ಅಗ್ನಿಪುರಾಣಮ್

ಯೋಗವಿಜ್ಞಾನಸತ್ತ್ವಾಢ್ಯಂ ಮಹಾಪಕ್ಷಂ ಪ್ರಿಯಮ್ಬದಂ । ಆಯತಿಕ್ಷಮಮದ್ವೈಧಂ ಮಿತ್ರಂ ಕುರ್ವೀತ ಸತ್ಕುಲ ।। ೨೩೯.

ಯೋಗಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಸಮೃದ್ಧ, ಧೈರ್ಯವಂತ, ದೊಡ್ಡ ಬೆಂಬಲ, ಮಧುರವಾದ ಮಾತು, ಸಹನೆ, ಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ಏಕಾಗ್ರತೆ ಇರುವ ಒಳ್ಳೆಯ ಕುಲದವನನ್ನು ಸ್ನೇಹಿತನಾಗಿಸಬೇಕು.

ದೂರಾದೇವಾಭಿಗಮನಂ ಸ್ಪಷ್ಟಾರ್ಥಹೃದಯಾನುಗಾ । ವಾಕ್‌ ಸತ್ಕೃತ್ಯ ಪ್ರದಾನಞ್ಚ ತ್ರಿವಿಧೋ ಮಿತ್ರಸಙ್ಗ್ರಹಃ ।। ೨೩೯.

ಸ್ನೇಹವನ್ನು ಮೂರು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಗಳಿಸಬಹುದು: ದೂರದಿಂದ ಬಂದು, ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ಹೃದಯದಿಂದ ಮಾತಾಡಿ, ಗೌರವದಿಂದ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿ.

ಧರ್ಮಕಾಮಾರ್ಥಸಂಯೋಗೋ ಮಿತ್ರಾತ್ತು ತ್ರಿವಿಧಂ ಫಲಂ । ಔರಸಂ ತತ್ರ ಸನ್ನದ್ಧಂ೧೬ ತಥಾ ವಂಶಕ್ರಮಾಗತಂ ।। ೨೩೯.

ಸ್ನೇಹದಿಂದ ಧರ್ಮ, ಕಾಮ, ಅರ್ಥ ಎಂಬ ಮೂರು ಫಲಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ; ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಸಹಜವಾದದು, ದೃಢವಾದದು ಮತ್ತು ವಂಶಪರಂಪರೆಯಿಂದ ಬಂದದು.

ರಕ್ಷಇತಂ ವ್ಸಸನೇಭ್ಯಶ್ಚ ಮಿತ್ರಂ ಜ್ಞೇಯಂ ಚತುರ್ವಿಧಂ । ಮಿತ್ರೇ ಗುಣಾಃ ಸತ್ಯತಾದ್ಯಾಃ ಸಮಾನಸುಖದುಃಖತಾ ।। ೨೩೯.

ನಾಲ್ಕು ವಿಧದ ಸ್ನೇಹಿತರು ಇರುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಸ್ನೇಹಿತನು ಅಪಾಯಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಸ್ನೇಹಿತನಲ್ಲಿ ಸತ್ಯವಂತಿಕೆ, ಒಳ್ಳೆಯ ಗುಣಗಳು, ಸಂತೋಷ-ದುಃಖಗಳಲ್ಲಿ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಮನಸ್ಸು ಇರುತ್ತದೆ.

ವಕ್ಷ್ಯೇಽನುಜೀವಿನಾಂ ವೃತ್ತಂ ಸೇವೀ ಸೇವೇತ ಭೂಪತಿಂ । ದಕ್ಷತಾ ಭದ್ರತಾ ದಾರ್ಢ್ಯ ಕ್ಷಾನ್ತಿಃ ಕ್ಲೇಶಸಹಿಷ್ಣುತಾ ।। ೨೩೯.

ನಾನು ಸೇವಕರ ನಡೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ: ಸೇವಕನು ರಾಜನಿಗೆ ಸೇವೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಚಾತುರ್ಯ, ಒಳ್ಳೆಯ ಸ್ವಭಾವ, ದೃಢತೆ, ಸಹನೆ ಮತ್ತು ಕಷ್ಟ ಸಹಿಸುವ ಶಕ್ತಿ ಅವಶ್ಯಕ.

ಸನ್ತೋಷಃ ಶೀಲಭುತ್ಸಾಹೋ ಮಣ್ಡಯತ್ಯನುಜೀವಿನಂ । ಯಥಾಕಾಲಮುಪಾಸೀತ ರಾಜಾನಂ ಸೇವಕೋ ನಯಾತ್ ।। ೨೩೯.

ತೃಪ್ತಿ, ಒಳ್ಳೆಯ ನಡೆ ಮತ್ತು ಉತ್ಸಾಹ ಸೇವಕನಿಗೆ ಭೂಷಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಸೇವಕನು ರಾಜನನ್ನು ಸಮಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ, ನೀತಿಯಂತೆ ಸೇವಿಸಬೇಕು.

ಪರಸ್ಥಾನಗಮಂ ಕ್ರೌರ್ಯ್ಯಮೌದ್ಧತ್ಯಂ ಮತ್ಸರನ್ತ್ಯಜೇತ್ । ವಿಗೃಹ್ಯ ಕಥನಂ ಭೃತ್ಯೋ ನ ಕುರ್ಯ್ಯಾಜ್ ಜ್ಯಾಯಸಾ ಸಹ ।। ೨೩೯.

ಸೇವಕನು ಇತರರ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗುವುದು, ಕ್ರೂರತೆ, ಅಹಂಕಾರ ಮತ್ತು ಹಿಂಸೆ ಬಿಟ್ಟು ಬಿಡಬೇಕು. ತನ್ನ ಮೇಲಧಿಕಾರಿಯೊಂದಿಗೆ ಜಗಳ ಅಥವಾ ವಾದ ಮಾಡಬಾರದು.

ಗುಹ್ಯಂ ಮರ್ಮ್ಮ ಚ ಮನ್ತ್ರಞ್ಚ ನ ಚ ಭರ್ತ್ತುಃ ಪ್ರಕಾಶಯೇತ್ । ರಕ್ತಾದ್ ವೃತ್ತಿಂ ಸಮೀಹೇತ್ ವಿರಕ್ತಂ ಸನ್ತ್ಯಜೇನ್ನೃಪಂ ।। ೨೩೯.

ರಾಜನ ರಹಸ್ಯ, ದುರ್ಬಲತೆ ಅಥವಾ ಸಲಹೆಗಳನ್ನು ಹೊರಗೆ ಹೇಳಬಾರದು. ತನ್ನನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುವ ರಾಜನಿಂದ ಜೀವನೋಪಾಯವನ್ನು ಹುಡುಕಬೇಕು; ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ ಮಾಡುವ ರಾಜನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬಿಡಬೇಕು.

ಆಜೀವ್ಯಃ ಸರ್ವ್ವಸತ್ತ್ವಾನಾಂ ರಾಜಾ ಪರ್ಜನ್ಯವದ್ಭವೇತ್ । ಆಯದ್ವಾರೇಷು ಚಾಪ್ತ್ಯರ್ಥಂ ಧನಂ ಚಾದದತೀತಿ ಚ ।। ೨೩೯.

ರಾಜನು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಜೀವದಾತನಂತೆ, ಮೇಘದಂತೆ ಇರಬೇಕು. ಅವನು ಸರಿಯಾದ ಮಾರ್ಗಗಳಿಂದ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಬಹುದು.

ಕುರ್ಯ್ಯಾದುದ್ಯೋಗಸಮ್ಪನ್ನಾನಧ್ಯಕ್ಷಆನ್ ಸರ್ವಕರ್ಮ್ಮಸು । ಕೃಷಿರ್ವ್ವಣಿಕ್ಪಥೋ ದುರ್ಗಂ ಸೇತುಃ ಕುಞ್ಜರಬನ್ಧನಂ ।। ೨೩೯.

ಎಲ್ಲ ಕೆಲಸಗಳಿಗೂ ರಾಜನು ಚುರುಕುತನದಿಂದ ಕೆಲಸを見るವರನ್ನು ನೇಮಿಸಬೇಕು: ಕೃಷಿ, ವ್ಯಾಪಾರ ದಾರಿ, ಕೋಟೆ, ಸೇತುವೆ ಮತ್ತು ಆನೆಗಳನ್ನು ಹಿಡಿಯುವ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ.

ಖನ್ಯಾಕರಬಲಾದಾನಂ ಶುನ್ಯಾನಾಂ ಚ ನಿವೇಶನಂ । ಅಷ್ಟವರ್ಗಮಿಮಂ ರಾಜಾ ಸಾಧುವೃತ್ತೋಽನುಪಾಲಯೇತ್ ।। ೨೩೯.

ಗವಿಗಳು, ತೆರಿಗೆ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಮತ್ತು ಬಿಕಾರಾದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ವಸತಿ ಮಾಡಿಸುವ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಒಳ್ಳೆಯ ರಾಜನು ಈ ಎಂಟು ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಪಾಲಿಸಬೇಕು.

ಆಮುಕ್ತಿಕೇಭ್ಯಶ್ಚೌರೇಭ್ಯಃ ಪೌರೇಬ್ಯೋ ರಾಜವಲ್ಲಭಾತ್ । ಪೃಥಿವೀಪತಿಲೋಭಾಚ್ಚ ಚಪ್ರಜಾನಾಂ ಪಞ್ಚಧಾ ಭಯಂ ।। ೨೩೯.

ಮರುಮುಖದ ಕಳ್ಳರಿಂದ, ದರೋಡೆಗಾರರಿಂದ, ಪಟ್ಟಣದ ಜನರಿಂದ, ರಾಜನ ಪ್ರಿಯರಿಂದ ಮತ್ತು ರಾಜನ ಸ್ವಾರ್ಥದಿಂದ—ಈ ಐದು ಪ್ರಕಾರದ ಭಯ رعಾಜ್ಯವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಅವೇಕ್ಷ್ಯೈತದ್ಭ್ಯಂ ಕಾಲೇ ಆದದೀತ ಕರಂ ನೃಪಃ । ಅಭ್ಯನ್ತರಂ ಶರೀರಂ ಸ್ವಂ ವಾಹ್ಯಂ ರಾಷ್ಟ್ರಞ್ಚ ರಕ್ಷಯೇತ್ ।। ೨೩೯.

ರಾಜನು ಈ ಎಲ್ಲರಿಂದ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ತೆರಿಗೆ ಸಂಗ್ರಹಿಸಬೇಕು. ತನ್ನ ದೇಹ, ಒಳಗಿನವರು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಹೊರಗಿನ ಅಪಾಯಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು.

ದಡ್ಯಾಂಸ್ತು ದಣ್ಡಯೇದ್ರಾಜಾ ಸ್ವಂ ರಕ್ಷೇಚ್ಚಃವಿಷಾದಿತಃ । ಸ್ತ್ರಿಯಃ ಪುತ್ರಾಂಶ್ಚ ಶತ್ರುಭ್ಯೋ ವಿಶ್ವಸೇನ್ನ ಕದಾಚನ ।। ೨೩೯.

ಯಾರು ದಂಡಕ್ಕೆ ಅರ್ಹರೋ ಅವರನ್ನು ರಾಜನು ಶಿಕ್ಷಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ವಿಷದಿಂದ ತನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು. ಹೆಂಗಸರು, ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಅಥವಾ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ನಂಬಬಾರದು.

ರಾಮ ಉವಾಚ ಪ್ರಭಾವೋತ್ಸಾಹಶಕ್ತಿಭ್‌ಯಾಂ ಮನ್ತ್ರಶಕ್ತಿಃ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ । ಪ್ರಭಾವೋತ್ಸಾಹವಾನ್ ಕಾವ್ಯೋ ಜಿತೋ ದೇವಪುರೋಧಸಾ ।। ೨೪೧.

ರಾಮನು ಹೇಳಿದನು: ಬಲ ಮತ್ತು ಉತ್ಸಾಹದ ಜೊತೆ ಇದ್ದಾಗ ಸಲಹೆಯ ಶಕ್ತಿ ಪ್ರಶಂಸನೀಯ. ಬಲ ಮತ್ತು ಉತ್ಸಾಹವಿದ್ದ ಕಾವ್ಯನು ದೇವತೆಗಳ ಪುರೋಹಿತನನ್ನು ಜಯಿಸಿದನು.

ಮನ್ತ್ರಯೇತೇಹ ಕಾರ್ಯ್ಯಾಣಿ ನಾನಾಪ್ತೈರ್ನ್ನಾಬಿಪಶ್ಚಿತಾ । ಅಶಕ್ಯಾರಮ್ಭವೃತ್ತೀನಾಂ ಕುತಃ ಕ್ಲೇಶಾದೃತೇ ಫಲಂ ।। ೨೪೧.

ಇಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಜ್ಞಾನಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಚರ್ಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅಜ್ಞಾನಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಲ. ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದ ಕೆಲಸವನ್ನು ಆರಂಭಿಸುವವರಿಗೆ ಪ್ರಯತ್ನವಿಲ್ಲದೆ ಫಲ ಹೇಗೆ ಸಿಗಬಹುದು?

ಅವಿಜ್ಞಾತಸ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನಂ ವಿಜ್ಞಾತಸ್ಯ ಚ ನಿಶ್ಚಯಃ । ಅರ್ಥದ್ವೈಧಸ್ಯ ಸನ್ದೇಹಚ್ಛೇದನಂ ಶೇಷದರ್ಶನಂ ।। ೨೪೧.

ಅರಿಯದದನ್ನು ತಿಳಿಯುವುದು, ತಿಳಿದದ್ದರಲ್ಲಿ ದೃಢತೆ, ಸಂಶಯಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಉಳಿದಿರುವುದನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುವುದು—ಇವು ಸಲಹೆಯ ಫಲಗಳು.

ಸಹಾಯಾಃ ಸಾಧನೋಪಾಯಾ ವಿಭಾಗೋ ದೇಶಕಾಲಯೋಃ । ವಿಪತ್ತೇಶ್ಚ ಪ್ರತೀಕಾರಃ ಪಞಢ್ಚಾನ್ನೋ ಮನ್ತ್ರ ಇಷ್ಯತೇ ।। ೨೪೧.

ಸಹಾಯಗಾರರು, ಸಾಧನೆಗೆ ಮಾರ್ಗಗಳು, ಸ್ಥಳ-ಕಾಲದ ಪ್ರಕಾರ ವಿಭಾಗ, ಮತ್ತು ಅಪಾಯಕ್ಕೆ ಪರಿಹಾರ—ಈ ಐದು ಸಲಹೆಯ ಅಂಶಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಮನಃಪ್ರಸಾದಃ ಶ್ರದ್ಧಾ ಚ ತಥಾ ಕರಣಪಾಟವಂ । ಸಹಾಯೋತ್ಥಾನಸಮ್ಪಚ್ಚ ಕರ್ಮ್ಮಣಾಂ ಸಿದ್ಧಿಲಕ್ಷಣಂ ।। ೨೪೧.

ಮನಸ್ಸಿನ ಶಾಂತಿ, ನಂಬಿಕೆ, ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಚಾತುರ್ಯ, ಸಹಾಯಗಾರರ ಪ್ರಯತ್ನ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸು—ಇವು ಸಾಧನೆಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು.

ಮದಃ ಪ್ರಮಾದಃ ಕಾಮಶ್ಚ ಸುಪ್ತಪ್ರಲಪಿತಾನಿ ಚ । ಭಿನ್ದನ್ತಿ ಮನ್ತ್ರಂ ಪ್ರಚ್ಛನ್ನಾಃ ಕಾಮಿನ್ಯೋ ರಮತಾನ್ತಥಾ ।। ೨೪೧.

ಅಹಂಕಾರ, ಅಲಕ್ಷ್ಯ, ಆಸೆ ಮತ್ತು ನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುವುದು—ಈ ಗುಪ್ತ ದೋಷಗಳು ಸಲಹೆಯನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡುತ್ತವೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಭೋಗಾಸಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ಹೆಂಗಸರು ಕೂಡ.

ಪ್ರಗಲ್ಭಃ ಸ್ಮೃತಿಮಾನ್ವಾಗ್ಮೀ ಶಸ್ತ್ರೇ ಶಾಸ್ತ್ರೇ ಚ ನಿಷ್ಠಿತಃ । ಅಬ್ಯಸ್ತಕರ್ಮ್ಮಾಂ ನೃಪತೇರ್ದೂತೋ ಭವಿತುಮರ್ಹತಿ ।। ೨೪೧.

ಧೈರ್ಯವಂತ, ಸ್ಮರಣಾಶಕ್ತಿ ಇರುವ, ಸುಭಾಷಣೆಯುಳ್ಳ, ಶಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ片ಪಟು, ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಅಲಕ್ಷ್ಯವಿಲ್ಲದವನು ರಾಜನ ದೂತನಾಗಲು ಯೋಗ್ಯನು.

ಸಾಮರ್ಥ್ಯಾತ್ ಪಾದತೋ ಹೀನೋ ದೂತಸ್ತು ತ್ರಿವಿಧಃ ಸ್ಮೃತಃ ।। ೨೪೧.

ದೂತನನ್ನು ಅವನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ಅವನಲ್ಲಿರುವ ಕೊರತೆಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮೂರು ವಿಧಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ನಾವಿಜ್ಞಾತಂ ಪುರಂ ಶತ್ರೋಃ ಪ್ರವಿಶೇಚ್ಚ ನ ಶಂಸದಂ। ಕಾಲಮೀಕ್ಷೇತ ಕಾರ್ಯ್ಯಾರ್ಥಮನುಜ್ಞಾತಶ್ಚ ನಿಷ್ಪತೇತ್ ।। ೨೪೧.

ಶತ್ರುವಿನ ಊರಿನಲ್ಲಿ ಮಾಹಿತಿ ಇಲ್ಲದೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಾರದು, ಗುಪ್ತಚರರ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಬಾರದು; ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಸೂಕ್ತ ಸಮಯವನ್ನು ನೋಡಬೇಕು ಮತ್ತು ಅನುಮತಿ ಪಡೆದ ನಂತರವೇ ಹೊರಡಬೇಕು.

ಛಿದ್ರಞ್ಚ ಶತ್ರೋರ್ಜಾನೀಯಾತ್ ಕೋಷಮಿತ್ರಬಲಾನಿ ಚ । ರಾಗಾಪರಾಗೌ ಜಾನೀಯಾದ್ ದೃಷ್ಟಿಗಾತ್ರವಿಚೇಷ್ಟಿತೈಃ ।। ೨೪೧.

ಶತ್ರುವಿನ ದುರ್ಬಲತೆ, ಧನ, ಮಿತ್ರರು ಮತ್ತು ಸೇನೆಯನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಅವರ ಕಣ್ಣು, ದೇಹ ಮತ್ತು ಚಲನೆಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ಆಸಕ್ತಿ ಹಾಗೂ ದ್ವೇಷವನ್ನು ಗುರುತಿಸಬೇಕು.

ಕುರ್ಯ್ಯಾಚ್ಚತುರ್ವಿಧಂ ಸ್ತೋತ್ರಂ ಪಕ್ಷಯೋರುಭಯೋರಪಿ । ತಪಸ್ವಿವ್ಯಞ್ಜನೋಪೇತೈಃ ಸುಚರೈಃ ಸಹ ಸಂವಸೇತ್ ।। ೨೪೧.

ಎರಡೂ ಪಾಳಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನಾಲ್ಕು ವಿಧದ ವರದಿಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಬೇಕು; ಗುರುತುಗಳಿರುವ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ತಪಸ್ವಿಗಳ ಜೊತೆ ವಾಸಿಸಬೇಕು.

ಚರಃ ಪ್ರಕಾಶೋ ದೂತಃ ಸ್ಯಾದಪ್ರ್ಕಾಶಶ್ಚರೋ ದ್ವಿಧಾ । ಬಣಿಕ್ ಕೃಷೀಬಲೋ ಲಿಙ್ಗೀ ಬಿಕ್ಷುಕಾದ್ಯಾತ್ಮಕಾಶ್ಚರಾಃ ।। ೨೪೧.

ಚರನು ಸ್ಪಷ್ಟ ಅಥವಾ ಗುಪ್ತವಾಗಿರಬಹುದು; ಗುಪ್ತಚರನು ಎರಡು ವಿಧ, ವ್ಯಾಪಾರಿ, ರೈತ, ಕೂಲಿ, ತಪಸ್ವಿ, ಭಿಕ್ಷುಕ ಮತ್ತು ಇತರರೂ ಗುಪ್ತಚರರಾಗಬಹುದು.

ಯಾಯಾದರಿಂ ವ್ಯಸನಿನಂ ನಿಷ್ಫಲೇ ದೂತಚೇಷ್ಟಿತೇ । ಪ್ರಕೃತಿವ್ಯಸನಂ ಯತ್ಸ್ಯಾತ್ತತ್ ಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ಸಮುತ್ಪತೇತ್ ।। ೨೪೧.

ಶತ್ರು ದುಃಖದಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾಗ, ದೂತರ ಪ್ರಯತ್ನ ವಿಫಲವಾದಾಗ ಅವನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಬೇಕು; ಪ್ರಕೃತಿಯ ಅಪಾಯವನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ಕ್ರಮವಹಿಸಬೇಕು.

ಅನಯಾದ್ವ್ಯಸ್ಯತಿ ಶ್ರೇಯಸ್ತಸ್ಮಾತ್ತದ್ವ್ಯಸನಂ ಸ್ಮೃತಂ । ಹುತಾಶನೋ ಜಲಂ ವ್ಯಾಧಿರ್ದುರ್ಭಿಕ್ಷಂ ಮರಕಂ ತಥಾ ।। ೨೪೧.

ನಾಶವನ್ನುಂಟುಮಾಡುವದು ವಿಪತ್ತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಬೆಂಕಿ, ನೀರು, ರೋಗ, ಹಂಗರ್ ಮತ್ತು ಮಹಾಮಾರಿ ಇವು ವಿಪತ್ತುಗಳು.

ಇತಿ ಪಞ್ಚವಿಧಂ ದೈವಂ ವ್ಯಸನಂ ಮಾನುಷಂ ಪರಂ। ದೈವಂ ಪುರುಷಕಾರೇಣ ಶಾನ್ತ್ಯಾ ಚ ಪ್ರಶಮನ್ನಯೇತ್ ।। ೨೪೧.

ಹೀಗೆ ಐದು ವಿಧದ ದೈವಿಕ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯ ವಿಪತ್ತುಗಳು ಇವೆ; ದೈವಿಕ ವಿಪತ್ತನ್ನು ಮಾನವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿಯಿಂದ ನಿವಾರಿಸಬಹುದು.