ಅಗ್ನಿಪುರಾಣಮ್

ತಂ ಜಗ್ರಾಹ ಶನೈರ್ದೇವೋ ವಿಕೋಷಃ ಸೋಽಭ್ಯಪದ್ಯತ। ಖಡ್‌ಗೋ ನೀಲೋ ರತ್ನಮುಷ್ಟಿಸ್ತತೋಽಭೂಚ್ಛತಬಾಹುಕಃ ।। ೨೪೫.

ಆ ದೇವರು ಆ ಖಡ್ಗವನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹಿಡಿದು ಹೊರತೆಗೆದಾಗ, ಆ ಖಡ್ಗವು ನೀಲಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ, ರತ್ನಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದ ಹ್ಯಾಂಡಲ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಶತಬಾಹು ಎಂಬ ದೈತ್ಯನು ಉದಯವಾಯಿತು.

ದೈತ್ಯಃ ಸ ಗದಯಾ ದೇವಾನ್ ದ್ರಾವಯಾಮಾಸ ವೈ ರಣೇ । ವಿಷ್ಣುನಾ ಖಡ್ಗಚ್ಛಿನ್ನಾನಿ ದೈತ್ಯಗಾತ್ರಾಣಿ ಭೂತಲೇ ।। ೨೪೫.

ಆ ದೈತ್ಯನು ತನ್ನ ಗದೆಯಿಂದ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಓಡಿಸಿದನು. ಆದರೆ ವಿಷ್ಣುವು ಆ ಖಡ್ಗದಿಂದ ಆ ದೈತ್ಯನ ಅಂಗಾಂಗಗಳನ್ನು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಕಡಿದುಹಾಕಿದನು.

ಪತಿತಾನಿ ತು ಸಂಸ್ಪರ್ಶಾನ್ನನ್ದಕಸ್ಯ ಚ ತಾನಿ ಹಿ । ಲೋಹಭೂತಾನಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಹತ್ವಾ ತಸ್ಮೈ ಹರಿರ್ವರಂ ।। ೨೪೫.

ನಂದಕ ಖಡ್ಗದ ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಆ ಅಂಗಾಂಗಗಳು ಬಿದ್ದು, ಎಲ್ಲಾ ಕಬ್ಬಿಣವಾಗಿಬಿಟ್ಟವು. ಆ ದೈತ್ಯನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದ ನಂತರ ಹರಿಯು ಅವನಿಗೆ ವರವನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು.

ದದೌ ಪವಿತ್ರಮಙ್ಗನ್ತೇ ಆಯುಧಾಯ ಭವೇದ್ಭುವಿ । ಹರಿಪ್ರಸಾದಾದ್ ಬ್ರಹ್ಮಾಪಿ ವಿನಾ ವಿಘ್ನಂ ಹರಿಂ ಪ್ರಭುಂ ।। ೨೪೫.

ಹರಿಯು ಅವನಿಗೆ ಪವಿತ್ರವಾದ ಶುಭ ದೇಹವನ್ನು ನೀಡಿದನು, ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಆ ದೇಹವು ಆಯುಧವಾಗಲೆಂದು. ಹರಿಯ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮನೂ ಕೂಡ ಯಾವುದೇ ಅಡಚಣೆಯಿಲ್ಲದೆ ಹರಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದನು.

ಪೂಜಯಾಮಾಸ ಯಜ್ಞೇನ ವಕ್ಷ್ಯೇಽಥೋ ಶಡ್‌ಗಲಕ್ಷಣಂ । ಖಟೀಖಟ್ಟರಜಾತಾ ಯೇ ದರ್ಶನೀಯಾಸ್ತು ತೇ ಸ್ಮೃತಾಃ ।। ೨೪೫.

ಅವನು ಯಜ್ಞದ ಮೂಲಕ ಹರಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದನು. ಈಗ ನಾನು ಆರು ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಹತ್ತಿಯು ಮತ್ತು ಹತ್ತಿಗೆಯ ಹೊಡೆತದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ, ನೋಡುವುದಕ್ಕೆ ಸುಂದರವಾದವುಗಳು ಶುಭಕರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಕಾಯಚ್ಛಿದಸ್ತ್ವಾರ್ಷಿಕಾಃ ಸ್ಯುರ್ದೃಢಾಃ ಸೂರ್ಪಾರಕೋದ್ಬವಾಃ । ತೀಕ್ಷ್ಣಾಶ್ಛೇದಸಹಾ ವಙ್ಗಾಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣಾಃಸ್ಯುಶ್ಚಾಙ್ಗದೇಶಜಃ ।। ೨೪೫.

ದೇಹವನ್ನು ಕಡಿಯುವವುಗಳನ್ನು ಆರ್ಷಿಕ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ; ಅವು ಬಲವಾಗಿದ್ದು ಸೂರ್ಪಾರಕ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿವೆ. ವಂಗದವುಗಳು ತೀಕ್ಷ್ಣವಾಗಿದ್ದು, ಕಡಿತವನ್ನು ಸಹಿಸಬಲ್ಲವು; ಅಂಗದ ಭಾಗದಿಂದ ಬಂದವುಗಳು ಕೂಡ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾಗಿವೆ.

ಶಾತಾರ್ದ್ಧಮಙ್ಗುಲಾನಾಞ್ಚ ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ಖಡ್ಗಂ ಪ್ರಕೀರ್ತ್ತಿತಂ । ತದರ್ದ್ಧಂ ಮಧ್ಯಮಂ ಜ್ಞೇಯಂ ತತೋ ಹೀನಂ ನ ಧಾರಯೇತ್ ।। ೨೪೫.

ಒಂದು ಖಡ್ಗವು ಒಂದು ಮತ್ತು ಅರ್ಧ ಬೆರಳ ಅಗಲವಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ಅತ್ಯುತ್ತಮವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅದರ ಅರ್ಧ ಅಗಲವು ಮಧ್ಯಮವಾದದ್ದು, ಅದಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇರುವುದನ್ನು ಧರಿಸಬಾರದು.

ದೀರ್ಘಂ ಸುಮಧುರಂ ಶಬ್ದಂ ಯಸ್ಯ ಖಡ್‌ಗಸ್ಯ ಸತ್ತಮ । ಕಿಙ್ಕಿಣೀಸದೃಶನ್ತಸ್ಯ ಧಾರಣಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಮುಚ್ಯತೇ ।। ೨೪೫.

ಯಾವ ಖಡ್ಗವು ಉದ್ದವಾಗಿದ್ದು, ತುಂಬಾ ಮಧುರವಾದ ಧ್ವನಿಯುಳ್ಳದು, ಗಂಟೆಗಳ ಜಿಂಜಿನೆಯಂತೆ ಶಬ್ದ ಮಾಡುತ್ತದೋ, ಅದನ್ನು ಧರಿಸುವುದು ಅತ್ಯುತ್ತಮವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಖ಼़ಡ಼ಗಃ ಪದ್ಮಪಲಾಶಾಗ್ರೋ ಮಣ್ಡಲಾಗ್ರಶ್ಚ ಶಸ್ಯತೇ । ಕರವೀರದಲಾಗ್ರಾಭೋ ಘೃತಗನ್ಧೋ ವಿಯತ್‌ಪ್ರಭಃ ।। ೨೪೫.

ಪದ್ಮದಾಳ ಅಥವಾ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ತುದಿಯುಳ್ಳ ಖಡ್ಗವನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕರವೀರದಾಳದಂತೆ ಕಾಣುವದು, ತುಪ್ಪದ ಸುಗಂಧವಿರುವದು, ಆಕಾಶದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿರುವದು ಕೂಡ ಶ್ಲಾಘನೀಯ.

ಸಮಾಙ್ಗುಲಸ್ಥಾಃ ಶಸ್ಯನ್ತೇ ವ್ರಣಾಃ ಖಡ್‌ಗೇಷು ಲಿಙ್ಗವತ್ । ಕಾಕೋಲೂಕಸವರ್ಣಾಭಾ ವಿಷಮಾಸ್ತೇ ನ ಶೋಭನಾಃ ।। ೨೪೫.

ಖಡ್ಗದಲ್ಲಿ ಸಮಾನ ಹಾಗೂ ಬೆರಳಷ್ಟು ಉದ್ದದ ಗುರುತುಗಳು ಶುಭಕರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೋಯಿಲಿ ಅಥವಾ ಗೂಬೆ ಬಣ್ಣದಂತೆ ಅಸಮವಾದ ಗುರುತುಗಳು ಶುಭಕರವಲ್ಲ.

ಖಡ್ಗೇ ನ ಪಶ್ಯೇದ್ವದನಮುಚ್ಛಿಷ್ಟೋ ನ ಸ್ಪೃಶೇದಸಿಂ । ಮೂಲ್ಯಂ ಜಾತಿಂ ನ ಕಥಯೇನ್ನಿಶಿ ಕುರ್ಯಾನ್ನ ಶೀರ್ಷಕೇ ।। ೨೪೫.

ಖಡ್ಗದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮುಖವನ್ನು ನೋಡಬಾರದು, ಉಚ್ಚಿಷ್ಟನಾಗಿರುವಾಗ ಅದರ ಅಸಿಯನ್ನು ಮುಟ್ಟಬಾರದು. ಅದರ ಬೆಲೆ ಅಥವಾ ಜಾತಿಯನ್ನು ರಾತ್ರಿ ಹೇಳಬಾರದು, ಅಥವಾ ಅದನ್ನು ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಇಡಬಾರದು.

ಅಗ್ನಿರುವಾಚ ರತ್ನಾನಾಂ ಲಕ್ಷಣಾಂ ವಕ್ಷ್ಯೇ ರತ್ನಂ ಧಾರ್ಯ್ಯಮಿದಂ ನಪೈಃ । ವಜ್ರಂ ಮರಕತಂ ರತ್ನಂ ಪದ್ಮರಾಗಞ್ಚ ಮೌಕ್ತಿಕಂ ।। ೨೪೬.

ಅಗ್ನಿಯು ಹೇಳಿದನು: ನಾನು ರತ್ನಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಪುರುಷರು ಧರಿಸಬೇಕಾದ ರತ್ನಗಳು ಇವು: ವಜ್ರ, ಪಚ್ಚೆ, ಪಾದರಸ, ನೀಲ, ಮುತ್ತು.

ಇನ್ದ್ರನೀಲಂ ಮಹಾನೀಲಂ ವೈದೂರ್ಯ್ಯಂ ಗನ್ಧಶಸ್ಯಕಂ । ಚನ್ದ್ರಕಾನ್ತಂ ಸೂರ್ಯಕಾನ್ತಂ ಸ್ಫಟಿಕಂ ಪುಲಕಂ ತಥಾ ।। ೨೪೬.

ಇಂದ್ರನೀಲ, ಮಹಾನೀಲ, ವೈದುರ್ಯ, ಗಂಧಶಸ್ಯಕ, ಚಂದ್ರಕಾಂತ, ಸೂರ್ಯಕಾಂತ, ಸ್ಫಟಿಕ ಮತ್ತು ಪುಲಕ ಕೂಡ ಸೇರಿವೆ.

ಕರ್ಕೇತನಂ ಪೂಷ್ಪರಾಗಂ ತಥಾ ಜ್ಯೋತೀರಸಂ ದ್ವಿಜ । ಸ್ಫಟಿಕಂ ರಾಜಪಟ್ಟಞ್ಚ ತಥಾ ರಾಜಮಯಂ ಶುಭಂ ।। ೨೪೬.

ಕರ್ಕೇತನ, ಪುಷ್ಪರಾಗ ಮತ್ತು ಜ್ಯೋತಿರಸ ಕೂಡ, ದ್ವಿಜನೇ, ಸ್ಫಟಿಕ, ರಾಜಪಟ್ಟು ಮತ್ತು ಶುಭಕರವಾದ ರಾಜಮಯ ಕೂಡ ಸೇರಿವೆ.

ಸೌಗನ್ಧಿಕಂ ತಥಾ ಗಞ್ಜಂ ಶಙ್ಖಬ್ರ್ಹ್ಮಮಯಂ ತಥಾ । ಗೋಮೇದಂ ರುಧಿರಾಕ್ಷಞ್ಚ ತಥಾ ಭಲ್ಲಾತಕಂ ದ್ವಿಜ ।। ೨೪೬.

ಸೌಗಂಧಿಕ, ಗಂಜ, ಶಂಖ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಮಯ ಕೂಡ, ಗೋಮೇದ, ರುದಿರಾಕ್ಷ ಮತ್ತು ಭಲ್ಲಾತಕ ಕೂಡ, ದ್ವಿಜನೇ.

ಧೂಲೀಂ ಮರಕತಞ್ಚೈವ ತುಥಕಂ ಸೀಸಮೇವ ಚ । ಪೀಲುಂ ಪ್ರವಾಲಕಞ್ಚೈವ ಗಿರಿವಜ್ರಂ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮ ।। ೨೪೬.

ಧೂಳಿ, ಪಚ್ಚೆ, ತುಥ, ಎಳ್ಳು, ಪೀಲು, ಪ್ರವಾಳ ಮತ್ತು ಪರ್ವತವಜ್ರ, ದ್ವಿಜೋತ್ತಮ.

ಭೂಜಙ್ಗಮಮಣಿಞ್ಚೈವ ತಥಾ ವಜ್ರಮಣಿಂ ಶುಭಂ । ಟಿಟ್ಟಿಭಞ್ಚ ತಥಾ ಪಿಣ್ಡಂ ಭ್ರಾಮರಞ್ಚ ತಥೋತ್ಪಲಂ ।। ೨೪೬.

ಭುಜಂಗಮಮಣಿ ಮತ್ತು ಶುಭಕರವಾದ ವಜ್ರಮಣಿ, ಟಿಟ್ಟಿಭ, ಪಿಂಡ, ಭ್ರಮರ ಮತ್ತು ಉತ್ಪಲ ಕೂಡ ಸೇರಿವೆ.

ಸುವರ್ಣಪ್ರತಿಬದ್ಧಾನಿ ರತ್ನಾನಿ ಶ್ರೀಜಯಾದಿಕೇ । ಅನ್ತಃಪ್ರಭಾವಂ ವೈಮಲ್ಯಂ ಸುಸಂಸ್ಥಾನತ್ವಮೇವ ಚ ।। ೨೪೬.

ಬಂಗಾರದ ಅಲಂಕಾರ ಹೊಂದಿದ ಶ್ರೀ ಮತ್ತು ಜಯ ಎಂಬ ರತ್ನಗಳು ಒಳಗೆ ಪ್ರಕಾಶ, ಶುದ್ಧತೆ ಮತ್ತು ಸುಂದರ ರೂಪವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.

ಸುಧಾರ್ಯಾ ನೈವ ಧಾರ್ಯ್ಯಾಸ್ತು ನಿಷ್ಪ್ರಭಾ ಮಲಿನಾಸ್ತಥಾ । ಖಣ್ಡಾಃ ಸಶರ್ಕರಾ ಯೇ ಚ ಪ್ರಶಸ್ತಂ ವಜ್ರಧಾರಣಮ್ ।। ೨೪೬.

ಮಸುಕು, ಪ್ರಕಾಶವಿಲ್ಲದ, ಮುರಿದ ಅಥವಾ ಕಲ್ಲುಗಳುಳ್ಳ ರತ್ನಗಳನ್ನು ಧರಿಸಬಾರದು; ವಜ್ರದಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸಲು ಯೋಗ್ಯವಾದವುಗಳು ಅತ್ಯುತ್ತಮ.

ಅಮ್ಭಸ್ತರತಿ ಯದ್ವಜ್ರಮಭೇದ್ಯಂ ವಿಮಲಂ ಚ ಯತ್ । ಷಟ್ಕೋಣಂ ಶಕ್ರಚಾಪಾಬಂ ಲಘು ಚಾರ್ಕನಿಭಂ ಶುಭಮ್ ।। ೨೪೬.

ನಿಜವಾದ ವಜ್ರವು ನೀರನ್ನು ದಾಟುತ್ತದೆ, ಮುರಿಯದು, ದೋಷವಿಲ್ಲದದು, ಆರು ಮೂಲೆಗಳಿರುವದು, ಧೂಮ್ರವರ್ಣದ ವೃಂದದಂತೆ, ಹಗುರವಾದದು, ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದದು ಮತ್ತು ಶುಭವಾದದು.

ಶುಕಪಕ್ಷನಿಭಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಃ ಕಾನ್ತಿಮಾನ್ವಿಮಲಸ್ತಥಾ । ಸ್ವರ್ಣಚೂರ್ಣನಿಭೈಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮೈರ್ಮರಕತಶ್ಚ ವಿನ್ದುಭಿಃ ।। ೨೪೬.

ಅದು ಚಂದ್ರನ ಬೆಳಗಿನ ಭಾಗದಂತೆ, ಮೃದುವಾದದು, ಕಾಂತಿಯುತವಾದದು, ಶುದ್ಧವಾದದು ಮತ್ತು ಸುವರ್ಣದ ಪುಡಿಯಂತೆ ಸಣ್ಣ ಪಚ್ಚೆ ಕಲ್ಲಿನ ಕಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.

ಸ್ಫಟಿಕಜಾಃ ಪದ್ಮರಾಗಾಃ ಸ್ಯೂ ರಾಗವನ್ತೋಽತಿನಿರ್ಮ್ಮಲಾಃ । ಜಾತವಙ್ಗಾ ಭವನ್ತೀಹ ಕುರುವಿನ್ದಸಮುದ್ಭವಾಃ ।। ೨೪೬.

ಸ್ಫಟಿಕದಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ಪದ್ಮರಾಗ ರತ್ನಗಳು ಗಾಢವರ್ಣ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಶುದ್ಧವಾಗಿವೆ; ಜಾತವಂಗ ರತ್ನಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಕುರುವಿಂದ ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತವೆ.

ಸೌಗನ್ಧಿಕೋತ್ಥಾಃ ಕಾಷಾಯಾ ಮುಕ್ತಾಫಲಾಸ್ತು ಶುಕ್ತಿಜಾಃ । ವಿಮಲಾಸ್ತೇಭ್ಯ ಉತ್ಕೃಷ್ಟಾ ಯೇ ಚ ಶಙಖೋದ್ಭವಾ ಮುನೇ ।। ೨೪೬.

ಸುಗಂಧದಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ಮುತ್ತುಗಳು ಕಷಾಯವರ್ಣದಲ್ಲಿವೆ; ಶಂಖದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವುಗಳು ಶುದ್ಧವಾದವುಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ, ಮತ್ತು ಚಿಪ್ಪಿನಿಂದ ಬಂದವುಗಳು ಇನ್ನೂ ಶ್ರೇಷ್ಠ, ಮುನಿಯೇ.

ನಾಗದನ್ತಭವಾಶ್ಚಾಗ್ರ್ಯಾಃ ಕುಮ್ಭಶೂಕರಮತ್ಸ್ಯಜಾಃ । ವೇಣುನಾಗಭವಾಃ ಶ್ರೇಷ್ಠಾ ಮೌಕ್ತಿಕಂ ನಾಗಜಂ ವರಂ ।। ೨೪೬.

ಹಾವಿನ ದಂತದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವುಗಳು ಅತ್ಯುತ್ತಮ, ಹಾಗೆಯೇ ಕುಂಭ, ಹಂದಿ ಮತ್ತು ಮೀನುಗಳಿಂದ ಬಂದವುಗಳು ಕೂಡ; ಬಂಬೂ ಮತ್ತು ಹಾವಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವುಗಳು ಶ್ರೇಷ್ಠ, ಹಾವುಜನ್ಯ ಮುತ್ತು ಅತ್ಯುನ್ನತವಾದದು.

thumb|500px|ವಾಸ್ತುಪುರುಷ (೮೧ಪದ) thumb|500px|ವಾಸ್ತುಪುರುಷಃ. ಅಗ್ನಿರುವಾಚ ವಾಸ್ತುಲಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ವಿಪ್ರಾದೀನಾಂ ಚ ಭೂರಿಹ । ಶ್ವೇತಾ ರಕ್ತಾ ತಥಾ ಪೀತಾ ಕೃಷ್ಣಾ ಚೈವ ಯಥಾಕ್ರಮಮ್ ।। ೨೪೭.

ಅಗ್ನಿ ಹೇಳಿದನು: ನಾನು ವಾಸ್ತುಪುರುಷನ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಮತ್ತು ಇತರರಿಗೆ ಇರುವ ವಿವಿಧ ಬಗೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ: ಅವು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಬಿಳುಪು, ಕೆಂಪು, ಹಳದಿ ಮತ್ತು ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿವೆ.

ಘೃತರಕ್ತಾನ್ನಮದ್ಯಾನಾಂ ಗನ್ಧಾಢ್ಯಾ ವಸತಶ್ಚ ಚ ಭೂಃ । ಮಧುರಾ ಚ ಕಷಾಯಾ ಚ ಅಮ್ಲಾದ್ಯುಪರಸಾ ಕ್ರಮಾತ್ ।। ೨೪೭.

ತುಪ್ಪ, ರಕ್ತ, ಅನ್ನ ಮತ್ತು ಮದ್ಯದ ಸುಗಂಧ ತುಂಬಿರುವ ಭೂಮಿ, ಮತ್ತು ಅದು ಸಿಹಿ, ಕಷಾಯ ಮತ್ತು ಹಸಿವಿನ ರುಚಿಯುಳ್ಳದು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿದೆ.

ಕುಶೈಃ ಶರೈಸ್ತಥಾಕಾಶೈರ್ದೂರ್ವಾಭಿರ್ಯಾ ಚ ಸಂಶ್ರಿತಾ । ಪ್ರಾರ್ಚ್ಯ ವಿಪ್ರಾಂಶ್ಚ ನಿಃಶಲ್ಪಾಂ ಖಾತಪೂರ್ವನ್ತು ಕಲ್ಪಯೇತ್ ।। ೨೪೭.

ಕುಶ, ಮುಳ್ಳು ಹುಲ್ಲು, ಆಕಾಶ ಅಥವಾ ದರ್ಭೆಯಿಂದ ಆವೃತವಾದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಬೇಕು; ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದ ನಂತರ, ಮೊದಲು ಅಗೆದ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಬೇಕು.

ಚತುಃಷಷ್ಟಿಪದಂ ಕೃತ್ವಾ ಮಧ್ಯೇ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಚತುಷ್ಪದಃ । ಪ್ರಾಕ್ ತೇಷಾಂ ವೈ ಗೃಹಸ್ವಾಮೀ ಕಥಿತಸ್ತು ತಥಾರ್ಯ್ಯಮಾ ।। ೨೪೭.

ಅರುವತ್ತನಾಲ್ಕು ಚೌಕಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ, ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಭಾಗವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು; ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಮನೆಯ ಯಜಮಾನನನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ಅರ್ಯಮನ್‌ನನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಬೇಕು.

ದಕ್ಷಿಣೇನ ವಿವಸ್ವಾಂಶ್ಚ ಮಿತ್ರಃ ಪಶ್ಚಿಮತಸ್ತಥಾ । ಉದಙ್ಮಹೀಧರಶ್ಚೈವ ಆಪವತ್ಸೌ ಚ ವಹ್ವಿಗೇ ।। ೨೪೭.

ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ವಿವಸ್ವಾನ್, ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಮಿತ್ರ, ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಮಹೀಧರ ಮತ್ತು ಮೂಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಆಪವತ್ ಹಾಗೂ ವಹ್ವಿಗ ಇದ್ದಾರೆ.