ಅಗ್ನಿಪುರಾಣಮ್

ತತಃ ಸಾಧುತರಃ ಕಾರ್ಯೋ ದುರ್ಜನಾಯ ಶಿವಾಥಿಂನಾ । ಪ್ರಿಯಮೇವಾಭಿಘಾತವ್ಯಂ ಸತ್ಸು ನಿತ್ಯಂ ದ್ವಿಷತ್ಸು ಚ ।। ೨೩೮.

ಆದ್ದರಿಂದ ದುಷ್ಟರಿಗೂ ಒಳ್ಳೆಯ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು; ಸದಾ ಸಜ್ಜನರಿಗೂ, ಶತ್ರುಗಳಿಗೂ ಸಹ ಪ್ರೀತಿ ತೋರಬೇಕು.

ದೇವಾಸ್ತೇ ಪ್ರಿಯವಕ್ತಾರಃ ಪಶವಃ ಕ್ರೂರವಾದಿನಃ । ಶುಚಿರಾಸ್ತಿಕ್ಯಪೂತಾತ್ಮಾ ಪೂಜಯೇದ್ದೇವತಾಃ ಸದಾ ।। ೨೩೮.

ಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವವರು ದೇವತೆಗಳಂತವರು; ಕ್ರೂರವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವವರು ಪ್ರಾಣಿಗಳಂತವರು. ಶುದ್ಧ ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯುಳ್ಳವನು ಯಾವಾಗಲೂ ದೇವರನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು.

ದೇವತಾವದ್ ಗುರುಜನಮಾತ್ಮವಚ್ಚ ಸುಹೃಜ್ಜನಂ । ಪ್ರಣಿಪಾತೇನ ಹಿ ಗುರುಂ ಸತೋಽಮೃಷಾನುಚೇಷ್ಟಿತೈಃ ।। ೨೩೮.

ದೇವತೆಗಳನ್ನು, ಗುರುಗಳನ್ನು, ಸ್ನೇಹಿತರನ್ನು ಸ್ವಂತನಂತೆ ಗೌರವಿಸಬೇಕು; ಗುರುವನ್ನು ವಿನಯದಿಂದ, ಸುಳ್ಳು ನಡೆ ಇಲ್ಲದೆ ಸಮ್ಮಾನಿಸಬೇಕು.

ಕುರ್ವ್ವೀತಾಭಿಮುಖಾನ್ ಭೃತ್ಯೈರ್ದ್ದವಾನ್ ಸುಕೃತಕರ್ಮ್ಮಣಾ । ಮದ್‌ಭಾವೇನ ಹರೇನ್ಮಿತ್ರಂ ಸಮ್ಭ್ರಮೇಣ ಚ ಬಾನ್ಧವಾನ್ ।। ೨೩೮.

ಭೃತ್ಯರಿಗೆ ಅವರ ಒಳ್ಳೆಯ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು; ಸ್ನೇಹಿತರಿಗೆ ಆತ್ಮೀಯತೆ ತೋರಬೇಕು; ಬಂಧುಗಳಿಗೆ ಗೌರವ ನೀಡಬೇಕು.

ಸ್ತ್ರೀಭೃತ್ಯಾನ್ ಪ್ರೇಮ್ದಾನಾಭ್ಯಾಂ ದಾಕ್ಷಿಣ್ಯೇನೇತರಂ ಜನಂ । ಅನಿನ್ದಾ ಪರಕೃತ್ಯೇಷು ಸ್ವಧರ್ಮ್ಮಪರಿಪಾಲನಂ ।। ೨೩೮.

ಮಹಿಳೆಯರಿಗೂ ಭೃತ್ಯರಿಗೂ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ದಾನ ತೋರಬೇಕು; ಇತರರಿಗೆ ವಿನಯದಿಂದ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು; ಪರರ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿಂದಿಸಬಾರದು, ಸ್ವಧರ್ಮವನ್ನು ಸದಾ ಪಾಲಿಸಬೇಕು.

ಕೃಪಣೇಷು ದಯಾಲುತ್ವಂ ಸರ್ವತ್ರ ಮಧುರಾ ಗಿರಃ । ಪ್ರಾಣೈರಪ್ಯಪಕಾರಿತ್ವಂ ಮಿತ್ರಾಯಾವ್ಯಭಿಚಾರಿಣೇ ।। ೨೩೮.

ಬಡವರಿಗೆ ದಯೆ ತೋರಬೇಕು, ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಮಧುರವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಬೇಕು, ಸ್ನೇಹಿತನಿಗೆ ಪ್ರಾಣವನ್ನೂ ಕೊಟ್ಟು ನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ಇರಬೇಕು.

ಗೃಹಾಗತೇ ಪರಿಷ್ವಙ್ಗಃ ಸಕ್ತ್ಯಾ ದಾನಂ ಸಹಿಷ್ಣುತಾ । ಸ್ವಸಮೃದ್ಧಿಷ್ವನುತ್ಸೇಕಃ ಪರರವೃದ್ಧಿಷ್ವಮತ್ಸರಃ ।। ೨೩೮.

ಅತಿಥಿ ಮನೆಗೆ ಬಂದಾಗ ಆತ್ಮೀಯವಾಗಿ ಸ್ವಾಗತಿಸಬೇಕು, ಶಕ್ತಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ದಾನ ಮಾಡಬೇಕು, ಸಹನೆ ಇರಬೇಕು; ಸ್ವಂತ ಸಿರಿಯಲ್ಲಿ ಅಹಂಕಾರವಿರಬಾರದು, ಇತರರ ಸಿರಿಗೆ ಹಿಂಸೆಪಡುವುದೂ ಬೇಡ.

ಅಪರೋಪತಾಪಿ ವಚನಂ ಮೌನವ್ರತಚರಿಷ್ಣುತಾ । ಬನ್ಧುಭಿರ್ಬದ್ಧಸಂಯೋಗಃ ಸ್ವಜನೇ ಚತುರಶ್ರತಾ ।। ೨೩೮.

ನೇರ ವಿರೋಧವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಮಾತಾಡುವುದು, ಮೌನವ್ರತ ಪಾಲನೆ, ಬಂಧುಗಳ ಜೊತೆಗಿನ ಸಂಬಂಧ, ಸ್ವಜನರ ನಡುವೆ ಚಾತುರ್ಯ — ಇವುಗಳೂ ಮಹತ್ವವಾಗಿವೆ.

ರಾಮ ಉವಾಚ ಸ್ವಾಮ್ಯಮಾತ್ಯಞ್ಚ ರಾಷ್ಟ್ರಞ್ಚ ದುರ್ಗಂ ಕೋಷೋ ಬಲಂ ಸುಹೃತಂ । ಪರಸ್ಪರೋಪಕಾರೀದಂ ಸಪ್ತಾಙ್ಗಂ ರಾಕಜ್ಯಮುಚ್ಯ್ತೇ ।। ೨೩೯.

ರಾಮನು ಹೇಳಿದನು: ಒಡೆಯನು, ಸಚಿವನು, ನಾಡು, ಕೋಟೆ, ಧನಸಂಪತ್ತು, ಸೇನೆ ಮತ್ತು ಸ್ನೇಹಿತನು — ಈ ಏಳು ಪರಸ್ಪರ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಅಂಶಗಳನ್ನು ರಾಜ್ಯದ ಅಂಗಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ರಾಜ್ಯಾಙ್ಗಾನಾಂ ವರಂ ರಾಷ್ಟ್ರಂ ಸಾಧನಂ ಪಾಲಯೇತ್ ಸದಾ । ಕುಲಂ ಶೀಲಂ ವಯಃ ಸತ್ತ್ವಂ ದಾಕ್ಷಿಣ್ಯಂ ಕ್ಷಿಪ್ರಕಾರಿತಾ ।। ೨೩೯.

ರಾಜ್ಯದ ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ನಾಡು ಅತ್ಯುತ್ತಮದು; ಅದನ್ನು ಸದಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು. ಕುಟುಂಬ, ಸ್ವಭಾವ, ವಯಸ್ಸು, ಶಕ್ತಿ, ದಾನಶೀಲತೆ ಮತ್ತು ತ್ವರಿತ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆ —

ಅವಿಸಂವಾದಿತಾ ಸತ್ಯಂ ವೃದ್ಧಸೇವಾ ಕೃತಜ್ಞತಾ । ದೈವಸಮ್ಪನ್ನತಾ ಬುದ್ಧಿರಕ್ಷುದ್ರಪರಿವಾರತಾ ।। ೨೩೯.

ಸತ್ಯವಂತಿಕೆ, ನಂಬಿಕೆ, ಹಿರಿಯರಿಗೆ ಸೇವೆ, ಕೃತಜ್ಞತೆ, ದೈವಿಕ ಭಾಗ್ಯ, ಬುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಕೆಳಮಟ್ಟದ ಸಂಗಡಿಗರಿಂದ ದೂರವಿರುವುದು —

ದೀರ್ಘದರ್ಶಿತ್ವಮುತ್ಸಾಹಃ ಶುಚಿತಾ ಸ್ಥೂಲಲಕ್ಷಿತಾ ।। ೨೩೯.

ದೂರದೃಷ್ಟಿ, ಉತ್ಸಾಹ, ಶುದ್ಧತೆ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯವಾದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ —

ವಿನೀತತ್ವಂ ಧಾರ್ಮಿಕತಾ ಸಾಧೋಶ್ಚ ನೃಪತೇರ್ಗುಣಾಃ । ಪ್ರಖ್ಯಾತವಂಶಮಕ್ರೂರಂ ಲೋಕಸಙ್‌ಗ್ರಾಹಿಣಂ ಶುಚಿಂ ।। ೨೩೯.

ವಿನಯ, ಧಾರ್ಮಿಕತೆ ಮತ್ತು ಒಳ್ಳೆಯ ರಾಜನ ಗುಣಗಳು: ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಂಶ, ಮೃದು ಸ್ವಭಾವ, ಜನರನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ಶುದ್ಧತೆ —

ಕುರ್ವ್ವೀತಾತ್ಮಹಿತಾಕಾಙ್ಕ್ಷೀ ಪರಿಚಾರಂ ಮಹೀಪತಿಃ । ವಾಗ್ಮೀ ಪ್ರಗಲ್ಭಃ ಸ್ಮೃತಿಮಾನುದಗ್ರೋ ಬಲವಾನ್ ವಶೀ ।। ೨೩೯.

ತನ್ನ ಹಿತವನ್ನು ಬಯಸುವ ರಾಜನು ವಾಗ್ಮಿ, ಧೈರ್ಯಶಾಲಿ, ಸ್ಮರಣಾಶಕ್ತಿ ಇರುವ, ಅಹಂಕಾರವಿಲ್ಲದ, ಬಲಿಷ್ಠ ಮತ್ತು ಆತ್ಮನಿಗ್ರಹ ಹೊಂದಿರುವ ಸೇವಕರನ್ನು ನೇಮಿಸಬೇಕು.

ನೇತಾ ದಣ್ಡಸ್ಯ ನಿಪುಣಃ ಕೃತಶಿಲ್ಪಪರಿಗ್ರಹಃ । ಪರಾಭಿಯೋಗಪ್ರಸಹಃ ಸರ್ವದುಷ್ಟಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾ ।। ೨೩೯.

ದಂಡನೆಗೆ ಪಾಂಡಿತ್ಯವಿರುವ, ಕಲಾ ಮತ್ತು ಸಂಪತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿ ಹೊಂದಿರುವ, ಶತ್ರುಗಳ ದಾಳಿಗೆ ಎದುರಿಸಬಲ್ಲ, ಎಲ್ಲ ದುಷ್ಟತನವನ್ನು ತಡೆಯಬಲ್ಲ ನಾಯಕನು ಅಗತ್ಯ.

ಪರವೃತ್ತಾನ್ವವೇಕ್ಷೀ ಚ ಸನ್ಧಿವಿಗ್ರಹತತ್ತವವಿತ್ । ಗೂಢಮನ್ತ್ರಪ್ರಚಾರಜ್ಞೋ ದೇಶಕಾಲವಿಭಾಗವಿತ್ ।। ೨೩೯.

ಇತರರ ನಡೆನುಡಿಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸುವ, ಸಂಧಿ-ವಿಗ್ರಹದ ತತ್ವಗಳನ್ನು ತಿಳಿದ, ಗುಪ್ತ ಸಲಹೆಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿ ಹೊಂದಿರುವ, ಸ್ಥಳ-ಕಾಲದ ಭೇದವನ್ನು ಅರಿಯುವವನು ಅಗತ್ಯ.

ಆದಾತಾ ಸಮ್ಯಗರ್ಥಾನಾಂ ವಿನಿಯೋಕ್ತಾ ಚ ಪಾತ್ರವಿತ್ । ಕ್ರೋಧಲೋಭಭಯದ್ರೋಹದಮ್ಭಚಾಪಲವರ್ಜ್ಜಿತಃ ।। ೨೩೯.

ಸರಿ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ, ಯೋಗ್ಯರಿಗೆ ಅದನ್ನು ಹಂಚುವ, ಕ್ರೋಧ, ಲೋಭ, ಭಯ, ದ್ರೋಹ, ಮೋಸ ಮತ್ತು ಚಂಚಲತೆ ಇಲ್ಲದವನು ಇರಬೇಕು.

ಪರೋಪತಾಪಪೈಶೂನ್ಯಮಾತ್ಸರ್ಯೇರ್ಷಾನೃತಾತಿಗಃ । ವೃದ್ಧೋಪದೇಶಸಮ್ಪನ್ನಃ ಶಕ್ತೋ ಮಧುರದರ್ಶನಃ ।। ೨೩೯.

ಪರರಿಗೆ ಹಾನಿ ಮಾಡದ, ಖಾಲಿತನ, ಹಿಂಗಾರು, ಅಸೂಯೆ, ಸುಳ್ಳು ಮತ್ತು ಅಪರಾಧಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾದ, ಹಿರಿಯರ ಸಲಹೆ ಪಡೆದ, ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳ, ಸುಂದರ ರೂಪದವನು ಇರಬೇಕು.

ಗುಣಾನುರಾಗಸ್ಥಿತಿಮಾನಾತ್ಮಸಮ್ಪದ್‌ಗುಣಾ ಸ್ಮೃತಾಃ । ಸುಲೀನಾಃ ಶುಚಯಃ ಶೂರಾಃ ಶ್ರುತವನ್ತೋಽನುರಾಗಿಣಃ ।। ೨೩೯.

ಗುಣಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರೀತಿ ಹೊಂದಿರುವ, ಸ್ವಂತ ಸಂಪತ್ತಿನಿಂದ ಕೂಡಿರುವ, ವಿನಯಶೀಲ, ಶುದ್ಧ, ಧೈರ್ಯಶಾಲಿ, ವಿದ್ಯಾವಂತ ಮತ್ತು ಪ್ರೀತಿಯುಳ್ಳವನು ಇರಬೇಕು.

ದಣ್ಡನೀತೇಃ ಪ್ರಯೋಕ್ತಾರಃ ಸಚಿವಾಃ ಸ್ಯುರ್ಮ್ಮಹೀಪತೇಃ । ಸುವಿಗ್ರಹೋ ಜಾನಪದಃ ಕುಲಶೀಲಕಲಾನ್ವಿತಃ ।। ೨೩೯.

ದಂಡನೀತಿಯನ್ನು ಪಾಲಿಸುವವರು ರಾಜನ ಸಚಿವರು; ಪ್ರಜೆಗಳು ಉತ್ತಮ ವಂಶ, ಸ್ವಭಾವ ಮತ್ತು ಕೌಶಲ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿರಬೇಕು.

ವಾಗ್ಮೀ ಪ್ರಗಲ್ಭಶ್ಚಕ್ಷುಷ್ಮಾನುತ್ಸಾಹೀ ಪ್ರತಿಪತ್ತಿಮಾನ್ । ಸ್ತಮ್ಭ್ಚಾಪಲಹೀನಶ್ಚ ಮೈತ್ರಃ ಕ್ಲೇಶಸಹಃ ಶುಚಿಃ ।। ೨೩೯.

ವಾಕ್ಚಾತುರ್ಯ, ಧೈರ್ಯ, ತೀಕ್ಷ್ಣ ದೃಷ್ಟಿ, ಉತ್ಸಾಹ, ಗ್ರಹಣಶಕ್ತಿ, ಹಠ ಮತ್ತು ಚಂಚಲತೆ ಇಲ್ಲದ, ಸ್ನೇಹಪರ, ಕಷ್ಟ ಸಹಿಸುವ, ಶುದ್ಧವಾದವನು ಇರಬೇಕು.

ಸತ್ಯಸತ್ತ್ವಧೃತಿಸ್ಥೈರ್ಯ್ಯಪ್ರಬಾವಾರೋಗ್ಯಸಂಯುತಃ । ಕೃತಶಿಲ್ಪಶ್ಚ೭ ದಕ್ಷಶ್ಚ ಪ್ರಜ್ಞಾವಾನ್ ಧಾರಣಾನ್ವಿತಃ ।। ೨೩೯.

ಸತ್ಯ, ಶಕ್ತಿ, ಸ್ಥೈರ್ಯ, ಧೈರ್ಯ, ಪ್ರಭಾವ, ಆರೋಗ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿರುವ, ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿ, ಚಾತುರ್ಯ, ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಏಕಾಗ್ರತೆ ಹೊಂದಿರುವವನು ಇರಬೇಕು.

ದೃಢಭಕ್ತಿರಕರ್ತ್ತಾ ಚ ವೈರಾಣಾಂ ಸಚಿವೋ ಭವೇತ್ । ಸ್ಮೃತಿಸ್ತತ್ಪರತಾರ್ಥೇಷು ಚಿತ್ತಜ್ಞೋ ಜ್ಞಾನನಿಶ್ಚಯಃ ।। ೨೩೯.೧೫ ದೃಢತಾ ಮನ್ತ್ರಗುಪ್ತಿಶ್ಚ ಮನ್ತ್ರಿಸಮ್ಪತ್ ಪ್ರಕೀರ್ತ್ತಿತಾ । ತ್ರಯ್ಯಾಂ ಚ ದಣ್ಡನೀತ್ಯಾಂ ಚ ಕುಶಲಃ ಸ್ಯಾತ್ ಪುರೋಹಿತಃ ।। ೨೩೯.

ಸಚಿವನು ದೃಢ ಭಕ್ತಿಯುಳ್ಳವನಾಗಿರಬೇಕು, ವೈರಾಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡದವನು ಇರಬೇಕು; ಅವನು ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಜಾಗರೂಕ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಅರಿಯುವ, ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ದೃಢನಾಗಿರಬೇಕು.

ಅಥರ್ವ್ವವೇದವಿಹಿತಂ ಕುರ್ಯ್ಯಾಚ್ಛಾನ್ತಿಕಪೌಷ್ಟಿಕಂ । ಸಾಧುತೈಷಾಮಮಾತ್ಯಾನಾಂ ತದ್ವಿದ್ಯೈಃ ಸಹ ಬುದ್ಧಿಮಾನ್ ।। ೨೩೯.

ಅಥರ್ವವೇದದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿರುವ ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಪುಷ್ಟಿಗಾಗಿ ವಿಧಿಗಳನ್ನು, ಆ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿಶಾಲಿಯಾದ ಸಚಿವರೊಂದಿಗೆ ಮಾಡಬೇಕು.

ಚಕ್ಷುಷ್ಮತ್ತಾಂ ಚ ಶಿಲ್ಪಞ್ಚ ಪರೀಕ್ಷಏತ ಗುಣದ್ವಯಂ । ಸ್ವಜನೇಭ್ಯೋ ವಿಜಾನೀಯಾತ್ ಕುಲಂ ಸ್ಥಾನಮವಗ್ರಹಂ ।। ೨೩೯.

ತೀಕ್ಷ್ಣ ದೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಕೌಶಲ್ಯ ಎಂಬ ಗುಣಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಬೇಕು; ತನ್ನವರಲ್ಲಿ ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ಸ್ಥಾನವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.

ಪರಿಕರ್ಮ್ಮ್ಸು ದಕ್ಷಞ್ಚ ವಿಜ್ಞಾನಂ ಧಾರಯಿಷ್ಣುತಾಂ । ಗುಣತ್ರಯಂ ಪರೀಕ್ಷೇತ ಪ್ರಾಗಲ್ಭ್ಯಂ ಪ್ರೀತಿತಾಂ ತಥಾ ।। ೨೩೯.

ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಕುಶಲತೆ, ಜ್ಞಾನ, ನೆನಪಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಶಕ್ತಿ, ಮೂರು ಗುಣಗಳ ಸ್ವಭಾವ, ಧೈರ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರೀತಿ ಇವುಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು.

ಕಥಾಯೋಗೇಷು ಬುದ್ಧ್ಯೇತ ವಾಗ್‌ಮಿತ್ವಂ ಸತ್ಯವಾದಿತಾಂ । ಉತ್ಸಾಹಂ ಚ ಪ್ರಭಾವಂ ಚ ತಥಾ ಕ್ಲೇಶಸಹಿಷ್ಣುತಾಂ ।। ೨೩೯.

ಮಾತುಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಗ್ಮಿತ್ವ, ಸತ್ಯವಾದ ಮಾತು, ಉತ್ಸಾಹ, ಪ್ರಭಾವ ಮತ್ತು ಕಷ್ಟ ಸಹಿಸುವ ಶಕ್ತಿ ಇವುಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಬೇಕು.

ಧೃತಿಂ ಚೈವಾನುರಾಗಂ ಚ ಸ್ಥೈರ್ಯ್ಯಞ್ಚಾಪದಿ ಲಕ್ಷ್ಯೇತ್ । ಭಕ್ತಿಂ ಮೈತ್ರೀಂ ಚ ಶೌಚಂ ಚ ಜಾನೀಯಾದ್ವ್ಯವಹಾರತಃ ।। ೨೩೯.

ಸ್ಥೈರ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು, ಕಷ್ಟದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ನೋಡಬೇಕು; ಭಕ್ತಿ, ಸ್ನೇಹ ಮತ್ತು ಶುದ್ಧತೆಯನ್ನು ವರ್ತನೆಯಲ್ಲಿ ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಸಂವಾಸಿಭ್ಯೋ ಬಲಂ ಸತ್ತ್ವಮಾರೋಗ್ಯಂ ಶೀಲಮೇವ ಚ । ಅಸ್ತವ್ಧತಾಮಚಾಪಲ್ಯಂ ವೈರಾಣಾಂ ಚಾಪ್ಯಕಾರ್ತ್ತನಂ ।। ೨೩೯.

ಒಟ್ಟಾಗಿ ಇರುವವರಿಂದ ಬಲ, ಸ್ವಭಾವ, ಆರೋಗ್ಯ, ಒಳ್ಳೆಯ ನಡೆ, ಹಠವಿಲ್ಲದಿರುವುದು, ಅಚಂಚಲತೆ ಮತ್ತು ಶತ್ರುತ್ವವಿಲ್ಲದಿರುವುದನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು.