ಅಗ್ನಿಪುರಾಣಮ್

ದೇಶೇ ತ್ವದೃಶ್ಯಃ ಶತ್ರೂಣಾಂ ಕುರ್ಯ್ಯಾತ್ ಪ್ರಕೃತಿಕಲ್ಪನಾಂ । ಸಂಹತಾನ್ ಯೋಧಯೇದಲ್ಪಾನ್ ಕಾಮಂ ವಿಸ್ತಾರಯೇದ್‌ಬಹೂನ್ ।। ೨೩೬.

ಶತ್ರುಗಳಿಗೆ ಕಾಣದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸೇನೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು; ಸೇರಿರುವ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಸಂಖ್ಯೆಯವರಿಂದ ಎದುರಿಸಬೇಕು, ಬೇಕಾದಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.

ಸೂಚೀಮುಖಮನೀಕಂ ಸ್ಯಾದಲ್ಪಾನಾಂ ಬಹುಭಿಃ ಸಹ। ವ್ಯೂಹಾಃ ಪ್ರಾಣ್ಯಙ್ಗರೂಪಾಶ್ಚ ದ್ರವ್ಯರೂಪಾಶ್ಚ ಕೀರ್ತ್ತಿತಾಃ ।। ೨೩೬.

ಸ್ವಲ್ಪ ಸಂಖ್ಯೆಯವರು ಹೆಚ್ಚಿನವರ ಜೊತೆ ಸೇರಿ ಸೂಚಿಮುಖ ರೂಪದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮಾಡಬಹುದು; ಯುದ್ಧವ್ಯೂಹಗಳು ಪ್ರಾಣಾಂಗಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿಯೂ, ವಸ್ತುಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿಯೂ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಗರುಡೋ ಮಕರವ್ಯೂಹಶ್ಚಕ್ರಃ ಶ್ಯೇನಸ್ತಥೈವ ಚ । ಅರ್ದ್ಧಚನ್ದ್ರಶ್ಚ ವಜ್ರಶ್ಚ ಶಕಟವ್ಯೂಹ ಏವ ಚ ।। ೨೩೬.

ಗರುಡ, ಮಕರ, ಚಕ್ರ, ಶ್ಯೇನ, ಅರ್ಧಚಂದ್ರ, ವಜ್ರ ಮತ್ತು ಶಕಟವ್ಯೂಹಗಳೂ ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಮಣ್ಡಲಃ ಸರ್ವತೋಭದ್ರಃ ಸೂಚೀವ್ಯೂಹಶ್ಚ ತೇ ನರಾಃ । ವ್ಯೂಹಾನಾಮಥ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಪಞ್ಚಧಾ ಸೈನ್ಯಕಲ್ಪನಾ ।। ೨೩೬.

ಮಂಡಲ, ಸರ್ವತೋಭದ್ರ ಮತ್ತು ಸೂಚಿವ್ಯೂಹಗಳು ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಾಗಿವೆ; ಎಲ್ಲ ವ್ಯೂಹಗಳಿಗೂ ಸೇನೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಐದು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ದ್ವೌ ಪಕ್ಷಾವನುಪಕ್ಷೌ ದ್ವಾವವಶ್ಯಂ ಪಞ್ಚಮಂ ಭವೇತ್ । ಏಕೇನ ಯದಿ ವಾ ದ್ವಾಭ್ಯಾಂ ಭಾಗಾಭ್ಯಾಂ ಯುದ್ಧಮಾಚರೇತ್ ।। ೨೩೬.

ಎರಡು ಪಕ್ಕಗಳು, ಎರಡು ಉಪಪಕ್ಕಗಳು ಮತ್ತು ಐದನೇದು ಯಾವಾಗಲೂ ಇರಬೇಕು; ಒಂದು ಅಥವಾ ಎರಡು ವಿಭಾಗಗಳಿಂದ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಬಹುದು.

ಭಾಗತ್ರಯಂ ಸ್ಥಾಪಯೇತ್ತು ತೇಷಾಂ ರಕ್ಷಾರ್ಥಮೇವ ಚ । ನ ವ್ಯೂಹಕಲ್ಪನಾ ಕಾರ್ಯ್ಯಾ ರಾಜ್ಞೋ ಭವತಿ ಕರ್ಹಿಂಚಿತ್ ।। ೨೩೬.

ಅವರ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಮೂರು ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು; ರಾಜನು ಸ್ವತಃ ಯುದ್ಧದ ಹಣೆಬದಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸಬಾರದು.

ಮೂಲಚ್ಛೇದೇ ವಿನಾಶಃ ಸ್ಯಾನ್ನ ಯುಧ್ಯೇಚ್ಚ ಸ್ವಯನ್ನೃಪಃ । ಸೈನ್ಯಸ್ಯ ಪಶ್ಚಾತ್ತಿಷ್ಠೇತ್ತು ಕ್ರೋಶಮಾತ್ರೇ ಮಹೀಪತಿಃ ।। ೨೩೬.

ಮೂಲವನ್ನು ಕಡಿದರೆ ನಾಶವಾಗುವುದು ಖಚಿತ; ರಾಜನು ತಾನೇ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಇಳಿಯಬಾರದು, ತನ್ನ ಸೇನೆಯ ಹಿಂದೆ ಒಂದು ಕ್ರೋಶ ದೂರದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಬೇಕು.

ಭಗ್ನಸನ್ಧಾರಣಂ ತತ್ರ ಯೋಧಾನಾಂ ಪರಿಕೀರ್ತ್ತಿತಂ । ಪ್ರಧಾನಭಙ್ಗೇ ಸೈನ್ಯಸ್ಯ ನಾವಸ್ಥಾನಂ ವಿಧೀಯತೇ ।। ೨೩೬.

ಅಲ್ಲಿ ಯೋಧರ ಮುಖ್ಯ ಪಡೆ ಮುರಿಯುವುದನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ; ಸೇನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವು ಮುರಿದರೆ, ಮುಂದೆ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

ನ ಸಂಹತಾನ್ನ ವಿರಲಾನ್ಯೋಧಾನ್ ವ್ಯೂಹೇ ಪ್ರಕಲ್ಪಯೇತ್ । ಆಯುಧಾನಾನ್ತು ಸಮ್ಮರ್ದ್ದೋ ಯಥಾ ನ ಸ್ಯಾತ್ ಪರಸ್ಪರಂ ।। ೨೩೬.

ಯೋಧರನ್ನು ತುಂಬಾ ಹತ್ತಿರವೂ ಅಲ್ಲ, ತುಂಬಾ ದೂರವೂ ಅಲ್ಲದೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಹಣೆಬದಿಯಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕು; ಅವರ ಆಯುಧಗಳು ಪರಸ್ಪರ ತಾಕಿಕೊಳ್ಳದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.

ಭೇತ್ತುಕಾಮಃ ಪರನೀಕಂ ಸಂಹತೈರೇವ ಭೇದಯೇತ್ । ಭೇದರಕ್ಷ್ಯಾಃ ಪರೇಣಾಪಿ ಕರ್ತ್ತವ್ಯಾಃ ಸಂಹತಾಸ್ತಥಾ ।। ೨೩೬.

ವೈರಿ ಸೇನೆಯನ್ನು ಮುರಿಯಲು ಇಚ್ಛಿಸುವವನು, ಹತ್ತಿರಹತ್ತಿರ ಇರುವ ಪಡೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಮುರಿಯಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ, ವೈರಿ ಕೂಡ ತಮ್ಮ ಹತ್ತಿರದ ಪಡೆಗಳನ್ನು ಮುರಿಯದಂತೆ ಕಾಯಬೇಕು.

ವ್ಯೂಹಂ ಭೇದಾವಹಂ ಕುರ್ಯ್ಯಾತ್ ಪರವ್ಯೂಹೇಷು ಚೇಚ್ಛಯಾ । ಗಜಸ್ಯ ಪಾದರಕ್ಷಾರ್ಥಾಶ್ಚತ್ವಾರಸ್ತು ತಥಾ ದ್ವಿಜ ।। ೨೩೬.

ವೈರಿಯ ಹಣೆಬದಿಯನ್ನು ಬೇಕಾದಾಗ ಮುರಿಯುವಂತಹ ಹಣೆಬದಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸಬೇಕು; ಮತ್ತು, ದ್ವಿಜನೇ, ಆನೆಗೆ ನಾಲ್ಕು ಕಾಲುಗಳ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ನಾಲ್ಕು ರಕ್ಷಕರು ಇರಬೇಕು.

ರಥಸ್ಯ ಚಾಶ್ವಾಶ್ಚತ್ವಾರಃ ಸಮಾಸ್ತಸ್ಯ ಚ ಚರ್ಮ್ಮಿಣಃ । ಧನ್ವಿನಶ್ಚರ್ಮಿಭಿಸ್ತುಲ್ಯಾಃ ಪುರಸ್ತಾಚ್ಚರ್ಮ್ಮಿಣೋ ರಣೇ ।। ೨೩೬.

ರಥಕ್ಕೆ ನಾಲ್ಕು ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಜೂಡಬೇಕು, ಜೊತೆಗೆ ಚರ್ಮದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲಾದ ಯೋಧರೂ ಇರಬೇಕು; ಧನುರ್ಧಾರಿಗಳು ಚರ್ಮಧಾರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿರಬೇಕು, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಚರ್ಮಧಾರಿಗಳನ್ನು ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಇಡಬೇಕು.

ವೃಷ್ಠತೋ ಧನ್ವಿನಃ ಪಶ್ಚಾದ್ಧನ್ವಿನಾನ್ತುರಗಾ ರಥಾಃ । ರಥಾನಾಂ ಕುಞ್ಜರಾಃ ಪಶ್ಚಾದ್ಧಾತವ್ಯಾಃ ಪೃಥಿವೀಕ್ಷಿತಾ ।। ೨೩೬.

ಧನುರ್ಧಾರಿಗಳ ಹಿಂದೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಧನುರ್ಧಾರಿಗಳು, ನಂತರ ಕುದುರೆಗಳು ಮತ್ತು ರಥಗಳು ಇರಬೇಕು; ರಥಗಳ ಹಿಂದೆ ಆನೆಗಳನ್ನು ನೆಡಗಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಭೂಪಾಲನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.

ಪದಾತಿಕುಞ್ಜರಾಶ್ವನಾಂ ಧರ್ಮ್ಮಕಾರ್ಯ್ಯಂ ಪ್ರಯತ್ನತಃ । ಶೂರಾಃ ಪ್ರಮುಖತೋ ದೇಯಾಃ ಸ್ಕನ್ಧಮಾತ್ರಪ್ರದರ್ಶನಂ ।। ೨೩೬.

ಪಾದಾತಿ, ಆನೆಗಳು ಮತ್ತು ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಜೋಡಣೆ ಮಾಡಬೇಕು; ಧೈರ್ಯಶಾಲಿಗಳನ್ನು ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಇಟ್ಟು, ಅವರ ಹೆಗಲನ್ನು ಮಾತ್ರ ಕಾಣುವಂತೆ ಇರಬೇಕು.

ಕರ್ತ್ತವ್ಯಂ ಭೀರುಸಙ್ಘೇನ ಶತ್ರುವಿದ್ರಾವಕಾರಕಂ । ದಾರಯನ್ತಿ ಪುರಸ್ತಾತ್ತು ನ ದೇಯಾ ಭೀರವಃ ಪುರಃ ।। ೨೩೬.

ಶತ್ರು ಸೇನೆ ಭಯದಿಂದ ಓಡುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಹಣೆಬದಿಯನ್ನು ಭಯಪಡುವವರ ಗುಂಪಿನಿಂದ ರೂಪಿಸಬೇಕು; ಭಯಪಡುವವರನ್ನು ಮುಂದೆ ಇಡಬಾರದು.

ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಯನ್ತ್ಯೇವ ರಣೇ ಭೀರೂನ್ ಶೂಗಃ ಪುರಸ್ಥಿತಾಃ । ಪ್ರಾಂಶವಃ ಶುಕನಾಶಾಶ್ಚ ಯೇ ಚಾಜಿಹ್ಮೇಕ್ಷಣಾ೨ ನರಾಃ ।। ೨೩೬.

ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುವ ಧೈರ್ಯಶಾಲಿಗಳು ಭಯಪಡುವವರನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತಾರೆ; ಎತ್ತರವಾದವರು, ವಿಶಾಲ ಹೆಗಲಿರುವವರು ಮತ್ತು ನೇರವಾಗಿ ನೋಡುವವರು ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಇರಬೇಕು.

ಸಂಹತಭ್ರಯುಗಾಶ್ಚೈವ ಕ್ರೋಧನಾಃ ಕಲಹಪ್ರಿಯಾಃ । ನಿತ್ಯಹೃಷ್ಟಾಃ ಪ್ರಹೃಷ್ಟಾಶ್ಚ ಶೂರಾ ಜ್ಞೇಯಾಶ್ಯ ಕಾಮಿನಃ ।। ೨೩೬.

ಹತ್ತಿರಹತ್ತಿರ ಇರುವವರು, ಬೇಗ ಕೋಪಗೊಳ್ಳುವವರು, ಜಗಳ ಪ್ರಿಯರು, ಸದಾ ಸಂತೋಷದಿಂದಿರುವವರು ಮತ್ತು ಧೈರ್ಯಶಾಲಿಗಳು—ಇವರನ್ನು ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಆಸಕ್ತಿ ಇರುವವರೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಪ್ರಪ್ತಿಯುದ್ಧಂ ಗಜಾನಾಞ್ಚ ತೋಯದಾನಾದಿಕಶ್ಚ ಯತ್ ।। ೨೩೬.

ಆನೆಗಳ ಯುದ್ಧವಿಧಾನ, ನೀರು ಒದಗಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಇತರ ಅಗತ್ಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಆಯುಧಾನಯನಂ ಚೈವ ಪತ್ತಿಕರ್ಮ್ಮಂ ವಿಧೀಯತೇ । ರಿಪೂಣಾಂ ಭೇತ್ತುಕಾಮಾನಾಂ ಸ್ವಸೈನ್ಯಸ್ಯ ತು ರಕ್ಷಣಂ ।। ೨೩೬.

ಆಯುಧಗಳ ಚಲನವಲನ ಮತ್ತು ಪಾದಾತಿಯ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ; ಶತ್ರು ಸೇನೆಯನ್ನು ಮುರಿಯಲು ಇಚ್ಛಿಸುವವರಿಗೂ, ತನ್ನ ಸೇನೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವವರಿಗೂ ಇದು ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ.

ಭೇದನಂ ಸಂಹತಾನಾಞ್ಚ ಚರ್ಮಿಣಾಂ ಕರ್ಮ್ಮ ಕೀರ್ತ್ತಿಂತಂ । ವಿಮುಖೀಕರಣಂ ಯುದ್ಧೇ ಧನ್ವಿನಾಂ ಚ ತಥೋಚ್ಯತೇ ।। ೨೩೬.

ಚರ್ಮಧಾರಿಗಳ ಹತ್ತಿರದ ಪಡೆಗಳನ್ನು ಮುರಿಯುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ; ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಧನುರ್ಧಾರಿಗಳನ್ನು ಹಿಂದೆ ತಿರುಗಿಸುವುದನ್ನೂ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ದೂರಾಪಸರಣಂ ಯಾನಂ ಸುಹತಸ್ಯ ತಥೋಚ್ಯತೇ । ತ್ರಾಸನಂ ರಿಪುಸೈನ್ಯಾನಾಂ ರಥಕರ್ಮ್ಮ ತಥೋಚ್ಯತೇ ।। ೨೩೬.

ದೂರದಿಂದ ಹಿಂತಿರುಗುವುದು ವಾಹನಗಳ ಕರ್ತವ್ಯವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಶತ್ರು ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಭಯ ಹುಟ್ಟಿಸುವುದು ರಥಗಳ ಕೆಲಸವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಭೇದನಂ ಸಂಹತಾನಾಞಚ ಭೇದಾನಾಮಪಿ ಸಂಹತಿಃ । ಪ್ರಾಕಾರತೋರಣಾಟ್ಟಾಲದ್ರುಮಭಙ್ಗಶ್ಚ ಸದ್‌ಗಜೇ ।। ೨೩೬.

ಹತ್ತಿರದ ಪಡೆಗಳನ್ನು ಮುರಿಯುವುದು, ಮುರಿದವರನ್ನು ಮತ್ತೆ ಸೇರಿಸುವುದು, ಗೋಡೆ, ಬಾಗಿಲು, ಗೋಪುರ ಮತ್ತು ಮರಗಳನ್ನು ಒಡೆದುಹಾಕುವುದು ಆನೆಗಳ ಕೆಲಸವಾಗಿದೆ.

ಪತ್ತಿಭೂರ್ವಿಷಮಾ ಜ್ಞೇಯಾ ರಥಾಶ್ವಸ್ಯ ತಥಾ ಸಭಾ । ಸಕರ್ದ್ದಮಾ ಚ ನಾಗಾನಾಂ ಯುದ್ಧಭೂಮಿರುದಾಹೃತಾ ।। ೨೩೬.

ಪಾದಾತಿಗಳಿಗೆ ಯುದ್ಧಭೂಮಿ ಒರಟಾದ ಭೂಮಿಯಾಗಿರಬೇಕು; ರಥ ಮತ್ತು ಕುದುರೆಗಳಿಗೆ ಸಮತಟ್ಟಾದ ಭೂಮಿ, ಆನೆಗಳಿಗೆ ಕೆಸರುಭರಿತ ಭೂಮಿ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಏವಂ ವಿರಚಿತವ್ಯೂಹಃ ಕೃತಪೃಷ್ಠದಿವಾಕರಃ । ತಥಾನುಲೋಪಶುಕ್ರಾರ್ಕಿದಿಕ್ಪಾಲಮೃದುಮಾರುತಾಃ ।। ೨೩೬.

ಹೀಗೆ, ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಹಂಚಿ, ಸೂರ್ಯನು ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿರಲಿ. ಶುಕ್ರ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ದಿಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಕರನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು. ಅಲ್ಲದೆ, ಮೃದುವಾದ ಗಾಳಿಯೂ ಇರಲಿ.

ಯೋಧಾನುತ್ತೇಜಯೇತ್ಸರ್ವ್ವಾನ್ನಾಮಗೋತ್ರಾವದಾನತಃ । ಭೋಗಪ್ರಾಪ್ತ್ಯಾ ಚ ವಿಜಯೇ ಸ್ವರ್ಗಪ್ರಾಪ್ತ್ಯಾ ಮೃತಸ್ಯ ಚ ।। ೨೩೬.

ಯೋಧರನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಅವರ ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಕುಲವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಬೇಕು. ಜಯವಾದರೆ ಸೌಖ್ಯ ಸಿಗುತ್ತದೆ, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮರಣವಾದವರಿಗೆ ಸ್ವರ್ಗ ಸಿಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಬೇಕು.

ಜಿತ್ವಾರೀನ್ ಭೋಗಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿಃ ಮೃತಸ್ಯ ಚ ಪರಾ ಗತಿಃ । ನಿಷ್ಕೃತಿಃ ಸ್ವಾಮಿಪಿಣ್ಡಸ್ಯ ನಾಸ್ತಿ ಯುದ್ಧಸಮಾ ಗತಿಃ ।। ೨೩೬.

ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿದರೆ ಭೋಗ ಸಿಗುತ್ತದೆ, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದವರಿಗೆ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಯೋಧನಿಗೆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸಿಗುವ ಫಲಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದ ಪರಿಹಾರವೇ ಇಲ್ಲ.

ಶೂರಾಣಾಂ ರಕ್ತಮಾಯಾತಿ ತೇನ ಪಾಪನ್ತ್ಯಜನ್ತಿ ತೇ । ಘಾತಾದಿದುಃಖಸಹನಂ ರಣೇ ತತ್ ಪರಮನ್ತಪಃ ।। ೨೩೬.

ವೀರರ ರಕ್ತ ಹರಿದುಹೋದಾಗ, ಅವರು ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಗಾಯಗಳ ನೋವು ಮತ್ತು ಮರಣವನ್ನು ಸಹಿಸುವುದೇ ಅವರ ಪರಮ ತಪಸ್ಸು.

ವರಾಪ್ಸರಃ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಯಾನ್ತಿ ಶೂರಂ ರಣೇ ಮೃತಂ । ಸ್ವಾಮೀ ಸುಕೃತಮಾದತ್ತೇ ಭಗ್ನಾನಾಂ ವಿನಿವರ್ತ್ತಿನಾಂ ।। ೨೩೬.

ಸಾವಿರಾರು ಅಪ್ಸರಸರು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದ ವೀರನನ್ನು ಬರಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಸೋತು ಹಿಂತಿರುಗಿದವರ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ರಾಜನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯಾಫಲಂ ತೇಷಾಂ ತಥಾ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ಪದೇ ಪದೇ । ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಸಹಾಯಾನ್ ಯೋ ಗಚ್ಛೇದ್ದೇವಾಸ್ತಸ್ಯ ವಿನಷ್ಟಯೇ ।। ೨೩೬.

ತಮ್ಮ ಸಂಗಾತಿಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಹೋದವರಿಗೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹೆಜ್ಜೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಹತ್ಯೆಯ ಫಲ ಸಿಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ದೇವತೆಗಳು ಅವರ ನಾಶವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ.