ಅಗ್ನಿಪುರಾಣಮ್

ನಾಭಿಃ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾವರ್ತ್ತಾ ಗುಹ್ಯಮಶ್ವತ್ಥಪತ್ರವತ್ । ಗುಲ್ಫೌ ನಿಗೂಢೌ ಮಧ್ಯೇನ ನಾಭಿರಙ್ಗುಷ್ಠಮಾನಿಕಾ ।। ೨೪೪.

ಅವನ ನಾಭಿ ಬಲಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿರುತ್ತದೆ, ಗುಪ್ತಾಂಗವು ಅಶ್ವತ್ಥದ ಎಲೆಯಂತೆ ಇರುತ್ತದೆ, ಗುಳಿಗೆಗಳು ಒಳಗೆ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ, ನಾಭಿಯು ಅಂಗುಷ್ಠ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ಬೆರಳಿನ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ.

ಜಠರನ್ನ ಪ್ರಲಮ್ಬಞ್ಚ ಚರೋಮರೂಕ್ಷಾ ನ ಶೋಭನಾ । ನರ್ಕ್ಷವೃಕ್ಷನದೀನಾಮ್ನೀ ನ ಸದಾ ಕಲಹಪ್ರಿಯಾ ।। ೨೪೪.

ಹೊಟ್ಟೆ ತುಂಬಾ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದಿದ್ದರೂ, ಸಡಿಲವಾದ ಸ್ಥನಗಳು ಇದ್ದರೂ, ಒಣ ಮತ್ತು ಕಠಿಣ ಚರ್ಮವಿದ್ದರೂ ಮಹಿಳೆ ಆಕರ್ಷಕಳಾಗಿರಲ್ಲ. ಪ್ರಾಣಿಗಳ, ಮರಗಳ ಅಥವಾ ನದಿಗಳ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವವಳೂ, ಯಾವಾಗಲೂ ಜಗಳ ಪ್ರಿಯಳೂ ಸುಂದರಳಲ್ಲ.

ನ ಲೋಲುಪಾ ನ ದುರ್ಭಾಷಾ ಶುಭಾ ದೇವಾದಿಪೂಜೀತಾ । ಗಣ್ಡೈರ್ಮ್ಮಘೂಕಪುಷ್ಪಾಭೈರ್ನ ಶಿರಾಲಾ ನ ಲೋಮಶಾ ।। ೨೪೪.

ಅತಿಯಾದ ಆಸೆ ಇರುವವಳೂ, ಕಠಿಣವಾಗಿ ಮಾತಾಡುವವಳೂ ಅಲ್ಲ; ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತರರು ಪೂಜಿಸುವವಳು ಶುಭಳಾಗಿರುತ್ತಾಳೆ. ಬೊಜ್ಜು ಬಾಯಿಯೂ, ಬೊಜ್ಜು ಕಪೋಲಗಳೂ ಇಲ್ಲದೆ, ದೊಡ್ಡ ತಲೆ ಇಲ್ಲದೆ, ತುಂಬಾ ಕೂದಲುಳ್ಳವಳೂ ಅಲ್ಲ.

ನ ಸಂಹತಭ್ರೂಕುಟಿಲಾ ಪತಿಪ್ರಾಣಾ ಪತಿಪ್ರಿಯಾ । ಅಲಕ್ಷಣಾಪಿ ಲಕ್ಷಣ್ಯಾ ಯತ್ರಾಕಾರಸ್ತತೋ ಗುಣಾಃ।। ೨೪೪.

ಒಟ್ಟಾಗಿ ಬೆಸೆದ ಭ್ರೂಗಳು ಅಥವಾ ವಕ್ರವಾದ ಭ್ರೂಗಳು ಇಲ್ಲದವಳಾಗಿರಬೇಕು; ಗಂಡನನ್ನು ಜೀವದಂತೆ ಪ್ರೀತಿಸುವವಳು, ಗಂಡನಿಗೆ ಪ್ರಿಯಳಾಗಿರುತ್ತಾಳೆ. ಶುಭ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಅವಳಲ್ಲಿ ಒಳ್ಳೆಯ ರೂಪ ಇದ್ದರೆ, ಗುಣಗಳೂ ಇದ್ದವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು.

ಅಗ್ನಿರುವಾಚ ಚಾಮರೋ ರುಕ್ಮದಣ್ಡೋಽಗ್ರ್ಯಃ ಛತ್ರಂ ರಾಜ್ಞಃ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ । ಹಂಸಪಕ್ಷೈರ್ವಿರಚಿತಂ ಮಯೂರಸ್ಯ ಶುಕಸ್ಯ ಚ ।। ೨೪೫.

ಅಗ್ನಿ ಹೇಳಿದನು: ಚಾಮರಿಯು ಬಂಗಾರದ ಹ್ಯಾಂಡಲ್‌ನಿಂದ ಮಾಡಿದುದು ಅತ್ಯುತ್ತಮ. ರಾಜನಿಗೆ ಹಂಸ, ನವಿಲು ಅಥವಾ ಗಿಳಿಯ ರೆಕ್ಕೆಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ ಹತ್ತಿರದ ಛತ್ರೆ ಶ್ಲಾಘನೀಯವಾಗಿದೆ.

ಪಕ್ಷೈರ್ವಾಥ ಬಲಾಕಾಯಾ ನ ಕಾರ್ಯ್ಯಂ ಮಿಶ್ರಪಕ್ಷಕೈಃ । ಚತುರಸ್ತ್ರಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಯ ವೃತ್ತಂ ರಾಜ್ಞಶ್ಚ ಶುಕ್ಲಕಂ ।। ೨೪೫.

ಬಕದ ರೆಕ್ಕೆಗಳಿಂದ ಅಥವಾ ಮಿಶ್ರಿತ ರೆಕ್ಕೆಗಳಿಂದ ಮಾಡಬಾರದು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಛತ್ರೆ ನಾಲ್ಕು ಬದಿಯದಾಗಿರಬೇಕು, ರಾಜನದು ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಮತ್ತು ಬಿಳಿಯಾಗಿರಬೇಕು.

ತ್ರಿಚತುಶ್ಪಞ್ಚಷಟ್‌ಸಪ್ತಾಷ್ಟಪರ್ವಶ್ಚ ದಣ್ಡಕಃ । ಭದ್ರಾಸನಂ ಕ್ಷೀರವೃಕ್ಷೈಃ ಪಞ್ಚಾಶದಙ್ಗುಲೋಚ್ಛ್ರಯೈಃ ।। ೨೪೫.

ದಂಡಕ್ಕೆ ಮೂರು, ನಾಲ್ಕು, ಐದು, ಆರು, ಏಳು ಅಥವಾ ಎಂಟು ಭಾಗಗಳು ಇರಬಹುದು. ಶುಭ ಆಸನವನ್ನು ಹಾಲು ಹಣ್ಣು ಕೊಡುವ ಮರಗಳಿಂದ, ಐವತ್ತು ಬೆರಳಷ್ಟು ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಮಾಡಬೇಕು.

ವಿಸ್ತಾರೇಣ ತ್ರಿಹಸ್ತಂ ಸ್ಯಾತ್ ಸುವರ್ಣಾದ್ಯೈಶ್ಚ ಚಿತ್ರಿತಂ । ಧನುರ್ದ್ರವ್ಯತ್ರಯಂ ಲೋಹಂ ಶ್ರೃಹ್ಗಂ ದಾರು ದ್ವಿಜೋತ್ತಮ ।। ೨೪೫.

ಅದರ ಅಗಲ ಮೂರು ಕೈ ಅಗಲವಾಗಿರಬೇಕು, ಬಂಗಾರ ಮತ್ತು ಇತರ ಅಮೂಲ್ಯ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಬೇಕು. ಧನುಸ್ಸಿಗೆ ಮೂರು ವಸ್ತುಗಳು ಮುಖ್ಯ: ಕಬ್ಬಿಣ, ಕೊಂಬು ಮತ್ತು ಮರ.

ಜ್ಯಾದ್ರವ್ಯತ್ರಿತಯಞ್ಚೈವ ವಂಶಭಙ್ಗತ್ವಚಸ್ತಥಾ । ದಾರುಚಾಪಪ್ರಮಾಣನ್ತು ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ಹಸ್ತಚತುಷ್ಟಯಂ ।। ೨೪೫.

ಧನುಸ್ಸಿನ ಹಗ್ಗಕ್ಕೆ ಬಿದಿರು, ನರ ಮತ್ತು ಚರ್ಮ ಈ ಮೂರು ವಸ್ತುಗಳು ಉತ್ತಮ. ಮರದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಉತ್ತಮ ಧನುಸ್ಸು ನಾಲ್ಕು ಕೈಗಳಷ್ಟು ಉದ್ದವಾಗಿರಬೇಕು.

ತದೇವ ಸಮಹೀನನ್ತು ಪ್ರೋಕ್ತಂ ಮಧ್ಯಕನೀಯಸಿ । ಮುಷ್ಟಿಗ್ರಾಹನಿಮಿತ್ತಾನಿ ಮಧ್ಯೇ ದ್ರವ್ಯಾಣಿ ಕಾರಯೇತ್ ।। ೨೪೫.

ಅದು ಮಾನದಂಡವಾಗಿದೆ; ಅದಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇದ್ದರೆ ಮಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ಕೆಳದರ್ಜೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು. ಹಿಡಿಯುವ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಸೂಕ್ತ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಮಾಡಬೇಕು.

ಸ್ವಲ್ಪಕೋಟಿಸ್ತ್ವಚಾ ಶ್ರೃಙ್ಗಂ ಶರ್ಙ್ಗಲೋಹಮಯೇ ದ್ವಿಜ। ಕಾಮಿನೀಭ್ರೂಲತಾಕಾರಾ ಕೋಟಿಃ ಕಾರ್ಯ್ಯಾ ಸುಸಂಯತಾ ।। ೨೪೫.

ಕೊಂಬಿನ ತುದಿ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿರಬೇಕು ಮತ್ತು ಚರ್ಮದಿಂದ ಮುಚ್ಚಿರಬೇಕು. ಕೊಂಬು ಮತ್ತು ಕಬ್ಬಿಣದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಧನುಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ತುದಿಯನ್ನು ಮಹಿಳೆಯ ಭ್ರೂವಿನ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಬೇಕು.

ಪೃಥಗ್ವಾ ವಿಪ್ರ ಮಿಶ್ರಂ ವಾ ಲೌಹಂ ಶಾರ್ಙ್ಗನ್ತು ಕಾರಯೇತ್ । ಶರ್ಙ್ಗಂ ಸಮುಚಿತಂ ಕಾರ್ಯ್ಯಂ ರುಕ್ಮವಿನ್ದುವಿಭೂಷಿತಂ ।। ೨೪೫.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೆ, ಕಬ್ಬಿಣದ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಅಥವಾ ಮಿಶ್ರವಾಗಿ ಮಾಡಬಹುದು. ಧನುಸ್ಸು ಸೂಕ್ತವಾಗಿರಬೇಕು ಮತ್ತು ಬಂಗಾರದ ಕಲೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಬೇಕು.

ಕುಟಿಲಂ ಸ್ಪುಟಿತಞ್ಚಾಪಂ ಸಚ್ಛಿದ್ರಞ್ಚ ನ ಶಸ್ಯತೇ । ಸುವರ್ಣಂ ರಜತಂ ತಾಮ್ರಂ ಕೃಷ್ಣಾಯೋ ಧನುಷಿ ಸ್ಮೃತಂ ।। ೨೪೫.

ವಕ್ರವಾದ, ಬಿರುಕುಬಿದ್ದ ಅಥವಾ ರಂಧ್ರವಿರುವ ಧನುಸ್ಸು ಶ್ಲಾಘನೀಯವಲ್ಲ. ಬಂಗಾರ, ಬೆಳ್ಳಿ, ತಾಮ್ರ ಮತ್ತು ಕಪ್ಪು ಕಬ್ಬಿಣ ಧನುಸ್ಸಿಗೆ ಸೂಕ್ತವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಮಾಹಿಷಂ ಶಾರಭಂ ಶಾರ್ಙ್ಗ ರೌಹಿಷಂ ವಾ ಧನುಃ ಶುಭಂ । ಚನ್ದನಂ ವೇತಸಂ ಸಾಲಂ ಧಾವಲಙ್ಗಕುಭನ್ತರುಃ ।। ೨೪೫.

ಉತ್ತಮ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಎಮ್ಮೆ ಕೊಂಬು, ಶಾರಭ ಕೊಂಬು ಅಥವಾ ಕುದುರೆ ಕೊಂಬಿನಿಂದ ಮಾಡಬಹುದು; ಅಥವಾ ಚಂದನ, ಬಿದಿರು, ಸಾಲ ಮರ ಅಥವಾ ಬಿಳಿ ಅಂಗಕು ಮರದಿಂದ ಕೂಡ ಮಾಡಬಹುದು.

ಸರ್ವಶ್ರೇಷ್ಠಂ ಧನುರ್ವಂಶೈರ್ಗೃಹೋತೈಃ ಶರದಿ ಶ್ರಿತೈಃ । ಪೂಜಯೇತ್ತು ಧನುಃ ಖಡ್ಗಮನ್ತ್ರೈಸ್ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಮೋಹನೈಃ ।। ೨೪೫.

ಎಲ್ಲಾ ಧನುಸ್ಸುಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದುದು ಮನೆಗೆ ಬೆಳೆದ ಬಿದಿರಿನಿಂದ, ಶರದೃತುವಿನಲ್ಲಿ ಕತ್ತರಿಸಿದ ಬಿದಿರಿನಿಂದ ಮಾಡಬೇಕು. ಆ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ತ್ರಿಲೋಕವನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುವ ಖಡ್ಗ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸಬೇಕು.

ಅಯಸಶ್ಚಾಥ ವಂಶಸ್ಯ ಶರಸ್ಯಾಪ್ಯಶರಸ್ಯ ಚ । ಋಜವೋ ಹೇಮವಾರ್ಣಭಾಃ ಸ್ನಾಯುಶ್ಲಿಷ್ಟಾಃ ಸುಪತ್ರಕಾಃ ।। ೨೪೫.

ಕಬ್ಬಿಣ, ಬಿದಿರು ಅಥವಾ ಬೇರೆ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ ಬಾಣಗಳು ನೇರವಾಗಿರಬೇಕು, ಬಂಗಾರದ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿರಬೇಕು, ನರದಿಂದ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟಿರಬೇಕು ಮತ್ತು ಚೆನ್ನಾಗಿ ರೆಕ್ಕೆಗಳಿರಬೇಕು.

ರುಕ್ಮಪುಙ್ಖಾಃ ಸುಪುಙ್ಕಾಸ್ತೇ ತೈಲಧೌತಾಃ ಸುವರ್ಣಕಾಃ । ಯಾತ್ರಾಯಾಮಭಿಷೇಕಾದೌ ಯಜೇದ್ವಾಯಣಧನುರ್ಮುಖಾನ್ ।। ೨೪೫.

ಬಂಗಾರದ ರೆಕ್ಕೆಗಳಿರುವ ಬಾಣಗಳು ಅತ್ಯುತ್ತಮ. ಅವು ಚೆನ್ನಾಗಿ ರೆಕ್ಕೆಗಳಿರಬೇಕು ಮತ್ತು ಎಣ್ಣೆಯಿಂದ ತೊಳೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿರಬೇಕು. ಪ್ರಯಾಣ ಅಥವಾ ಅಭಿಷೇಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಬಾಣದ ತುದಿಗಳಿಗೆ ಹೋಮ ಮಾಡಬೇಕು.

ಸಪತಾಕಾಶ್ತ್ರಸಙ್ಗ್ರಾಹಸಂವತ್‌ಸರಕರಾನ್ನೃಪಃ । ಬ್ರಹ್ಮಾ ವೈ ಮೇರುಶಿಖರೇ ಸ್ವರ್ಗಗಙ್ಗಾತಟೇಽಯಜತ್ ।। ೨೪೫.

ಧ್ವಜಗಳು, ಆಯುಧಗಳು ಮತ್ತು ವಾರ್ಷಿಕ ಅರ್ಪಣೆಯೊಂದಿಗೆ ರಾಜನು ಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಬ್ರಹ್ಮನೇ ಸ್ವಯಂ ಮೆರು ಶಿಖರದಲ್ಲಿಯೂ, ಸ್ವರ್ಗದ ಗಂಗೆಯ ತೀರದಲ್ಲಿಯೂ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದನು.

ಲೋಹದೈತ್ಯಂ ಸ ದದೃಶೇ ವಿಘ್ನಂಯಜ್ಞೇ ತು ಚಿನ್ತಯನ್ । ತಸ್ಯ ಚಿನ್ತಯತೋ ವಹ್ನೇಃ ಪುರುಷೋಽಭೂದ್ಬಲೀ ಮಹಾನ್ ।। ೨೪೫.

ಅವನ ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗಿ ಕಬ್ಬಿಣದ ದೈತ್ಯನು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡನು. ಅದನ್ನು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಒಬ್ಬ ಬಲಿಷ್ಠ ಪುರುಷನು ಹುಟ್ಟಿಬಂದನು.

ವವನ್ದೇಽಜಞ್ಚ ತನ್ದೇವಾ ಅಭ್ಯನನ್ದನ್ತ ಹರ್ಷಿತಾಃ । ತಸ್ಮಾತ್ಸ ನನ್ದಕಃ ಖಡ್‌ಗೋ ದೇವೋಕ್ತೋ ಹರಿರಗ್ರಹೀತ್ ।। ೨೪೫.

ಅಜಜನನ ದೇವರನ್ನು ದೇವತೆಗಳು ಸಂತೋಷದಿಂದ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಆತನು ಬಂದಾಗ ಹರ್ಷದಿಂದ ಸ್ವಾಗತಿಸಿದರು. ಆ ದೇವರಿಂದ ದೇವತೆಗಳು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ನಂದಕ ಎಂಬ ಖಡ್ಗವನ್ನು ಹರಿಯು ತೆಗೆದುಕೊಂಡನು.

ತಂ ಜಗ್ರಾಹ ಶನೈರ್ದೇವೋ ವಿಕೋಷಃ ಸೋಽಭ್ಯಪದ್ಯತ। ಖಡ್‌ಗೋ ನೀಲೋ ರತ್ನಮುಷ್ಟಿಸ್ತತೋಽಭೂಚ್ಛತಬಾಹುಕಃ ।। ೨೪೫.

ಆ ದೇವರು ಆ ಖಡ್ಗವನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹಿಡಿದು ಹೊರತೆಗೆದಾಗ, ಆ ಖಡ್ಗವು ನೀಲಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ, ರತ್ನಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದ ಹ್ಯಾಂಡಲ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಶತಬಾಹು ಎಂಬ ದೈತ್ಯನು ಉದಯವಾಯಿತು.

ದೈತ್ಯಃ ಸ ಗದಯಾ ದೇವಾನ್ ದ್ರಾವಯಾಮಾಸ ವೈ ರಣೇ । ವಿಷ್ಣುನಾ ಖಡ್ಗಚ್ಛಿನ್ನಾನಿ ದೈತ್ಯಗಾತ್ರಾಣಿ ಭೂತಲೇ ।। ೨೪೫.

ಆ ದೈತ್ಯನು ತನ್ನ ಗದೆಯಿಂದ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಓಡಿಸಿದನು. ಆದರೆ ವಿಷ್ಣುವು ಆ ಖಡ್ಗದಿಂದ ಆ ದೈತ್ಯನ ಅಂಗಾಂಗಗಳನ್ನು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಕಡಿದುಹಾಕಿದನು.

ಪತಿತಾನಿ ತು ಸಂಸ್ಪರ್ಶಾನ್ನನ್ದಕಸ್ಯ ಚ ತಾನಿ ಹಿ । ಲೋಹಭೂತಾನಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಹತ್ವಾ ತಸ್ಮೈ ಹರಿರ್ವರಂ ।। ೨೪೫.

ನಂದಕ ಖಡ್ಗದ ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಆ ಅಂಗಾಂಗಗಳು ಬಿದ್ದು, ಎಲ್ಲಾ ಕಬ್ಬಿಣವಾಗಿಬಿಟ್ಟವು. ಆ ದೈತ್ಯನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದ ನಂತರ ಹರಿಯು ಅವನಿಗೆ ವರವನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು.

ದದೌ ಪವಿತ್ರಮಙ್ಗನ್ತೇ ಆಯುಧಾಯ ಭವೇದ್ಭುವಿ । ಹರಿಪ್ರಸಾದಾದ್ ಬ್ರಹ್ಮಾಪಿ ವಿನಾ ವಿಘ್ನಂ ಹರಿಂ ಪ್ರಭುಂ ।। ೨೪೫.

ಹರಿಯು ಅವನಿಗೆ ಪವಿತ್ರವಾದ ಶುಭ ದೇಹವನ್ನು ನೀಡಿದನು, ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಆ ದೇಹವು ಆಯುಧವಾಗಲೆಂದು. ಹರಿಯ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮನೂ ಕೂಡ ಯಾವುದೇ ಅಡಚಣೆಯಿಲ್ಲದೆ ಹರಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದನು.

ಪೂಜಯಾಮಾಸ ಯಜ್ಞೇನ ವಕ್ಷ್ಯೇಽಥೋ ಶಡ್‌ಗಲಕ್ಷಣಂ । ಖಟೀಖಟ್ಟರಜಾತಾ ಯೇ ದರ್ಶನೀಯಾಸ್ತು ತೇ ಸ್ಮೃತಾಃ ।। ೨೪೫.

ಅವನು ಯಜ್ಞದ ಮೂಲಕ ಹರಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದನು. ಈಗ ನಾನು ಆರು ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಹತ್ತಿಯು ಮತ್ತು ಹತ್ತಿಗೆಯ ಹೊಡೆತದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ, ನೋಡುವುದಕ್ಕೆ ಸುಂದರವಾದವುಗಳು ಶುಭಕರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಕಾಯಚ್ಛಿದಸ್ತ್ವಾರ್ಷಿಕಾಃ ಸ್ಯುರ್ದೃಢಾಃ ಸೂರ್ಪಾರಕೋದ್ಬವಾಃ । ತೀಕ್ಷ್ಣಾಶ್ಛೇದಸಹಾ ವಙ್ಗಾಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣಾಃಸ್ಯುಶ್ಚಾಙ್ಗದೇಶಜಃ ।। ೨೪೫.

ದೇಹವನ್ನು ಕಡಿಯುವವುಗಳನ್ನು ಆರ್ಷಿಕ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ; ಅವು ಬಲವಾಗಿದ್ದು ಸೂರ್ಪಾರಕ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿವೆ. ವಂಗದವುಗಳು ತೀಕ್ಷ್ಣವಾಗಿದ್ದು, ಕಡಿತವನ್ನು ಸಹಿಸಬಲ್ಲವು; ಅಂಗದ ಭಾಗದಿಂದ ಬಂದವುಗಳು ಕೂಡ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾಗಿವೆ.

ಶಾತಾರ್ದ್ಧಮಙ್ಗುಲಾನಾಞ್ಚ ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ಖಡ್ಗಂ ಪ್ರಕೀರ್ತ್ತಿತಂ । ತದರ್ದ್ಧಂ ಮಧ್ಯಮಂ ಜ್ಞೇಯಂ ತತೋ ಹೀನಂ ನ ಧಾರಯೇತ್ ।। ೨೪೫.

ಒಂದು ಖಡ್ಗವು ಒಂದು ಮತ್ತು ಅರ್ಧ ಬೆರಳ ಅಗಲವಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ಅತ್ಯುತ್ತಮವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅದರ ಅರ್ಧ ಅಗಲವು ಮಧ್ಯಮವಾದದ್ದು, ಅದಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇರುವುದನ್ನು ಧರಿಸಬಾರದು.

ದೀರ್ಘಂ ಸುಮಧುರಂ ಶಬ್ದಂ ಯಸ್ಯ ಖಡ್‌ಗಸ್ಯ ಸತ್ತಮ । ಕಿಙ್ಕಿಣೀಸದೃಶನ್ತಸ್ಯ ಧಾರಣಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಮುಚ್ಯತೇ ।। ೨೪೫.

ಯಾವ ಖಡ್ಗವು ಉದ್ದವಾಗಿದ್ದು, ತುಂಬಾ ಮಧುರವಾದ ಧ್ವನಿಯುಳ್ಳದು, ಗಂಟೆಗಳ ಜಿಂಜಿನೆಯಂತೆ ಶಬ್ದ ಮಾಡುತ್ತದೋ, ಅದನ್ನು ಧರಿಸುವುದು ಅತ್ಯುತ್ತಮವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಖ಼़ಡ಼ಗಃ ಪದ್ಮಪಲಾಶಾಗ್ರೋ ಮಣ್ಡಲಾಗ್ರಶ್ಚ ಶಸ್ಯತೇ । ಕರವೀರದಲಾಗ್ರಾಭೋ ಘೃತಗನ್ಧೋ ವಿಯತ್‌ಪ್ರಭಃ ।। ೨೪೫.

ಪದ್ಮದಾಳ ಅಥವಾ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ತುದಿಯುಳ್ಳ ಖಡ್ಗವನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕರವೀರದಾಳದಂತೆ ಕಾಣುವದು, ತುಪ್ಪದ ಸುಗಂಧವಿರುವದು, ಆಕಾಶದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿರುವದು ಕೂಡ ಶ್ಲಾಘನೀಯ.