ಅಗ್ನಿಪುರಾಣಮ್

ತ್ರಿವಿಧಾ ರಿಪವೋ ಜ್ಞೇಯಾಃ ಕುಲ್ಯಾನನ್ತರಕೃತ್ರಿಮಾಃ । ಪೂರ್ವಪೂರ್ವೋ ಗುರುಸ್ತೇಷಾಂ ದುಶ್ಚಿಕಿತ್ಸ್ಯತಮೋ ಮತಃ ।। ೨೩೩.

ಮೂರು ವಿಧದ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು: ಕುಲದಿಂದ, ಸಮೀಪದವರು ಮತ್ತು ಕೃತಕ ಶತ್ರುಗಳು. ಇವರಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯವನು ಅತ್ಯಂತ ಕಷ್ಟವಾದವನು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಅನನ್ತರೋಽಪಿ ಯಃ ಶತ್ರುಃ ಸೋಽಪಿ ಮೇ ಕೃತ್ರಿಮೋ ಮತಃ । ಪಾರ್ಷ್ಣಿಗ್ರಾಹೋ ಭವೇಚ್ಛತ್ರೋಮಿತ್ರಾಣಿ ರಿಪವಸ್ತಥಾ ।। ೨೩೩.

ಸಮೀಪದ ಶತ್ರುವೂ ನನಗೆ ಕೃತಕನೆಂದು ತೋರುತ್ತದೆ. ಪಾರ್ಶ್ವದಿಂದ ಹಿಡಿಯುವವನು ಶತ್ರು, ಹಾಗೆಯೇ ಶತ್ರುವಿನ ಮಿತ್ರರೂ ಕೂಡ ಶತ್ರುಗಳೇ.

ಪಾರ್ಷ್ಣಿಗ್ರಾಹಮುಪಾಯೈಶ್ಚ ಶಾಮಯೇಚ್ಚ ತಥಾ ಸ್ವಕಂ । ಮಿತ್ರೇಣ ಶತ್ರೋರುಚ್ಛೇದಂ ಪ್ರಶಂಸನ್ತಿ ಪುರಾತನಾಃ ।। ೨೩೩.

ಪಾರ್ಶ್ವದಿಂದ ಹಿಡಿಯುವ ಶತ್ರುವನ್ನೂ ತನ್ನವರನ್ನೂ ಉಪಾಯಗಳಿಂದ ಶಮನಗೊಳಿಸಬೇಕು. ಮಿತ್ರನ ಮೂಲಕ ಶತ್ರುವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವುದನ್ನು ಪುರಾತನರು ಪ್ರಶಂಸಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಮಿತ್ರಞ್ಚ ಶತ್ರುತಾಮೇತಿ ಸಾಮನ್ತತ್ವಾದನನ್ತರಂ । ಶತ್ರುಂ ಜಿಗೀಷುರುಚ್ಛಿನ್ದ್ಯಾತ್೪ ಸ್ವಯಂ ಶಕ್ನೋತಿ ಚೇದ್ಯದಿ ।। ೨೩೩.

ಮಿತ್ರನು ಹತ್ತಿರವಾಗಿದಾಗ ಶತ್ರುವಾಗಿ ಬದಲಾಗಬಹುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಶತ್ರುವನ್ನು ಜಯಿಸಬೇಕೆಂದು ಬಯಸುವವನು, ತನ್ನಿಂದ ಸಾಧ್ಯವಾದರೆ, ಅವನೊಡನೆ ಇರುವ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಕಡಿದುಹಾಕಬೇಕು.

ಪ್ರತಾಪವೃದ್ಧೌ ತೇನಾಪಿ ನಾಮಿತ್ರಾಜ್ಜಾಯತೇ ಭಯಂ । ಯಥಾಸ್ಯ ನೋದ್ವಿಜೇಲ್ಲೋಕೋ ವಿಶ್ವಾಸಶ್ಚ ಯಥಾ ಭವೇತ್ ।। ೨೩೩.

ಅವನ ಶಕ್ತಿಯು ಹೆಚ್ಚಾದರೂ ಶತ್ರುಗಳಿಂದ ಭಯಪಡುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ; ಜನರು ಅವನ ಬಗ್ಗೆ ಆತಂಕಪಡದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು, ಹಾಗೆಯೇ ವಿಶ್ವಾಸವೂ ಬೆಳೆಸಬೇಕು.

ಪುಷ್ಕರ ಉವಾಚ ಸಾಮಭೇದೌ ಮಯಾ ಪ್ರೋಕ್ತೌ ದಾನದಣ್ಡೌ ತಥೈವ ಚ । ದಣ್ಡಃ ಸ್ವದೇಶೇ ಕಥಿತಃ ಪರದೇಶೇ ವ್ರವೀಮಿ ತೇ ।। ೨೩೪.

ಪುಷ್ಕರನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು: ನಾನು ಸಮ್ಮಿಲನ ಮತ್ತು ವಿಭೇದ, ಹಾಗೆಯೇ ದಾನ ಮತ್ತು ದಂಡವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಸ್ವದೇಶದಲ್ಲಿ ದಂಡ ಹೇಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ; ಈಗ ಪರದೇಶದಲ್ಲಿ ದಂಡ ಹೇಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.

ಪ್ರಕಾಶಶ್ಚಾಪ್ರಕಾಶಶ್ಚ ದ್ವಿವಿಧೋ ದಣ್ಡ ಉಚ್ಯತೇ । ಲುಣ್ಠನಂ ಗ್ರಾಮಘಾತಶ್ಚ ಶಸ್ಯಘಾತೋಽಗ್ನಿದೀಪನಂ ।। ೨೩೪.

ದಂಡವು ಎರಡು ವಿಧವಾಗಿದೆ: ಬಹಿರಂಗ ಮತ್ತು ಗುಪ್ತ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ದೋಚುವುದು, ಹಳ್ಳಿಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವುದು, ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚುವುದು.

ಪ್ರಕಾಶೋಽಥ ವಿಷಂ ವಹ್ನಿರ್ವಿವಿಧೈಃ ಪುರುಷೈರ್ವಧಃ । ದೂಷಣಞ್ಚೈವ ಸಾಧೂನಾಮುದಕಾನಾಞ್ಚ ಚ ದೂಷಣಂ ।। ೨೩೪.

ಬಹಿರಂಗ ದಂಡದಲ್ಲಿ ವಿಷ, ಬೆಂಕಿ, ವಿವಿಧ ಜನರಿಂದ ಕೊಲೆ ಮಾಡಿಸುವುದು, ಸದ್ಗುಣಿಗಳನ್ನೂ ನೀರುಗಳನ್ನೂ ಹಾಳುಮಾಡುವುದು ಸೇರಿವೆ.

ದಣ್ಡಪ್ರಣಯಣಂ ಪ್ರೋಕ್ತಮುಪೇಕ್ಷಾಂ ಶ್ರೃಣು ಭಾರ್ಗವ । ಯದಾ ಮನ್ಯೇತ ನೃಪತೀ ರಣೇ ನ ಮಮ ವಿಗ್ರಹಃ ।। ೨೩೪.

ದಂಡವನ್ನು ಹೇಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸಿದೆ; ಈಗ ಉಪೇಕ್ಷೆ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳು ಭಾರ್ಗವ. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ರಾಜನು 'ನನಗೆ ಯಾವುದೇ ಸಂಘರ್ಷವಿಲ್ಲ' ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದಾಗ ಉಪೇಕ್ಷೆ ಆಗುತ್ತದೆ.

ಅನರ್ಥಾಯಾನುಬನ್ಧಃ ಸ್ಯಾತ್ ಸನ್ಧಿನಾ ಚ ತಥಾ ಭವೇತ್ । ಸಾಮಲಬ್ಧಾಸ್ಪದಞ್ಚಾತ್ರ ದಾನಞ್ಚಾರ್ಥಕ್ಷಯಙ್ಕರಂ ।। ೨೩೪.

ಹಾನಿಯು ಸಂಭವಿಸಿದರೆ ಅದು ಒಪ್ಪಂದದಿಂದಲೂ ಆಗಬಹುದು; ಇಲ್ಲಿ ಸಮ್ಮಿಲನದಿಂದ ದೊರೆತ ಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ದಾನದಿಂದ ಸಂಭವಿಸುವ ಆರ್ಥಿಕ ನಷ್ಟ ಕೂಡ ಸೇರಿವೆ.

ಭೇದದಣ್ಡಾನುಬನ್ಧಃ ಸ್ಯಾತ್ತದೋಪೇಕ್ಷಾಂ ಸಮಾಶ್ರಯೇತ್ । ನ ಚಾಯಂ ಮಮ ಶಕ್ನೋತಿ ಕಿಞ್ಚಿತ್ ಕರ್ತ್ತುಮುಪದ್ರವಂ ।। ೨೩೪.

ವಿಭೇದ ಅಥವಾ ದಂಡದಿಂದ ಹಾನಿಯಾಗುವುದಾದರೆ, ಉಪೇಕ್ಷೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಬೇಕು; ಅವನು ನನಗೆ ಯಾವುದೇ ತೊಂದರೆ ಕೊಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.

ನ ಚಾಹಮಸ್ಯ ಶಕ್ನೋಮಿ ತತ್ರೋಪೇಕ್ಷಾಂ ಸಮಾಶ್ರಯೇತ್ । ಅವಜ್ಞೋಪಹತಸ್ತತ್ರ ರಾಜ್ಞಾ ಕಾರ್ಯ್ಯೋ ರಿಪುರ್ಭುವೇತ್ ।। ೨೩೪.

ನಾನು ಅವನಿಗೆ ಹಾನಿ ಮಾಡಲಾಗದು ಎಂದಾದರೂ, ಉಪೇಕ್ಷೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಬೇಕು. ಶತ್ರುವನ್ನು ಅವಮಾನಿಸಿ ಹಾನಿಪಡಿಸಿದರೆ, ರಾಜನು ಅವನ ವಿರುದ್ಧ ಕ್ರಮವಹಿಸಬೇಕು.

ಮಾಯೋಪಾಯಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಉತ್ಪಾತೈರನೃತೈಶ್ಚರತ್ । ಶತ್ರೋರುದ್ವೇಜನಂ ಶತ್ರೋಃ ಶಿವಿರಸ್ಥಸ್ಯ ಪಕ್ಷಿಣಃ ।। ೨೩೪.

ಮೋಸದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ನಾನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ: ಅಪಶಕುನಗಳು ಮತ್ತು ಸುಳ್ಳು ಸುದ್ದಿಗಳ ಮೂಲಕ ಶತ್ರುವನ್ನು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಶಿಬಿರದಲ್ಲಿರುವವನನ್ನು, ಗೊಂದಲಗೊಳಿಸಬೇಕು.

ಸ್ಥೂಲಸ್ಯ ತಸ್ಯ ಪುಚ್ಛಸ್ಥಾಂ ಕೃತ್ವೋಲ್ಕಾಂ ವಿಪುಲಾಂ ದ್ವಿಜ । ವಿಸೃಜೇಚ್ಚ ತತಶ್ಚೈವಮುಲ್ಕಾಪಾತಂ ಪ್ರದರ್ಶಯೇತ್ ।। ೨೩೪.

ದೊಡ್ಡ ಹಕ್ಕಿಯ ಹಲ್ಲಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಬೆಂಕಿಯ ಕಡ್ಡಿಯನ್ನು ಕಟ್ಟಬೇಕು, ದ್ವಿಜನೇ; ನಂತರ ಅದನ್ನು ಬಿಡಬೇಕು, ಹೀಗಾಗಿ ಬೆಂಕಿಯ ಕಡ್ಡಿಯು ಬಿದ್ದಂತೆ ತೋರಿಸಬೇಕು.

ಏವಮನ್ಯೇ ದರ್ಶನೀಯಾ ಉತ್ಪಾತಾ ಬಹವೋಽಪಿ ಚ । ಉದ್ವೇಜನಂ ತಥಾ ಕುರ್ಯ್ಯಾತ್ ಕುಹಕೈರ್ವಿವಿಧೈರ್ದ್ವಿಷಾಂ ।। ೨೩೪.

ಈ ರೀತಿ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಅಪಶಕುನಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಬಹುದು; ವಿವಿಧ ಮಾಯಾಜಾಲಗಳಿಂದ ಶತ್ರುಗಳಲ್ಲಿ ಗೊಂದಲ ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು.

ಸಾಂವತ್ಸರಾಸ್ತಾಪಸಾಶ್ಚ ನಾಶಂ ಬ್ರೂಯುಃ ಪರಸ್ಯ ಚ । ಜಿಗೀಷುಃ ಪೃಥಿವೀಂ ರಾಜಾ ತೇನ ಚೋದ್ವೇಜಯೇತ್ ಪರಾನ್ ।। ೨೩೪.

ಒಂದು ವರ್ಷದಿಂದ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ತಪಸ್ವಿಗಳು ಶತ್ರುವಿನ ನಾಶವನ್ನು ಘೋಷಿಸಬಹುದು; ಭೂಮಿಯನ್ನು ಜಯಿಸಬೇಕೆಂದು ಬಯಸುವ ರಾಜನು ಇದರಿಂದ ಶತ್ರುಗಳಲ್ಲಿ ಗೊಂದಲ ಉಂಟುಮಾಡಬೇಕು.

ದೇವತಾನಾಂ ಪ್ರಸಾದಶ್ಚ ಕೀರ್ತ್ತನೀಯಃ ಪರಸ್ಯ ತು । ಆಗತನ್ನೋಽಮಿತ್ರಬಲಂ ಪ್ರಹರಧ್ವಮಭೀತವತ್ ।। ೨೩೪.

ದೇವತೆಗಳ ಅನುಗ್ರಹವನ್ನು ತನ್ನ ಪರವಾಗಿ ಘೋಷಿಸಬೇಕು, ಮತ್ತು ಶತ್ರುವಿನ ಬಗ್ಗೆ: 'ಅವರ ಸೇನೆ ಬಂದಿದೆ, ಧೈರ್ಯವಾಗಿ ಹೊಡೆ' ಎಂದು ಹೇಳಬೇಕು.

ಏವಂ ಬ್ರೂಯಾದ್ರಣೇ ಪ್ರಾಪ್ತೇ ಭಗ್ನಾಃ ಸರ್ವೇ ಪರೇ ಇತಿ । ಕ್ಷ್ವೇಡಾಃ ಕಿಲಕಿಲಾಃ ಕಾರ್ಯ್ಯಾ ವಾಚ್ಯಃ ಶತ್ರುರ್ಹತಸ್ತಥಾ ।। ೨೩೪.

ಯುದ್ಧ ಆರಂಭವಾದಾಗ, 'ಇತರ ಎಲ್ಲರೂ ಸೋತಿದ್ದಾರೆ' ಎಂದು ಹೇಳಬೇಕು; ಕೂಗು-ಕಿಲಕಿಲಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು, ಹಾಗೆಯೇ ಶತ್ರು ಸತ್ತಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಬೇಕು.

ದೇವಾಜ್ಞಾವೃಂಹಿತೋ ರಾಜಾ ಸನ್ನದ್ಧಃ ಸಮರಂ ಪ್ರತಿ । ಇನ್ದ್ರಜಾಲಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಇನ್ದ್ರಂ ಕಾಲೇನ ದರ್ಶಯೇತ್ ।। ೨೩೪.

ದೇವತೆಗಳ ಆದೇಶದಿಂದ ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ರಾಜನು ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದಾಗ, ನಾನು ಮಾಯಾಜಾಲವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ; ಸರಿಯಾದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನನ್ನು ತೋರಿಸಬೇಕು.

ಚತುರಙ್ಗಂ ಬಲಂ ರಾಜಾ ಸಹಾಯಯಯಯಯಾರ್ಥಂ ದಿವೌಕಸಾಂ । ಬಲನ್ತು ದರ್ಶಯೇತ್ ಪ್ರಾಪ್ತಂ ರಕ್ತವೃಷ್ಟಿಞ್ಚರೇದ್ರಿಪೌ ।। ೨೩೪.

ರಾಜನು ತನ್ನ ನಾಲ್ಕು ವಿಭಾಗಗಳ ಸೇನೆಯನ್ನು, ಸಹಾಯಕರೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳಿಗಾಗಿ ತೋರಿಸಬೇಕು; ಸೇನೆ ಬಂದಿರುವುದನ್ನು ತೋರಿಸಿ, ಶತ್ರುವಿನ ಮೇಲೆ ರಕ್ತದ ಮಳೆಯನ್ನೂ ಉಂಟುಮಾಡಬೇಕು.

ಛಿನ್ನಾನಿ ರಿಪೂಶೀರ್ಷಾಣಿ ಪ್ರಾಸಾದಾಗ್ರೇಷು ದರ್ಶಯೇತ್ । ಷಾಡ್‌ಗುಣ್ಯಂಸಮ್ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ತದ್ವರೌ ಸನ್ಧಿವಿಗ್ರಹೌ ।। ೨೩೪.

ಶತ್ರುಗಳ ತಲೆಗಳನ್ನು ಅರಮನೆಯ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಬೇಕು; ಈಗ ನಾನು ಷಡ್ಗುಣ್ಯ ನೀತಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಒಪ್ಪಂದ ಮತ್ತು ಸಂಘರ್ಷದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ.

ಸನ್ಧಿಶ್ಚ ವಿಗ್ರಹಶ್ಚೈವ ಯಾನಮಾಸನಮೇವ ಚ । ದ್ವೈಧೀಭಾವಃ ಸಂಶಯಶ್ಚ ಷಡ್‌ಗುಣಾಃ ಪರಿಕೀರ್ತ್ತಿತಾಃ ।। ೨೩೪.

ಸಂಧಿ, ವಿಗ್ರಹ, ಯಾನ, ಆಸನ, ದ್ವೈಧೀಭಾವ ಮತ್ತು ಸಂಶಯ — ಇವು ಆರು ವಿಧದ ನೀತಿಯೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಪಣಬನ್ಧಃ ಸ್ಮೃತಃ ಸನ್ಧಿರಪಕಾರಸ್ತು ವಿಗ್ರಹಃ। ಜಿಗೀಷೋಃ ಶತ್ರುವಿಷಯೇ ಯಾನಂ ಯಾತ್ರಾಽಭಿವೀಯತೇ ।। ೨೩೪.

ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಸಂಧಿ ಎಂದು, ವೈರಾಗ್ಯವನ್ನು ವಿಗ್ರಹ ಎಂದು, ಶತ್ರುವನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವ ಆಸೆಯನ್ನು ಯಾನ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ವಿಗ್ರ್ಹೇಣ ಸ್ವಕೇ ದೇಶೇ ಸ್ಥಿತಿರಾಸನಮುಚ್ಯಂತೇ । ಬಲಾರ್ದ್ಧೇನ ಪ್ರಯಾಣನ್ತು ದ್ವೈಧೀಭಾವಃ ಸ ಉಚ್ಯತೇ ।। ೨೩೪.

ವಿಗ್ರಹದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತನ್ನದೇ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಇರುವುದನ್ನು ಆಸನ ಎಂದು, ಅರ್ಧ ಸೇನೆಯೊಂದಿಗೆ ಹೊರಡುವುದನ್ನು ದ್ವೈಧೀಭಾವ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಉದಾಸೀನೋ ಮಧ್ಯಮೋ ವಾ ಸಂಶ್ರಯಾತ್ಸಂಶ್ರಯಃ ಸ್ಮೃತಃ । ಸಮೇನ ಸನ್ಧಿರನ್ವೇಷ್ಯೋಽಹೀನೇನ ಚ ಬಲೀಯಸಾ ।। ೨೩೪.

ಮಧ್ಯಸ್ಥ ಅಥವಾ ನಿರಪೇಕ್ಷ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಬಳಿ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ಹುಡುಕುವುದನ್ನು ಸಂಶ್ರಯ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಸಮಾನ ಶಕ್ತಿಯವರೊಡನೆ ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಶಕ್ತಿಯವರೊಡನೆ ಸಂಧಿ ಮಾಡಬೇಕು.

ಹೀನೇನ ವಿಗ್ರಹಃ ಕಾರ್ಯಃ ಸ್ವಯಂ ರಾಜ್ಞಾ ಬಲೀಯಸಾ । ತತ್ರಾಪಿ ಶುದ್ಧಪಾರ್ಷ್ಣಿಸ್ತು ಬಲೀಯಾಂಸಂ ಸಮಾಶ್ರಯೇತ್ ।। ೨೩೪.

ಹೀನ ರಾಜನು ಸ್ವತಃ ಬಲಿಷ್ಠನೊಡನೆ ವಿಗ್ರಹ ಮಾಡಬೇಕು; ಆದರೆ ಶುದ್ಧ ಮಿತ್ರನಿದ್ದರೆ, ಅವನು ಬಲಿಷ್ಠನ ಬಳಿ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕು.

ಆಸೀನಃ ಕರ್ಮವಿಚ್ಛೇದಂ ಶಕ್ತಃ ಕರ್ತ್ತು ರಿಪೋರ್ಯದಾ । ಅಶುದ್ಧಪಾರ್ಷ್ಣಿಶ್ಚಾಸೀತ ವಿಗೃಹ್ಯ ವಸುಧಾಧಿಪಃ ।। ೨೩೪.

ರಾಜನು ಆಸನದಲ್ಲೇ ಇದ್ದು ಶತ್ರುವಿನ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ತಡೆಯಲು ಶಕ್ತನಾದಾಗ ಹಾಗೆ ಮಾಡಬೇಕು; ಅಶುದ್ಧ ಮಿತ್ರನಿದ್ದರೆ, ರಾಜನು ವಿಗ್ರಹ ಮಾಡಬೇಕು.

ಅಶುದ್ಧಪಾರ್ಷ್ಣಿರ್ಬಲವಾನ್ ದ್ವೈಧೀಭಾವಂ ಸಮಾಶ್ರಯೇತ್ । ವಲಿನಾ ವಿಗೃಹೀತಸ್ತು೨ ಯೋಽಸನ್ದೇಹೇನ ಪಾರ್ಥಿವಃ ।। ೨೩೪.

ಅಶುದ್ಧ ಮಿತ್ರನಿದ್ದ ಬಲಿಷ್ಠನು ದ್ವೈಧೀಭಾವವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಬೇಕು; ಬಲಿಷ್ಠನು ವಿಗ್ರಹ ಮಾಡಿದರೆ, ರಾಜನು ಸಂಶಯಪಡಬಾರದು.

ಸಂಶ್ರಯಸ್ತೇನ ವಕ್ತವ್ಯೋ ಗುಣಾನಾಮಘಮೋ ಗುಣಃ । ಬಹುಕ್ಷಯವ್ಯಯಾಯಾಸಂ೩ ತೇಷಾಂ ಯಾನಂ ಪ್ರಕೀರ್ತ್ತಿತಂ ।। ೨೩೪.

ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ಹುಡುಕುವುದು ಉತ್ತಮ; ಆರು ನೀತಿಗಳಲ್ಲಿ ಇದುವೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ. ಯಾನವು ಹೆಚ್ಚಿನ ನಷ್ಟ, ವೆಚ್ಚ ಮತ್ತು ಕಷ್ಟವನ್ನು ತರುತ್ತದೆ.