ಅಗ್ನಿಪುರಾಣಮ್

ಶಸ್ಯಾಕರವತೀ ಪುಣ್ಯಾ ಖನಿದ್ರವ್ಯಸಮನ್ವಿತಾ । ಗೋಹಿತಾ ಭೂರಿಸಲಿಲಾ ಪುನ್ಯೈರ್ಜನಪದೈರ್ಯುತಾ ।। ೨೩೯.

ಯಾವ ಭೂಮಿ ಫಲವತ್ತಾಗಿದ್ದು, ಧರ್ಮಪರವಾಗಿದ್ದು, ಖನಿಜ ಸಂಪತ್ತಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಹಸುವಿಗೆ ಹಿತವಾಗಿದ್ದು, ನೀರಿನಷ್ಟು ಇರುವದು ಮತ್ತು ಒಳ್ಳೆಯ ಜನರಿಂದ ಕೂಡಿದೆ, ಆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಮೆಚ್ಚುತ್ತಾರೆ.

ರಮ್ಯಾ ಸಕುಞ್ಜರಬಲಾ ವಾರಿಸ್ಥಲಪಥಾನ್ವಿತಾ । ಅದೇವಮಾತೃಕಾ ಚೇತಿ ಶಸ್ಯತೇ ಭೂರಿಭೂತಯೇ ।। ೨೩೯.

ಸುಂದರವಾದ, ಆನೆಗಳ ಬಲವಿರುವ, ನೀರು, ರಸ್ತೆ, ದೋಣಿ ಇರುವ, ಪರರದಾಗದ ಭೂಮಿ ದೊಡ್ಡ ಐಶ್ವರ್ಯಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಶೂದ್ರಕಾರುವಣಿಕ್‌ಪ್ರಾಯೋ ಮಹಾರಮ್ಭಃ ಕೃಷೀಬಲಃ । ಸಾನುರಾಗೋ ರಿಪುದ್ವೇಷೀ ಪೀಡ಼ಾಸಹಕರಃ ಪೃಥುಃ ।। ೨೩೯.

ಅಲ್ಲಿ ಶೂದ್ರ, ಕಾರ್ಮಿಕರು, ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಇದ್ದರೆ, ದೊಡ್ಡ ಉದ್ಯಮ, ಕೃಷಿಯ ಬಲ, ಪ್ರೀತಿ, ಶತ್ರುಗಳ ಮೇಲೆ ದ್ವೇಷ, ಕಷ್ಟ ಸಹನೆ ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧಿ ಇದ್ದರೆ, ಆ ಊರು ಉತ್ತಮ.

ನಾನಾದೇಶ್ಯೈಃ ಸಮಾಕೀರ್ಣೋ ಧಾರ್ಮ್ಮಿಕಃ ಪಶುಮಾನ್ ಬಲೀ । ಈದೃಕ್‌ಜನಪದಃ ಶಸ್ತೋಽಮೂರ್ಖವ್ಯಸನಿನಾಯಕಃ।। ೨೩೯.

ಬೇರೆ ಬೇರೆ ದೇಶದ ಜನರಿಂದ ತುಂಬಿರುವ, ಧರ್ಮಪರ, ಹಸುಗಳ ಸಮೃದ್ಧಿ, ಬಲಶಾಲಿಯಾದ, ಅಜ್ಞಾನಿಯೂ ದುಷ್ಕರ್ಮಿಯೂ ಅಲ್ಲದ ನಾಯಕನಿರುವ ಊರು ಶ್ರೇಷ್ಠ.

ಪೃಥುಸೀಮಂ ಮಹಾಖಾತಮುಚ್ಚಪ್ರಾಕಾರತೋರಣಂ । ಪುರಂ ಸಮಾವಸೇಚ್ಛೈಲಸರಿನ್ಮರುವನಾಶ್ರಯಂ ।। ೨೩೯.

ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಗಡಿಗಳು, ದೊಡ್ಡ ಹೊಂಡಗಳು, ಎತ್ತರದ ಗೋಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಬಾಗಿಲುಗಳು, ಪರ್ವತ, ನದಿ ಮತ್ತು ಕಾಡುಗಳ ಹತ್ತಿರ ನಗರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕು.

ಜಲವದ್ಧಾನ್ಯಧನವದ್‌ದುರ್ಗಂ ಕಾಲಸಹಂ ಮಹತ್ । ಔದಕಂ ಪಾರ್ವತಂ ವಾರ್ಕ್ಷಮೈರಿಣಂ ಧನ್ವಿನಂ ಚ ಷಟ್ ।। ೨೩೯.

ಕೋಟೆ ನೀರು, ಧಾನ್ಯ, ಧನದಿಂದ ಕೂಡಿರಬೇಕು, ಕಾಲದ ಪರೀಕ್ಷೆ ತಾಳಬಲ್ಲದು ಆಗಿರಬೇಕು; ಆರು ವಿಧ: ನೀರಿನ, ಪರ್ವತದ, ಮರಗಳ, ಮರಳು, ಕೆಸರು, ಕಾಡಿನ.

ಈಪ್ಸಿತದ್ರವ್ಯಸಮ್ಪೂರ್ಣಃ ಪಿತೃಪೈತಾಮ್ಹೋಚಿತಃ । ಧರ್ಮಾರ್ಜಿತೋ ವ್ಯಯಸಹಃ ಕೋಷೋ ಧರ್ಮಾದಿವೃದ್ಧಯೇ ।। ೨೩೯.

ಬಯಸಿದ ಸಂಪತ್ತಿನಿಂದ ತುಂಬಿರುವ, ಪಿತೃಪಿತಾಮಹರಿಂದ ಬಂದ, ಧರ್ಮದಿಂದ ಗಳಿಸಿದ, ವೆಚ್ಚ ತಾಳಬಲ್ಲ, ಧರ್ಮದಿಂದ ಮತ್ತಿತರ ಗುಣಗಳಿಂದ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುವ ಕೋಶವೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ.

ಪಿತೃಪೈತಾಮಹೋ ವಶ್ಯಃ ಸಂಹತೋ ದತ್ತವೇತನಃ । ವಿಖ್ಯಾತಪೌರುಷೋ ಜನ್ಯಃ ಕುಶಲಃ ಶಕುನೈರ್ವೃತಃ ।। ೨೩೯.

ಪಿತೃಪಿತಾಮಹರಿಗೆ ವಿಧೇಯ, ಒಗ್ಗಟ್ಟಿನ, ವೇತನ ಪಡೆದ, ಶೌರ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ, ಉತ್ತಮ ವಂಶದ, ಕುಶಲ, ಶುಭಶಕುನಗಳಿರುವವನಾಗಿರಬೇಕು.

ನಾನಾಪ್ರಹರಣೋಪೇತೋ ನಾನಾಯುದ್ಧವಿಶಾರದಃ । ನಾನಾಯೋಧಸಮಾಕೀರ್ಣೋ ನೀರಾಜಿತಹಯದ್ವಿಪಃ ।। ೨೩೯.

ವಿವಿಧ ಆಯುಧಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುವ, ಅನೇಕ ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಂಡಿತ್ಯವಿರುವ, ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಯೋಧರಿಂದ ತುಂಬಿರುವ, ಕುದುರೆ ಮತ್ತು ಆನೆಗಳಿಂದ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಟ್ಟವನು.

ಪ್ರವಾಸಾಯಾಸದುಃಖೇಷು ಯುದ್ಧೇಷು ಚ ಕೃತಶ್ರಮಃ । ಅದ್ವೈಧಕ್ಷತ್ರಿಯಪಯೋ ದಣ್ಡೋ ದಣ್ಡವತಾಂ ಮತಃ ।। ೨೩೯.

ಪ್ರವಾಸ, ಕಷ್ಟ, ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರಮಪಟ್ಟು, ಕ್ಷತ್ರಿಯರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷೆ ನೀಡುವಾಗ ಅದು ಪಕ್ಷಪಾತವಿಲ್ಲದೆ ನ್ಯಾಯವಾಗಿರಬೇಕು.

ಯೋಗವಿಜ್ಞಾನಸತ್ತ್ವಾಢ್ಯಂ ಮಹಾಪಕ್ಷಂ ಪ್ರಿಯಮ್ಬದಂ । ಆಯತಿಕ್ಷಮಮದ್ವೈಧಂ ಮಿತ್ರಂ ಕುರ್ವೀತ ಸತ್ಕುಲ ।। ೨೩೯.

ಯೋಗಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಸಮೃದ್ಧ, ಧೈರ್ಯವಂತ, ದೊಡ್ಡ ಬೆಂಬಲ, ಮಧುರವಾದ ಮಾತು, ಸಹನೆ, ಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ಏಕಾಗ್ರತೆ ಇರುವ ಒಳ್ಳೆಯ ಕುಲದವನನ್ನು ಸ್ನೇಹಿತನಾಗಿಸಬೇಕು.

ದೂರಾದೇವಾಭಿಗಮನಂ ಸ್ಪಷ್ಟಾರ್ಥಹೃದಯಾನುಗಾ । ವಾಕ್‌ ಸತ್ಕೃತ್ಯ ಪ್ರದಾನಞ್ಚ ತ್ರಿವಿಧೋ ಮಿತ್ರಸಙ್ಗ್ರಹಃ ।। ೨೩೯.

ಸ್ನೇಹವನ್ನು ಮೂರು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಗಳಿಸಬಹುದು: ದೂರದಿಂದ ಬಂದು, ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ಹೃದಯದಿಂದ ಮಾತಾಡಿ, ಗೌರವದಿಂದ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿ.

ಧರ್ಮಕಾಮಾರ್ಥಸಂಯೋಗೋ ಮಿತ್ರಾತ್ತು ತ್ರಿವಿಧಂ ಫಲಂ । ಔರಸಂ ತತ್ರ ಸನ್ನದ್ಧಂ೧೬ ತಥಾ ವಂಶಕ್ರಮಾಗತಂ ।। ೨೩೯.

ಸ್ನೇಹದಿಂದ ಧರ್ಮ, ಕಾಮ, ಅರ್ಥ ಎಂಬ ಮೂರು ಫಲಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ; ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಸಹಜವಾದದು, ದೃಢವಾದದು ಮತ್ತು ವಂಶಪರಂಪರೆಯಿಂದ ಬಂದದು.

ರಕ್ಷಇತಂ ವ್ಸಸನೇಭ್ಯಶ್ಚ ಮಿತ್ರಂ ಜ್ಞೇಯಂ ಚತುರ್ವಿಧಂ । ಮಿತ್ರೇ ಗುಣಾಃ ಸತ್ಯತಾದ್ಯಾಃ ಸಮಾನಸುಖದುಃಖತಾ ।। ೨೩೯.

ನಾಲ್ಕು ವಿಧದ ಸ್ನೇಹಿತರು ಇರುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಸ್ನೇಹಿತನು ಅಪಾಯಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಸ್ನೇಹಿತನಲ್ಲಿ ಸತ್ಯವಂತಿಕೆ, ಒಳ್ಳೆಯ ಗುಣಗಳು, ಸಂತೋಷ-ದುಃಖಗಳಲ್ಲಿ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಮನಸ್ಸು ಇರುತ್ತದೆ.

ವಕ್ಷ್ಯೇಽನುಜೀವಿನಾಂ ವೃತ್ತಂ ಸೇವೀ ಸೇವೇತ ಭೂಪತಿಂ । ದಕ್ಷತಾ ಭದ್ರತಾ ದಾರ್ಢ್ಯ ಕ್ಷಾನ್ತಿಃ ಕ್ಲೇಶಸಹಿಷ್ಣುತಾ ।। ೨೩೯.

ನಾನು ಸೇವಕರ ನಡೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ: ಸೇವಕನು ರಾಜನಿಗೆ ಸೇವೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಚಾತುರ್ಯ, ಒಳ್ಳೆಯ ಸ್ವಭಾವ, ದೃಢತೆ, ಸಹನೆ ಮತ್ತು ಕಷ್ಟ ಸಹಿಸುವ ಶಕ್ತಿ ಅವಶ್ಯಕ.

ಸನ್ತೋಷಃ ಶೀಲಭುತ್ಸಾಹೋ ಮಣ್ಡಯತ್ಯನುಜೀವಿನಂ । ಯಥಾಕಾಲಮುಪಾಸೀತ ರಾಜಾನಂ ಸೇವಕೋ ನಯಾತ್ ।। ೨೩೯.

ತೃಪ್ತಿ, ಒಳ್ಳೆಯ ನಡೆ ಮತ್ತು ಉತ್ಸಾಹ ಸೇವಕನಿಗೆ ಭೂಷಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಸೇವಕನು ರಾಜನನ್ನು ಸಮಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ, ನೀತಿಯಂತೆ ಸೇವಿಸಬೇಕು.

ಪರಸ್ಥಾನಗಮಂ ಕ್ರೌರ್ಯ್ಯಮೌದ್ಧತ್ಯಂ ಮತ್ಸರನ್ತ್ಯಜೇತ್ । ವಿಗೃಹ್ಯ ಕಥನಂ ಭೃತ್ಯೋ ನ ಕುರ್ಯ್ಯಾಜ್ ಜ್ಯಾಯಸಾ ಸಹ ।। ೨೩೯.

ಸೇವಕನು ಇತರರ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗುವುದು, ಕ್ರೂರತೆ, ಅಹಂಕಾರ ಮತ್ತು ಹಿಂಸೆ ಬಿಟ್ಟು ಬಿಡಬೇಕು. ತನ್ನ ಮೇಲಧಿಕಾರಿಯೊಂದಿಗೆ ಜಗಳ ಅಥವಾ ವಾದ ಮಾಡಬಾರದು.

ಗುಹ್ಯಂ ಮರ್ಮ್ಮ ಚ ಮನ್ತ್ರಞ್ಚ ನ ಚ ಭರ್ತ್ತುಃ ಪ್ರಕಾಶಯೇತ್ । ರಕ್ತಾದ್ ವೃತ್ತಿಂ ಸಮೀಹೇತ್ ವಿರಕ್ತಂ ಸನ್ತ್ಯಜೇನ್ನೃಪಂ ।। ೨೩೯.

ರಾಜನ ರಹಸ್ಯ, ದುರ್ಬಲತೆ ಅಥವಾ ಸಲಹೆಗಳನ್ನು ಹೊರಗೆ ಹೇಳಬಾರದು. ತನ್ನನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುವ ರಾಜನಿಂದ ಜೀವನೋಪಾಯವನ್ನು ಹುಡುಕಬೇಕು; ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ ಮಾಡುವ ರಾಜನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬಿಡಬೇಕು.

ಆಜೀವ್ಯಃ ಸರ್ವ್ವಸತ್ತ್ವಾನಾಂ ರಾಜಾ ಪರ್ಜನ್ಯವದ್ಭವೇತ್ । ಆಯದ್ವಾರೇಷು ಚಾಪ್ತ್ಯರ್ಥಂ ಧನಂ ಚಾದದತೀತಿ ಚ ।। ೨೩೯.

ರಾಜನು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಜೀವದಾತನಂತೆ, ಮೇಘದಂತೆ ಇರಬೇಕು. ಅವನು ಸರಿಯಾದ ಮಾರ್ಗಗಳಿಂದ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಬಹುದು.

ಕುರ್ಯ್ಯಾದುದ್ಯೋಗಸಮ್ಪನ್ನಾನಧ್ಯಕ್ಷಆನ್ ಸರ್ವಕರ್ಮ್ಮಸು । ಕೃಷಿರ್ವ್ವಣಿಕ್ಪಥೋ ದುರ್ಗಂ ಸೇತುಃ ಕುಞ್ಜರಬನ್ಧನಂ ।। ೨೩೯.

ಎಲ್ಲ ಕೆಲಸಗಳಿಗೂ ರಾಜನು ಚುರುಕುತನದಿಂದ ಕೆಲಸを見るವರನ್ನು ನೇಮಿಸಬೇಕು: ಕೃಷಿ, ವ್ಯಾಪಾರ ದಾರಿ, ಕೋಟೆ, ಸೇತುವೆ ಮತ್ತು ಆನೆಗಳನ್ನು ಹಿಡಿಯುವ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ.

ಖನ್ಯಾಕರಬಲಾದಾನಂ ಶುನ್ಯಾನಾಂ ಚ ನಿವೇಶನಂ । ಅಷ್ಟವರ್ಗಮಿಮಂ ರಾಜಾ ಸಾಧುವೃತ್ತೋಽನುಪಾಲಯೇತ್ ।। ೨೩೯.

ಗವಿಗಳು, ತೆರಿಗೆ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಮತ್ತು ಬಿಕಾರಾದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ವಸತಿ ಮಾಡಿಸುವ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಒಳ್ಳೆಯ ರಾಜನು ಈ ಎಂಟು ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಪಾಲಿಸಬೇಕು.

ಆಮುಕ್ತಿಕೇಭ್ಯಶ್ಚೌರೇಭ್ಯಃ ಪೌರೇಬ್ಯೋ ರಾಜವಲ್ಲಭಾತ್ । ಪೃಥಿವೀಪತಿಲೋಭಾಚ್ಚ ಚಪ್ರಜಾನಾಂ ಪಞ್ಚಧಾ ಭಯಂ ।। ೨೩೯.

ಮರುಮುಖದ ಕಳ್ಳರಿಂದ, ದರೋಡೆಗಾರರಿಂದ, ಪಟ್ಟಣದ ಜನರಿಂದ, ರಾಜನ ಪ್ರಿಯರಿಂದ ಮತ್ತು ರಾಜನ ಸ್ವಾರ್ಥದಿಂದ—ಈ ಐದು ಪ್ರಕಾರದ ಭಯ رعಾಜ್ಯವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಅವೇಕ್ಷ್ಯೈತದ್ಭ್ಯಂ ಕಾಲೇ ಆದದೀತ ಕರಂ ನೃಪಃ । ಅಭ್ಯನ್ತರಂ ಶರೀರಂ ಸ್ವಂ ವಾಹ್ಯಂ ರಾಷ್ಟ್ರಞ್ಚ ರಕ್ಷಯೇತ್ ।। ೨೩೯.

ರಾಜನು ಈ ಎಲ್ಲರಿಂದ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ತೆರಿಗೆ ಸಂಗ್ರಹಿಸಬೇಕು. ತನ್ನ ದೇಹ, ಒಳಗಿನವರು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಹೊರಗಿನ ಅಪಾಯಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು.

ದಡ್ಯಾಂಸ್ತು ದಣ್ಡಯೇದ್ರಾಜಾ ಸ್ವಂ ರಕ್ಷೇಚ್ಚಃವಿಷಾದಿತಃ । ಸ್ತ್ರಿಯಃ ಪುತ್ರಾಂಶ್ಚ ಶತ್ರುಭ್ಯೋ ವಿಶ್ವಸೇನ್ನ ಕದಾಚನ ।। ೨೩೯.

ಯಾರು ದಂಡಕ್ಕೆ ಅರ್ಹರೋ ಅವರನ್ನು ರಾಜನು ಶಿಕ್ಷಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ವಿಷದಿಂದ ತನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು. ಹೆಂಗಸರು, ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಅಥವಾ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ನಂಬಬಾರದು.

ರಾಮ ಉವಾಚ ಪ್ರಭಾವೋತ್ಸಾಹಶಕ್ತಿಭ್‌ಯಾಂ ಮನ್ತ್ರಶಕ್ತಿಃ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ । ಪ್ರಭಾವೋತ್ಸಾಹವಾನ್ ಕಾವ್ಯೋ ಜಿತೋ ದೇವಪುರೋಧಸಾ ।। ೨೪೧.

ರಾಮನು ಹೇಳಿದನು: ಬಲ ಮತ್ತು ಉತ್ಸಾಹದ ಜೊತೆ ಇದ್ದಾಗ ಸಲಹೆಯ ಶಕ್ತಿ ಪ್ರಶಂಸನೀಯ. ಬಲ ಮತ್ತು ಉತ್ಸಾಹವಿದ್ದ ಕಾವ್ಯನು ದೇವತೆಗಳ ಪುರೋಹಿತನನ್ನು ಜಯಿಸಿದನು.

ಮನ್ತ್ರಯೇತೇಹ ಕಾರ್ಯ್ಯಾಣಿ ನಾನಾಪ್ತೈರ್ನ್ನಾಬಿಪಶ್ಚಿತಾ । ಅಶಕ್ಯಾರಮ್ಭವೃತ್ತೀನಾಂ ಕುತಃ ಕ್ಲೇಶಾದೃತೇ ಫಲಂ ।। ೨೪೧.

ಇಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಜ್ಞಾನಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಚರ್ಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅಜ್ಞಾನಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಲ. ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದ ಕೆಲಸವನ್ನು ಆರಂಭಿಸುವವರಿಗೆ ಪ್ರಯತ್ನವಿಲ್ಲದೆ ಫಲ ಹೇಗೆ ಸಿಗಬಹುದು?

ಅವಿಜ್ಞಾತಸ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನಂ ವಿಜ್ಞಾತಸ್ಯ ಚ ನಿಶ್ಚಯಃ । ಅರ್ಥದ್ವೈಧಸ್ಯ ಸನ್ದೇಹಚ್ಛೇದನಂ ಶೇಷದರ್ಶನಂ ।। ೨೪೧.

ಅರಿಯದದನ್ನು ತಿಳಿಯುವುದು, ತಿಳಿದದ್ದರಲ್ಲಿ ದೃಢತೆ, ಸಂಶಯಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಉಳಿದಿರುವುದನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುವುದು—ಇವು ಸಲಹೆಯ ಫಲಗಳು.

ಸಹಾಯಾಃ ಸಾಧನೋಪಾಯಾ ವಿಭಾಗೋ ದೇಶಕಾಲಯೋಃ । ವಿಪತ್ತೇಶ್ಚ ಪ್ರತೀಕಾರಃ ಪಞಢ್ಚಾನ್ನೋ ಮನ್ತ್ರ ಇಷ್ಯತೇ ।। ೨೪೧.

ಸಹಾಯಗಾರರು, ಸಾಧನೆಗೆ ಮಾರ್ಗಗಳು, ಸ್ಥಳ-ಕಾಲದ ಪ್ರಕಾರ ವಿಭಾಗ, ಮತ್ತು ಅಪಾಯಕ್ಕೆ ಪರಿಹಾರ—ಈ ಐದು ಸಲಹೆಯ ಅಂಶಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಮನಃಪ್ರಸಾದಃ ಶ್ರದ್ಧಾ ಚ ತಥಾ ಕರಣಪಾಟವಂ । ಸಹಾಯೋತ್ಥಾನಸಮ್ಪಚ್ಚ ಕರ್ಮ್ಮಣಾಂ ಸಿದ್ಧಿಲಕ್ಷಣಂ ।। ೨೪೧.

ಮನಸ್ಸಿನ ಶಾಂತಿ, ನಂಬಿಕೆ, ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಚಾತುರ್ಯ, ಸಹಾಯಗಾರರ ಪ್ರಯತ್ನ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸು—ಇವು ಸಾಧನೆಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು.