ಅಗ್ನಿಪುರಾಣಮ್

ಚತುರ್ವಿಧಂ ಸ್ಮೃತಂ ಸಾಮ ಉಪಕಾರಾನುಕೀರ್ತ್ತನಾತ್ । ಮಿಥಃಸಮ್ಬನ್ಧಕಥನಂ ಮೃದುಪೂರ್ವ್ವಂ ಚ ಭಾಷಣಂ ।। ೨೪೧.

ಸಮಾಧಾನವನ್ನು ನಾಲ್ಕು ವಿಧ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ: ಹಳೆಯ ಉಪಕಾರಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸುವುದು, ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುವುದು, ಮತ್ತು ಮೃದು ಮಾತಿನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವುದು.

ಆಯಾತೇ ದರ್ಶನಂ ವಾಚಾ ತವಾಹಮಿತಿ ಚಾರ್ಪಣಂ । ಯಃ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಧನೋತ್ಸರ್ಗ ಉತ್ತಮಾಧಮಮಧ್ಯಮಃ ।। ೨೪೧.

ಯಾರಾದರೂ ಬಂದಾಗ, 'ನಾನು ನಿನ್ನವನು' ಎಂದು ಮಾತಿನಿಂದ ಹಾಗೂ ಉಡುಗೊರೆಗಳಿಂದ ಆತಿಥ್ಯವನ್ನೀಡಬೇಕು. ಸಂಪಾದಿಸಿದ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಕೊಡುವುದು ಮೂರು ವಿಧ: ಅತ್ಯುತ್ತಮ, ಮಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ.

ಪ್ರತಿದಾನಂ ತದಾ ತಸ್ಯ ಗೃಹೀತಸ್ಯಾನುಮೋದನಂ । ದ್ರವ್ಯದಾನಮಪೂರ್ವ್ವಂ ಚ ಸ್ವಯಙ್ಗ್ರಾಹಪ್ರವರ್ತ್ತನಂ ।। ೨೪೧.

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಫಲವಾಗಿ, ಪಡೆದುದನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ಹೊಸ ಉಡುಗೊರೆ ನೀಡುವುದು ಮತ್ತು ಸ್ವತಃ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವುದು ಮಾಡಬೇಕು.

ದೇಯಶ್ಚ ಚಪ್ರತಿಮೋಕ್ಷಶ್ಚ ದಾನಂ ಪಞ್ಚವಿಧಂ ಸ್ಮೃತಂ । ಸ್ನೇಹರಾಗಾಪನಯನಸಂಹರ್ಷೋತ್ಪಾದನಂ ತಥಾ ।। ೨೪೧.

ಕೊಡುಗೆ, ಬಿಡುಗಡೆ ಮತ್ತು ದಾನ—ಇವು ಐದು ವಿಧ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ: ಸ್ನೇಹ ಮತ್ತು ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ದೂರಮಾಡುವುದು, ಸಂತೋಷವನ್ನುಂಟುಮಾಡುವುದು ಕೂಡ.

ಮಿಥೋ ಭೇದಶ್ಚ ಭೇದಜ್ಞೈರ್ಭೇದಶ್ಚ ತ್ರಿವಿಧಃ ಸ್ಮೃತಃ । ಬಧೋಽರ್ಥಹರಣಂ ಚೈವ ಪರಿಕ್ಲೇಶಸ್ತ್ರಿಧಾ ದಮಃ ।। ೨೪೧.

ವಿಭಜನೆಗೆ ಪರಿಣಿತರ ಪ್ರಕಾರ, ವಿಭಜನೆ ಮೂರು ವಿಧ: ಬೇರ್ಪಡಿಸುವುದು, ಧನವನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ಕಷ್ಟವನ್ನುಂಟುಮಾಡುವುದು—ಇವು ಶಿಕ್ಷೆಯ ಮೂರು ರೂಪಗಳು.

ಪ್ರಕಾಶಶ್ಚಾಪ್ರ್ಕಾಶಶ್ಚ ಲೋಕದ್ವಿಷ್ಟಾನ್ ಪ್ರಕಾಶತಃ । ಉದ್ವಿಜೇತ ಹತೈರ್ಲ್ಲೋಕಸ್ತೇಷು ಪಿಣ್ಡಃ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ ।। ೨೪೧.

ತೆರೆದ ಹಾಗೂ ಗುಪ್ತ ಕಾರ್ಯಗಳು—ಜನರು ದ್ವೇಷಿಸುವವರನ್ನು ತೆರೆದಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಿಸಬೇಕು; ಹತ್ಯೆಗಳಿಂದ ಜನರಲ್ಲಿ ಭಯ ಹುಟ್ಟಿಸಬೇಕು, ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬಹುಮಾನವನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸಲಾಗಿದೆ.

ವಿಶೇಷೇಣೋಪನಿಷದ್ಯೋಗೈರ್ಹನ್ಯಾಚ್ಛಸ್ತ್ರಾದಿನಾ ದ್ವಿಷಃ । ಜಾತಿಮಾತ್ರಂ ದ್ವಿಜಂ ನೈವ ಹನ್ಯಾತ್ ಸಾಮೋತ್ತರಂ ವಶೇ ।। ೨೪೧.

ವಿಶೇಷವಾಗಿ, ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಗುಪ್ತಮಾರ್ಗದಿಂದ ಅಥವಾ ಆಯುಧದಿಂದ ಕೊಲ್ಲಬೇಕು; ಆದರೆ ಎರಡು ಬಾರಿ ಹುಟ್ಟಿದವನನ್ನು ಕೇವಲ ಜನ್ಮಕ್ಕಾಗಿ ಕೊಲ್ಲಬಾರದು—ಅವನನ್ನು ಸಮಾಧಾನದಿಂದ ವಶಪಡಿಸಬೇಕು.

ಪ್ರಲಿಮ್ಪನ್ನಿವ ಚೇತಾಂಸಿ ದೃಷ್ಟ್ವಾಸಾಧು ಪಿಬನ್ನಿವ । ಗ್ರಸನ್ನಿವಾಮೃತಂ ಸಾಮ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ ಪ್ರಿಯಂ ವಚಃ ।। ೨೪೧.

ಮನಸ್ಸನ್ನು ಹಚ್ಚುವಂತೆ, ಅಮೃತವನ್ನು ಕುಡಿಯುವಂತೆ, ಅಥವಾ ನುಂಗುವಂತೆ ತೋರುವ ಮಧುರವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಸದಾ ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕು.

ಮಿಥ್ಯಾಭಿಶಸ್ತಃ ಶ್ರೀಕಾಮ ಆಹೂಯಾಪ್ರತಿಮಾನಿತಃ । ರಾಜದ್ವೇಷೀ ಚಾತಿಕರ ಆತ್ಮಸಮ್ಬಾವಿತಸ್ತಥಾ ।। ೨೪೧.

ಯಾರು ಸುಳ್ಳಾಗಿ ಅಪವಾದಕ್ಕೊಳಗಾಗಿರುತ್ತಾರೆ, ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ, ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟು ಗೌರವವಿಲ್ಲದೆ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ, ರಾಜನನ್ನು ದ್ವೇಷಿಸುತ್ತಾರೆ, ನಿಯಮವನ್ನು ಮೀರಿ ನಡೆಯುತ್ತಾರೆ ಅಥವಾ ಸ್ವಯಂ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ—

ವಿಚ್ಛಿನ್ನಧರ್ಮ್ಮಕಾಮಾರ್ಥಃ ಕ್ರುದ್ಧೋ ಮಾನೀ ವಿಮಾನಿತಃ । ಅಕಾರಣಾತ್ ಪರಿತ್ಯಕ್ತಃ ಕೃತವೈರೋಽಪಿ ಸಾನ್ತ್ವಿತಃ ।। ೨೪೧.

ಯಾರ ಧರ್ಮ, ಕಾಮ, ಅಥವಾ ಧನ ಕಡಿದುಹೋಗಿದೆ, ಯಾರು ಕೋಪಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ, ಅಹಂಕಾರಿಗಳು, ಅವಮಾನಗೊಂಡವರು, ಕಾರಣವಿಲ್ಲದೆ ಬಿಟ್ಟುಕೊಡಲ್ಪಟ್ಟವರು, ಅಥವಾ ಶತ್ರುವಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹ—ಅವರನ್ನು ಸಮಾಧಾನದಿಂದ ವಶಪಡಿಸಬೇಕು.

ಹೃತದ್ರ್ವ್ಯಕಲತ್ರಶ್ಚ ಪೂಜಾರ್ಹೋಽಪ್ರತಿಪೂಜಿತಃ । ಏತಾಂಸ್ತು ಭೇದಯೇಚ್ಛತ್ರೌ ಸ್ಥಿತಾನ್ನಿತ್ಯಾನ್ ಸುಶಙ್ಕಿತಾನ್ ।। ೨೪೧.

ಯಾರ ಧನ ಅಥವಾ ಹೆಂಡತಿ ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಗೌರವಕ್ಕೆ ಅರ್ಹರಾಗಿದ್ದರೂ ಗೌರವವಿಲ್ಲದೆ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ—ಅಂತಹವರು ಯಾವಾಗಲೂ ಆತಂಕದಲ್ಲಿರುತ್ತಾರೆ, ಅವರನ್ನು ಶತ್ರುಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ವಿಭಜಿಸಬೇಕು.

ಆಗತಾನ್ ಪೂಜಯೇತ್ ಕಾಮೈರ್ನ್ನಿಜಾಂಶ್ಚ ಪ್ರಶಮನ್ನಯೇತ್ । ಸಾಮದೃಷ್ಟಾನುಸನ್ಧಾನಮತ್ಯುಗ್ರಭಯದರ್ಶನಂ ।। ೨೪೧.

ಬಂದವರನ್ನು ಅವರ ಇಚ್ಛೆಯ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಗೌರವಿಸಬೇಕು, ತನ್ನವರನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸಬೇಕು; ಭಯಕರ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾಧಾನವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವುದು ಮುಖ್ಯ.

ಪ್ರಧಾನದಾನಮಾನಂ ಚ ಭೇದೋಪಾಯಾಃ ಪ್ರಕೀರ್ತ್ತಿತಾಃ । ಮಿತ್ರಂ ಹತಂ ಕ್ಕಾಷ್ಠಮಿವ ಘುಣಜಗ್ಧಂ ವಿಶೀರ್ಯ್ಯತೇ ।। ೨೪೧.

ಮುಖ್ಯವಾದ ಕೊಡುಗೆಗಳು, ಗೌರವ, ಮತ್ತು ವಿಭಜನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ; ನಾಶವಾದ ಸ್ನೇಹಿತನು, ಹುಳು ತಿಂದ ಮರದಂತೆ, ಕುಸಿದುಹೋಗುತ್ತಾನೆ.

ತ್ರಿಶಕ್ತಿರ್ದ್ದೇಶಕಾಲಜ್ಞೋ ದಣ್ಡೇನಾಸ್ತಂ ನಯೇದರೀನ್ । ಮೈತ್ರೀಪ್ರಧಾನಂ ಕಲ್ಯಾಣಬುದ್ಧಿಂ ಸಾನ್ತ್ವೇನ ಸಾಧಯೇತ್ ।। ೨೪೧.

ಮೂರು ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು, ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಕಾಲವನ್ನು ತಿಳಿದವನು ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಶಿಕ್ಷೆಯಿಂದ ವಶಪಡಿಸಬೇಕು; ಸ್ನೇಹಪರ ಮತ್ತು ಶುಭಚಿಂತನೆಯವನು ಸಮಾಧಾನದಿಂದ ಗೆಲ್ಲಬೇಕು.

ಲುಬ್ಧಂ ಕ್ಷೀಣಞ್ಚ ಚದಾನೇನ ಮಿತ್ರಾನನ್ಯೋನ್ಯಶಙ್ಕಯಾ । ದಣ್ಡಸ್ಯ ದರ್ಶನಾದ್‌ದುಷ್ಟಾನ್ ಪುತ್ರಭ್ರಾತಾದಿ ಸಾಮತಃ ।। ೨೪೧.

ಹೆಚ್ಚು ಆಸೆಪಡುವವರನ್ನು ಮತ್ತು ದುರ್ಬಲರನ್ನು ಉಡುಗೊರೆಗಳಿಂದ ವಶಪಡಿಸಬೇಕು; ಪರಸ್ಪರ ಅನುಮಾನಿಸುವ ಸ್ನೇಹಿತರನ್ನೂ, ದುಷ್ಟರನ್ನು—ಮಕ್ಕಳು ಅಥವಾ ಸಹೋದರರು ಇದ್ದರೂ—ಶಿಕ್ಷೆಯ ಭಯದಿಂದ ಅಥವಾ ಸಮಾಧಾನದಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿಸಬೇಕು.

ದಾನಭೇದೈಶ್ಚಮೂಮುಖ್ಯಾನ್ ಯೋಧಾನ್ ಜನಪದಾದಿಕಾನ್ । ಸಾಮನ್ತಾಟವಿಕಾನ್ ಭೇದದಣ್ಡಾಭ್ಯಾಮಪರಾದ್ಧಕಾನ್ ।। ೨೪೧.

ದಾನ ಮತ್ತು ವಿಭಜನೆಯ ಮೂಲಕ ಸೇನೆಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು, ಯೋಧರು, ಜನರು, ಗಡಿಪಾಲಕರು ಹಾಗೂ ಕಾಡಿನವರನ್ನು ಪ್ರಭಾವಿತ ಮಾಡಬೇಕು. ಅವರು ತಪ್ಪು ಮಾಡಿದಾಗ ವಿಭಜನೆ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷೆ ಮೂಲಕ ನಿಯಂತ್ರಿಸಬೇಕು.

ದೇವತಾಪ್ರತಿಮಾನಾನ್ತು ಪೂಜಯಾನ್ತರ್ಗತೈರ್ನ್ನರೈಃ । ಪುಮಾನ್ ಸ್ತ್ರೀವಸ್ತ್ರಸಂವೀತೋ ನಿಶಿ ಚಾದ್‌ಭುತದರ್ಶನಃ ।। ೨೪೧.

ದೇವತೆಗಳ ಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು ಒಳಗಿನಿಂದ ಮನುಷ್ಯರು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಒಂದು ಪುರುಷನು ಹೆಣ್ಣಿನ ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿ, ರಾತ್ರಿ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆಶ್ಚರ್ಯಕರವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಬೇಕು.

ವೇತಾಲೋಲ್ಕಾಪಿಶಾಚಾನಾಂ ಶಿವಾನಾಂ ಚ ಸ್ವರೂಪಿಕೀ । ಕಾಮತೋ ರೂಪಧಾರಿತ್ವಂ ಶಸ್ತ್ರಾಗನ್ಯಶ್ಮಾಮ್ಬುವರ್ಷಣಂ ।। ೨೪೧.

ವೇತಾಳ, ಗೂಬೆ, ಪಿಶಾಚ ಮತ್ತು ಶಿವನ ರೂಪಗಳನ್ನು ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಧರಿಸಬಹುದು. ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರೂಪಗಳನ್ನು ತಾಳಬಹುದು; ಆಯುಧ, ಬೆಂಕಿ, ಕಲ್ಲು ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಮಳೆ ಸುರಿಯುವ ಶಕ್ತಿಯೂ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.

ತಮೋಽನಿಲೋಽನಲೋ ಮೇವ ಇತಿ ಮಾಯಾ ಹ್ಯಮಾನುಷೀ। ಜಘಾನ ಕೀಚಕಂ ಭೀಮ ಆಸ್ಥಿತಃ ಸ್ತ್ರೀಸ್ವರೂಪತಾಂ ।। ೨೪೧.

ಅಂಧಕಾರ, ಗಾಳಿ, ಬೆಂಕಿ ಮತ್ತು ಮಾನವನಲ್ಲದ ಮಾಯೆಯ ಸಹಾಯದಿಂದ ಭೀಮನು ಹೆಣ್ಣಿನ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಕೀಚಕನನ್ನು ಕೊಂದನು.

ಅನ್ಯಾಯೇ ವ್ಯಸ್ನೇ ಯುದ್ಧೇ ಪ್ರವೃತ್ತಸ್ಯಾನಿವಾರಣಂ । ಉಪೇಕ್ಷೇಯಂ ಸ್ಮೃತಾ ಭ್ರಾತೋಪೇಕ್ಷಿತಶ್ಚ ಹಿಡಿಮ್ಬಯಾ ।। ೨೪೧.

ಅನ್ಯಾಯ, ಅಪಾಯ ಅಥವಾ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಯಾರಾದರೂ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡು ಹಿಂತಿರುಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ, ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ ತೋರಬೇಕು. ಹೀಗೆಂದು ಸಹೋದರನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿಯೂ, ಹಿಡಿಂಬೆಯೂ ಮಾಡಿದಂತೆ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.

ಮೇಘಾನ್ಧಕಾರವೃಷ್ಟಗ್ನಿಪರ್ವತಾದ್‌ಭುತದರ್ಶನಂ । ದರಸ್ಥಾನಂ ಚ ಸೈನ್ಯಾನಾಂ ದರ್ಶನಂ ಧ್ವಜಶಾಲಿನಾಂ ।। ೨೪೧.

ಮೇಘ, ಕತ್ತಲೆ, ಮಳೆ, ಬೆಂಕಿ ಮತ್ತು ಪರ್ವತಗಳ ಅದ್ಭುತ ದೃಶ್ಯ, ಸೇನೆಯಿರುವ ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಧ್ವಜ ಹಿಡಿದವರನ್ನು ನೋಡುವುದು—allವು ಆಶ್ಚರ್ಯಕರವಾಗಿದೆ.

ಛಿನ್ನಪಾಟಿತಭಿನ್ನಾನಾಂ ಸಂಸೃತಾನಾಂ ವ ದರ್ಶನಂ । ಇತೀನ್ದ್ರಜಾಲಂ ದ್ವಿಷತಾಮ್ಭೀತ್ಯರ್ಥಮುಪಕಲ್ಪಯೇತ್ ।। ೨೪೧.

ಕತ್ತರಿಸಲಾದ, ಹರಿದ, ಮುರಿದ ಅಥವಾ ಸೇರಿಕೊಂಡಿರುವವರನ್ನು ನೋಡುವುದು—ಹೀಗೆ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಭಯಪಡಿಸಲು ಮಾಯಾಜಾಲವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕು.

ಅಗ್ನಿರುವಾಚ ರಾಮೋಕ್ತೋಕ್ತಾ ಮಥಾ ನೀತಿಃ ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ರಾಜನ್ ನೃಣಾಂ ವದೇ । ಲಕ್ಷಣಂ ಯತ್ಸಮುದ್ರೇಣ ಗರ್ಗಾಯೋಕ್ತಂ ಯಥಾ ಪುರಾ ।। ೨೪೩.

ಅಗ್ನಿಯು ಹೇಳಿದನು: ರಾಮನು ಹೇಳಿದ ನೀತಿಯು ಹೆಂಗಸರು ಮತ್ತು ಗಂಡಸರು ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಒಂದೇ ರೀತಿ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ, ರಾಜನೇ. ಸಮುದ್ರನು ವಿವರಿಸಿದ ಲಕ್ಷಣಗಳು, ಗರ್ಗನು ಹಿಂದೆಯೇ ಹೇಳಿದಂತೆ ಇದ್ದವು.

ಸಮುದ್ರ ಉವಾಚ । ಪುಂಸಾಞ್ಚ ಲಕ್ಷಣಂ ವಕ್ಷ್ಯೇ ಸ್ತ್ರೀಣಾಞ್ಚೈವ ಶುಭಾಶುಭಂ । ಏಕಾಧಿಕೋ ದ್ವಿಶುಕ್ಲಶ್ಚ ತ್ರಿಗಮ್ಭೀರಸ್ತಥೈವ ಚ ।। ೨೪೩.

ಸಮುದ್ರನು ಹೇಳಿದನು: ನಾನು ಗಂಡಸರ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಹೆಂಗಸರ ಶುಭ-ಅಶುಭ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನೂ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ: ಒಂದು ಹೆಚ್ಚಾದುದು, ಎರಡು ಬಿಳುಪು, ಮೂರು ಆಳವಾದವುಗಳು ಇತ್ಯಾದಿ.

ತ್ರಿತ್ರಿಕಸ್ತ್ರಿಪ್ರಲಮ್ಬಶ್ಚ ತ್ರಿಭಿರ್ವ್ಯಾಪ್ನೋತಿ ಯಸ್ತಯಾ । ತ್ರಿಬಲೀಮಾಂಸ್ತ್ರಿವಿನತಸ್ತ್ರಿಕಾಲಜ್ಞಶ್ಚ ಸುವ್ರತ ।। ೨೪೩.

ಮೂರು ಭಾಗಗಳು, ಮೂರು ಕೆಳಗೆ ಉರುಳಿದವುಗಳು, ಮೂರು ಭಾಗಗಳಿಂದ ಹರಡುವುದು; ಮೂರು ರೇಖೆಗಳು, ಮೂರು ವಕ್ರತೆಗಳು, ಮತ್ತು ಮೂರು ಕಾಲಗಳನ್ನು ಅರಿಯುವವನು, ಒಳ್ಳೆಯವನು.

ಪುರುಷಃ ಸ್ಯಾತ್ಸುಲಕ್ಷಣ್ಯೋ ವಿಪುಲಶ್ಚ ತಥಾ ತ್ರಿಷು । ಚತುರ್ಲ್ಲೇಶಸ್ತಥಾ ಯಶ್ಚ ತಥೈವ ಚ ಚತುಃಸಮಃ ।। ೨೪೩.

ಗಂಡನು ಮೂರು ಕಡೆ ವಿಶಾಲವಾಗಿರುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಗುರುತುಗೊಂಡವನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ; ನಾಲ್ಕು ಗುರುತುಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ ನಾಲ್ಕು ಕಡೆ ಸಮಾನವಾಗಿರುವವನು.

ಚತುಷ್ಕಿಷ್ಕುಶ್ಚತುರ್ದಂಶ್ಚ ಸಪ್ತಸ್ನೇಹೋ ನವಾಮಲಃ । ದಶಪದ್ಮೋ ದಶವ್ಯೂಹೋ ನ್ಯಗ್ರೋಧಪರಿಮಣ್ಡಲಂ ।। ೨೪೩.

ನಾಲ್ಕು ತೊಡೆಯು, ನಾಲ್ಕು ಹಲ್ಲು, ಏಳು ಎಣ್ಣೆಗಳು, ಒಂಬತ್ತು ಶುದ್ಧವಾದವುಗಳು, ಹತ್ತು ಕಮಲಗಳು, ಹತ್ತು ರಚನೆಗಳು, ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯಮರದಂತೆ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ದೇಹ.

ಷಡುನ್ನತೋಽಷ್ಟವಂಶಶ್ಚ ಸಪ್ತಸ್ನಹೋ ನವಾಮಲಃ । ದಶಪದ್ಮೋ ದಶವ್ಯೂಹೋ ನ್ಯಗ್ರೋಧಪರಿಮಣ್ಡಲಃ ।। ೨೪೩.

ಆರು ಎತ್ತರವಾದವುಗಳು, ಎಂಟು ಭಾಗಗಳು, ಏಳು ಎಣ್ಣೆಗಳು, ಒಂಬತ್ತು ಶುದ್ಧವಾದವುಗಳು, ಹತ್ತು ಕಮಲಗಳು, ಹತ್ತು ರಚನೆಗಳು, ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯಮರದಂತೆ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ದೇಹ.

ಚತುರ್ದಶಸಮದ್ವನ್ದ್ವಃ ಷೋಡಶಾಕ್ಷಶ್ಚ ಶಸ್ಯತೇ । ಧರ್ಮಾರ್ಥಕಾಮಸಂಯುಕ್ತೋ ಧರ್ಮೋ ಹ್ಯೇಕಾಧಿಕೋ ಮತಃ ।। ೨೪೩.

ನಾಲ್ಕು ಹದವಾದ ಜೋಡಿಗಳು, ಹದಿನಾರು ಕಣ್ಣುಗಳು ಪ್ರಶಂಸಿತವಾಗಿವೆ; ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ ಈ ಮೂರುಗೂ ಕೂಡಿರುವವನು, ಧರ್ಮವು ಒಂದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.