ಅಗ್ನಿಪುರಾಣಮ್

ಗ್ರಭಾವಃ ಶುಚಿತಾ ಮೈತ್ರೀ ತ್ಯಾಗಃ ಸತ್ಯಂ ಕೃತಜ್ಞತಾ । ಕುಲಂ ಶೀಲಂ ದಮಶ್ಚೇತಿ ಗುಣಾಃ ಸಮ್ಪತ್ತಿಹೇತವಃ ।। ೨೩೮.

ಉತ್ತಮ ವಂಶ, ಶುದ್ಧತೆ, ಸ್ನೇಹ, ತ್ಯಾಗ, ಸತ್ಯ, ಕೃತಜ್ಞತೆ, ಕುಟುಂಭ, ಒಳ್ಳೆಯ ಸ್ವಭಾವ, ಮತ್ತು ಆತ್ಮನಿಗ್ರಹ—ಈ ಗುಣಗಳು ಸಿರಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ.

ಪ್ರಕೀರ್ಣವಿಷಯಾರಣ್ಯೇ ಧಾವನ್ತಂ ವಿಪ್ರಮಾಥಿನಂ । ಜ್ಞಾನಾಙ್ಕುಶೇನ ಕುರ್ವ್ವೀತ ವಶ್ಯಮಿನ್ದ್ರಿಯದನ್ತಿನಂ ।। ೨೩೮.

ವಿಷಯಗಳ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸು ಅಲೆಯುತ್ತಾ ಹಾಳಾಗುತ್ತದೆ; ಜ್ಞಾನ ಎಂಬ ಅಂಕುಶದಿಂದ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಹಸ್ತಿಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಬೇಕು.

ಕಾಮಃ ಕ್ರೋಧಸ್ತಥಾ ಲೋಭೋ ಹರ್ಷೋ ಮಾನೋ ಮದಸ್ತಥಾ । ಷಡ್‌ವರ್ಗಮುತಸೃಜೇದೇನಮಸ್ಮಿಂಸ್ತ್ಯಕ್ತೇ ಸುಖೀ ನೃಪಃ ।। ೨೩೮.

ಕಾಮ, ಕ್ರೋಧ, ಲೋಭ, ಹರ್ಷ, ಮಾನ, ಮತ್ತು ಮದ—ಈ ಆರುಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡಬೇಕು; ಇವುಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದ ರಾಜನು ಸಂತೋಷವಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.

ಆನ್ವೀಕ್ಷಿಕೀಂ ತ್ರಯೀಂ ವಾರ್ತ್ತಾಂ ದಣ್ಡನೀತಿಂ ಚ ಪಾರ್ಥಿವಃ । ತದ್ವಿದ್ಯೈಸ್ತತ್‌ಕ್ರಿಯೋಪೈತೈಶ್ಚಿನ್ತಯೇದ್ವಿನಯಾನ್ವಿತಃ ।। ೨೩೮.

ರಾಜನು ಶಿಸ್ತಿನಿಂದ ವಿಚಾರ, ಮೂರು ವೇದಗಳು, ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯನೀತಿಯನ್ನು, ಅವುಗಳ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಕ್ರಮಗಳೊಂದಿಗೆ ಚಿಂತಿಸಬೇಕು.

ಆನ್ವೀಕ್ಷಿಕ್ಯಾರ್ಥವಿಜ್ಞಾನಂ ಧರ್ಮ್ಮಾಧರ್ಮೌ ತ್ರಯೀಸ್ಥಿತೌ । ಅರ್ಥಾನರ್ಥೌ ತು ವಾರ್ತ್ತಾಯಾಂ ದಣ್ಡನೀತ್ಯಾಂ ನಯಾನಯೌ ।। ೨೩೮.

ವಿಚಾರದಿಂದ ಅರ್ಥವನ್ನು ತಿಳಿಯಬಹುದು; ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಅಧರ್ಮ ಮೂರು ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಇವೆ; ಲಾಭ-ನಷ್ಟ ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ಇವೆ; ಸರಿಯಾದ-ತಪ್ಪಾದ ನೀತಿ ರಾಜ್ಯನೀತಿಯಲ್ಲಿ ಇವೆ.

ಅಹಿಂಸಾ ಸೂನೃತಾ ವಾಣೀ ಸತ್ಯಂ ಶೌಚಂ ದಯಾ ಕ್ಷಮಾ । ವಣಿನಾಂ ಲಿಙ್ಗಿನಾಂ ಚೈವ ಸಾಮಾನ್ಯೋ ಧರ್ಮ್ಮ ಉಚ್ಯತೇ ।। ೨೩೮.

ಹಿಂಸೆಯಿಲ್ಲದಿರುವುದು, ಮೃದು ಮಾತು, ಸತ್ಯ, ಶುದ್ಧತೆ, ದಯೆ, ಕ್ಷಮೆ—ಇವು ಮನೆತನದವರಿಗೂ ತ್ಯಾಗಿಗಳಿಗೊ ಸಹ ಸಾಮಾನ್ಯ ಧರ್ಮವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಜಾಃ ಸಮನುಗೃಹ್ಣೀಯಾತ್ ಕುರ್ಯ್ಯಾದಾಚಾರಸಂಸ್ಥಿತಿಂ । ವಾಕ್‌ ಸೂನೃತಾ ದಯಾ ದಾನಂ ಹಿನೋಪಗತರಕ್ಷಣಂ ।। ೨೩೮.

ಜನರನ್ನು ಕಾಪಾಡಬೇಕು, ಸರಿ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು, ಮೃದುವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಬೇಕು, ದಯೆ ತೋರಬೇಕು, ದಾನ ಮಾಡಬೇಕು ಮತ್ತು ಬಾಧೆಪಡುವವರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು.

ಇತಿ ವೃತ್ತಂ ಸತಾಂ ಸಾಧುಹಿತಂ ಸತ್ಪುರುಷವ್ರತಂ । ಆಧಿವ್ಯಾಧಿಪರೀತಾಯ ಅದ್ಯ ಶ್ವೋ ವಾ ವಿನಾಶಿನೇ ।। ೨೩೮.

ಈ ರೀತಿಯ ನಡೆ ಸಜ್ಜನರ ವ್ರತ, ಒಳ್ಳೆಯವರಿಗೆ ಹಿತಕರವಾದದ್ದು; ದುಃಖ ಮತ್ತು ರೋಗದಿಂದ ಬಳಲುವವರಿಗೆ, ಇಂದು ಅಥವಾ ನಾಳೆ, ಇದು ಆಧಾರವಾಗುತ್ತದೆ.

ಕೋ ಹಿ ರಾಜಾ ಶರೀರಾಯ ಧರ್ಮ್ಮಾಪೇತಂ ಸಮಾಚರೇತ್ । ನ ಹಿ ಸ್ವಸುಖಮನ್ವಿಚ್ಛನ್ ಪೀಡಯೇತ್ ಕೃಪಣಂ ಜನಂ ।। ೨೩೮.

ಯಾವ ರಾಜನು ತನ್ನ ದೇಹಕ್ಕಾಗಿ ಅಧರ್ಮ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ? ತನ್ನ ಸುಖವನ್ನು ಬಯಸುವವನು ಬಡವರನ್ನು ಪೀಡಿಸಬಾರದು.

ಕೃಪಣಃ ಪೀಡ್ಯಮಾನೋ ಹಿ ಮನ್ಯುನಾ ಇನ್ತಿ ಪಾರ್ಥಿವಂ । ಕ್ರಿಯತೇಽಭ್ಯರ್ಹಣೀಯಾಯ ಸ್ವಜನಾಯ ಯಥಾಞ್ಜಲಿಃ ।। ೨೩೮.

ಬಡವರು ಪೀಡಿತರಾಗಿದಾಗ ತಮ್ಮ ಕ್ರೋಧವನ್ನು ರಾಜನ ಮೇಲೆ ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಹೇಗೆಂದರೆ ತಮ್ಮವರಲ್ಲಿ ಯಾರು ಯೋಗ್ಯರೋ ಅವರಿಗೆ ಗೌರವ ತೋರಿಸುವಂತೆ.

ತತಃ ಸಾಧುತರಃ ಕಾರ್ಯೋ ದುರ್ಜನಾಯ ಶಿವಾಥಿಂನಾ । ಪ್ರಿಯಮೇವಾಭಿಘಾತವ್ಯಂ ಸತ್ಸು ನಿತ್ಯಂ ದ್ವಿಷತ್ಸು ಚ ।। ೨೩೮.

ಆದ್ದರಿಂದ ದುಷ್ಟರಿಗೂ ಒಳ್ಳೆಯ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು; ಸದಾ ಸಜ್ಜನರಿಗೂ, ಶತ್ರುಗಳಿಗೂ ಸಹ ಪ್ರೀತಿ ತೋರಬೇಕು.

ದೇವಾಸ್ತೇ ಪ್ರಿಯವಕ್ತಾರಃ ಪಶವಃ ಕ್ರೂರವಾದಿನಃ । ಶುಚಿರಾಸ್ತಿಕ್ಯಪೂತಾತ್ಮಾ ಪೂಜಯೇದ್ದೇವತಾಃ ಸದಾ ।। ೨೩೮.

ಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವವರು ದೇವತೆಗಳಂತವರು; ಕ್ರೂರವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವವರು ಪ್ರಾಣಿಗಳಂತವರು. ಶುದ್ಧ ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯುಳ್ಳವನು ಯಾವಾಗಲೂ ದೇವರನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು.

ದೇವತಾವದ್ ಗುರುಜನಮಾತ್ಮವಚ್ಚ ಸುಹೃಜ್ಜನಂ । ಪ್ರಣಿಪಾತೇನ ಹಿ ಗುರುಂ ಸತೋಽಮೃಷಾನುಚೇಷ್ಟಿತೈಃ ।। ೨೩೮.

ದೇವತೆಗಳನ್ನು, ಗುರುಗಳನ್ನು, ಸ್ನೇಹಿತರನ್ನು ಸ್ವಂತನಂತೆ ಗೌರವಿಸಬೇಕು; ಗುರುವನ್ನು ವಿನಯದಿಂದ, ಸುಳ್ಳು ನಡೆ ಇಲ್ಲದೆ ಸಮ್ಮಾನಿಸಬೇಕು.

ಕುರ್ವ್ವೀತಾಭಿಮುಖಾನ್ ಭೃತ್ಯೈರ್ದ್ದವಾನ್ ಸುಕೃತಕರ್ಮ್ಮಣಾ । ಮದ್‌ಭಾವೇನ ಹರೇನ್ಮಿತ್ರಂ ಸಮ್ಭ್ರಮೇಣ ಚ ಬಾನ್ಧವಾನ್ ।। ೨೩೮.

ಭೃತ್ಯರಿಗೆ ಅವರ ಒಳ್ಳೆಯ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು; ಸ್ನೇಹಿತರಿಗೆ ಆತ್ಮೀಯತೆ ತೋರಬೇಕು; ಬಂಧುಗಳಿಗೆ ಗೌರವ ನೀಡಬೇಕು.

ಸ್ತ್ರೀಭೃತ್ಯಾನ್ ಪ್ರೇಮ್ದಾನಾಭ್ಯಾಂ ದಾಕ್ಷಿಣ್ಯೇನೇತರಂ ಜನಂ । ಅನಿನ್ದಾ ಪರಕೃತ್ಯೇಷು ಸ್ವಧರ್ಮ್ಮಪರಿಪಾಲನಂ ।। ೨೩೮.

ಮಹಿಳೆಯರಿಗೂ ಭೃತ್ಯರಿಗೂ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ದಾನ ತೋರಬೇಕು; ಇತರರಿಗೆ ವಿನಯದಿಂದ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು; ಪರರ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿಂದಿಸಬಾರದು, ಸ್ವಧರ್ಮವನ್ನು ಸದಾ ಪಾಲಿಸಬೇಕು.

ಕೃಪಣೇಷು ದಯಾಲುತ್ವಂ ಸರ್ವತ್ರ ಮಧುರಾ ಗಿರಃ । ಪ್ರಾಣೈರಪ್ಯಪಕಾರಿತ್ವಂ ಮಿತ್ರಾಯಾವ್ಯಭಿಚಾರಿಣೇ ।। ೨೩೮.

ಬಡವರಿಗೆ ದಯೆ ತೋರಬೇಕು, ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಮಧುರವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಬೇಕು, ಸ್ನೇಹಿತನಿಗೆ ಪ್ರಾಣವನ್ನೂ ಕೊಟ್ಟು ನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ಇರಬೇಕು.

ಗೃಹಾಗತೇ ಪರಿಷ್ವಙ್ಗಃ ಸಕ್ತ್ಯಾ ದಾನಂ ಸಹಿಷ್ಣುತಾ । ಸ್ವಸಮೃದ್ಧಿಷ್ವನುತ್ಸೇಕಃ ಪರರವೃದ್ಧಿಷ್ವಮತ್ಸರಃ ।। ೨೩೮.

ಅತಿಥಿ ಮನೆಗೆ ಬಂದಾಗ ಆತ್ಮೀಯವಾಗಿ ಸ್ವಾಗತಿಸಬೇಕು, ಶಕ್ತಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ದಾನ ಮಾಡಬೇಕು, ಸಹನೆ ಇರಬೇಕು; ಸ್ವಂತ ಸಿರಿಯಲ್ಲಿ ಅಹಂಕಾರವಿರಬಾರದು, ಇತರರ ಸಿರಿಗೆ ಹಿಂಸೆಪಡುವುದೂ ಬೇಡ.

ಅಪರೋಪತಾಪಿ ವಚನಂ ಮೌನವ್ರತಚರಿಷ್ಣುತಾ । ಬನ್ಧುಭಿರ್ಬದ್ಧಸಂಯೋಗಃ ಸ್ವಜನೇ ಚತುರಶ್ರತಾ ।। ೨೩೮.

ನೇರ ವಿರೋಧವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಮಾತಾಡುವುದು, ಮೌನವ್ರತ ಪಾಲನೆ, ಬಂಧುಗಳ ಜೊತೆಗಿನ ಸಂಬಂಧ, ಸ್ವಜನರ ನಡುವೆ ಚಾತುರ್ಯ — ಇವುಗಳೂ ಮಹತ್ವವಾಗಿವೆ.

ರಾಮ ಉವಾಚ ಸ್ವಾಮ್ಯಮಾತ್ಯಞ್ಚ ರಾಷ್ಟ್ರಞ್ಚ ದುರ್ಗಂ ಕೋಷೋ ಬಲಂ ಸುಹೃತಂ । ಪರಸ್ಪರೋಪಕಾರೀದಂ ಸಪ್ತಾಙ್ಗಂ ರಾಕಜ್ಯಮುಚ್ಯ್ತೇ ।। ೨೩೯.

ರಾಮನು ಹೇಳಿದನು: ಒಡೆಯನು, ಸಚಿವನು, ನಾಡು, ಕೋಟೆ, ಧನಸಂಪತ್ತು, ಸೇನೆ ಮತ್ತು ಸ್ನೇಹಿತನು — ಈ ಏಳು ಪರಸ್ಪರ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಅಂಶಗಳನ್ನು ರಾಜ್ಯದ ಅಂಗಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ರಾಜ್ಯಾಙ್ಗಾನಾಂ ವರಂ ರಾಷ್ಟ್ರಂ ಸಾಧನಂ ಪಾಲಯೇತ್ ಸದಾ । ಕುಲಂ ಶೀಲಂ ವಯಃ ಸತ್ತ್ವಂ ದಾಕ್ಷಿಣ್ಯಂ ಕ್ಷಿಪ್ರಕಾರಿತಾ ।। ೨೩೯.

ರಾಜ್ಯದ ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ನಾಡು ಅತ್ಯುತ್ತಮದು; ಅದನ್ನು ಸದಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು. ಕುಟುಂಬ, ಸ್ವಭಾವ, ವಯಸ್ಸು, ಶಕ್ತಿ, ದಾನಶೀಲತೆ ಮತ್ತು ತ್ವರಿತ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆ —

ಅವಿಸಂವಾದಿತಾ ಸತ್ಯಂ ವೃದ್ಧಸೇವಾ ಕೃತಜ್ಞತಾ । ದೈವಸಮ್ಪನ್ನತಾ ಬುದ್ಧಿರಕ್ಷುದ್ರಪರಿವಾರತಾ ।। ೨೩೯.

ಸತ್ಯವಂತಿಕೆ, ನಂಬಿಕೆ, ಹಿರಿಯರಿಗೆ ಸೇವೆ, ಕೃತಜ್ಞತೆ, ದೈವಿಕ ಭಾಗ್ಯ, ಬುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಕೆಳಮಟ್ಟದ ಸಂಗಡಿಗರಿಂದ ದೂರವಿರುವುದು —

ದೀರ್ಘದರ್ಶಿತ್ವಮುತ್ಸಾಹಃ ಶುಚಿತಾ ಸ್ಥೂಲಲಕ್ಷಿತಾ ।। ೨೩೯.

ದೂರದೃಷ್ಟಿ, ಉತ್ಸಾಹ, ಶುದ್ಧತೆ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯವಾದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ —

ವಿನೀತತ್ವಂ ಧಾರ್ಮಿಕತಾ ಸಾಧೋಶ್ಚ ನೃಪತೇರ್ಗುಣಾಃ । ಪ್ರಖ್ಯಾತವಂಶಮಕ್ರೂರಂ ಲೋಕಸಙ್‌ಗ್ರಾಹಿಣಂ ಶುಚಿಂ ।। ೨೩೯.

ವಿನಯ, ಧಾರ್ಮಿಕತೆ ಮತ್ತು ಒಳ್ಳೆಯ ರಾಜನ ಗುಣಗಳು: ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಂಶ, ಮೃದು ಸ್ವಭಾವ, ಜನರನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ಶುದ್ಧತೆ —

ಕುರ್ವ್ವೀತಾತ್ಮಹಿತಾಕಾಙ್ಕ್ಷೀ ಪರಿಚಾರಂ ಮಹೀಪತಿಃ । ವಾಗ್ಮೀ ಪ್ರಗಲ್ಭಃ ಸ್ಮೃತಿಮಾನುದಗ್ರೋ ಬಲವಾನ್ ವಶೀ ।। ೨೩೯.

ತನ್ನ ಹಿತವನ್ನು ಬಯಸುವ ರಾಜನು ವಾಗ್ಮಿ, ಧೈರ್ಯಶಾಲಿ, ಸ್ಮರಣಾಶಕ್ತಿ ಇರುವ, ಅಹಂಕಾರವಿಲ್ಲದ, ಬಲಿಷ್ಠ ಮತ್ತು ಆತ್ಮನಿಗ್ರಹ ಹೊಂದಿರುವ ಸೇವಕರನ್ನು ನೇಮಿಸಬೇಕು.

ನೇತಾ ದಣ್ಡಸ್ಯ ನಿಪುಣಃ ಕೃತಶಿಲ್ಪಪರಿಗ್ರಹಃ । ಪರಾಭಿಯೋಗಪ್ರಸಹಃ ಸರ್ವದುಷ್ಟಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾ ।। ೨೩೯.

ದಂಡನೆಗೆ ಪಾಂಡಿತ್ಯವಿರುವ, ಕಲಾ ಮತ್ತು ಸಂಪತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿ ಹೊಂದಿರುವ, ಶತ್ರುಗಳ ದಾಳಿಗೆ ಎದುರಿಸಬಲ್ಲ, ಎಲ್ಲ ದುಷ್ಟತನವನ್ನು ತಡೆಯಬಲ್ಲ ನಾಯಕನು ಅಗತ್ಯ.

ಪರವೃತ್ತಾನ್ವವೇಕ್ಷೀ ಚ ಸನ್ಧಿವಿಗ್ರಹತತ್ತವವಿತ್ । ಗೂಢಮನ್ತ್ರಪ್ರಚಾರಜ್ಞೋ ದೇಶಕಾಲವಿಭಾಗವಿತ್ ।। ೨೩೯.

ಇತರರ ನಡೆನುಡಿಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸುವ, ಸಂಧಿ-ವಿಗ್ರಹದ ತತ್ವಗಳನ್ನು ತಿಳಿದ, ಗುಪ್ತ ಸಲಹೆಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿ ಹೊಂದಿರುವ, ಸ್ಥಳ-ಕಾಲದ ಭೇದವನ್ನು ಅರಿಯುವವನು ಅಗತ್ಯ.

ಆದಾತಾ ಸಮ್ಯಗರ್ಥಾನಾಂ ವಿನಿಯೋಕ್ತಾ ಚ ಪಾತ್ರವಿತ್ । ಕ್ರೋಧಲೋಭಭಯದ್ರೋಹದಮ್ಭಚಾಪಲವರ್ಜ್ಜಿತಃ ।। ೨೩೯.

ಸರಿ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ, ಯೋಗ್ಯರಿಗೆ ಅದನ್ನು ಹಂಚುವ, ಕ್ರೋಧ, ಲೋಭ, ಭಯ, ದ್ರೋಹ, ಮೋಸ ಮತ್ತು ಚಂಚಲತೆ ಇಲ್ಲದವನು ಇರಬೇಕು.

ಪರೋಪತಾಪಪೈಶೂನ್ಯಮಾತ್ಸರ್ಯೇರ್ಷಾನೃತಾತಿಗಃ । ವೃದ್ಧೋಪದೇಶಸಮ್ಪನ್ನಃ ಶಕ್ತೋ ಮಧುರದರ್ಶನಃ ।। ೨೩೯.

ಪರರಿಗೆ ಹಾನಿ ಮಾಡದ, ಖಾಲಿತನ, ಹಿಂಗಾರು, ಅಸೂಯೆ, ಸುಳ್ಳು ಮತ್ತು ಅಪರಾಧಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾದ, ಹಿರಿಯರ ಸಲಹೆ ಪಡೆದ, ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳ, ಸುಂದರ ರೂಪದವನು ಇರಬೇಕು.

ಗುಣಾನುರಾಗಸ್ಥಿತಿಮಾನಾತ್ಮಸಮ್ಪದ್‌ಗುಣಾ ಸ್ಮೃತಾಃ । ಸುಲೀನಾಃ ಶುಚಯಃ ಶೂರಾಃ ಶ್ರುತವನ್ತೋಽನುರಾಗಿಣಃ ।। ೨೩೯.

ಗುಣಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರೀತಿ ಹೊಂದಿರುವ, ಸ್ವಂತ ಸಂಪತ್ತಿನಿಂದ ಕೂಡಿರುವ, ವಿನಯಶೀಲ, ಶುದ್ಧ, ಧೈರ್ಯಶಾಲಿ, ವಿದ್ಯಾವಂತ ಮತ್ತು ಪ್ರೀತಿಯುಳ್ಳವನು ಇರಬೇಕು.