷತ್ರಿಯನಾಗಿರಬೇಕು.

ಯುದ್ಧಾಧಿಕಾರಃ ಶೂದ್ರಸ್ಯ ಸ್ವಯಂ ವ್ಯಾಪಾದಿ ಶಿಕ್ಷಯಾ । ದೇಶಸ್ಥೈಃ ಶಙ್ಗರೈ ರಾಜ್ಞಃ ಕಾರ್ಯ್ಯಾ ಯುದ್ಧೇ ಸಹಾಯತಾ ।। ೨೪೯.

ಶೂದ್ರನು ಸ್ವಯಂ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಅಥವಾ ರಾಜನ ಆದೇಶದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಬಹುದು. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ರಾಜನಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಯೋಧರು ಸಹಾಯ ಮಾಡಬೇಕು.

ಅಹ್ಗುಷ್ಠಗುಲ್ಫಪಾಣ್ಯಙ್‌ಘ್ರ್ಯಃ ಶ್ಲಿಷ್ಟಃ ಸ್ಯುಃ ಸಹಿತಾ ಯದಿ । ದೃಷ್ಟಂ ಸಮಪದಂ ಸ್ಥಾನಮೇತಲ್ಲಕ್ಷಣತಸ್ತಥಾ ।। ೨೪೯.

ಬೊಟ್ಟೆಗಳು, ಗುಳಿಗೆಗಳು, ಕೈಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಲುಗಳು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ಸಮಪಾದ ಸ್ಥಿತಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದನ್ನು ಅದರ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಗುರುತಿಸಬಹುದು.

ವಾಹ್ಯಾಙ್ಗುಲಿಸ್ಥಿತೌ ಪಾದೌ ಸ್ತಬ್ಧಜಾನುಬಲಾವುಭೌ । ತ್ರಿವತಸ್ತ್ಯನ್ತರಾಸ್ಥಾನಮೇತದ್ವೈಶಾಖಮುಚ್ಯತೇ ।। ೨೪೯.

ಹೊರಗಿನ ಬೆರಳುಗಳು ಸೇರಿ, ಎರಡೂ ಮೊಣಕಾಲುಗಳು ದೃಢವಾಗಿದ್ದು, ಮೂರು ವಿಟಸ್ತ ದೂರ ಕಾಲುಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟರೆ ಅದನ್ನು ವೈಶಾಖ ಸ್ಥಿತಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಹಂಸಪಙ್‌ಕ್ತ್ಯಾಕೃತಿಸಮೇ ದೃಶ್ಯೇತೇ ಯತ್ರ ಜಾನುನೀ । ಚತುರ್ವಿತಸ್ತಿವಿಚ್ಛಿನ್ನೇ ತದೇ ತನ್ಮಣ್ಡಲಂ ಸ್ಮೃತಂ ।। ೨೪೯.

ಮೊಣಕಾಲುಗಳು ಹಂಸದ ಹಾದಿಯಂತೆ ಸರಳವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡು, ನಾಲ್ಕು ವಿಟಸ್ತ ದೂರದಲ್ಲಿ ಇದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ಮಂಡಲ ಸ್ಥಿತಿ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಹಲಾಕೃತಿಮಯಂ ಯಚ್ಚ ಸ್ತಬ್ಧಜಾನೂರುದಕ್ಷಿಣಂ । ವಿತಸ್ತ್ಯಃ ಪಞ್ಚ ಚವಿಸ್ತಾರೇ ತದಾಲೀಢಂ ಪ್ರಕೀರ್ತ್ತಿತಂ ।। ೨೪೯.

ಹಲದ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ, ಬಲಗಾಲು ಮತ್ತು ಮೊಣಕಾಲು ನೇರವಾಗಿ, ಐದು ಬೊಟ್ಟೆಗಳಷ್ಟು ಅಗಲದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಭಂಗಿಯನ್ನು ಆಳೀಢ ಸ್ಥಿತಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಏತದೇವ ವಿಪರ್ಯ್ಯಸ್ತಂ ಪ್ರತ್ಯಾಲೀಢಮಿತಿ ಸ್ಮೃತಂ । ತಿರ್ಯ್ಯಗ್ಭೂತೋ ಭವೇದ್ವಾಮೋ ದಕ್ಷಿಣೋಽಪಿ ಭವೇದೃಜುಃ ।। ೨೪೯.

ಈದೇ ಭಂಗಿಯನ್ನು ಹಿಮ್ಮುಖವಾಗಿ ಮಾಡಿದರೆ ಅದನ್ನು ಪ್ರತ್ಯಾಲೀಢ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಎಡಗಾಲು ಅಡ್ಡವಾಗಿ ಇರಬಹುದು, ಅಥವಾ ಬಲಗಾಲು ನೇರವಾಗಿರಬಹುದು.

ಗುಲ್ಫೌ ಪಾರ್ಷ್ಣಿಗ್ರಹೌ ಚೈವ ಸ್ಥಿತೌ ಪಞ್ಚಾಙ್ಗುಲಾನ್ತ್ರೌ । ಸ್ಥಾನಂ ಜಾತಂ ಭವೇದೇತದ್ ದ್ವಾದಶಾಙ್ಗುಲಮಾಯತಂ ।। ೨೪೯.

ಗುಡುಸಿನೂ ಮತ್ತು ಪಾದದ ಬೆರಳುಗಳು ಚೆನ್ನಾಗಿ ನೆಟ್ಟಗಿರುವಾಗ, ಐದು ಬೆರಳುಗಳೆಷ್ಟು ವಿಸ್ತಾರದಲ್ಲಿ, ಹನ್ನೆರಡು ಬೆರಳಷ್ಟು ಉದ್ದದಲ್ಲಿ ಈ ಸ್ಥಿತಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗುತ್ತದೆ.

ಋಜುಜಾನುರ್ಭವೇದ್ವಾಮೋ ದಕ್ಷಿಣಃ ಸುಪ್ರಸಾರಿತಃ । ಅಥವಾ ದಕ್ಷಇಣಞ್ಜಾನು ಕುಬ್ಜಂ ಭವತಿ ನಿಶ್ಚಲಂ ।। ೨೪೯.

ಎಡ ಮೊಣಕಾಲು ನೇರವಾಗಿರಬೇಕು, ಬಲಗಾಲು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಚಾಚಿರಬೇಕು; ಅಥವಾ ಬಲ ಮೊಣಕಾಲು ಮಡಚಿಕೊಂಡು, ಅದು ಸ್ಥಿರವಾಗಿರಬೇಕು.

ದಣ್ಡಾಯತೋ ಭವೇದೇಷ ಚರಣಃ ಸಹ ಜಾನುನಾ । ಏವಂ ವಿಕಟಮುದ್ದಿಷ್ಟಂ ದ್ವಿಹಸ್ತಾನ್ತರಮಾಯತಂ ।। ೨೪೯.

ಈ ಕಾಲು ಮತ್ತು ಮೊಣಕಾಲು ದಂಡದಂತೆ ನೇರವಾಗಿ ಚಾಚಬೇಕು; ಹೀಗೆ ಎರಡು ಕೈಗಳಷ್ಟು ಉದ್ದದಲ್ಲಿ ವಿಕಟ ಭಂಗಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಜಾನುನೀ ದ್ವಿಗುಣೇ ಸ್ಯಾತಾಮುತ್ತಾನೌ ಚರಣಾವುಭೌ । ಅನೇನ ವಿಧಿಯೋಗೇನ ಸಮ್ಪುಟಂ ಪರಿಕೀರ್ತ್ತಿತಂ ।। ೨೪೯.

ಎರಡು ಪಾದಗಳನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆತ್ತಿ, ಮೊಣಕಾಲುಗಳನ್ನು ಎರಡು ಬಾರಿ ಮಡಚಿದರೆ, ಈ ವಿಧಾನವನ್ನು ಸಂಪುಟ ಸ್ಥಿತಿ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಕಿಞ್ಚಿದ್ವಿವರ್ತ್ತಿತೌ ಪಾದೌ ಸಮದಣ್ಡಾಯತೌ ಸ್ಥಿರೌ । ದೃಷ್ಟಮೇವ ಯಥಾನ್ಯಾಯಂ ಷೋಡಶಾಙ್ಗುಲಮಾಯತಂ ।। ೨೪೯.

ಪಾದಗಳು ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊರಗೆ ತಿರುಗಿ, ದಂಡದಂತೆ ನೇರವಾಗಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರಬೇಕು, ಹದಿನಾರು ಬೆರಳಷ್ಟು ಉದ್ದದಲ್ಲಿ ಸರಿಯಾಗಿ ಇರಬೇಕು.

ಸ್ವಸ್ತಿಕೇನಾತ್ರ ಕುರ್ವೀತ ಪ್ರಣಾಮಂ ಪ್ರಥಮಂ ದ್ವಿಜ । ಕಾರ್ಮುಕಂ ಗೃಹ್ಯ ವಾಮೇನ ವಾಮಣಂ ದಕ್ಷಿಣಕೇನ ತು ।। ೨೪೯.

ಇಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಸ್ವಸ್ತಿಕ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಬೇಕು, ದ್ವಿಜನೇ; ಎಡಕೈಯಲ್ಲಿ ಬಿಲ್ಲು ಹಿಡಿದು, ಬಲಕೈಯಲ್ಲಿ ಬಾಣವನ್ನು ಹಿಡಿಯಬೇಕು.