ಅಗ್ನಿಪುರಾಣಮ್

ಪ್ರಗಲ್ಭಃ ಸ್ಮೃತಿಮಾನ್ವಾಗ್ಮೀ ಶಸ್ತ್ರೇ ಶಾಸ್ತ್ರೇ ಚ ನಿಷ್ಠಿತಃ । ಅಬ್ಯಸ್ತಕರ್ಮ್ಮಾಂ ನೃಪತೇರ್ದೂತೋ ಭವಿತುಮರ್ಹತಿ ।। ೨೪೧.

ಧೈರ್ಯವಂತ, ಸ್ಮರಣಾಶಕ್ತಿ ಇರುವ, ಸುಭಾಷಣೆಯುಳ್ಳ, ಶಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ片ಪಟು, ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಅಲಕ್ಷ್ಯವಿಲ್ಲದವನು ರಾಜನ ದೂತನಾಗಲು ಯೋಗ್ಯನು.

ಸಾಮರ್ಥ್ಯಾತ್ ಪಾದತೋ ಹೀನೋ ದೂತಸ್ತು ತ್ರಿವಿಧಃ ಸ್ಮೃತಃ ।। ೨೪೧.

ದೂತನನ್ನು ಅವನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ಅವನಲ್ಲಿರುವ ಕೊರತೆಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮೂರು ವಿಧಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ನಾವಿಜ್ಞಾತಂ ಪುರಂ ಶತ್ರೋಃ ಪ್ರವಿಶೇಚ್ಚ ನ ಶಂಸದಂ। ಕಾಲಮೀಕ್ಷೇತ ಕಾರ್ಯ್ಯಾರ್ಥಮನುಜ್ಞಾತಶ್ಚ ನಿಷ್ಪತೇತ್ ।। ೨೪೧.

ಶತ್ರುವಿನ ಊರಿನಲ್ಲಿ ಮಾಹಿತಿ ಇಲ್ಲದೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಾರದು, ಗುಪ್ತಚರರ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಬಾರದು; ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಸೂಕ್ತ ಸಮಯವನ್ನು ನೋಡಬೇಕು ಮತ್ತು ಅನುಮತಿ ಪಡೆದ ನಂತರವೇ ಹೊರಡಬೇಕು.

ಛಿದ್ರಞ್ಚ ಶತ್ರೋರ್ಜಾನೀಯಾತ್ ಕೋಷಮಿತ್ರಬಲಾನಿ ಚ । ರಾಗಾಪರಾಗೌ ಜಾನೀಯಾದ್ ದೃಷ್ಟಿಗಾತ್ರವಿಚೇಷ್ಟಿತೈಃ ।। ೨೪೧.

ಶತ್ರುವಿನ ದುರ್ಬಲತೆ, ಧನ, ಮಿತ್ರರು ಮತ್ತು ಸೇನೆಯನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಅವರ ಕಣ್ಣು, ದೇಹ ಮತ್ತು ಚಲನೆಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ಆಸಕ್ತಿ ಹಾಗೂ ದ್ವೇಷವನ್ನು ಗುರುತಿಸಬೇಕು.

ಕುರ್ಯ್ಯಾಚ್ಚತುರ್ವಿಧಂ ಸ್ತೋತ್ರಂ ಪಕ್ಷಯೋರುಭಯೋರಪಿ । ತಪಸ್ವಿವ್ಯಞ್ಜನೋಪೇತೈಃ ಸುಚರೈಃ ಸಹ ಸಂವಸೇತ್ ।। ೨೪೧.

ಎರಡೂ ಪಾಳಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನಾಲ್ಕು ವಿಧದ ವರದಿಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಬೇಕು; ಗುರುತುಗಳಿರುವ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ತಪಸ್ವಿಗಳ ಜೊತೆ ವಾಸಿಸಬೇಕು.

ಚರಃ ಪ್ರಕಾಶೋ ದೂತಃ ಸ್ಯಾದಪ್ರ್ಕಾಶಶ್ಚರೋ ದ್ವಿಧಾ । ಬಣಿಕ್ ಕೃಷೀಬಲೋ ಲಿಙ್ಗೀ ಬಿಕ್ಷುಕಾದ್ಯಾತ್ಮಕಾಶ್ಚರಾಃ ।। ೨೪೧.

ಚರನು ಸ್ಪಷ್ಟ ಅಥವಾ ಗುಪ್ತವಾಗಿರಬಹುದು; ಗುಪ್ತಚರನು ಎರಡು ವಿಧ, ವ್ಯಾಪಾರಿ, ರೈತ, ಕೂಲಿ, ತಪಸ್ವಿ, ಭಿಕ್ಷುಕ ಮತ್ತು ಇತರರೂ ಗುಪ್ತಚರರಾಗಬಹುದು.

ಯಾಯಾದರಿಂ ವ್ಯಸನಿನಂ ನಿಷ್ಫಲೇ ದೂತಚೇಷ್ಟಿತೇ । ಪ್ರಕೃತಿವ್ಯಸನಂ ಯತ್ಸ್ಯಾತ್ತತ್ ಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ಸಮುತ್ಪತೇತ್ ।। ೨೪೧.

ಶತ್ರು ದುಃಖದಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾಗ, ದೂತರ ಪ್ರಯತ್ನ ವಿಫಲವಾದಾಗ ಅವನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಬೇಕು; ಪ್ರಕೃತಿಯ ಅಪಾಯವನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ಕ್ರಮವಹಿಸಬೇಕು.

ಅನಯಾದ್ವ್ಯಸ್ಯತಿ ಶ್ರೇಯಸ್ತಸ್ಮಾತ್ತದ್ವ್ಯಸನಂ ಸ್ಮೃತಂ । ಹುತಾಶನೋ ಜಲಂ ವ್ಯಾಧಿರ್ದುರ್ಭಿಕ್ಷಂ ಮರಕಂ ತಥಾ ।। ೨೪೧.

ನಾಶವನ್ನುಂಟುಮಾಡುವದು ವಿಪತ್ತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಬೆಂಕಿ, ನೀರು, ರೋಗ, ಹಂಗರ್ ಮತ್ತು ಮಹಾಮಾರಿ ಇವು ವಿಪತ್ತುಗಳು.

ಇತಿ ಪಞ್ಚವಿಧಂ ದೈವಂ ವ್ಯಸನಂ ಮಾನುಷಂ ಪರಂ। ದೈವಂ ಪುರುಷಕಾರೇಣ ಶಾನ್ತ್ಯಾ ಚ ಪ್ರಶಮನ್ನಯೇತ್ ।। ೨೪೧.

ಹೀಗೆ ಐದು ವಿಧದ ದೈವಿಕ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯ ವಿಪತ್ತುಗಳು ಇವೆ; ದೈವಿಕ ವಿಪತ್ತನ್ನು ಮಾನವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿಯಿಂದ ನಿವಾರಿಸಬಹುದು.

ಉತ್ಥಾಪಿತೇನ ನೀತ್ಯಾ ಚ ಮಾನುಷಂ ವ್ಯಸನಂ ಹರೇತ್ । ಮನ್ತ್ರೋ ಮನ್ತ್ರಫಲಾವಾಪ್ತಿಃ ಕಾರ್ಯ್ಯಾನುಷ್ಠಾನಮಾಯತಿಃ ।। ೨೪೧.

ಮಾನವೀಯ ವಿಪತ್ತನ್ನು ನೀತಿ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯದಿಂದ ದೂರ ಮಾಡಬಹುದು; ಸಲಹೆ, ಅದರ ಫಲಪ್ರಾಪ್ತಿ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಸಾಧನೆ ಮುಖ್ಯ.

ಆಯವ್ಯಯೌ ದಣ್ಡನೀತಿರಮಿತ್ರಪ್ರತಿತಷೇಧನಂ । ವ್ಯಸನಸ್ಯ ಪ್ರತೀಕಾರೋ ರಾಜ್ಯರಾಜಾಭಿರಕ್ಷಣಂ ।। ೨೪೧.

ಆದಾಯ ಮತ್ತು ಖರ್ಚು, ನ್ಯಾಯದ ಆಡಳಿತ, ಶತ್ರು ಮತ್ತು ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳನ್ನು ತಡೆಯುವುದು—ಇವು ವಿಪತ್ತಿಗೆ ಪರಿಹಾರವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಹಾಗೂ ರಾಜನ ರಕ್ಷಣೆಗೂ ಅವಶ್ಯಕ.

ಇತ್ಯಮಾತ್ಯಸ್ಯ ಕರ್ಮ್ಮದಂ ಇನ್ತಿ ಸವ್ಯಸನಾನ್ವಿತಃ । ಹಿರಣ್ಯಧಾನ್ಯವಸ್ತ್ರಾಣಿ ವಾಹನಂ ಪ್ರಜಯಾ ಭವೇತ್ ।। ೨೪೧.

ಹೀಗೆ ಅಮಾತ್ಯನ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ, ವಿಪತ್ತಿನಲ್ಲಿಯೂ ಅವನು ಬಂಗಾರ, ಧಾನ್ಯ, ಬಟ್ಟೆ, ವಾಹನ ಮತ್ತು ಸಂತಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು.

ತಥಾನ್ಯೇ ದ್ರವ್ಯನಿಚಯಾ ಹನ್ತಿ ಸವ್ಯಸನಾ ಪ್ರಜಾ । ಪ್ರ್ಜಾನಾಮಾಪದಿಸ್ಥಾನಾಂ ರಕ್ಷಣಂ ಕೋಷದಣ್ಡಯೋಃ ।। ೨೪೧.

ಹಾಗೆಯೇ ಇತರ ಸಂಪತ್ತಿನ ಸಂಗ್ರಹವೂ ವಿಪತ್ತಿನಿಂದ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ; ಸಂಕಷ್ಟದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಜೆಯ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಧನ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷೆ ಅವಶ್ಯಕ.

ಪೌರಾದ್ಯಾಶ್ಚೋಪಕುರ್ವನ್ತಿ ಸಂಶ್ರಯಾದಿಹ ದುರ್ದ್ದಿನಂ । ತೂಷ್ಣೀಂ ಯುದ್ಧಂ ಜನತ್ರಾಣಂ ಮಿತ್ರಾಮಿತ್ರಪರಿಗ್ರಹಃ ।। ೨೪೧.

ನಗರದವರು ಮತ್ತು ಇತರರು ಕಷ್ಟದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯ ನೀಡಿ ಸಹಾಯಮಾಡುತ್ತಾರೆ; ಮೌನ ಯುದ್ಧ, ಜನರ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಮಿತ್ರ-ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯ.

ಸಾಮನ್ತಾದಿ ಕೃತೇ ದೋಷೇ ನಶ್ಯೇತ್ತದ್ವ್ಯಸನಾಚ್ಚ ತತ್ । ಭೃತ್ಯಾನಾಂ ಭರಣಂ ದಾನಂ ಪ್ರ್ಜಾಮಿತ್ರಪರಿಗ್ರಹಃ ।। ೨೪೧.

ಸೀಮೆಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನು ತಪ್ಪು ಮಾಡಿದರೆ, ಆ ವಿಪತ್ತಿನಿಂದ ಅವನು ನಾಶವಾಗುತ್ತಾನೆ; ಸೇವಕರ ಪೋಷಣೆ, ದಾನ ಮತ್ತು ಪ್ರಜೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಿತ್ರರನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು ಮುಖ್ಯ.

ಧರ್ಮ್ಮಕಾಮಾದಿಭೇದಶ್ಚ ದುರ್ಗಸಂಸ್ಕಾರಭೂಷಣಂ । ಕೋಷಾತ್ತದ್ವ್ಯಸನಾದ್ಧನ್ತಿ ಕೋಷಮೂಲೋ ಹಿ ಭೂಪತಿಃ ।। ೨೪೧.

ಧರ್ಮ, ಕಾಮ ಮತ್ತು ಇತರ ಭೇದಗಳು, ಕೋಟೆಯ ಬಲ—allವು ಧನಹಾನಿಯಿಂದ ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ; ರಾಜನು ಧನದಲ್ಲಿಯೇ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ.

ಮಿತ್ರಾಮಿತ್ರಾವನೀಹೇಮಸಾಧನಂ ರಿಪುಮರ್ದ್ದನಂ । ದೂರಕಾರ್ಯ್ಯಾಶುಕಾರಿತ್ವಂ ದಣ್ಡಾತ್ತದ್ವ್ಯಸನಾದ್ಧರೇತ್ ।। ೨೪೧.

ಮಿತ್ರ-ಶತ್ರುಗಳ ವ್ಯವಹಾರ, ಸಂಪತ್ತು, ಶತ್ರುಗಳ ನಾಶ ಮತ್ತು ದೂರದ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಸಾಧಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ—allವು ಶಿಕ್ಷೆಯ ವಿಪತ್ತಿನಿಂದ ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ.

ಸಂಸ್ತಮ್ಭಯತಿ ಮಿತ್ರಾಣಿ ಅಮಿತ್ರಂ ನಾಶಯತ್ಯಪಿ । ಧನಾದ್ಯೈರುಪಕಾರಿತ್ವಂ ಮಿತ್ರಾತ್ತದ್ವ್ಯಸನಾದ್ಧರೇತ್ ।। ೨೪೧.

ಇದು ಮಿತ್ರರನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ, ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ; ಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ಇತರ ಉಪಕಾರಗಳು ಮಿತ್ರರ ವಿಪತ್ತಿನಿಂದ ಕಳೆದುಹೋಗುತ್ತವೆ.

ರಾಜಾಚ ಸವ್ಯಸನೀ ಹನ್ಯಾದ್ರಾಜಕಾರ್ಯ್ಯಾಣಿ ಯಾನಿ ಚ । ವಾಗ್ದಣ್ಡಯೋಶ್ಚ ಪಾರುಷ್ಯಮರ್ಥದೂಷಣಮೇವ ಚ ।। ೨೪೧.

ವಿಪತ್ತಿನಿಂದ ಪೀಡಿತನಾದ ರಾಜನು ರಾಜಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಕಠಿಣ ಮಾತು, ಶಿಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಸಂಪತ್ತಿನ ಭ್ರಷ್ಟತೆ ಕೂಡ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.

ಪಾನಂ ಸ್ತ್ರೀ ಮೃಗಯಾ ದ್ಯೂತಂ ವ್ಯಸನಾನಿ ಮಹೀಪತೇಃ । ಆಲಸ್ಯಂ ಸ್ತಬ್ಧತಾ ದರ್ಪಃ ಪ್ರಮಾದೋ ದ್ವೈಧಕಾರಿತಾ ।। ೨೪೧.

ಮದ್ಯಪಾನ, ಮಹಿಳೆಯರು, ಬೇಟೆ, ಜೂಜು—ಇವು ರಾಜನ ದೊಡ್ಡ ದುರ್ಮಾರ್ಗಗಳು. ಜೊತೆಗೆ ಆಲಸ್ಯ, ಹಠ, ಅಹಂಕಾರ, ಅಜಾಗರೂಕತೆ ಮತ್ತು ವಿಭಿನ್ನತೆ ಉಂಟುಮಾಡುವುದು ಕೂಡ ಅವನ ದುರ್ಗುಣಗಳಾಗಿವೆ.

ಇತಿ ಪೂರ್ವ್ವೇಪದಿಷ್ಟಞ್ಚ ಸಚಿವವ್ಯಸನಂ ಸ್ಮೃತಂ । ಅನಾವೃಷ್ಟಿಶ್ಚ ಪೀಡಾದೀ ರಾಷ್ಟ್ರವ್ಯಸನಮುಚ್ಯತೇ ।। ೨೪೧.

ಹೀಗಾಗಿ ಮೊದಲು ಹೇಳಿದವು ಸಚಿವನ ದುರ್ಮಾರ್ಗವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಳೆ ಬಾರದಿರುವುದು ಮತ್ತು ಪ್ರಜೆಗಳ ಮೇಲೆ ಹಿಂಸೆ ನಡೆಯುವುದು ರಾಜ್ಯದ ಅಪಾಯಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ವಿಶೀರ್ಣಯನ್ತ್ರಪ್ರಾಕಾರಪರಿಖಾತ್ವಮಶಸ್ತ್ರತಾ । ಕ್ಷೀಣಯಾ ಸೇನಯಾ ನದ್ಧಂ ದುರ್ಗವ್ಯಸನಮುಚ್ಯತೇ ।। ೨೪೧.

ಯಂತ್ರಗಳು, ಗೋಡೆಗಳು, ಹೊಂಡಗಳು ಮುರಿದುಹೋಗಿರುವದು, ಆಯುಧಗಳ ಕೊರತೆ, ಸೇನೆ ದುರ್ಬಲವಾಗಿರುವದು—ಇವು ಕೋಟೆಯ ಅಪಾಯಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

ವ್ಯಯೀಕೃತಃ ಪರಿಕ್ಷಿಪ್ತೋಽಪ್ರಜಿತೋಽಸಞ್ಚಿತಸ್ತಥಾ । ದಷಿತೋ ದರಸಂಸ್ಥಶ್ಚ ಕೋಷವ್ಯಸನಮುಚ್ಯತೇ ।। ೨೪೧.

ಧನಸಂಪತ್ತು ಖರ್ಚಾಗಿರುವುದು, ಶತ್ರುಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದು, ಸಂಗ್ರಹವಾಗದಿರುವುದು, ದೋಚಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದು ಅಥವಾ ಶತ್ರುಗಳ ವಶದಲ್ಲಿರುವುದು—ಇವು ಧನದ ಅಪಾಯಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಉಪರುದ್ಧಂ ಪರಿಕ್ಷಿಪ್ತೋಽಪ್ತಮಮಾನಿತವಿಮಾನಿತಂ । ಅಭೂತಂ ವ್ಯಾಧಿತಂ ಶ್ರಾನ್ತಂ ದೂರಾಯಾತನ್ನವಾಗತಂ ।। ೨೪೧.

ಸೇನೆ ತಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದು, ಸುತ್ತುವರಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದು, ಮಿತ್ರರಿಂದ ಗೌರವ ಸಿಗದಿರುವುದು, ಅವಮಾನಕ್ಕೊಳಗಾಗಿರುವುದು, ಇಲ್ಲದಿರುವುದು, ರೋಗಬಾಧಿತವಾಗಿರುವುದು, ದಣಿದಿರುವುದು, ದೂರದಿಂದ ಬಂದಿರುವುದು ಅಥವಾ ಹೊಸದಾಗಿ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾದಿರುವುದು—

ಪರಿಕ್ಷೀಣಂ ಪ್ರತಿಹತಂ ಪ್ರಹತಾಗ್ರತರನ್ತಥಾ । ಆಶಾನಿರ್ವೇದಭೂಯಿಷ್ಠಮನೃತಪ್ರಾಪ್ತಮೇವ ಚ ।। ೨೪೧.

ಸೇನೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿರುವುದು, ಹಿಂಜರಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದು, ಮುಂಚೂಣಿ ಭಾಗ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗಿರುವುದು, ನಿರಾಶೆಯಿಂದ ತುಂಬಿರುವುದು, ಸುಳ್ಳು ಸುದ್ದಿ ಹರಡಿರುವುದು—

ಕಲತ್ರಗರ್ಭನ್ನಿಕ್ಷಿಪ್ತಮನ್ತಃಶಲ್ಪಂ ತಥೈವ ಚ । ವಿಚ್ಛಿನ್ನವೀವಧಾಸಾರಂ ಶೂನ್ಯಮೂಲಂ ತಥೈವ ಚ ।। ೨೪೧.

ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳಿಂದ ಸೇನೆ ಚದುರಿರುವುದು, ಒಳಗಡೆ ಜಗಳ ನಡೆಯುವುದು, ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿಂದ ವಿಭಜನೆ ಆಗಿರುವುದು, ಮೂಲಭೂತ ಆಧಾರ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿರುವುದು—

ಅಸ್ವಾಮ್ಯಸಂಹತಂ ವಾಪಿ ಭಿನ್ನಕೂಟಂ ತಥೈವ ಚ । ದುಷ್ಪಾರ್ಷ್ಣಿಗ್ರಾಹಮರ್ಥಞ್ಚ ಬಲವ್ಯಸನಮುಚ್ಯತೇ ।। ೨೪೧.

ಯಾರೂ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳದಿರುವುದು, ಒಗ್ಗಟ್ಟಿಲ್ಲದಿರುವುದು, ಸಾಲುಗಳು ಮುರಿದುಹೋಗಿರುವುದು, ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಬಾರದಿರುವುದು ಅಥವಾ ಬೇರೆ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕೆ ಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದು—ಇವು ಸೇನೆಯ ಅಪಾಯಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

ದೈವೋಪಪೀಡಿತಂ ಮಿತ್ರಂ ಗ್ರಸ್ತಂ ಶತ್ರುವಲೇನ ಚ । ಕಾಮಕೋಧಾದಿಸಂಯುಕ್ತಮುತ್ಸಾಹಾದರಿಭಿರ್ಭವೇತ್ ।। ೨೪೧.

ಮಿತ್ರನು ವಿಧಿಯ ಬಾಧೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿರುವುದು, ಶತ್ರುಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದು, ಕಾಮ, ಕ್ರೋಧ ಮತ್ತು ಇತರ ದೋಷಗಳಿಂದ ಬಲಹೀನನಾಗಿರುವುದು, ಶತ್ರುಗಳಿಂದ ಮನೋಬಲ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು—

ಅರ್ಥಸ್ಯ ದೂಷಣಂ ಕ್ರೋಧಾತ್ ಪಾರುಷ್ಯಂ ವಾಕ್ಯದಣ್ಡಯೋಃ । ಕಾಮಜಂ ಮೃಗಯಾ ದ್ಯೂತಂ ವ್ಯಸನಂ ಪಾನಕಂ ಸ್ತ್ರಿಯಃ ।। ೨೪೧.

ಹಣವನ್ನು ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಹಾಳುಮಾಡುವುದು, ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಶಿಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಕಠಿಣತೆ, ಕಾಮದಿಂದ ಬೇಟೆ ಮತ್ತು ಜೂಜಿನಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ, ಮದ್ಯಪಾನ ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರು—ಇವು ದುರ್ಮಾರ್ಗಗಳಾಗಿವೆ.