ಅಗ್ನಿಪುರಾಣಮ್

ಆಯವ್ಯಯೌ ದಣ್ಡನೀತಿರಮಿತ್ರಪ್ರತಿತಷೇಧನಂ । ವ್ಯಸನಸ್ಯ ಪ್ರತೀಕಾರೋ ರಾಜ್ಯರಾಜಾಭಿರಕ್ಷಣಂ ।। ೨೪೧.

ಆದಾಯ ಮತ್ತು ಖರ್ಚು, ನ್ಯಾಯದ ಆಡಳಿತ, ಶತ್ರು ಮತ್ತು ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳನ್ನು ತಡೆಯುವುದು—ಇವು ವಿಪತ್ತಿಗೆ ಪರಿಹಾರವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಹಾಗೂ ರಾಜನ ರಕ್ಷಣೆಗೂ ಅವಶ್ಯಕ.

ಇತ್ಯಮಾತ್ಯಸ್ಯ ಕರ್ಮ್ಮದಂ ಇನ್ತಿ ಸವ್ಯಸನಾನ್ವಿತಃ । ಹಿರಣ್ಯಧಾನ್ಯವಸ್ತ್ರಾಣಿ ವಾಹನಂ ಪ್ರಜಯಾ ಭವೇತ್ ।। ೨೪೧.

ಹೀಗೆ ಅಮಾತ್ಯನ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ, ವಿಪತ್ತಿನಲ್ಲಿಯೂ ಅವನು ಬಂಗಾರ, ಧಾನ್ಯ, ಬಟ್ಟೆ, ವಾಹನ ಮತ್ತು ಸಂತಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು.

ತಥಾನ್ಯೇ ದ್ರವ್ಯನಿಚಯಾ ಹನ್ತಿ ಸವ್ಯಸನಾ ಪ್ರಜಾ । ಪ್ರ್ಜಾನಾಮಾಪದಿಸ್ಥಾನಾಂ ರಕ್ಷಣಂ ಕೋಷದಣ್ಡಯೋಃ ।। ೨೪೧.

ಹಾಗೆಯೇ ಇತರ ಸಂಪತ್ತಿನ ಸಂಗ್ರಹವೂ ವಿಪತ್ತಿನಿಂದ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ; ಸಂಕಷ್ಟದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಜೆಯ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಧನ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷೆ ಅವಶ್ಯಕ.

ಪೌರಾದ್ಯಾಶ್ಚೋಪಕುರ್ವನ್ತಿ ಸಂಶ್ರಯಾದಿಹ ದುರ್ದ್ದಿನಂ । ತೂಷ್ಣೀಂ ಯುದ್ಧಂ ಜನತ್ರಾಣಂ ಮಿತ್ರಾಮಿತ್ರಪರಿಗ್ರಹಃ ।। ೨೪೧.

ನಗರದವರು ಮತ್ತು ಇತರರು ಕಷ್ಟದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯ ನೀಡಿ ಸಹಾಯಮಾಡುತ್ತಾರೆ; ಮೌನ ಯುದ್ಧ, ಜನರ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಮಿತ್ರ-ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯ.

ಸಾಮನ್ತಾದಿ ಕೃತೇ ದೋಷೇ ನಶ್ಯೇತ್ತದ್ವ್ಯಸನಾಚ್ಚ ತತ್ । ಭೃತ್ಯಾನಾಂ ಭರಣಂ ದಾನಂ ಪ್ರ್ಜಾಮಿತ್ರಪರಿಗ್ರಹಃ ।। ೨೪೧.

ಸೀಮೆಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನು ತಪ್ಪು ಮಾಡಿದರೆ, ಆ ವಿಪತ್ತಿನಿಂದ ಅವನು ನಾಶವಾಗುತ್ತಾನೆ; ಸೇವಕರ ಪೋಷಣೆ, ದಾನ ಮತ್ತು ಪ್ರಜೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಿತ್ರರನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು ಮುಖ್ಯ.

ಧರ್ಮ್ಮಕಾಮಾದಿಭೇದಶ್ಚ ದುರ್ಗಸಂಸ್ಕಾರಭೂಷಣಂ । ಕೋಷಾತ್ತದ್ವ್ಯಸನಾದ್ಧನ್ತಿ ಕೋಷಮೂಲೋ ಹಿ ಭೂಪತಿಃ ।। ೨೪೧.

ಧರ್ಮ, ಕಾಮ ಮತ್ತು ಇತರ ಭೇದಗಳು, ಕೋಟೆಯ ಬಲ—allವು ಧನಹಾನಿಯಿಂದ ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ; ರಾಜನು ಧನದಲ್ಲಿಯೇ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ.

ಮಿತ್ರಾಮಿತ್ರಾವನೀಹೇಮಸಾಧನಂ ರಿಪುಮರ್ದ್ದನಂ । ದೂರಕಾರ್ಯ್ಯಾಶುಕಾರಿತ್ವಂ ದಣ್ಡಾತ್ತದ್ವ್ಯಸನಾದ್ಧರೇತ್ ।। ೨೪೧.

ಮಿತ್ರ-ಶತ್ರುಗಳ ವ್ಯವಹಾರ, ಸಂಪತ್ತು, ಶತ್ರುಗಳ ನಾಶ ಮತ್ತು ದೂರದ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಸಾಧಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ—allವು ಶಿಕ್ಷೆಯ ವಿಪತ್ತಿನಿಂದ ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ.

ಸಂಸ್ತಮ್ಭಯತಿ ಮಿತ್ರಾಣಿ ಅಮಿತ್ರಂ ನಾಶಯತ್ಯಪಿ । ಧನಾದ್ಯೈರುಪಕಾರಿತ್ವಂ ಮಿತ್ರಾತ್ತದ್ವ್ಯಸನಾದ್ಧರೇತ್ ।। ೨೪೧.

ಇದು ಮಿತ್ರರನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ, ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ; ಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ಇತರ ಉಪಕಾರಗಳು ಮಿತ್ರರ ವಿಪತ್ತಿನಿಂದ ಕಳೆದುಹೋಗುತ್ತವೆ.

ರಾಜಾಚ ಸವ್ಯಸನೀ ಹನ್ಯಾದ್ರಾಜಕಾರ್ಯ್ಯಾಣಿ ಯಾನಿ ಚ । ವಾಗ್ದಣ್ಡಯೋಶ್ಚ ಪಾರುಷ್ಯಮರ್ಥದೂಷಣಮೇವ ಚ ।। ೨೪೧.

ವಿಪತ್ತಿನಿಂದ ಪೀಡಿತನಾದ ರಾಜನು ರಾಜಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಕಠಿಣ ಮಾತು, ಶಿಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಸಂಪತ್ತಿನ ಭ್ರಷ್ಟತೆ ಕೂಡ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.

ಪಾನಂ ಸ್ತ್ರೀ ಮೃಗಯಾ ದ್ಯೂತಂ ವ್ಯಸನಾನಿ ಮಹೀಪತೇಃ । ಆಲಸ್ಯಂ ಸ್ತಬ್ಧತಾ ದರ್ಪಃ ಪ್ರಮಾದೋ ದ್ವೈಧಕಾರಿತಾ ।। ೨೪೧.

ಮದ್ಯಪಾನ, ಮಹಿಳೆಯರು, ಬೇಟೆ, ಜೂಜು—ಇವು ರಾಜನ ದೊಡ್ಡ ದುರ್ಮಾರ್ಗಗಳು. ಜೊತೆಗೆ ಆಲಸ್ಯ, ಹಠ, ಅಹಂಕಾರ, ಅಜಾಗರೂಕತೆ ಮತ್ತು ವಿಭಿನ್ನತೆ ಉಂಟುಮಾಡುವುದು ಕೂಡ ಅವನ ದುರ್ಗುಣಗಳಾಗಿವೆ.

ಇತಿ ಪೂರ್ವ್ವೇಪದಿಷ್ಟಞ್ಚ ಸಚಿವವ್ಯಸನಂ ಸ್ಮೃತಂ । ಅನಾವೃಷ್ಟಿಶ್ಚ ಪೀಡಾದೀ ರಾಷ್ಟ್ರವ್ಯಸನಮುಚ್ಯತೇ ।। ೨೪೧.

ಹೀಗಾಗಿ ಮೊದಲು ಹೇಳಿದವು ಸಚಿವನ ದುರ್ಮಾರ್ಗವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಳೆ ಬಾರದಿರುವುದು ಮತ್ತು ಪ್ರಜೆಗಳ ಮೇಲೆ ಹಿಂಸೆ ನಡೆಯುವುದು ರಾಜ್ಯದ ಅಪಾಯಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ವಿಶೀರ್ಣಯನ್ತ್ರಪ್ರಾಕಾರಪರಿಖಾತ್ವಮಶಸ್ತ್ರತಾ । ಕ್ಷೀಣಯಾ ಸೇನಯಾ ನದ್ಧಂ ದುರ್ಗವ್ಯಸನಮುಚ್ಯತೇ ।। ೨೪೧.

ಯಂತ್ರಗಳು, ಗೋಡೆಗಳು, ಹೊಂಡಗಳು ಮುರಿದುಹೋಗಿರುವದು, ಆಯುಧಗಳ ಕೊರತೆ, ಸೇನೆ ದುರ್ಬಲವಾಗಿರುವದು—ಇವು ಕೋಟೆಯ ಅಪಾಯಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

ವ್ಯಯೀಕೃತಃ ಪರಿಕ್ಷಿಪ್ತೋಽಪ್ರಜಿತೋಽಸಞ್ಚಿತಸ್ತಥಾ । ದಷಿತೋ ದರಸಂಸ್ಥಶ್ಚ ಕೋಷವ್ಯಸನಮುಚ್ಯತೇ ।। ೨೪೧.

ಧನಸಂಪತ್ತು ಖರ್ಚಾಗಿರುವುದು, ಶತ್ರುಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದು, ಸಂಗ್ರಹವಾಗದಿರುವುದು, ದೋಚಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದು ಅಥವಾ ಶತ್ರುಗಳ ವಶದಲ್ಲಿರುವುದು—ಇವು ಧನದ ಅಪಾಯಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಉಪರುದ್ಧಂ ಪರಿಕ್ಷಿಪ್ತೋಽಪ್ತಮಮಾನಿತವಿಮಾನಿತಂ । ಅಭೂತಂ ವ್ಯಾಧಿತಂ ಶ್ರಾನ್ತಂ ದೂರಾಯಾತನ್ನವಾಗತಂ ।। ೨೪೧.

ಸೇನೆ ತಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದು, ಸುತ್ತುವರಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದು, ಮಿತ್ರರಿಂದ ಗೌರವ ಸಿಗದಿರುವುದು, ಅವಮಾನಕ್ಕೊಳಗಾಗಿರುವುದು, ಇಲ್ಲದಿರುವುದು, ರೋಗಬಾಧಿತವಾಗಿರುವುದು, ದಣಿದಿರುವುದು, ದೂರದಿಂದ ಬಂದಿರುವುದು ಅಥವಾ ಹೊಸದಾಗಿ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾದಿರುವುದು—

ಪರಿಕ್ಷೀಣಂ ಪ್ರತಿಹತಂ ಪ್ರಹತಾಗ್ರತರನ್ತಥಾ । ಆಶಾನಿರ್ವೇದಭೂಯಿಷ್ಠಮನೃತಪ್ರಾಪ್ತಮೇವ ಚ ।। ೨೪೧.

ಸೇನೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿರುವುದು, ಹಿಂಜರಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದು, ಮುಂಚೂಣಿ ಭಾಗ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗಿರುವುದು, ನಿರಾಶೆಯಿಂದ ತುಂಬಿರುವುದು, ಸುಳ್ಳು ಸುದ್ದಿ ಹರಡಿರುವುದು—

ಕಲತ್ರಗರ್ಭನ್ನಿಕ್ಷಿಪ್ತಮನ್ತಃಶಲ್ಪಂ ತಥೈವ ಚ । ವಿಚ್ಛಿನ್ನವೀವಧಾಸಾರಂ ಶೂನ್ಯಮೂಲಂ ತಥೈವ ಚ ।। ೨೪೧.

ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳಿಂದ ಸೇನೆ ಚದುರಿರುವುದು, ಒಳಗಡೆ ಜಗಳ ನಡೆಯುವುದು, ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿಂದ ವಿಭಜನೆ ಆಗಿರುವುದು, ಮೂಲಭೂತ ಆಧಾರ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿರುವುದು—

ಅಸ್ವಾಮ್ಯಸಂಹತಂ ವಾಪಿ ಭಿನ್ನಕೂಟಂ ತಥೈವ ಚ । ದುಷ್ಪಾರ್ಷ್ಣಿಗ್ರಾಹಮರ್ಥಞ್ಚ ಬಲವ್ಯಸನಮುಚ್ಯತೇ ।। ೨೪೧.

ಯಾರೂ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳದಿರುವುದು, ಒಗ್ಗಟ್ಟಿಲ್ಲದಿರುವುದು, ಸಾಲುಗಳು ಮುರಿದುಹೋಗಿರುವುದು, ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಬಾರದಿರುವುದು ಅಥವಾ ಬೇರೆ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕೆ ಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದು—ಇವು ಸೇನೆಯ ಅಪಾಯಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

ದೈವೋಪಪೀಡಿತಂ ಮಿತ್ರಂ ಗ್ರಸ್ತಂ ಶತ್ರುವಲೇನ ಚ । ಕಾಮಕೋಧಾದಿಸಂಯುಕ್ತಮುತ್ಸಾಹಾದರಿಭಿರ್ಭವೇತ್ ।। ೨೪೧.

ಮಿತ್ರನು ವಿಧಿಯ ಬಾಧೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿರುವುದು, ಶತ್ರುಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದು, ಕಾಮ, ಕ್ರೋಧ ಮತ್ತು ಇತರ ದೋಷಗಳಿಂದ ಬಲಹೀನನಾಗಿರುವುದು, ಶತ್ರುಗಳಿಂದ ಮನೋಬಲ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು—

ಅರ್ಥಸ್ಯ ದೂಷಣಂ ಕ್ರೋಧಾತ್ ಪಾರುಷ್ಯಂ ವಾಕ್ಯದಣ್ಡಯೋಃ । ಕಾಮಜಂ ಮೃಗಯಾ ದ್ಯೂತಂ ವ್ಯಸನಂ ಪಾನಕಂ ಸ್ತ್ರಿಯಃ ।। ೨೪೧.

ಹಣವನ್ನು ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಹಾಳುಮಾಡುವುದು, ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಶಿಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಕಠಿಣತೆ, ಕಾಮದಿಂದ ಬೇಟೆ ಮತ್ತು ಜೂಜಿನಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ, ಮದ್ಯಪಾನ ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರು—ಇವು ದುರ್ಮಾರ್ಗಗಳಾಗಿವೆ.

ವಾಕ್‌ಪಾರುಷ್ಯಂ ಪರಂ ಲೋಕೇ ಉದ್ವೇಜನಮನರ್ಥಕಂ । ಅಸಿದ್ಧಸಾಧನಂ ದಣ್ಡಸ್ಯಂ ಯುಕ್ತ್ಯಾವನಯೋನ್ನೃಪಃ ।। ೨೪೧.

ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಕಠಿಣತೆ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ನೋವುಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿದೆ; ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ನೀಡದಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ನ್ಯಾಯವಿಲ್ಲದೆ ಮಾಡಿದರೆ, ಅದು ರಾಜನಿಗೆ ಹಾನಿಕರವಾಗುತ್ತದೆ.

ಉದ್ವೇಜಯತಿ ಭೂತಾನಿ ದಣ್ಡಪಾರುಷ್ಯವಾನ್ ನೃಪಃ । ಭೂತಾನ್ಯುದ್ವೇಜ್ಯಮಾನಾನಿ ದ್ವಿಷತಾಂ ಯಾನ್ತಿ ಸಂಶ್ರಯಂ ।। ೨೪೧.

ಶಿಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಕಠಿಣತೆ ತೋರಿಸುವ ರಾಜನು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಅಶಾಂತಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ; ಜೀವಿಗಳು ಅಶಾಂತಿಯಾದಾಗ ಅವನು ಶತ್ರುಗಳ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾರೆ.

ವಿವೃದ್ಧಾಃ ಶತ್ರವಶ್ಚೈವ ವಿನಾಶಾಯ ಭವನ್ತಿ ತೇ । ದೂಷ್ಯಸ್ಯ ದೂಷಣಾರ್ಥಞ್ಚ ಪರಿತ್ಯಾಗೋ ಮಹೀಯಸಃ ।। ೨೪೧.

ಶತ್ರುಗಳು ಬಲವರ್ಧಿತರಾದಾಗ ನಾಶವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಾರೆ; ಕೆಟ್ಟವರನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಒಳ್ಳೆಯವರನ್ನು ಆರಿಸುವುದು ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಗಿದೆ.

ಅರ್ಥಸ್ಯ ನೀತಿತತ್ತ್ವಜ್ಞೈರರ್ಥದೂಷಣಮುಚ್ಯತೇ । ಪಾನಾತ್ ಕಾರ್ಯ್ಯಾದಿನೋ ಜ್ಞಾನಂ ಮೃಗಯಾತೋಽರಿತಃ ।। ೨೪೧.

ನೀತಿ ತತ್ವವನ್ನು ಅರಿತ ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹಣ ಹಾಳಾಗುವುದನ್ನು ದುರ್ಮಾರ್ಗವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಮದ್ಯಪಾನದಿಂದ ವಿವೇಕ ಹಾಳಾಗುತ್ತದೆ, ಬೇಟೆಯಿಂದ ಕರ್ತವ್ಯ ತಪ್ಪುತ್ತದೆ.

ಜಿತಶ್ರಮಾರ್ಥಂ ಮೃಗಯಾಂ ವಿಚರೇದ್ರಕ್ಷಿತೇ ವನೇ । ಧರ್ಮ್ಮಾರ್ಥಪ್ರಾಣನಾಶಾದಿ ದ್ಯೂತೇ ಸ್ಯಾತ್ ಕಲಹಾದಿಕಂ ।। ೨೪೧.

ದಣಿವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ರಾಜನು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಬೇಟೆಗೆ ಹೋಗಬಹುದು; ಆದರೆ ಜೂಜಿನಿಂದ ಧರ್ಮ, ಧನ, ಪ್ರಾಣ ಹಾನಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಜಗಳ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಕಾಲಾತಿಪಾತೋ ಧರ್ಮ್ಮಾರ್ಥಪೀಡಾ ಸ್ತ್ರೀವ್ಯಸನಾದ್ಭ್ವೇತ್ । ಪಾನದೋಷಾತ್ ಪ್ರಾಣನಾಶಃ ಕಾರ್ಯ್ಯಾಕಾರ್ಯವಿನಿಶ್ಚಯಃ ।। ೨೪೧.

ಮಹಿಳೆಯ ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಕಾಲಹರಣ, ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಧನಕ್ಕೆ ಹಾನಿಯಾಗುತ್ತದೆ; ಮದ್ಯಪಾನದಿಂದ ಪ್ರಾಣ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಯಾವುದು ಯೋಗ್ಯ, ಯಾವುದು ಅಯೋಗ್ಯ ಎಂಬ ಗೊಂದಲ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಸ್ಕನ್ಧಾವಾರನಿವೇಶಜ್ಞೋ ನಿಮಿತ್ತಜ್ಞೋ ರಿಪುಂ ಜಯೇತ್ । ಸ್ಕನ್ಧಾವಾರಸ್ಯ ಮಧ್ಯೇ ತು ಸಕೋಷಂ ನೃಪತೇರ್ಗೃಹಂ ।। ೨೪೧.

ಶಿಬಿರವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಹೂಡಲು ಮತ್ತು ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಅರಿಯಲು ಬಲ್ಲವನು ಶತ್ರುವನ್ನು ಜಯಿಸಬೇಕು; ರಾಜನ ಮನೆ ಮತ್ತು ಧನಸಂಪತ್ತು ಶಿಬಿರದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿರಬೇಕು.

ಮೌಲೀಭೂತಂ ಶ್ರೇಣಿಸುಹೃದ್‌ದ್ವಿಷದಾಟವಿಕಂ ಬಲಂ । ರಾಜಹರ್ಮ್ಯಂ ಸಮಾವೃತ್ಯ ಕ್ರಮೇಣ ವಿನಿವೇಶಯೇತ್ ।। ೨೪೧.

ಪ್ರಮುಖ ಪಡೆ—ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು, ಸ್ನೇಹಿತರು, ಶತ್ರುಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಡಿನವರು—ಇವರನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ರಾಜಮಹಲವನ್ನು ಸುತ್ತುವಂತೆ ನಿಗದಿಪಡಿಸಬೇಕು.

ಸೈನ್ಯೈಕದೇಶಃ ಸನ್ನದ್ಧಃ ಸೇನಾಪತಿಪುರಃಸರಃ । ಪರಿಭ್ರಮೇಚ್ಚತ್ವರಾಂಶ್ಚ ಮಣ್ಡಲೇನ ವಹಿರ್ನ್ನಿಶಿ ।। ೨೪೧.

ಸೈನ್ಯದ ಒಂದು ಭಾಗವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಆಯುಧಧಾರಿಯಾಗಿದ್ದು, ಸೇನಾಧಿಪತಿಯ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆಚೌಕಗಳ ಸುತ್ತಲೂ ವಲಯವಾಗಿ ಸುತ್ತಾಡಬೇಕು.

ವಾರ್ತ್ತಾಃ ಸ್ವಕಾ ವಿಜಾನೀಯಾದ್ದರಸೀಮಾನ್ತಚಾರಿಣಃ । ನಿರ್ಗಚ್ಛೇತ್ ಪ್ರವಿಶೇಚ್ಚೈವ ಸರ್ವ್ವ ಏವೋಪಲಕ್ಷಿತಃ ।। ೨೪೧.

ತನ್ನವರಿಂದ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗಡಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವವರಿಂದ ಸುದ್ದಿಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಹೊರಗೆ ಹೋಗುವವರನ್ನೂ ಒಳಗೆ ಬರುವವರನ್ನೂ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಗಮನಿಸಬೇಕು.