ಅಗ್ನಿಪುರಾಣಮ್

ದಿವ್ಯಾನ್ತರೀಕ್ಷಭೂಮಿಷ್ಠಾಃ ಸನ್ತ್ವಾಯುರ್ದಾಃ ಸುರಾಶ್ಚ ತೇ । ದೇವಸಿದ್ಧಿಂ ಪ್ರಪ್ನುಹಿ ತ್ವಂ ದೇವಯಾತ್ರಾಸ್ತು ಸಾ ತವ ।। ೨೩೬.

ಸ್ವರ್ಗ, ಆಕಾಶ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ದೇವತೆಗಳು ನಿನಗೆ ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯವನ್ನು ಕೊಡಲಿ; ನೀನು ದೈವಿಕ ಜಯವನ್ನು ಪಡೆಯಲಿ, ಈ ದೈವಯಾನ ನಿನಗಾಗಿ ಸಫಲವಾಗಲಿ.

ರಕ್ಷನ್ತು ದೇವತಾಃ ಸರ್ವಾ ಇತಿ ಶ್ರುತ್ವಾ ನೃಪೋ ವ್ರಜೇತ್ । ಗೃಹೀತ್ವಾ ಸಶರಞ್ಚಾಪಂ ಧನುರ್ನಾಗೇತಿ ಮನ್ತ್ರತಃ ।। ೨೩೬.

'ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳು ರಕ್ಷಿಸಲಿ' ಎಂಬುದನ್ನು ಕೇಳಿದ ರಾಜನು, ಬಿಲ್ಲು ಮತ್ತು ಅಂಬುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು, 'ನಾಗಬಿಲ್ಲೆ' ಎಂಬ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿ ಮುಂದೆ ಸಾಗಬೇಕು.

ನದ್ವಿಣ್ಣೋರಿತಿ ಜಪ್ತ್ವಾಥ ದದ್ಯಾದ್ರಿಪುಮುಖ ಪದಂ । ದಕ್ಷಿಣಂ ಪದಂ ದ್ವಾತ್ರಿಂಶದ್ದಿಕ್ಷುಂ ಪ್ರಾಚ್ಯಾದಿಷು ಕ್ರಮಾತ್ ।। ೨೩೬.

'ನದ್ವಿನ್ನೋರ್' ಎಂದು ಪಠಿಸಿ, ನಂತರ ಪರ್ವತದ ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಬಲಗಾಲನ್ನು ಇಟ್ಟು, ಪೂರ್ವದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ ಮுப்பತ್ತೆರಡು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಕಾಲು ಇಡಬೇಕು.

ನಾಗಂ ರಥಂ ಹಯಞ್ಚೈವ ಧುರ್ಯಾಂಶ್ಚೈವಾರುಹೇತ್ ಕ್ರಮಾತ್ । ಆರುಹ್ಯ ವಾದ್ಯೈರ್ಗಚ್ಛೇತ ಪೃಷ್ಠತೋ ನಾವಲೋಕಯೇತ್ ।। ೨೩೬.

ನಾಗ, ರಥ, ಕುದುರೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಜಾನುವಾರುಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಏರಬೇಕು; ಏರಿ, ವಾದ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಮುಂದೆ ಹೋಗಬೇಕು, ಹಿಂದಕ್ಕೆ ನೋಡಬಾರದು.

ಕ್ರೋಶಮಾತ್ರಂ ಗತಸ್ತಿಷ್ಠೇತ್ ಪೂಜಯೇದ್ದೇವತಾ ದ್ವಿಜಾನ್ । ಪರದೇಶಂ ವ್ರಜೇತ್ ಪಶ್ಚಾದಾತ್ಮಸೈನ್ಯಂ ಹಿ ಪಾಲಯನ್ ।। ೨೩೬.

ಒಂದು ಕ್ರೋಶ ದೂರ ಹೋಗಿ ನಿಲ್ಲಿ, ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು; ನಂತರ ತನ್ನ ಸೇನೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾ ಪರದೇಶಕ್ಕೆ ಸಾಗಬೇಕು.

ದೇವಾನಾಂ ಪೂಜನಂ ಕುರ್ಯ್ಯಾನ್ನ ಛಿನ್ದ್ಯಾದಾಯಮತ್ರ ತು ।। ೨೩೬.

ಇಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು, ಇದನ್ನು ಯಾವಾಗಲೂ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ ಮಾಡಬಾರದು.

ನಾವಮಾನಯೇತ್ತದ್ದೇಶ್ಯಾನಾಗತ್ಯ ಸ್ವಪುರಂ ಪುನಃ । ಜಯಂ ಪ್ರಾಪ್ಯಾರ್ಚ್ಚಯೇದ್ದೇವಾನ್ ದದ್ಯಾದ್ದಾನಾನಿ ಪಾರ್ಥಿಪಃ ।। ೨೩೬.

ಆ ದೇಶದ ಜನರನ್ನು ಅವಮಾನಿಸಬಾರದು; ತನ್ನ ಊರಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿ ಜಯವನ್ನು ಗಳಿಸಿದ ಮೇಲೆ, ರಾಜನು ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ ದಾನಗಳನ್ನು ನೀಡಬೇಕು.

ದ್ವಿತೀಯೇಽಹನಿ ಸಙ್‌ಗ್ರಾಮೋ ಭವಿಷ್ಯತಿ ಯದಾ ತದಾ । ಸ್ನಾಪಯೇದ್‌ಗಜಮಶ್ವಾದಿ ಯಜೇದ್ದೇವಂ ನೃಸಿಂಹಕಂ ।। ೨೩೬.

ಎರಡನೇ ದಿನ ಯುದ್ಧವಾಗಬೇಕಾದರೆ, ಆನೆ, ಕುದುರೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿಸಿ, ನರಸಿಂಹ ದೇವರನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು.

ಛತ್ರಾದಿರಾಜಲಿಙ್ಗಾನಿ ಶಸ್ತ್ರಾಣಿ ನಿಶಿ ವೈ ಗಣಾನ್ । ಪ್ರಾತರ್ನೃಸಿಂಹಕಂ ಪೂಜ್ಯ ವಾಹನಾದ್ಯಮಶೇಷತಃ ।। ೨೩೬.

ರಾತ್ರಿ, ಛತ್ರಾದಿ ರಾಜಚಿಹ್ನೆಗಳು ಮತ್ತು ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು; ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ನರಸಿಂಹನನ್ನು ಹಾಗೂ ಎಲ್ಲಾ ವಾಹನಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು.

ಪುರೋಧಸಾ ಹುತಂ ಪಶ್ಯೇದ್ವಹ್ನಿಂ ಹುತ್ವಾ ದ್ವಿಜಾನ್ಯದೇತ್। ಗೃಹೀತ್ವಾ ಸಶರಞ್ಚಾಪಂ ಗಜಾದ್ಯಾರುದ್ಯ ವೈ ಬ್ರಜೇತ್ ।। ೨೩೬.

ಪೂಜಾರಿ ಹೋಮವನ್ನು ನೋಡಬೇಕು; ಅಗ್ನಿಗೆ ಹೋಮ ಮಾಡಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಸನ್ಮಾನಿಸಬೇಕು; ಬಿಲ್ಲು ಮತ್ತು ಅಂಬುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಆನೆ ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಏರಿ ಮುಂದೆ ಹೋಗಬೇಕು.

ದೇಶೇ ತ್ವದೃಶ್ಯಃ ಶತ್ರೂಣಾಂ ಕುರ್ಯ್ಯಾತ್ ಪ್ರಕೃತಿಕಲ್ಪನಾಂ । ಸಂಹತಾನ್ ಯೋಧಯೇದಲ್ಪಾನ್ ಕಾಮಂ ವಿಸ್ತಾರಯೇದ್‌ಬಹೂನ್ ।। ೨೩೬.

ಶತ್ರುಗಳಿಗೆ ಕಾಣದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸೇನೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು; ಸೇರಿರುವ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಸಂಖ್ಯೆಯವರಿಂದ ಎದುರಿಸಬೇಕು, ಬೇಕಾದಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.

ಸೂಚೀಮುಖಮನೀಕಂ ಸ್ಯಾದಲ್ಪಾನಾಂ ಬಹುಭಿಃ ಸಹ। ವ್ಯೂಹಾಃ ಪ್ರಾಣ್ಯಙ್ಗರೂಪಾಶ್ಚ ದ್ರವ್ಯರೂಪಾಶ್ಚ ಕೀರ್ತ್ತಿತಾಃ ।। ೨೩೬.

ಸ್ವಲ್ಪ ಸಂಖ್ಯೆಯವರು ಹೆಚ್ಚಿನವರ ಜೊತೆ ಸೇರಿ ಸೂಚಿಮುಖ ರೂಪದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮಾಡಬಹುದು; ಯುದ್ಧವ್ಯೂಹಗಳು ಪ್ರಾಣಾಂಗಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿಯೂ, ವಸ್ತುಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿಯೂ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಗರುಡೋ ಮಕರವ್ಯೂಹಶ್ಚಕ್ರಃ ಶ್ಯೇನಸ್ತಥೈವ ಚ । ಅರ್ದ್ಧಚನ್ದ್ರಶ್ಚ ವಜ್ರಶ್ಚ ಶಕಟವ್ಯೂಹ ಏವ ಚ ।। ೨೩೬.

ಗರುಡ, ಮಕರ, ಚಕ್ರ, ಶ್ಯೇನ, ಅರ್ಧಚಂದ್ರ, ವಜ್ರ ಮತ್ತು ಶಕಟವ್ಯೂಹಗಳೂ ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಮಣ್ಡಲಃ ಸರ್ವತೋಭದ್ರಃ ಸೂಚೀವ್ಯೂಹಶ್ಚ ತೇ ನರಾಃ । ವ್ಯೂಹಾನಾಮಥ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಪಞ್ಚಧಾ ಸೈನ್ಯಕಲ್ಪನಾ ।। ೨೩೬.

ಮಂಡಲ, ಸರ್ವತೋಭದ್ರ ಮತ್ತು ಸೂಚಿವ್ಯೂಹಗಳು ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಾಗಿವೆ; ಎಲ್ಲ ವ್ಯೂಹಗಳಿಗೂ ಸೇನೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಐದು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ದ್ವೌ ಪಕ್ಷಾವನುಪಕ್ಷೌ ದ್ವಾವವಶ್ಯಂ ಪಞ್ಚಮಂ ಭವೇತ್ । ಏಕೇನ ಯದಿ ವಾ ದ್ವಾಭ್ಯಾಂ ಭಾಗಾಭ್ಯಾಂ ಯುದ್ಧಮಾಚರೇತ್ ।। ೨೩೬.

ಎರಡು ಪಕ್ಕಗಳು, ಎರಡು ಉಪಪಕ್ಕಗಳು ಮತ್ತು ಐದನೇದು ಯಾವಾಗಲೂ ಇರಬೇಕು; ಒಂದು ಅಥವಾ ಎರಡು ವಿಭಾಗಗಳಿಂದ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಬಹುದು.

ಭಾಗತ್ರಯಂ ಸ್ಥಾಪಯೇತ್ತು ತೇಷಾಂ ರಕ್ಷಾರ್ಥಮೇವ ಚ । ನ ವ್ಯೂಹಕಲ್ಪನಾ ಕಾರ್ಯ್ಯಾ ರಾಜ್ಞೋ ಭವತಿ ಕರ್ಹಿಂಚಿತ್ ।। ೨೩೬.

ಅವರ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಮೂರು ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು; ರಾಜನು ಸ್ವತಃ ಯುದ್ಧದ ಹಣೆಬದಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸಬಾರದು.

ಮೂಲಚ್ಛೇದೇ ವಿನಾಶಃ ಸ್ಯಾನ್ನ ಯುಧ್ಯೇಚ್ಚ ಸ್ವಯನ್ನೃಪಃ । ಸೈನ್ಯಸ್ಯ ಪಶ್ಚಾತ್ತಿಷ್ಠೇತ್ತು ಕ್ರೋಶಮಾತ್ರೇ ಮಹೀಪತಿಃ ।। ೨೩೬.

ಮೂಲವನ್ನು ಕಡಿದರೆ ನಾಶವಾಗುವುದು ಖಚಿತ; ರಾಜನು ತಾನೇ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಇಳಿಯಬಾರದು, ತನ್ನ ಸೇನೆಯ ಹಿಂದೆ ಒಂದು ಕ್ರೋಶ ದೂರದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಬೇಕು.

ಭಗ್ನಸನ್ಧಾರಣಂ ತತ್ರ ಯೋಧಾನಾಂ ಪರಿಕೀರ್ತ್ತಿತಂ । ಪ್ರಧಾನಭಙ್ಗೇ ಸೈನ್ಯಸ್ಯ ನಾವಸ್ಥಾನಂ ವಿಧೀಯತೇ ।। ೨೩೬.

ಅಲ್ಲಿ ಯೋಧರ ಮುಖ್ಯ ಪಡೆ ಮುರಿಯುವುದನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ; ಸೇನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವು ಮುರಿದರೆ, ಮುಂದೆ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

ನ ಸಂಹತಾನ್ನ ವಿರಲಾನ್ಯೋಧಾನ್ ವ್ಯೂಹೇ ಪ್ರಕಲ್ಪಯೇತ್ । ಆಯುಧಾನಾನ್ತು ಸಮ್ಮರ್ದ್ದೋ ಯಥಾ ನ ಸ್ಯಾತ್ ಪರಸ್ಪರಂ ।। ೨೩೬.

ಯೋಧರನ್ನು ತುಂಬಾ ಹತ್ತಿರವೂ ಅಲ್ಲ, ತುಂಬಾ ದೂರವೂ ಅಲ್ಲದೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಹಣೆಬದಿಯಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕು; ಅವರ ಆಯುಧಗಳು ಪರಸ್ಪರ ತಾಕಿಕೊಳ್ಳದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.

ಭೇತ್ತುಕಾಮಃ ಪರನೀಕಂ ಸಂಹತೈರೇವ ಭೇದಯೇತ್ । ಭೇದರಕ್ಷ್ಯಾಃ ಪರೇಣಾಪಿ ಕರ್ತ್ತವ್ಯಾಃ ಸಂಹತಾಸ್ತಥಾ ।। ೨೩೬.

ವೈರಿ ಸೇನೆಯನ್ನು ಮುರಿಯಲು ಇಚ್ಛಿಸುವವನು, ಹತ್ತಿರಹತ್ತಿರ ಇರುವ ಪಡೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಮುರಿಯಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ, ವೈರಿ ಕೂಡ ತಮ್ಮ ಹತ್ತಿರದ ಪಡೆಗಳನ್ನು ಮುರಿಯದಂತೆ ಕಾಯಬೇಕು.

ವ್ಯೂಹಂ ಭೇದಾವಹಂ ಕುರ್ಯ್ಯಾತ್ ಪರವ್ಯೂಹೇಷು ಚೇಚ್ಛಯಾ । ಗಜಸ್ಯ ಪಾದರಕ್ಷಾರ್ಥಾಶ್ಚತ್ವಾರಸ್ತು ತಥಾ ದ್ವಿಜ ।। ೨೩೬.

ವೈರಿಯ ಹಣೆಬದಿಯನ್ನು ಬೇಕಾದಾಗ ಮುರಿಯುವಂತಹ ಹಣೆಬದಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸಬೇಕು; ಮತ್ತು, ದ್ವಿಜನೇ, ಆನೆಗೆ ನಾಲ್ಕು ಕಾಲುಗಳ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ನಾಲ್ಕು ರಕ್ಷಕರು ಇರಬೇಕು.

ರಥಸ್ಯ ಚಾಶ್ವಾಶ್ಚತ್ವಾರಃ ಸಮಾಸ್ತಸ್ಯ ಚ ಚರ್ಮ್ಮಿಣಃ । ಧನ್ವಿನಶ್ಚರ್ಮಿಭಿಸ್ತುಲ್ಯಾಃ ಪುರಸ್ತಾಚ್ಚರ್ಮ್ಮಿಣೋ ರಣೇ ।। ೨೩೬.

ರಥಕ್ಕೆ ನಾಲ್ಕು ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಜೂಡಬೇಕು, ಜೊತೆಗೆ ಚರ್ಮದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲಾದ ಯೋಧರೂ ಇರಬೇಕು; ಧನುರ್ಧಾರಿಗಳು ಚರ್ಮಧಾರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿರಬೇಕು, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಚರ್ಮಧಾರಿಗಳನ್ನು ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಇಡಬೇಕು.

ವೃಷ್ಠತೋ ಧನ್ವಿನಃ ಪಶ್ಚಾದ್ಧನ್ವಿನಾನ್ತುರಗಾ ರಥಾಃ । ರಥಾನಾಂ ಕುಞ್ಜರಾಃ ಪಶ್ಚಾದ್ಧಾತವ್ಯಾಃ ಪೃಥಿವೀಕ್ಷಿತಾ ।। ೨೩೬.

ಧನುರ್ಧಾರಿಗಳ ಹಿಂದೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಧನುರ್ಧಾರಿಗಳು, ನಂತರ ಕುದುರೆಗಳು ಮತ್ತು ರಥಗಳು ಇರಬೇಕು; ರಥಗಳ ಹಿಂದೆ ಆನೆಗಳನ್ನು ನೆಡಗಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಭೂಪಾಲನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.

ಪದಾತಿಕುಞ್ಜರಾಶ್ವನಾಂ ಧರ್ಮ್ಮಕಾರ್ಯ್ಯಂ ಪ್ರಯತ್ನತಃ । ಶೂರಾಃ ಪ್ರಮುಖತೋ ದೇಯಾಃ ಸ್ಕನ್ಧಮಾತ್ರಪ್ರದರ್ಶನಂ ।। ೨೩೬.

ಪಾದಾತಿ, ಆನೆಗಳು ಮತ್ತು ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಜೋಡಣೆ ಮಾಡಬೇಕು; ಧೈರ್ಯಶಾಲಿಗಳನ್ನು ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಇಟ್ಟು, ಅವರ ಹೆಗಲನ್ನು ಮಾತ್ರ ಕಾಣುವಂತೆ ಇರಬೇಕು.

ಕರ್ತ್ತವ್ಯಂ ಭೀರುಸಙ್ಘೇನ ಶತ್ರುವಿದ್ರಾವಕಾರಕಂ । ದಾರಯನ್ತಿ ಪುರಸ್ತಾತ್ತು ನ ದೇಯಾ ಭೀರವಃ ಪುರಃ ।। ೨೩೬.

ಶತ್ರು ಸೇನೆ ಭಯದಿಂದ ಓಡುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಹಣೆಬದಿಯನ್ನು ಭಯಪಡುವವರ ಗುಂಪಿನಿಂದ ರೂಪಿಸಬೇಕು; ಭಯಪಡುವವರನ್ನು ಮುಂದೆ ಇಡಬಾರದು.

ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಯನ್ತ್ಯೇವ ರಣೇ ಭೀರೂನ್ ಶೂಗಃ ಪುರಸ್ಥಿತಾಃ । ಪ್ರಾಂಶವಃ ಶುಕನಾಶಾಶ್ಚ ಯೇ ಚಾಜಿಹ್ಮೇಕ್ಷಣಾ೨ ನರಾಃ ।। ೨೩೬.

ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುವ ಧೈರ್ಯಶಾಲಿಗಳು ಭಯಪಡುವವರನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತಾರೆ; ಎತ್ತರವಾದವರು, ವಿಶಾಲ ಹೆಗಲಿರುವವರು ಮತ್ತು ನೇರವಾಗಿ ನೋಡುವವರು ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಇರಬೇಕು.

ಸಂಹತಭ್ರಯುಗಾಶ್ಚೈವ ಕ್ರೋಧನಾಃ ಕಲಹಪ್ರಿಯಾಃ । ನಿತ್ಯಹೃಷ್ಟಾಃ ಪ್ರಹೃಷ್ಟಾಶ್ಚ ಶೂರಾ ಜ್ಞೇಯಾಶ್ಯ ಕಾಮಿನಃ ।। ೨೩೬.

ಹತ್ತಿರಹತ್ತಿರ ಇರುವವರು, ಬೇಗ ಕೋಪಗೊಳ್ಳುವವರು, ಜಗಳ ಪ್ರಿಯರು, ಸದಾ ಸಂತೋಷದಿಂದಿರುವವರು ಮತ್ತು ಧೈರ್ಯಶಾಲಿಗಳು—ಇವರನ್ನು ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಆಸಕ್ತಿ ಇರುವವರೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಪ್ರಪ್ತಿಯುದ್ಧಂ ಗಜಾನಾಞ್ಚ ತೋಯದಾನಾದಿಕಶ್ಚ ಯತ್ ।। ೨೩೬.

ಆನೆಗಳ ಯುದ್ಧವಿಧಾನ, ನೀರು ಒದಗಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಇತರ ಅಗತ್ಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಆಯುಧಾನಯನಂ ಚೈವ ಪತ್ತಿಕರ್ಮ್ಮಂ ವಿಧೀಯತೇ । ರಿಪೂಣಾಂ ಭೇತ್ತುಕಾಮಾನಾಂ ಸ್ವಸೈನ್ಯಸ್ಯ ತು ರಕ್ಷಣಂ ।। ೨೩೬.

ಆಯುಧಗಳ ಚಲನವಲನ ಮತ್ತು ಪಾದಾತಿಯ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ; ಶತ್ರು ಸೇನೆಯನ್ನು ಮುರಿಯಲು ಇಚ್ಛಿಸುವವರಿಗೂ, ತನ್ನ ಸೇನೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವವರಿಗೂ ಇದು ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ.