ಅಗ್ನಿಪುರಾಣಮ್

ಇತಿ ಪೂರ್ವ್ವೇಪದಿಷ್ಟಞ್ಚ ಸಚಿವವ್ಯಸನಂ ಸ್ಮೃತಂ । ಅನಾವೃಷ್ಟಿಶ್ಚ ಪೀಡಾದೀ ರಾಷ್ಟ್ರವ್ಯಸನಮುಚ್ಯತೇ ।। ೨೪೧.

ಹೀಗಾಗಿ ಮೊದಲು ಹೇಳಿದವು ಸಚಿವನ ದುರ್ಮಾರ್ಗವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಳೆ ಬಾರದಿರುವುದು ಮತ್ತು ಪ್ರಜೆಗಳ ಮೇಲೆ ಹಿಂಸೆ ನಡೆಯುವುದು ರಾಜ್ಯದ ಅಪಾಯಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ವಿಶೀರ್ಣಯನ್ತ್ರಪ್ರಾಕಾರಪರಿಖಾತ್ವಮಶಸ್ತ್ರತಾ । ಕ್ಷೀಣಯಾ ಸೇನಯಾ ನದ್ಧಂ ದುರ್ಗವ್ಯಸನಮುಚ್ಯತೇ ।। ೨೪೧.

ಯಂತ್ರಗಳು, ಗೋಡೆಗಳು, ಹೊಂಡಗಳು ಮುರಿದುಹೋಗಿರುವದು, ಆಯುಧಗಳ ಕೊರತೆ, ಸೇನೆ ದುರ್ಬಲವಾಗಿರುವದು—ಇವು ಕೋಟೆಯ ಅಪಾಯಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

ವ್ಯಯೀಕೃತಃ ಪರಿಕ್ಷಿಪ್ತೋಽಪ್ರಜಿತೋಽಸಞ್ಚಿತಸ್ತಥಾ । ದಷಿತೋ ದರಸಂಸ್ಥಶ್ಚ ಕೋಷವ್ಯಸನಮುಚ್ಯತೇ ।। ೨೪೧.

ಧನಸಂಪತ್ತು ಖರ್ಚಾಗಿರುವುದು, ಶತ್ರುಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದು, ಸಂಗ್ರಹವಾಗದಿರುವುದು, ದೋಚಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದು ಅಥವಾ ಶತ್ರುಗಳ ವಶದಲ್ಲಿರುವುದು—ಇವು ಧನದ ಅಪಾಯಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಉಪರುದ್ಧಂ ಪರಿಕ್ಷಿಪ್ತೋಽಪ್ತಮಮಾನಿತವಿಮಾನಿತಂ । ಅಭೂತಂ ವ್ಯಾಧಿತಂ ಶ್ರಾನ್ತಂ ದೂರಾಯಾತನ್ನವಾಗತಂ ।। ೨೪೧.

ಸೇನೆ ತಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದು, ಸುತ್ತುವರಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದು, ಮಿತ್ರರಿಂದ ಗೌರವ ಸಿಗದಿರುವುದು, ಅವಮಾನಕ್ಕೊಳಗಾಗಿರುವುದು, ಇಲ್ಲದಿರುವುದು, ರೋಗಬಾಧಿತವಾಗಿರುವುದು, ದಣಿದಿರುವುದು, ದೂರದಿಂದ ಬಂದಿರುವುದು ಅಥವಾ ಹೊಸದಾಗಿ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾದಿರುವುದು—

ಪರಿಕ್ಷೀಣಂ ಪ್ರತಿಹತಂ ಪ್ರಹತಾಗ್ರತರನ್ತಥಾ । ಆಶಾನಿರ್ವೇದಭೂಯಿಷ್ಠಮನೃತಪ್ರಾಪ್ತಮೇವ ಚ ।। ೨೪೧.

ಸೇನೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿರುವುದು, ಹಿಂಜರಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದು, ಮುಂಚೂಣಿ ಭಾಗ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗಿರುವುದು, ನಿರಾಶೆಯಿಂದ ತುಂಬಿರುವುದು, ಸುಳ್ಳು ಸುದ್ದಿ ಹರಡಿರುವುದು—

ಕಲತ್ರಗರ್ಭನ್ನಿಕ್ಷಿಪ್ತಮನ್ತಃಶಲ್ಪಂ ತಥೈವ ಚ । ವಿಚ್ಛಿನ್ನವೀವಧಾಸಾರಂ ಶೂನ್ಯಮೂಲಂ ತಥೈವ ಚ ।। ೨೪೧.

ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳಿಂದ ಸೇನೆ ಚದುರಿರುವುದು, ಒಳಗಡೆ ಜಗಳ ನಡೆಯುವುದು, ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿಂದ ವಿಭಜನೆ ಆಗಿರುವುದು, ಮೂಲಭೂತ ಆಧಾರ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿರುವುದು—

ಅಸ್ವಾಮ್ಯಸಂಹತಂ ವಾಪಿ ಭಿನ್ನಕೂಟಂ ತಥೈವ ಚ । ದುಷ್ಪಾರ್ಷ್ಣಿಗ್ರಾಹಮರ್ಥಞ್ಚ ಬಲವ್ಯಸನಮುಚ್ಯತೇ ।। ೨೪೧.

ಯಾರೂ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳದಿರುವುದು, ಒಗ್ಗಟ್ಟಿಲ್ಲದಿರುವುದು, ಸಾಲುಗಳು ಮುರಿದುಹೋಗಿರುವುದು, ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಬಾರದಿರುವುದು ಅಥವಾ ಬೇರೆ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕೆ ಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದು—ಇವು ಸೇನೆಯ ಅಪಾಯಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

ದೈವೋಪಪೀಡಿತಂ ಮಿತ್ರಂ ಗ್ರಸ್ತಂ ಶತ್ರುವಲೇನ ಚ । ಕಾಮಕೋಧಾದಿಸಂಯುಕ್ತಮುತ್ಸಾಹಾದರಿಭಿರ್ಭವೇತ್ ।। ೨೪೧.

ಮಿತ್ರನು ವಿಧಿಯ ಬಾಧೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿರುವುದು, ಶತ್ರುಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದು, ಕಾಮ, ಕ್ರೋಧ ಮತ್ತು ಇತರ ದೋಷಗಳಿಂದ ಬಲಹೀನನಾಗಿರುವುದು, ಶತ್ರುಗಳಿಂದ ಮನೋಬಲ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು—

ಅರ್ಥಸ್ಯ ದೂಷಣಂ ಕ್ರೋಧಾತ್ ಪಾರುಷ್ಯಂ ವಾಕ್ಯದಣ್ಡಯೋಃ । ಕಾಮಜಂ ಮೃಗಯಾ ದ್ಯೂತಂ ವ್ಯಸನಂ ಪಾನಕಂ ಸ್ತ್ರಿಯಃ ।। ೨೪೧.

ಹಣವನ್ನು ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಹಾಳುಮಾಡುವುದು, ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಶಿಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಕಠಿಣತೆ, ಕಾಮದಿಂದ ಬೇಟೆ ಮತ್ತು ಜೂಜಿನಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ, ಮದ್ಯಪಾನ ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರು—ಇವು ದುರ್ಮಾರ್ಗಗಳಾಗಿವೆ.

ವಾಕ್‌ಪಾರುಷ್ಯಂ ಪರಂ ಲೋಕೇ ಉದ್ವೇಜನಮನರ್ಥಕಂ । ಅಸಿದ್ಧಸಾಧನಂ ದಣ್ಡಸ್ಯಂ ಯುಕ್ತ್ಯಾವನಯೋನ್ನೃಪಃ ।। ೨೪೧.

ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಕಠಿಣತೆ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ನೋವುಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿದೆ; ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ನೀಡದಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ನ್ಯಾಯವಿಲ್ಲದೆ ಮಾಡಿದರೆ, ಅದು ರಾಜನಿಗೆ ಹಾನಿಕರವಾಗುತ್ತದೆ.

ಉದ್ವೇಜಯತಿ ಭೂತಾನಿ ದಣ್ಡಪಾರುಷ್ಯವಾನ್ ನೃಪಃ । ಭೂತಾನ್ಯುದ್ವೇಜ್ಯಮಾನಾನಿ ದ್ವಿಷತಾಂ ಯಾನ್ತಿ ಸಂಶ್ರಯಂ ।। ೨೪೧.

ಶಿಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಕಠಿಣತೆ ತೋರಿಸುವ ರಾಜನು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಅಶಾಂತಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ; ಜೀವಿಗಳು ಅಶಾಂತಿಯಾದಾಗ ಅವನು ಶತ್ರುಗಳ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾರೆ.

ವಿವೃದ್ಧಾಃ ಶತ್ರವಶ್ಚೈವ ವಿನಾಶಾಯ ಭವನ್ತಿ ತೇ । ದೂಷ್ಯಸ್ಯ ದೂಷಣಾರ್ಥಞ್ಚ ಪರಿತ್ಯಾಗೋ ಮಹೀಯಸಃ ।। ೨೪೧.

ಶತ್ರುಗಳು ಬಲವರ್ಧಿತರಾದಾಗ ನಾಶವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಾರೆ; ಕೆಟ್ಟವರನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಒಳ್ಳೆಯವರನ್ನು ಆರಿಸುವುದು ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಗಿದೆ.

ಅರ್ಥಸ್ಯ ನೀತಿತತ್ತ್ವಜ್ಞೈರರ್ಥದೂಷಣಮುಚ್ಯತೇ । ಪಾನಾತ್ ಕಾರ್ಯ್ಯಾದಿನೋ ಜ್ಞಾನಂ ಮೃಗಯಾತೋಽರಿತಃ ।। ೨೪೧.

ನೀತಿ ತತ್ವವನ್ನು ಅರಿತ ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹಣ ಹಾಳಾಗುವುದನ್ನು ದುರ್ಮಾರ್ಗವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಮದ್ಯಪಾನದಿಂದ ವಿವೇಕ ಹಾಳಾಗುತ್ತದೆ, ಬೇಟೆಯಿಂದ ಕರ್ತವ್ಯ ತಪ್ಪುತ್ತದೆ.

ಜಿತಶ್ರಮಾರ್ಥಂ ಮೃಗಯಾಂ ವಿಚರೇದ್ರಕ್ಷಿತೇ ವನೇ । ಧರ್ಮ್ಮಾರ್ಥಪ್ರಾಣನಾಶಾದಿ ದ್ಯೂತೇ ಸ್ಯಾತ್ ಕಲಹಾದಿಕಂ ।। ೨೪೧.

ದಣಿವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ರಾಜನು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಬೇಟೆಗೆ ಹೋಗಬಹುದು; ಆದರೆ ಜೂಜಿನಿಂದ ಧರ್ಮ, ಧನ, ಪ್ರಾಣ ಹಾನಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಜಗಳ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಕಾಲಾತಿಪಾತೋ ಧರ್ಮ್ಮಾರ್ಥಪೀಡಾ ಸ್ತ್ರೀವ್ಯಸನಾದ್ಭ್ವೇತ್ । ಪಾನದೋಷಾತ್ ಪ್ರಾಣನಾಶಃ ಕಾರ್ಯ್ಯಾಕಾರ್ಯವಿನಿಶ್ಚಯಃ ।। ೨೪೧.

ಮಹಿಳೆಯ ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಕಾಲಹರಣ, ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಧನಕ್ಕೆ ಹಾನಿಯಾಗುತ್ತದೆ; ಮದ್ಯಪಾನದಿಂದ ಪ್ರಾಣ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಯಾವುದು ಯೋಗ್ಯ, ಯಾವುದು ಅಯೋಗ್ಯ ಎಂಬ ಗೊಂದಲ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಸ್ಕನ್ಧಾವಾರನಿವೇಶಜ್ಞೋ ನಿಮಿತ್ತಜ್ಞೋ ರಿಪುಂ ಜಯೇತ್ । ಸ್ಕನ್ಧಾವಾರಸ್ಯ ಮಧ್ಯೇ ತು ಸಕೋಷಂ ನೃಪತೇರ್ಗೃಹಂ ।। ೨೪೧.

ಶಿಬಿರವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಹೂಡಲು ಮತ್ತು ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಅರಿಯಲು ಬಲ್ಲವನು ಶತ್ರುವನ್ನು ಜಯಿಸಬೇಕು; ರಾಜನ ಮನೆ ಮತ್ತು ಧನಸಂಪತ್ತು ಶಿಬಿರದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿರಬೇಕು.

ಮೌಲೀಭೂತಂ ಶ್ರೇಣಿಸುಹೃದ್‌ದ್ವಿಷದಾಟವಿಕಂ ಬಲಂ । ರಾಜಹರ್ಮ್ಯಂ ಸಮಾವೃತ್ಯ ಕ್ರಮೇಣ ವಿನಿವೇಶಯೇತ್ ।। ೨೪೧.

ಪ್ರಮುಖ ಪಡೆ—ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು, ಸ್ನೇಹಿತರು, ಶತ್ರುಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಡಿನವರು—ಇವರನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ರಾಜಮಹಲವನ್ನು ಸುತ್ತುವಂತೆ ನಿಗದಿಪಡಿಸಬೇಕು.

ಸೈನ್ಯೈಕದೇಶಃ ಸನ್ನದ್ಧಃ ಸೇನಾಪತಿಪುರಃಸರಃ । ಪರಿಭ್ರಮೇಚ್ಚತ್ವರಾಂಶ್ಚ ಮಣ್ಡಲೇನ ವಹಿರ್ನ್ನಿಶಿ ।। ೨೪೧.

ಸೈನ್ಯದ ಒಂದು ಭಾಗವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಆಯುಧಧಾರಿಯಾಗಿದ್ದು, ಸೇನಾಧಿಪತಿಯ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆಚೌಕಗಳ ಸುತ್ತಲೂ ವಲಯವಾಗಿ ಸುತ್ತಾಡಬೇಕು.

ವಾರ್ತ್ತಾಃ ಸ್ವಕಾ ವಿಜಾನೀಯಾದ್ದರಸೀಮಾನ್ತಚಾರಿಣಃ । ನಿರ್ಗಚ್ಛೇತ್ ಪ್ರವಿಶೇಚ್ಚೈವ ಸರ್ವ್ವ ಏವೋಪಲಕ್ಷಿತಃ ।। ೨೪೧.

ತನ್ನವರಿಂದ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗಡಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವವರಿಂದ ಸುದ್ದಿಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಹೊರಗೆ ಹೋಗುವವರನ್ನೂ ಒಳಗೆ ಬರುವವರನ್ನೂ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಗಮನಿಸಬೇಕು.

ಸಾಮದಾನಂ ಚ ಭೇದಶ್ಚ ದಣ್ಡೋಪೇಕ್ಷೇನ್ದ್ರಜಾಲಕಂ । ಮಾಯೋಪಾಯಾಃ ಸಪ್ತ ಪರೇ ನಿಕ್ಷಿಪೇತ್ಸಾಧನಾಯ ತಾನ್ ।। ೨೪೧.

ಸಮಾಧಾನ, ಉಡುಗೊರೆ, ವಿಭಜನೆ, ಶಿಕ್ಷೆ, ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ, ಮೋಸ ಮತ್ತು ವಂಚನೆ—ಈ ಏಳು ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಗುರಿ ಸಾಧಿಸಲು ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕು.

ಚತುರ್ವಿಧಂ ಸ್ಮೃತಂ ಸಾಮ ಉಪಕಾರಾನುಕೀರ್ತ್ತನಾತ್ । ಮಿಥಃಸಮ್ಬನ್ಧಕಥನಂ ಮೃದುಪೂರ್ವ್ವಂ ಚ ಭಾಷಣಂ ।। ೨೪೧.

ಸಮಾಧಾನವನ್ನು ನಾಲ್ಕು ವಿಧ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ: ಹಳೆಯ ಉಪಕಾರಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸುವುದು, ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುವುದು, ಮತ್ತು ಮೃದು ಮಾತಿನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವುದು.

ಆಯಾತೇ ದರ್ಶನಂ ವಾಚಾ ತವಾಹಮಿತಿ ಚಾರ್ಪಣಂ । ಯಃ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಧನೋತ್ಸರ್ಗ ಉತ್ತಮಾಧಮಮಧ್ಯಮಃ ।। ೨೪೧.

ಯಾರಾದರೂ ಬಂದಾಗ, 'ನಾನು ನಿನ್ನವನು' ಎಂದು ಮಾತಿನಿಂದ ಹಾಗೂ ಉಡುಗೊರೆಗಳಿಂದ ಆತಿಥ್ಯವನ್ನೀಡಬೇಕು. ಸಂಪಾದಿಸಿದ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಕೊಡುವುದು ಮೂರು ವಿಧ: ಅತ್ಯುತ್ತಮ, ಮಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ.

ಪ್ರತಿದಾನಂ ತದಾ ತಸ್ಯ ಗೃಹೀತಸ್ಯಾನುಮೋದನಂ । ದ್ರವ್ಯದಾನಮಪೂರ್ವ್ವಂ ಚ ಸ್ವಯಙ್ಗ್ರಾಹಪ್ರವರ್ತ್ತನಂ ।। ೨೪೧.

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಫಲವಾಗಿ, ಪಡೆದುದನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ಹೊಸ ಉಡುಗೊರೆ ನೀಡುವುದು ಮತ್ತು ಸ್ವತಃ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವುದು ಮಾಡಬೇಕು.

ದೇಯಶ್ಚ ಚಪ್ರತಿಮೋಕ್ಷಶ್ಚ ದಾನಂ ಪಞ್ಚವಿಧಂ ಸ್ಮೃತಂ । ಸ್ನೇಹರಾಗಾಪನಯನಸಂಹರ್ಷೋತ್ಪಾದನಂ ತಥಾ ।। ೨೪೧.

ಕೊಡುಗೆ, ಬಿಡುಗಡೆ ಮತ್ತು ದಾನ—ಇವು ಐದು ವಿಧ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ: ಸ್ನೇಹ ಮತ್ತು ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ದೂರಮಾಡುವುದು, ಸಂತೋಷವನ್ನುಂಟುಮಾಡುವುದು ಕೂಡ.

ಮಿಥೋ ಭೇದಶ್ಚ ಭೇದಜ್ಞೈರ್ಭೇದಶ್ಚ ತ್ರಿವಿಧಃ ಸ್ಮೃತಃ । ಬಧೋಽರ್ಥಹರಣಂ ಚೈವ ಪರಿಕ್ಲೇಶಸ್ತ್ರಿಧಾ ದಮಃ ।। ೨೪೧.

ವಿಭಜನೆಗೆ ಪರಿಣಿತರ ಪ್ರಕಾರ, ವಿಭಜನೆ ಮೂರು ವಿಧ: ಬೇರ್ಪಡಿಸುವುದು, ಧನವನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ಕಷ್ಟವನ್ನುಂಟುಮಾಡುವುದು—ಇವು ಶಿಕ್ಷೆಯ ಮೂರು ರೂಪಗಳು.

ಪ್ರಕಾಶಶ್ಚಾಪ್ರ್ಕಾಶಶ್ಚ ಲೋಕದ್ವಿಷ್ಟಾನ್ ಪ್ರಕಾಶತಃ । ಉದ್ವಿಜೇತ ಹತೈರ್ಲ್ಲೋಕಸ್ತೇಷು ಪಿಣ್ಡಃ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ ।। ೨೪೧.

ತೆರೆದ ಹಾಗೂ ಗುಪ್ತ ಕಾರ್ಯಗಳು—ಜನರು ದ್ವೇಷಿಸುವವರನ್ನು ತೆರೆದಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಿಸಬೇಕು; ಹತ್ಯೆಗಳಿಂದ ಜನರಲ್ಲಿ ಭಯ ಹುಟ್ಟಿಸಬೇಕು, ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬಹುಮಾನವನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸಲಾಗಿದೆ.

ವಿಶೇಷೇಣೋಪನಿಷದ್ಯೋಗೈರ್ಹನ್ಯಾಚ್ಛಸ್ತ್ರಾದಿನಾ ದ್ವಿಷಃ । ಜಾತಿಮಾತ್ರಂ ದ್ವಿಜಂ ನೈವ ಹನ್ಯಾತ್ ಸಾಮೋತ್ತರಂ ವಶೇ ।। ೨೪೧.

ವಿಶೇಷವಾಗಿ, ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಗುಪ್ತಮಾರ್ಗದಿಂದ ಅಥವಾ ಆಯುಧದಿಂದ ಕೊಲ್ಲಬೇಕು; ಆದರೆ ಎರಡು ಬಾರಿ ಹುಟ್ಟಿದವನನ್ನು ಕೇವಲ ಜನ್ಮಕ್ಕಾಗಿ ಕೊಲ್ಲಬಾರದು—ಅವನನ್ನು ಸಮಾಧಾನದಿಂದ ವಶಪಡಿಸಬೇಕು.

ಪ್ರಲಿಮ್ಪನ್ನಿವ ಚೇತಾಂಸಿ ದೃಷ್ಟ್ವಾಸಾಧು ಪಿಬನ್ನಿವ । ಗ್ರಸನ್ನಿವಾಮೃತಂ ಸಾಮ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ ಪ್ರಿಯಂ ವಚಃ ।। ೨೪೧.

ಮನಸ್ಸನ್ನು ಹಚ್ಚುವಂತೆ, ಅಮೃತವನ್ನು ಕುಡಿಯುವಂತೆ, ಅಥವಾ ನುಂಗುವಂತೆ ತೋರುವ ಮಧುರವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಸದಾ ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕು.

ಮಿಥ್ಯಾಭಿಶಸ್ತಃ ಶ್ರೀಕಾಮ ಆಹೂಯಾಪ್ರತಿಮಾನಿತಃ । ರಾಜದ್ವೇಷೀ ಚಾತಿಕರ ಆತ್ಮಸಮ್ಬಾವಿತಸ್ತಥಾ ।। ೨೪೧.

ಯಾರು ಸುಳ್ಳಾಗಿ ಅಪವಾದಕ್ಕೊಳಗಾಗಿರುತ್ತಾರೆ, ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ, ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟು ಗೌರವವಿಲ್ಲದೆ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ, ರಾಜನನ್ನು ದ್ವೇಷಿಸುತ್ತಾರೆ, ನಿಯಮವನ್ನು ಮೀರಿ ನಡೆಯುತ್ತಾರೆ ಅಥವಾ ಸ್ವಯಂ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ—