ಅಗ್ನಿಪುರಾಣಮ್

ವಾಗ್ಮೀ ಪ್ರಗಲ್ಭಶ್ಚಕ್ಷುಷ್ಮಾನುತ್ಸಾಹೀ ಪ್ರತಿಪತ್ತಿಮಾನ್ । ಸ್ತಮ್ಭ್ಚಾಪಲಹೀನಶ್ಚ ಮೈತ್ರಃ ಕ್ಲೇಶಸಹಃ ಶುಚಿಃ ।। ೨೩೯.

ವಾಕ್ಚಾತುರ್ಯ, ಧೈರ್ಯ, ತೀಕ್ಷ್ಣ ದೃಷ್ಟಿ, ಉತ್ಸಾಹ, ಗ್ರಹಣಶಕ್ತಿ, ಹಠ ಮತ್ತು ಚಂಚಲತೆ ಇಲ್ಲದ, ಸ್ನೇಹಪರ, ಕಷ್ಟ ಸಹಿಸುವ, ಶುದ್ಧವಾದವನು ಇರಬೇಕು.

ಸತ್ಯಸತ್ತ್ವಧೃತಿಸ್ಥೈರ್ಯ್ಯಪ್ರಬಾವಾರೋಗ್ಯಸಂಯುತಃ । ಕೃತಶಿಲ್ಪಶ್ಚ೭ ದಕ್ಷಶ್ಚ ಪ್ರಜ್ಞಾವಾನ್ ಧಾರಣಾನ್ವಿತಃ ।। ೨೩೯.

ಸತ್ಯ, ಶಕ್ತಿ, ಸ್ಥೈರ್ಯ, ಧೈರ್ಯ, ಪ್ರಭಾವ, ಆರೋಗ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿರುವ, ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿ, ಚಾತುರ್ಯ, ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಏಕಾಗ್ರತೆ ಹೊಂದಿರುವವನು ಇರಬೇಕು.

ದೃಢಭಕ್ತಿರಕರ್ತ್ತಾ ಚ ವೈರಾಣಾಂ ಸಚಿವೋ ಭವೇತ್ । ಸ್ಮೃತಿಸ್ತತ್ಪರತಾರ್ಥೇಷು ಚಿತ್ತಜ್ಞೋ ಜ್ಞಾನನಿಶ್ಚಯಃ ।। ೨೩೯.೧೫ ದೃಢತಾ ಮನ್ತ್ರಗುಪ್ತಿಶ್ಚ ಮನ್ತ್ರಿಸಮ್ಪತ್ ಪ್ರಕೀರ್ತ್ತಿತಾ । ತ್ರಯ್ಯಾಂ ಚ ದಣ್ಡನೀತ್ಯಾಂ ಚ ಕುಶಲಃ ಸ್ಯಾತ್ ಪುರೋಹಿತಃ ।। ೨೩೯.

ಸಚಿವನು ದೃಢ ಭಕ್ತಿಯುಳ್ಳವನಾಗಿರಬೇಕು, ವೈರಾಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡದವನು ಇರಬೇಕು; ಅವನು ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಜಾಗರೂಕ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಅರಿಯುವ, ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ದೃಢನಾಗಿರಬೇಕು.

ಅಥರ್ವ್ವವೇದವಿಹಿತಂ ಕುರ್ಯ್ಯಾಚ್ಛಾನ್ತಿಕಪೌಷ್ಟಿಕಂ । ಸಾಧುತೈಷಾಮಮಾತ್ಯಾನಾಂ ತದ್ವಿದ್ಯೈಃ ಸಹ ಬುದ್ಧಿಮಾನ್ ।। ೨೩೯.

ಅಥರ್ವವೇದದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿರುವ ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಪುಷ್ಟಿಗಾಗಿ ವಿಧಿಗಳನ್ನು, ಆ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿಶಾಲಿಯಾದ ಸಚಿವರೊಂದಿಗೆ ಮಾಡಬೇಕು.

ಚಕ್ಷುಷ್ಮತ್ತಾಂ ಚ ಶಿಲ್ಪಞ್ಚ ಪರೀಕ್ಷಏತ ಗುಣದ್ವಯಂ । ಸ್ವಜನೇಭ್ಯೋ ವಿಜಾನೀಯಾತ್ ಕುಲಂ ಸ್ಥಾನಮವಗ್ರಹಂ ।। ೨೩೯.

ತೀಕ್ಷ್ಣ ದೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಕೌಶಲ್ಯ ಎಂಬ ಗುಣಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಬೇಕು; ತನ್ನವರಲ್ಲಿ ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ಸ್ಥಾನವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.

ಪರಿಕರ್ಮ್ಮ್ಸು ದಕ್ಷಞ್ಚ ವಿಜ್ಞಾನಂ ಧಾರಯಿಷ್ಣುತಾಂ । ಗುಣತ್ರಯಂ ಪರೀಕ್ಷೇತ ಪ್ರಾಗಲ್ಭ್ಯಂ ಪ್ರೀತಿತಾಂ ತಥಾ ।। ೨೩೯.

ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಕುಶಲತೆ, ಜ್ಞಾನ, ನೆನಪಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಶಕ್ತಿ, ಮೂರು ಗುಣಗಳ ಸ್ವಭಾವ, ಧೈರ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರೀತಿ ಇವುಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು.

ಕಥಾಯೋಗೇಷು ಬುದ್ಧ್ಯೇತ ವಾಗ್‌ಮಿತ್ವಂ ಸತ್ಯವಾದಿತಾಂ । ಉತ್ಸಾಹಂ ಚ ಪ್ರಭಾವಂ ಚ ತಥಾ ಕ್ಲೇಶಸಹಿಷ್ಣುತಾಂ ।। ೨೩೯.

ಮಾತುಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಗ್ಮಿತ್ವ, ಸತ್ಯವಾದ ಮಾತು, ಉತ್ಸಾಹ, ಪ್ರಭಾವ ಮತ್ತು ಕಷ್ಟ ಸಹಿಸುವ ಶಕ್ತಿ ಇವುಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಬೇಕು.

ಧೃತಿಂ ಚೈವಾನುರಾಗಂ ಚ ಸ್ಥೈರ್ಯ್ಯಞ್ಚಾಪದಿ ಲಕ್ಷ್ಯೇತ್ । ಭಕ್ತಿಂ ಮೈತ್ರೀಂ ಚ ಶೌಚಂ ಚ ಜಾನೀಯಾದ್ವ್ಯವಹಾರತಃ ।। ೨೩೯.

ಸ್ಥೈರ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು, ಕಷ್ಟದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ನೋಡಬೇಕು; ಭಕ್ತಿ, ಸ್ನೇಹ ಮತ್ತು ಶುದ್ಧತೆಯನ್ನು ವರ್ತನೆಯಲ್ಲಿ ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಸಂವಾಸಿಭ್ಯೋ ಬಲಂ ಸತ್ತ್ವಮಾರೋಗ್ಯಂ ಶೀಲಮೇವ ಚ । ಅಸ್ತವ್ಧತಾಮಚಾಪಲ್ಯಂ ವೈರಾಣಾಂ ಚಾಪ್ಯಕಾರ್ತ್ತನಂ ।। ೨೩೯.

ಒಟ್ಟಾಗಿ ಇರುವವರಿಂದ ಬಲ, ಸ್ವಭಾವ, ಆರೋಗ್ಯ, ಒಳ್ಳೆಯ ನಡೆ, ಹಠವಿಲ್ಲದಿರುವುದು, ಅಚಂಚಲತೆ ಮತ್ತು ಶತ್ರುತ್ವವಿಲ್ಲದಿರುವುದನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷತೋ ವಿಜಾನೀಯಾದ ಭದ್ರತಾಂ ಕ್ಷುದ್ರತಾಮಪಿ । ಫಲಾನುಮೇಯಾಃ ಸರ್ವತ್ರ ಪರೋಕ್ಷಗುಣವೃತ್ತಯಃ ।। ೨೩೯.

ನೇರವಾಗಿ ಒಳ್ಳೆಯತನ ಮತ್ತು ನೀಚತನವನ್ನು ಗುರುತಿಸಬೇಕು; ಎಲ್ಲೆಡೆ ಗುಪ್ತ ಗುಣಗಳನ್ನೂ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನೂ ಫಲದಿಂದ ಊಹಿಸಬೇಕು.

ಶಸ್ಯಾಕರವತೀ ಪುಣ್ಯಾ ಖನಿದ್ರವ್ಯಸಮನ್ವಿತಾ । ಗೋಹಿತಾ ಭೂರಿಸಲಿಲಾ ಪುನ್ಯೈರ್ಜನಪದೈರ್ಯುತಾ ।। ೨೩೯.

ಯಾವ ಭೂಮಿ ಫಲವತ್ತಾಗಿದ್ದು, ಧರ್ಮಪರವಾಗಿದ್ದು, ಖನಿಜ ಸಂಪತ್ತಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಹಸುವಿಗೆ ಹಿತವಾಗಿದ್ದು, ನೀರಿನಷ್ಟು ಇರುವದು ಮತ್ತು ಒಳ್ಳೆಯ ಜನರಿಂದ ಕೂಡಿದೆ, ಆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಮೆಚ್ಚುತ್ತಾರೆ.

ರಮ್ಯಾ ಸಕುಞ್ಜರಬಲಾ ವಾರಿಸ್ಥಲಪಥಾನ್ವಿತಾ । ಅದೇವಮಾತೃಕಾ ಚೇತಿ ಶಸ್ಯತೇ ಭೂರಿಭೂತಯೇ ।। ೨೩೯.

ಸುಂದರವಾದ, ಆನೆಗಳ ಬಲವಿರುವ, ನೀರು, ರಸ್ತೆ, ದೋಣಿ ಇರುವ, ಪರರದಾಗದ ಭೂಮಿ ದೊಡ್ಡ ಐಶ್ವರ್ಯಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಶೂದ್ರಕಾರುವಣಿಕ್‌ಪ್ರಾಯೋ ಮಹಾರಮ್ಭಃ ಕೃಷೀಬಲಃ । ಸಾನುರಾಗೋ ರಿಪುದ್ವೇಷೀ ಪೀಡ಼ಾಸಹಕರಃ ಪೃಥುಃ ।। ೨೩೯.

ಅಲ್ಲಿ ಶೂದ್ರ, ಕಾರ್ಮಿಕರು, ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಇದ್ದರೆ, ದೊಡ್ಡ ಉದ್ಯಮ, ಕೃಷಿಯ ಬಲ, ಪ್ರೀತಿ, ಶತ್ರುಗಳ ಮೇಲೆ ದ್ವೇಷ, ಕಷ್ಟ ಸಹನೆ ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧಿ ಇದ್ದರೆ, ಆ ಊರು ಉತ್ತಮ.

ನಾನಾದೇಶ್ಯೈಃ ಸಮಾಕೀರ್ಣೋ ಧಾರ್ಮ್ಮಿಕಃ ಪಶುಮಾನ್ ಬಲೀ । ಈದೃಕ್‌ಜನಪದಃ ಶಸ್ತೋಽಮೂರ್ಖವ್ಯಸನಿನಾಯಕಃ।। ೨೩೯.

ಬೇರೆ ಬೇರೆ ದೇಶದ ಜನರಿಂದ ತುಂಬಿರುವ, ಧರ್ಮಪರ, ಹಸುಗಳ ಸಮೃದ್ಧಿ, ಬಲಶಾಲಿಯಾದ, ಅಜ್ಞಾನಿಯೂ ದುಷ್ಕರ್ಮಿಯೂ ಅಲ್ಲದ ನಾಯಕನಿರುವ ಊರು ಶ್ರೇಷ್ಠ.

ಪೃಥುಸೀಮಂ ಮಹಾಖಾತಮುಚ್ಚಪ್ರಾಕಾರತೋರಣಂ । ಪುರಂ ಸಮಾವಸೇಚ್ಛೈಲಸರಿನ್ಮರುವನಾಶ್ರಯಂ ।। ೨೩೯.

ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಗಡಿಗಳು, ದೊಡ್ಡ ಹೊಂಡಗಳು, ಎತ್ತರದ ಗೋಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಬಾಗಿಲುಗಳು, ಪರ್ವತ, ನದಿ ಮತ್ತು ಕಾಡುಗಳ ಹತ್ತಿರ ನಗರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕು.

ಜಲವದ್ಧಾನ್ಯಧನವದ್‌ದುರ್ಗಂ ಕಾಲಸಹಂ ಮಹತ್ । ಔದಕಂ ಪಾರ್ವತಂ ವಾರ್ಕ್ಷಮೈರಿಣಂ ಧನ್ವಿನಂ ಚ ಷಟ್ ।। ೨೩೯.

ಕೋಟೆ ನೀರು, ಧಾನ್ಯ, ಧನದಿಂದ ಕೂಡಿರಬೇಕು, ಕಾಲದ ಪರೀಕ್ಷೆ ತಾಳಬಲ್ಲದು ಆಗಿರಬೇಕು; ಆರು ವಿಧ: ನೀರಿನ, ಪರ್ವತದ, ಮರಗಳ, ಮರಳು, ಕೆಸರು, ಕಾಡಿನ.

ಈಪ್ಸಿತದ್ರವ್ಯಸಮ್ಪೂರ್ಣಃ ಪಿತೃಪೈತಾಮ್ಹೋಚಿತಃ । ಧರ್ಮಾರ್ಜಿತೋ ವ್ಯಯಸಹಃ ಕೋಷೋ ಧರ್ಮಾದಿವೃದ್ಧಯೇ ।। ೨೩೯.

ಬಯಸಿದ ಸಂಪತ್ತಿನಿಂದ ತುಂಬಿರುವ, ಪಿತೃಪಿತಾಮಹರಿಂದ ಬಂದ, ಧರ್ಮದಿಂದ ಗಳಿಸಿದ, ವೆಚ್ಚ ತಾಳಬಲ್ಲ, ಧರ್ಮದಿಂದ ಮತ್ತಿತರ ಗುಣಗಳಿಂದ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುವ ಕೋಶವೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ.

ಪಿತೃಪೈತಾಮಹೋ ವಶ್ಯಃ ಸಂಹತೋ ದತ್ತವೇತನಃ । ವಿಖ್ಯಾತಪೌರುಷೋ ಜನ್ಯಃ ಕುಶಲಃ ಶಕುನೈರ್ವೃತಃ ।। ೨೩೯.

ಪಿತೃಪಿತಾಮಹರಿಗೆ ವಿಧೇಯ, ಒಗ್ಗಟ್ಟಿನ, ವೇತನ ಪಡೆದ, ಶೌರ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ, ಉತ್ತಮ ವಂಶದ, ಕುಶಲ, ಶುಭಶಕುನಗಳಿರುವವನಾಗಿರಬೇಕು.

ನಾನಾಪ್ರಹರಣೋಪೇತೋ ನಾನಾಯುದ್ಧವಿಶಾರದಃ । ನಾನಾಯೋಧಸಮಾಕೀರ್ಣೋ ನೀರಾಜಿತಹಯದ್ವಿಪಃ ।। ೨೩೯.

ವಿವಿಧ ಆಯುಧಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುವ, ಅನೇಕ ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಂಡಿತ್ಯವಿರುವ, ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಯೋಧರಿಂದ ತುಂಬಿರುವ, ಕುದುರೆ ಮತ್ತು ಆನೆಗಳಿಂದ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಟ್ಟವನು.

ಪ್ರವಾಸಾಯಾಸದುಃಖೇಷು ಯುದ್ಧೇಷು ಚ ಕೃತಶ್ರಮಃ । ಅದ್ವೈಧಕ್ಷತ್ರಿಯಪಯೋ ದಣ್ಡೋ ದಣ್ಡವತಾಂ ಮತಃ ।। ೨೩೯.

ಪ್ರವಾಸ, ಕಷ್ಟ, ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರಮಪಟ್ಟು, ಕ್ಷತ್ರಿಯರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷೆ ನೀಡುವಾಗ ಅದು ಪಕ್ಷಪಾತವಿಲ್ಲದೆ ನ್ಯಾಯವಾಗಿರಬೇಕು.

ಯೋಗವಿಜ್ಞಾನಸತ್ತ್ವಾಢ್ಯಂ ಮಹಾಪಕ್ಷಂ ಪ್ರಿಯಮ್ಬದಂ । ಆಯತಿಕ್ಷಮಮದ್ವೈಧಂ ಮಿತ್ರಂ ಕುರ್ವೀತ ಸತ್ಕುಲ ।। ೨೩೯.

ಯೋಗಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಸಮೃದ್ಧ, ಧೈರ್ಯವಂತ, ದೊಡ್ಡ ಬೆಂಬಲ, ಮಧುರವಾದ ಮಾತು, ಸಹನೆ, ಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ಏಕಾಗ್ರತೆ ಇರುವ ಒಳ್ಳೆಯ ಕುಲದವನನ್ನು ಸ್ನೇಹಿತನಾಗಿಸಬೇಕು.

ದೂರಾದೇವಾಭಿಗಮನಂ ಸ್ಪಷ್ಟಾರ್ಥಹೃದಯಾನುಗಾ । ವಾಕ್‌ ಸತ್ಕೃತ್ಯ ಪ್ರದಾನಞ್ಚ ತ್ರಿವಿಧೋ ಮಿತ್ರಸಙ್ಗ್ರಹಃ ।। ೨೩೯.

ಸ್ನೇಹವನ್ನು ಮೂರು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಗಳಿಸಬಹುದು: ದೂರದಿಂದ ಬಂದು, ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ಹೃದಯದಿಂದ ಮಾತಾಡಿ, ಗೌರವದಿಂದ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿ.

ಧರ್ಮಕಾಮಾರ್ಥಸಂಯೋಗೋ ಮಿತ್ರಾತ್ತು ತ್ರಿವಿಧಂ ಫಲಂ । ಔರಸಂ ತತ್ರ ಸನ್ನದ್ಧಂ೧೬ ತಥಾ ವಂಶಕ್ರಮಾಗತಂ ।। ೨೩೯.

ಸ್ನೇಹದಿಂದ ಧರ್ಮ, ಕಾಮ, ಅರ್ಥ ಎಂಬ ಮೂರು ಫಲಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ; ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಸಹಜವಾದದು, ದೃಢವಾದದು ಮತ್ತು ವಂಶಪರಂಪರೆಯಿಂದ ಬಂದದು.

ರಕ್ಷಇತಂ ವ್ಸಸನೇಭ್ಯಶ್ಚ ಮಿತ್ರಂ ಜ್ಞೇಯಂ ಚತುರ್ವಿಧಂ । ಮಿತ್ರೇ ಗುಣಾಃ ಸತ್ಯತಾದ್ಯಾಃ ಸಮಾನಸುಖದುಃಖತಾ ।। ೨೩೯.

ನಾಲ್ಕು ವಿಧದ ಸ್ನೇಹಿತರು ಇರುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಸ್ನೇಹಿತನು ಅಪಾಯಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಸ್ನೇಹಿತನಲ್ಲಿ ಸತ್ಯವಂತಿಕೆ, ಒಳ್ಳೆಯ ಗುಣಗಳು, ಸಂತೋಷ-ದುಃಖಗಳಲ್ಲಿ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಮನಸ್ಸು ಇರುತ್ತದೆ.

ವಕ್ಷ್ಯೇಽನುಜೀವಿನಾಂ ವೃತ್ತಂ ಸೇವೀ ಸೇವೇತ ಭೂಪತಿಂ । ದಕ್ಷತಾ ಭದ್ರತಾ ದಾರ್ಢ್ಯ ಕ್ಷಾನ್ತಿಃ ಕ್ಲೇಶಸಹಿಷ್ಣುತಾ ।। ೨೩೯.

ನಾನು ಸೇವಕರ ನಡೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ: ಸೇವಕನು ರಾಜನಿಗೆ ಸೇವೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಚಾತುರ್ಯ, ಒಳ್ಳೆಯ ಸ್ವಭಾವ, ದೃಢತೆ, ಸಹನೆ ಮತ್ತು ಕಷ್ಟ ಸಹಿಸುವ ಶಕ್ತಿ ಅವಶ್ಯಕ.

ಸನ್ತೋಷಃ ಶೀಲಭುತ್ಸಾಹೋ ಮಣ್ಡಯತ್ಯನುಜೀವಿನಂ । ಯಥಾಕಾಲಮುಪಾಸೀತ ರಾಜಾನಂ ಸೇವಕೋ ನಯಾತ್ ।। ೨೩೯.

ತೃಪ್ತಿ, ಒಳ್ಳೆಯ ನಡೆ ಮತ್ತು ಉತ್ಸಾಹ ಸೇವಕನಿಗೆ ಭೂಷಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಸೇವಕನು ರಾಜನನ್ನು ಸಮಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ, ನೀತಿಯಂತೆ ಸೇವಿಸಬೇಕು.

ಪರಸ್ಥಾನಗಮಂ ಕ್ರೌರ್ಯ್ಯಮೌದ್ಧತ್ಯಂ ಮತ್ಸರನ್ತ್ಯಜೇತ್ । ವಿಗೃಹ್ಯ ಕಥನಂ ಭೃತ್ಯೋ ನ ಕುರ್ಯ್ಯಾಜ್ ಜ್ಯಾಯಸಾ ಸಹ ।। ೨೩೯.

ಸೇವಕನು ಇತರರ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗುವುದು, ಕ್ರೂರತೆ, ಅಹಂಕಾರ ಮತ್ತು ಹಿಂಸೆ ಬಿಟ್ಟು ಬಿಡಬೇಕು. ತನ್ನ ಮೇಲಧಿಕಾರಿಯೊಂದಿಗೆ ಜಗಳ ಅಥವಾ ವಾದ ಮಾಡಬಾರದು.

ಗುಹ್ಯಂ ಮರ್ಮ್ಮ ಚ ಮನ್ತ್ರಞ್ಚ ನ ಚ ಭರ್ತ್ತುಃ ಪ್ರಕಾಶಯೇತ್ । ರಕ್ತಾದ್ ವೃತ್ತಿಂ ಸಮೀಹೇತ್ ವಿರಕ್ತಂ ಸನ್ತ್ಯಜೇನ್ನೃಪಂ ।। ೨೩೯.

ರಾಜನ ರಹಸ್ಯ, ದುರ್ಬಲತೆ ಅಥವಾ ಸಲಹೆಗಳನ್ನು ಹೊರಗೆ ಹೇಳಬಾರದು. ತನ್ನನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುವ ರಾಜನಿಂದ ಜೀವನೋಪಾಯವನ್ನು ಹುಡುಕಬೇಕು; ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ ಮಾಡುವ ರಾಜನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬಿಡಬೇಕು.

ಆಜೀವ್ಯಃ ಸರ್ವ್ವಸತ್ತ್ವಾನಾಂ ರಾಜಾ ಪರ್ಜನ್ಯವದ್ಭವೇತ್ । ಆಯದ್ವಾರೇಷು ಚಾಪ್ತ್ಯರ್ಥಂ ಧನಂ ಚಾದದತೀತಿ ಚ ।। ೨೩೯.

ರಾಜನು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಜೀವದಾತನಂತೆ, ಮೇಘದಂತೆ ಇರಬೇಕು. ಅವನು ಸರಿಯಾದ ಮಾರ್ಗಗಳಿಂದ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಬಹುದು.