ಅಗ್ನಿಪುರಾಣಮ್

ಹೃತದ್ರ್ವ್ಯಕಲತ್ರಶ್ಚ ಪೂಜಾರ್ಹೋಽಪ್ರತಿಪೂಜಿತಃ । ಏತಾಂಸ್ತು ಭೇದಯೇಚ್ಛತ್ರೌ ಸ್ಥಿತಾನ್ನಿತ್ಯಾನ್ ಸುಶಙ್ಕಿತಾನ್ ।। ೨೪೧.

ಯಾರ ಧನ ಅಥವಾ ಹೆಂಡತಿ ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಗೌರವಕ್ಕೆ ಅರ್ಹರಾಗಿದ್ದರೂ ಗೌರವವಿಲ್ಲದೆ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ—ಅಂತಹವರು ಯಾವಾಗಲೂ ಆತಂಕದಲ್ಲಿರುತ್ತಾರೆ, ಅವರನ್ನು ಶತ್ರುಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ವಿಭಜಿಸಬೇಕು.

ಆಗತಾನ್ ಪೂಜಯೇತ್ ಕಾಮೈರ್ನ್ನಿಜಾಂಶ್ಚ ಪ್ರಶಮನ್ನಯೇತ್ । ಸಾಮದೃಷ್ಟಾನುಸನ್ಧಾನಮತ್ಯುಗ್ರಭಯದರ್ಶನಂ ।। ೨೪೧.

ಬಂದವರನ್ನು ಅವರ ಇಚ್ಛೆಯ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಗೌರವಿಸಬೇಕು, ತನ್ನವರನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸಬೇಕು; ಭಯಕರ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾಧಾನವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವುದು ಮುಖ್ಯ.

ಪ್ರಧಾನದಾನಮಾನಂ ಚ ಭೇದೋಪಾಯಾಃ ಪ್ರಕೀರ್ತ್ತಿತಾಃ । ಮಿತ್ರಂ ಹತಂ ಕ್ಕಾಷ್ಠಮಿವ ಘುಣಜಗ್ಧಂ ವಿಶೀರ್ಯ್ಯತೇ ।। ೨೪೧.

ಮುಖ್ಯವಾದ ಕೊಡುಗೆಗಳು, ಗೌರವ, ಮತ್ತು ವಿಭಜನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ; ನಾಶವಾದ ಸ್ನೇಹಿತನು, ಹುಳು ತಿಂದ ಮರದಂತೆ, ಕುಸಿದುಹೋಗುತ್ತಾನೆ.

ತ್ರಿಶಕ್ತಿರ್ದ್ದೇಶಕಾಲಜ್ಞೋ ದಣ್ಡೇನಾಸ್ತಂ ನಯೇದರೀನ್ । ಮೈತ್ರೀಪ್ರಧಾನಂ ಕಲ್ಯಾಣಬುದ್ಧಿಂ ಸಾನ್ತ್ವೇನ ಸಾಧಯೇತ್ ।। ೨೪೧.

ಮೂರು ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು, ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಕಾಲವನ್ನು ತಿಳಿದವನು ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಶಿಕ್ಷೆಯಿಂದ ವಶಪಡಿಸಬೇಕು; ಸ್ನೇಹಪರ ಮತ್ತು ಶುಭಚಿಂತನೆಯವನು ಸಮಾಧಾನದಿಂದ ಗೆಲ್ಲಬೇಕು.

ಲುಬ್ಧಂ ಕ್ಷೀಣಞ್ಚ ಚದಾನೇನ ಮಿತ್ರಾನನ್ಯೋನ್ಯಶಙ್ಕಯಾ । ದಣ್ಡಸ್ಯ ದರ್ಶನಾದ್‌ದುಷ್ಟಾನ್ ಪುತ್ರಭ್ರಾತಾದಿ ಸಾಮತಃ ।। ೨೪೧.

ಹೆಚ್ಚು ಆಸೆಪಡುವವರನ್ನು ಮತ್ತು ದುರ್ಬಲರನ್ನು ಉಡುಗೊರೆಗಳಿಂದ ವಶಪಡಿಸಬೇಕು; ಪರಸ್ಪರ ಅನುಮಾನಿಸುವ ಸ್ನೇಹಿತರನ್ನೂ, ದುಷ್ಟರನ್ನು—ಮಕ್ಕಳು ಅಥವಾ ಸಹೋದರರು ಇದ್ದರೂ—ಶಿಕ್ಷೆಯ ಭಯದಿಂದ ಅಥವಾ ಸಮಾಧಾನದಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿಸಬೇಕು.

ದಾನಭೇದೈಶ್ಚಮೂಮುಖ್ಯಾನ್ ಯೋಧಾನ್ ಜನಪದಾದಿಕಾನ್ । ಸಾಮನ್ತಾಟವಿಕಾನ್ ಭೇದದಣ್ಡಾಭ್ಯಾಮಪರಾದ್ಧಕಾನ್ ।। ೨೪೧.

ದಾನ ಮತ್ತು ವಿಭಜನೆಯ ಮೂಲಕ ಸೇನೆಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು, ಯೋಧರು, ಜನರು, ಗಡಿಪಾಲಕರು ಹಾಗೂ ಕಾಡಿನವರನ್ನು ಪ್ರಭಾವಿತ ಮಾಡಬೇಕು. ಅವರು ತಪ್ಪು ಮಾಡಿದಾಗ ವಿಭಜನೆ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷೆ ಮೂಲಕ ನಿಯಂತ್ರಿಸಬೇಕು.

ದೇವತಾಪ್ರತಿಮಾನಾನ್ತು ಪೂಜಯಾನ್ತರ್ಗತೈರ್ನ್ನರೈಃ । ಪುಮಾನ್ ಸ್ತ್ರೀವಸ್ತ್ರಸಂವೀತೋ ನಿಶಿ ಚಾದ್‌ಭುತದರ್ಶನಃ ।। ೨೪೧.

ದೇವತೆಗಳ ಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು ಒಳಗಿನಿಂದ ಮನುಷ್ಯರು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಒಂದು ಪುರುಷನು ಹೆಣ್ಣಿನ ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿ, ರಾತ್ರಿ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆಶ್ಚರ್ಯಕರವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಬೇಕು.

ವೇತಾಲೋಲ್ಕಾಪಿಶಾಚಾನಾಂ ಶಿವಾನಾಂ ಚ ಸ್ವರೂಪಿಕೀ । ಕಾಮತೋ ರೂಪಧಾರಿತ್ವಂ ಶಸ್ತ್ರಾಗನ್ಯಶ್ಮಾಮ್ಬುವರ್ಷಣಂ ।। ೨೪೧.

ವೇತಾಳ, ಗೂಬೆ, ಪಿಶಾಚ ಮತ್ತು ಶಿವನ ರೂಪಗಳನ್ನು ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಧರಿಸಬಹುದು. ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರೂಪಗಳನ್ನು ತಾಳಬಹುದು; ಆಯುಧ, ಬೆಂಕಿ, ಕಲ್ಲು ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಮಳೆ ಸುರಿಯುವ ಶಕ್ತಿಯೂ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.

ತಮೋಽನಿಲೋಽನಲೋ ಮೇವ ಇತಿ ಮಾಯಾ ಹ್ಯಮಾನುಷೀ। ಜಘಾನ ಕೀಚಕಂ ಭೀಮ ಆಸ್ಥಿತಃ ಸ್ತ್ರೀಸ್ವರೂಪತಾಂ ।। ೨೪೧.

ಅಂಧಕಾರ, ಗಾಳಿ, ಬೆಂಕಿ ಮತ್ತು ಮಾನವನಲ್ಲದ ಮಾಯೆಯ ಸಹಾಯದಿಂದ ಭೀಮನು ಹೆಣ್ಣಿನ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಕೀಚಕನನ್ನು ಕೊಂದನು.

ಅನ್ಯಾಯೇ ವ್ಯಸ್ನೇ ಯುದ್ಧೇ ಪ್ರವೃತ್ತಸ್ಯಾನಿವಾರಣಂ । ಉಪೇಕ್ಷೇಯಂ ಸ್ಮೃತಾ ಭ್ರಾತೋಪೇಕ್ಷಿತಶ್ಚ ಹಿಡಿಮ್ಬಯಾ ।। ೨೪೧.

ಅನ್ಯಾಯ, ಅಪಾಯ ಅಥವಾ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಯಾರಾದರೂ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡು ಹಿಂತಿರುಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ, ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ ತೋರಬೇಕು. ಹೀಗೆಂದು ಸಹೋದರನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿಯೂ, ಹಿಡಿಂಬೆಯೂ ಮಾಡಿದಂತೆ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.

ಮೇಘಾನ್ಧಕಾರವೃಷ್ಟಗ್ನಿಪರ್ವತಾದ್‌ಭುತದರ್ಶನಂ । ದರಸ್ಥಾನಂ ಚ ಸೈನ್ಯಾನಾಂ ದರ್ಶನಂ ಧ್ವಜಶಾಲಿನಾಂ ।। ೨೪೧.

ಮೇಘ, ಕತ್ತಲೆ, ಮಳೆ, ಬೆಂಕಿ ಮತ್ತು ಪರ್ವತಗಳ ಅದ್ಭುತ ದೃಶ್ಯ, ಸೇನೆಯಿರುವ ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಧ್ವಜ ಹಿಡಿದವರನ್ನು ನೋಡುವುದು—allವು ಆಶ್ಚರ್ಯಕರವಾಗಿದೆ.

ಛಿನ್ನಪಾಟಿತಭಿನ್ನಾನಾಂ ಸಂಸೃತಾನಾಂ ವ ದರ್ಶನಂ । ಇತೀನ್ದ್ರಜಾಲಂ ದ್ವಿಷತಾಮ್ಭೀತ್ಯರ್ಥಮುಪಕಲ್ಪಯೇತ್ ।। ೨೪೧.

ಕತ್ತರಿಸಲಾದ, ಹರಿದ, ಮುರಿದ ಅಥವಾ ಸೇರಿಕೊಂಡಿರುವವರನ್ನು ನೋಡುವುದು—ಹೀಗೆ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಭಯಪಡಿಸಲು ಮಾಯಾಜಾಲವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕು.

ಅಗ್ನಿರುವಾಚ ರಾಮೋಕ್ತೋಕ್ತಾ ಮಥಾ ನೀತಿಃ ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ರಾಜನ್ ನೃಣಾಂ ವದೇ । ಲಕ್ಷಣಂ ಯತ್ಸಮುದ್ರೇಣ ಗರ್ಗಾಯೋಕ್ತಂ ಯಥಾ ಪುರಾ ।। ೨೪೩.

ಅಗ್ನಿಯು ಹೇಳಿದನು: ರಾಮನು ಹೇಳಿದ ನೀತಿಯು ಹೆಂಗಸರು ಮತ್ತು ಗಂಡಸರು ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಒಂದೇ ರೀತಿ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ, ರಾಜನೇ. ಸಮುದ್ರನು ವಿವರಿಸಿದ ಲಕ್ಷಣಗಳು, ಗರ್ಗನು ಹಿಂದೆಯೇ ಹೇಳಿದಂತೆ ಇದ್ದವು.

ಸಮುದ್ರ ಉವಾಚ । ಪುಂಸಾಞ್ಚ ಲಕ್ಷಣಂ ವಕ್ಷ್ಯೇ ಸ್ತ್ರೀಣಾಞ್ಚೈವ ಶುಭಾಶುಭಂ । ಏಕಾಧಿಕೋ ದ್ವಿಶುಕ್ಲಶ್ಚ ತ್ರಿಗಮ್ಭೀರಸ್ತಥೈವ ಚ ।। ೨೪೩.

ಸಮುದ್ರನು ಹೇಳಿದನು: ನಾನು ಗಂಡಸರ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಹೆಂಗಸರ ಶುಭ-ಅಶುಭ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನೂ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ: ಒಂದು ಹೆಚ್ಚಾದುದು, ಎರಡು ಬಿಳುಪು, ಮೂರು ಆಳವಾದವುಗಳು ಇತ್ಯಾದಿ.

ತ್ರಿತ್ರಿಕಸ್ತ್ರಿಪ್ರಲಮ್ಬಶ್ಚ ತ್ರಿಭಿರ್ವ್ಯಾಪ್ನೋತಿ ಯಸ್ತಯಾ । ತ್ರಿಬಲೀಮಾಂಸ್ತ್ರಿವಿನತಸ್ತ್ರಿಕಾಲಜ್ಞಶ್ಚ ಸುವ್ರತ ।। ೨೪೩.

ಮೂರು ಭಾಗಗಳು, ಮೂರು ಕೆಳಗೆ ಉರುಳಿದವುಗಳು, ಮೂರು ಭಾಗಗಳಿಂದ ಹರಡುವುದು; ಮೂರು ರೇಖೆಗಳು, ಮೂರು ವಕ್ರತೆಗಳು, ಮತ್ತು ಮೂರು ಕಾಲಗಳನ್ನು ಅರಿಯುವವನು, ಒಳ್ಳೆಯವನು.

ಪುರುಷಃ ಸ್ಯಾತ್ಸುಲಕ್ಷಣ್ಯೋ ವಿಪುಲಶ್ಚ ತಥಾ ತ್ರಿಷು । ಚತುರ್ಲ್ಲೇಶಸ್ತಥಾ ಯಶ್ಚ ತಥೈವ ಚ ಚತುಃಸಮಃ ।। ೨೪೩.

ಗಂಡನು ಮೂರು ಕಡೆ ವಿಶಾಲವಾಗಿರುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಗುರುತುಗೊಂಡವನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ; ನಾಲ್ಕು ಗುರುತುಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ ನಾಲ್ಕು ಕಡೆ ಸಮಾನವಾಗಿರುವವನು.

ಚತುಷ್ಕಿಷ್ಕುಶ್ಚತುರ್ದಂಶ್ಚ ಸಪ್ತಸ್ನೇಹೋ ನವಾಮಲಃ । ದಶಪದ್ಮೋ ದಶವ್ಯೂಹೋ ನ್ಯಗ್ರೋಧಪರಿಮಣ್ಡಲಂ ।। ೨೪೩.

ನಾಲ್ಕು ತೊಡೆಯು, ನಾಲ್ಕು ಹಲ್ಲು, ಏಳು ಎಣ್ಣೆಗಳು, ಒಂಬತ್ತು ಶುದ್ಧವಾದವುಗಳು, ಹತ್ತು ಕಮಲಗಳು, ಹತ್ತು ರಚನೆಗಳು, ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯಮರದಂತೆ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ದೇಹ.

ಷಡುನ್ನತೋಽಷ್ಟವಂಶಶ್ಚ ಸಪ್ತಸ್ನಹೋ ನವಾಮಲಃ । ದಶಪದ್ಮೋ ದಶವ್ಯೂಹೋ ನ್ಯಗ್ರೋಧಪರಿಮಣ್ಡಲಃ ।। ೨೪೩.

ಆರು ಎತ್ತರವಾದವುಗಳು, ಎಂಟು ಭಾಗಗಳು, ಏಳು ಎಣ್ಣೆಗಳು, ಒಂಬತ್ತು ಶುದ್ಧವಾದವುಗಳು, ಹತ್ತು ಕಮಲಗಳು, ಹತ್ತು ರಚನೆಗಳು, ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯಮರದಂತೆ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ದೇಹ.

ಚತುರ್ದಶಸಮದ್ವನ್ದ್ವಃ ಷೋಡಶಾಕ್ಷಶ್ಚ ಶಸ್ಯತೇ । ಧರ್ಮಾರ್ಥಕಾಮಸಂಯುಕ್ತೋ ಧರ್ಮೋ ಹ್ಯೇಕಾಧಿಕೋ ಮತಃ ।। ೨೪೩.

ನಾಲ್ಕು ಹದವಾದ ಜೋಡಿಗಳು, ಹದಿನಾರು ಕಣ್ಣುಗಳು ಪ್ರಶಂಸಿತವಾಗಿವೆ; ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ ಈ ಮೂರುಗೂ ಕೂಡಿರುವವನು, ಧರ್ಮವು ಒಂದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ತಾರಕಾಭ್ಯಾಂ ವಿನಾ ನೇತ್ರೇ ಶುಕ್ಲದನ್ತೋ ದ್ವಿಶುಕ್ಲಕಃ । ಗಾಮ್ಬೀರಸ್ತ್ರಿಶ್ರವಾ ನಾಭಿಃ ಸತ್ತ್ವಞ್ಚೈಕಂ ತ್ರಿಕಂ ಸ್ಮೃತಂ ।। ೨೪೩.

ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿಲ್ಲದೆ ಕಣ್ಣುಗಳು; ಬಿಳಿ ಹಲ್ಲು, ಎರಡು ಬಿಳುಪು; ಆಳವಾದವು, ಮೂರು ಕಿವಿಗಳು, ನಾಭಿ; ಒಂದು ಗುಣ, ಮೂರು ನೆನಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಅನಸೂಯಾ ದಯಾ ಕ್ಷಾನ್ತಿರ್ಮಙ್ಗಲಾಚಾರಯುಕ್ತತಾ । ಶೌಚಂ ಸ್ಪೃಹಾ ತ್ವಕಾರ್ಪಣ್ಯಮನಾಯಾಸಶ್ಚ ಶೌರ್ಯ್ಯತಾ ।। ೨೪೩.

ಅಸೂಯೆ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು, ದಯೆ, ಸಹನೆ, ಶುಭವಾದ ನಡೆ, ಶುದ್ಧತೆ, ಆಸೆ, ವಿನಯ, ಸುಲಭವಾಗಿ ನಡೆಯುವುದು ಮತ್ತು ಧೈರ್ಯ.

ತ್ರಿತ್ರಿಕಸ್ತ್ರಿಪ್ರಲಮ್ಬಃ ಸ್ಯಾದ್‌ವೃಷಣೋ ಭುಜಯೋರ್ನರಃ । ದಿಗ್ದೇಶಜಾತಿವರ್ಗಾಂಶ್ಚ ತೇಜಸಾ ಯಶಸಾ ಶ್ರಿಯಾ ।। ೨೪೩.

ಮೂರು ಭಾಗಗಳು, ಮೂರು ಕೆಳಗೆ ಉರುಳಿದವುಗಳು, ಗಂಡನ ವೃಷಣಗಳು ಮತ್ತು ಕೈಗಳು; ಪ್ರದೇಶ, ಜನ್ಮ, ವರ್ಗಗಳು, ಪ್ರಕಾಶ, ಖ್ಯಾತಿ ಮತ್ತು ಐಶ್ವರ್ಯದಿಂದ.

ವ್ಯಾಪ್ನೋತಿ ಯಸ್ತ್ರಿಕವ್ಯಾಪಿ ತ್ರಿಬಲೀಮಾನ್ನರಸ್ತ್ವಸೌ । ಉದರೇ ಬಲಯಸ್ತಿಸ್ತ್ರೋ ನರನ್ತ್ರಿವಿನತಂ ಶ್ರೃಣು ।। ೨೪೩.

ಯಾರು ಮೂರು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹರಡುತ್ತಾರೆ, ಮೂರು ರೇಖೆಗಳು; ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ಬಲಗಳು; ಮೂರು ಕಡೆ ವಕ್ರವಾಗಿರುವ ಗಂಡನ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳು.

ದೇವತಾನಾಂ ದ್ವಿಜಾನಾಞ್ಚ ಗುರೂಣಾಂ ಪ್ರಣತಸ್ತು ಯಃ । ಧರ್ಮಾರ್ಥಕಾಮಕಾಲಜ್ಞಸ್ತ್ರಿಕಾಲಜ್ಞೋಽಭಿಧೀಯತೇ ।। ೨೪೩.

ಯಾರು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ, ದ್ವಿಜರಿಗೆ ಮತ್ತು ಗುರುಗಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾರೋ, ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ಕಾಮದ ಕಾಲವನ್ನು ತಿಳಿದವರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ, ಅವರನ್ನು ಮೂರು ಕಾಲವನ್ನು ತಿಳಿದವನು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಉರೋ ಲಲಾಟಂ ವಕ್ತ್ರಞ್ಚ ತ್ರಿವಸ್ತೀರ್ಣೋ ವಿಲೇಖವಾನ್ । ದ್ವೌ ಪಾಣೀ ದ್ವೌ ತಥಾ ಪಾದೌ ಧ್ವಜಚ್ಛತ್ರಾದಿಭಿರ್ಯುತೌ ।। ೨೪೩.

ಯಾರು ಮೂವರು ರೇಖೆಗಳನ್ನು ಹೃದಯ, ನೆತ್ತಿ ಮತ್ತು ಮುಖದಲ್ಲಿ ಹಾಕಿಕೊಂಡಿರುತ್ತಾರೋ, ಅವರ ಎರಡು ಕೈಗಳು ಮತ್ತು ಎರಡು ಕಾಲುಗಳು ಧ್ವಜ, ಛತ್ರ ಮತ್ತು ಇತರ ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತರಾಗಿರುತ್ತವೆ.

ಅಙ್ಗುಲ್ಯೋ ಹೃದಯಂ ಪೃಷ್ಠಂ ಕಟಿಃ ಶಸ್ತಂ ಚತುಃಸಮಂ । ಷಣ್ಣವತ್ಯಹ್ಗುಲೋತ್ಸೇಧಶ್ಚತುಷ್ಕಿಷ್ಕುಪ್ರಮಾಣತಃ ।। ೨೪೩.

ಬೆರಳುಗಳು, ಹೃದಯ, ಬೆನ್ನು ಮತ್ತು ಕಮರು ನಾಲ್ಕು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ಇದ್ದು, ಒಟ್ಟು ತೊಗಲು ತೊಂಬತ್ತಾರು ಬೆರಳಿನ ಎತ್ತರ, ನಾಲ್ಕು ಮುಟ್ಟಿನಷ್ಟು ಅಗಲವಿರುತ್ತದೆ.

ದ್ರಂಷ್ಟ್ರಾಶ್ಚತಸ್ರಶ್ಚನ್ದ್ರಾಭಾಶ್ಚತುಃಕೃಷ್ಣಂ ವದಾಮಿ ತೇ । ನೇತ್ರತಾರೌ ಬ್ರುವೌ ಶ್ಮಶ್ರುಃ ಕೃಷ್ಣಾಃ ಕೇಶಾಸ್ತಥೈವ ಚ ।। ೨೪೩.

ನಾನಾ ಚಂದ್ರನಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ ನಾಲ್ಕು ದಂತಗಳು ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ಕಪ್ಪು ದಂತಗಳು ಇರುತ್ತವೆ; ಕಣ್ಣುಗಳ ಕಪ್ಪು, ಭ್ರೂಗಳು, ಗಡ್ಡ ಮತ್ತು ಕೂದಲು ಕೂಡ ಕಪ್ಪಾಗಿರುತ್ತವೆ.

ನಾಸಾಯಾಂ ವದನೇ ಸ್ವೇದೇ ಕಕ್ಷಯೋರ್ವಿಡಗನ್ಧಕಃ । ಹ್ರಸ್ವಂ ಲಿಙ್ಗಂ ತಥಾ ಗ್ರೀವಾ ಜಙ್ಘೇ ಸ್ಯಾದ್ವೇದಹ್ರಸ್ವಕಂ ।। ೨೪೩.

ಮೂಗು ಮತ್ತು ಮುಖದಲ್ಲಿ ಬೆವರು, ಕುಂಕುಳಗಳಲ್ಲಿ ದುರ್ಗಂಧ, ಚಿಕ್ಕ ಲಿಂಗ ಮತ್ತು ಚಿಕ್ಕ ಕಂಠ, ಜಂಘೆಗಳು ಕೂಡ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿವೆ ಎಂದು ವೇದದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಣ್ಯಹ್ಗುಲಿಪರ್ವಾಣಿ ನಖಕೇಶದ್ವಿಜತ್ವಚಃ । ಹನೂ ನೇತ್ರೇ ಲಲಾಟೇ ಚ ನಾಸಾ ದೀರ್ಘಾ ಸ್ತನಾನ್ತರಂ ।। ೨೪೩.

ಬೆರಳಿನ ಸಂಧಿಗಳು ಸಣ್ಣವಾಗಿವೆ, ನೇಲು, ಕೂದಲು, ಹಲ್ಲು ಮತ್ತು ಚರ್ಮವು ದ್ವಿಜರಂತಿವೆ; ಹನುವು, ಕಣ್ಣು, ನೆತ್ತಿ ಮತ್ತು ಮೂಗು ಉದ್ದವಾಗಿವೆ, ಸ್ತನಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಂತರವಿದೆ.