ಅಗ್ನಿಪುರಾಣಮ್

ಶಕುನಾದೌ ಶುಭೇ ಯಾಯಾಜ್ಜಯಾಯ ಹರಿಮಾಸ್ಮರನ್ । ವಕ್ಷ್ಯೇ ಮಣ್ಡಲಚಿನ್ತಾನ್ತೇ ಕರ್ತ್ತವ್ಯಂ ರಾಜರಕ್ಷಣಂ ।। ೨೩೩.

ಶುಭ ಶಕುನಗಳ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಜಯಕ್ಕಾಗಿ ಹರಿಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ಹೊರಡಬೇಕು. ವೃತ್ತಗಳ ಚರ್ಚೆಯ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ರಾಜರಕ್ಷಣೆ ಹೇಗೆ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ನಾನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ.

ಸ್ವಾಮ್ಯಮಾತ್ಯಂ ತಥಾ ದುರ್ಗಂ ಕೋಷೋ ದಣ್ಡಸ್ತಥೈವ ಚ । ಮಿತ್ರಞ್ಜನಪದಶ್ಚೈವ ರಾಜ್ಯಂ ಸಪ್ತಾಙ್ಗಮುಚ್ಯತೇ ।। ೨೩೩.

ಸ್ವಾಮಿ, ಅಮಾತ್ಯ, ಕೋಟೆ, ಖಜಾನೆ, ದಂಡ, ಮಿತ್ರ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತ್ಯ—ಇವುಗಳನ್ನು ರಾಜ್ಯದ ಏಳು ಅಂಗಗಳು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಸಪ್ತಾಙ್ಗಸ್ಯ ತು ರಾಜ್ಯಸ್ಯ ವಿಘ್ನಕರ್ತೄನ್ ವಿನಾಶಯೇತ್। ೩ಮಣ್ಡಲೇಷು ಚ ಸರ್ವೇಷು ವೃದ್ಧಿಃ ಕಾರ್ಯ್ಯಾ ಮಹೀಕ್ಷಿತಾ ।। ೨೩೩.

ಈ ಏಳು ಅಂಗಗಳ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗುವವರನ್ನು ನಿವಾರಿಸಬೇಕು. ಎಲ್ಲಾ ವೃತ್ತಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜನು ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಬೇಕು.

ಆತ್ಮಮಣ್ಡಲಮೇವಾತ್ರ ಪ್ರಥಮಂ ಮಣ್ಡಲಂ ಭವೇತ್ । ಸಾಮನ್ತಾಸ್ತಸ್ಯ ವಿಜ್ಞೇಯಾ ರಿಪವೋ ಮಣ್ಡಲಸ್ಯ ತು ।। ೨೩೩.

ಇಲ್ಲಿ ತನ್ನದೇ ವೃತ್ತವೇ ಮೊದಲನೆಯದು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಅದರ ಪಕ್ಕದ ರಾಜರು ಶತ್ರುಗಳು, ಅವರ ಶತ್ರುಗಳೂ ಕೂಡ ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಉಪೇತಸ್ತು ಸುಹೃಜ್‌ ಜ್ಞೇಯಃ ಶತ್ರುಮಿತ್ರಮತಃ ಪರಂ । ಮಿತ್ರಮಿತ್ರಂ ತತೋ ಜ್ಞೇಯಂ ಮಿತ್ರಮಿತ್ರರಿಪುಸ್ತತಃ ।। ೨೩೩.

ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸೇರುವವನು ಮಿತ್ರನೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ನಂತರ ಶತ್ರುವಿನ ಮಿತ್ರ, ಆಮೇಲೆ ಮಿತ್ರನ ಮಿತ್ರ, ನಂತರ ಮಿತ್ರನ ಮಿತ್ರನ ಶತ್ರು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಏತತ್ಪುರಸ್ತಾತ್ ಕಥಿತಂ ಪಶ್ಚಾದಪಿ ನಿಬೋಧ ಮೇ । ಪಾರ್ಷ್ಣಿಗ್ರಾಹಸ್ತತಃ ಪಶ್ಚಾತ್ತತಸ್ತ್ವಾಕ್ರನ್ದ ಉಚ್ಯತೇ ।। ೨೩೩.

ಇದು ಹಿಂದೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ, ಈಗ ಮತ್ತಷ್ಟು ಕೇಳು: ನಂತರ ಪಾರ್ಶ್ವದಿಂದ ಹಿಡಿಯುವವನು, ಆಮೇಲೆ ಕೂಗು ಎನ್ನುವವನು ಬರುತ್ತಾನೆ.

ಆಸಾರಸ್ತು ತತೋಽನ್ಯಃ ಸ್ಯಾದಾ ಕ್ರನ್ದಾಸಾರ ಉಚ್ಯತೇ । ಜಿಗೀಷೋಃ ಶತ್ರುಯುಕ್ತಸ್ಯ ವಿಮುಕ್ತಸ್ಯ ತಥಾ ದ್ವಿಜ ।। ೨೩೩.

ನಂತರ ಮತ್ತೊಬ್ಬನು ಕೂಗಿನ ಸಾರ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವನು. ಜಯವನ್ನು ಬಯಸುವವನಿಗೆ, ಶತ್ರುವಿನೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿರುವವನಿಗೆ ಅಥವಾ ಬಿಡಿಸಿಕೊಂಡವನಿಗೂ ಇವು ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತವೆ.

ನಾತ್ರಾಪಿ ನಿಶ್ಚಯಃ ಶಕ್ಯೋ ವಕ್ತುಂ ಮನುಜಪುಙ್ಗವ । ನಿಗ್ರಹಾನುಗ್ರಹೇ ಶಕ್ತೋ ಮಧ್ಯಸ್ಥಃ ಪರಿಕೀರ್ತ್ತ್ತಿಃ ।। ೨೩೩.

ಇಲ್ಲಿಯೂ ಖಚಿತವಾಗಿ ಏನು ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೆ. ನಿಯಂತ್ರಣ ಅಥವಾ ಅನುಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯನಾದವನು ಮಧ್ಯಸ್ಥನೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.

ನಿಗ್ರಹಾನುಗ್ರಹೇ ಶಕ್ತಃ ಸರ್ವೇಷಾಮಪಿ ಯೋ ಭವೇತ್ । ಉದಾಸೀನಃ ಸ ಕಥಿತೋ ಬಲವಾನ್ ಪೃಥಿವೀಪತಿಃ ।। ೨೩೩.

ಯಾರು ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ನಿಯಂತ್ರಿಸಬಹುದು ಅಥವಾ ಅನುಗ್ರಹಿಸಬಹುದು ಅವನು ಉದಾಸೀನನೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ, ಅವನೇ ಭೂಮಿಯ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಅಧಿಪತಿ.

ನ ಕಸ್ಯಚಿದ್ರಿಪುರ್ಮ್ಮಿತ್ರಙ್ಕಾರಣಾಚ್ಛತ್ರುಮಿತ್ರಕೇ । ಮಣ್ಡಲಂ ತವ ಸಮ್ಪ್ರೋಕ್ತಮೇತದ್ ದ್ವಾದಶರಾಜಕಂ ।। ೨೩೩.

ಯಾರೂ ಶತ್ರುವಾಗಲಿ, ಮಿತ್ರವಾಗಲಿ ಕೇವಲ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಅಲ್ಲ. ನಿನ್ನ ಈ ವೃತ್ತದಲ್ಲಿ ಹನ್ನೆರಡು ರಾಜರು ಸೇರಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ತ್ರಿವಿಧಾ ರಿಪವೋ ಜ್ಞೇಯಾಃ ಕುಲ್ಯಾನನ್ತರಕೃತ್ರಿಮಾಃ । ಪೂರ್ವಪೂರ್ವೋ ಗುರುಸ್ತೇಷಾಂ ದುಶ್ಚಿಕಿತ್ಸ್ಯತಮೋ ಮತಃ ।। ೨೩೩.

ಮೂರು ವಿಧದ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು: ಕುಲದಿಂದ, ಸಮೀಪದವರು ಮತ್ತು ಕೃತಕ ಶತ್ರುಗಳು. ಇವರಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯವನು ಅತ್ಯಂತ ಕಷ್ಟವಾದವನು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಅನನ್ತರೋಽಪಿ ಯಃ ಶತ್ರುಃ ಸೋಽಪಿ ಮೇ ಕೃತ್ರಿಮೋ ಮತಃ । ಪಾರ್ಷ್ಣಿಗ್ರಾಹೋ ಭವೇಚ್ಛತ್ರೋಮಿತ್ರಾಣಿ ರಿಪವಸ್ತಥಾ ।। ೨೩೩.

ಸಮೀಪದ ಶತ್ರುವೂ ನನಗೆ ಕೃತಕನೆಂದು ತೋರುತ್ತದೆ. ಪಾರ್ಶ್ವದಿಂದ ಹಿಡಿಯುವವನು ಶತ್ರು, ಹಾಗೆಯೇ ಶತ್ರುವಿನ ಮಿತ್ರರೂ ಕೂಡ ಶತ್ರುಗಳೇ.

ಪಾರ್ಷ್ಣಿಗ್ರಾಹಮುಪಾಯೈಶ್ಚ ಶಾಮಯೇಚ್ಚ ತಥಾ ಸ್ವಕಂ । ಮಿತ್ರೇಣ ಶತ್ರೋರುಚ್ಛೇದಂ ಪ್ರಶಂಸನ್ತಿ ಪುರಾತನಾಃ ।। ೨೩೩.

ಪಾರ್ಶ್ವದಿಂದ ಹಿಡಿಯುವ ಶತ್ರುವನ್ನೂ ತನ್ನವರನ್ನೂ ಉಪಾಯಗಳಿಂದ ಶಮನಗೊಳಿಸಬೇಕು. ಮಿತ್ರನ ಮೂಲಕ ಶತ್ರುವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವುದನ್ನು ಪುರಾತನರು ಪ್ರಶಂಸಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಮಿತ್ರಞ್ಚ ಶತ್ರುತಾಮೇತಿ ಸಾಮನ್ತತ್ವಾದನನ್ತರಂ । ಶತ್ರುಂ ಜಿಗೀಷುರುಚ್ಛಿನ್ದ್ಯಾತ್೪ ಸ್ವಯಂ ಶಕ್ನೋತಿ ಚೇದ್ಯದಿ ।। ೨೩೩.

ಮಿತ್ರನು ಹತ್ತಿರವಾಗಿದಾಗ ಶತ್ರುವಾಗಿ ಬದಲಾಗಬಹುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಶತ್ರುವನ್ನು ಜಯಿಸಬೇಕೆಂದು ಬಯಸುವವನು, ತನ್ನಿಂದ ಸಾಧ್ಯವಾದರೆ, ಅವನೊಡನೆ ಇರುವ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಕಡಿದುಹಾಕಬೇಕು.

ಪ್ರತಾಪವೃದ್ಧೌ ತೇನಾಪಿ ನಾಮಿತ್ರಾಜ್ಜಾಯತೇ ಭಯಂ । ಯಥಾಸ್ಯ ನೋದ್ವಿಜೇಲ್ಲೋಕೋ ವಿಶ್ವಾಸಶ್ಚ ಯಥಾ ಭವೇತ್ ।। ೨೩೩.

ಅವನ ಶಕ್ತಿಯು ಹೆಚ್ಚಾದರೂ ಶತ್ರುಗಳಿಂದ ಭಯಪಡುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ; ಜನರು ಅವನ ಬಗ್ಗೆ ಆತಂಕಪಡದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು, ಹಾಗೆಯೇ ವಿಶ್ವಾಸವೂ ಬೆಳೆಸಬೇಕು.

ಪುಷ್ಕರ ಉವಾಚ ಸಾಮಭೇದೌ ಮಯಾ ಪ್ರೋಕ್ತೌ ದಾನದಣ್ಡೌ ತಥೈವ ಚ । ದಣ್ಡಃ ಸ್ವದೇಶೇ ಕಥಿತಃ ಪರದೇಶೇ ವ್ರವೀಮಿ ತೇ ।। ೨೩೪.

ಪುಷ್ಕರನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು: ನಾನು ಸಮ್ಮಿಲನ ಮತ್ತು ವಿಭೇದ, ಹಾಗೆಯೇ ದಾನ ಮತ್ತು ದಂಡವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಸ್ವದೇಶದಲ್ಲಿ ದಂಡ ಹೇಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ; ಈಗ ಪರದೇಶದಲ್ಲಿ ದಂಡ ಹೇಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.

ಪ್ರಕಾಶಶ್ಚಾಪ್ರಕಾಶಶ್ಚ ದ್ವಿವಿಧೋ ದಣ್ಡ ಉಚ್ಯತೇ । ಲುಣ್ಠನಂ ಗ್ರಾಮಘಾತಶ್ಚ ಶಸ್ಯಘಾತೋಽಗ್ನಿದೀಪನಂ ।। ೨೩೪.

ದಂಡವು ಎರಡು ವಿಧವಾಗಿದೆ: ಬಹಿರಂಗ ಮತ್ತು ಗುಪ್ತ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ದೋಚುವುದು, ಹಳ್ಳಿಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವುದು, ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚುವುದು.

ಪ್ರಕಾಶೋಽಥ ವಿಷಂ ವಹ್ನಿರ್ವಿವಿಧೈಃ ಪುರುಷೈರ್ವಧಃ । ದೂಷಣಞ್ಚೈವ ಸಾಧೂನಾಮುದಕಾನಾಞ್ಚ ಚ ದೂಷಣಂ ।। ೨೩೪.

ಬಹಿರಂಗ ದಂಡದಲ್ಲಿ ವಿಷ, ಬೆಂಕಿ, ವಿವಿಧ ಜನರಿಂದ ಕೊಲೆ ಮಾಡಿಸುವುದು, ಸದ್ಗುಣಿಗಳನ್ನೂ ನೀರುಗಳನ್ನೂ ಹಾಳುಮಾಡುವುದು ಸೇರಿವೆ.

ದಣ್ಡಪ್ರಣಯಣಂ ಪ್ರೋಕ್ತಮುಪೇಕ್ಷಾಂ ಶ್ರೃಣು ಭಾರ್ಗವ । ಯದಾ ಮನ್ಯೇತ ನೃಪತೀ ರಣೇ ನ ಮಮ ವಿಗ್ರಹಃ ।। ೨೩೪.

ದಂಡವನ್ನು ಹೇಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸಿದೆ; ಈಗ ಉಪೇಕ್ಷೆ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳು ಭಾರ್ಗವ. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ರಾಜನು 'ನನಗೆ ಯಾವುದೇ ಸಂಘರ್ಷವಿಲ್ಲ' ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದಾಗ ಉಪೇಕ್ಷೆ ಆಗುತ್ತದೆ.

ಅನರ್ಥಾಯಾನುಬನ್ಧಃ ಸ್ಯಾತ್ ಸನ್ಧಿನಾ ಚ ತಥಾ ಭವೇತ್ । ಸಾಮಲಬ್ಧಾಸ್ಪದಞ್ಚಾತ್ರ ದಾನಞ್ಚಾರ್ಥಕ್ಷಯಙ್ಕರಂ ।। ೨೩೪.

ಹಾನಿಯು ಸಂಭವಿಸಿದರೆ ಅದು ಒಪ್ಪಂದದಿಂದಲೂ ಆಗಬಹುದು; ಇಲ್ಲಿ ಸಮ್ಮಿಲನದಿಂದ ದೊರೆತ ಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ದಾನದಿಂದ ಸಂಭವಿಸುವ ಆರ್ಥಿಕ ನಷ್ಟ ಕೂಡ ಸೇರಿವೆ.

ಭೇದದಣ್ಡಾನುಬನ್ಧಃ ಸ್ಯಾತ್ತದೋಪೇಕ್ಷಾಂ ಸಮಾಶ್ರಯೇತ್ । ನ ಚಾಯಂ ಮಮ ಶಕ್ನೋತಿ ಕಿಞ್ಚಿತ್ ಕರ್ತ್ತುಮುಪದ್ರವಂ ।। ೨೩೪.

ವಿಭೇದ ಅಥವಾ ದಂಡದಿಂದ ಹಾನಿಯಾಗುವುದಾದರೆ, ಉಪೇಕ್ಷೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಬೇಕು; ಅವನು ನನಗೆ ಯಾವುದೇ ತೊಂದರೆ ಕೊಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.

ನ ಚಾಹಮಸ್ಯ ಶಕ್ನೋಮಿ ತತ್ರೋಪೇಕ್ಷಾಂ ಸಮಾಶ್ರಯೇತ್ । ಅವಜ್ಞೋಪಹತಸ್ತತ್ರ ರಾಜ್ಞಾ ಕಾರ್ಯ್ಯೋ ರಿಪುರ್ಭುವೇತ್ ।। ೨೩೪.

ನಾನು ಅವನಿಗೆ ಹಾನಿ ಮಾಡಲಾಗದು ಎಂದಾದರೂ, ಉಪೇಕ್ಷೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಬೇಕು. ಶತ್ರುವನ್ನು ಅವಮಾನಿಸಿ ಹಾನಿಪಡಿಸಿದರೆ, ರಾಜನು ಅವನ ವಿರುದ್ಧ ಕ್ರಮವಹಿಸಬೇಕು.

ಮಾಯೋಪಾಯಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಉತ್ಪಾತೈರನೃತೈಶ್ಚರತ್ । ಶತ್ರೋರುದ್ವೇಜನಂ ಶತ್ರೋಃ ಶಿವಿರಸ್ಥಸ್ಯ ಪಕ್ಷಿಣಃ ।। ೨೩೪.

ಮೋಸದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ನಾನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ: ಅಪಶಕುನಗಳು ಮತ್ತು ಸುಳ್ಳು ಸುದ್ದಿಗಳ ಮೂಲಕ ಶತ್ರುವನ್ನು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಶಿಬಿರದಲ್ಲಿರುವವನನ್ನು, ಗೊಂದಲಗೊಳಿಸಬೇಕು.

ಸ್ಥೂಲಸ್ಯ ತಸ್ಯ ಪುಚ್ಛಸ್ಥಾಂ ಕೃತ್ವೋಲ್ಕಾಂ ವಿಪುಲಾಂ ದ್ವಿಜ । ವಿಸೃಜೇಚ್ಚ ತತಶ್ಚೈವಮುಲ್ಕಾಪಾತಂ ಪ್ರದರ್ಶಯೇತ್ ।। ೨೩೪.

ದೊಡ್ಡ ಹಕ್ಕಿಯ ಹಲ್ಲಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಬೆಂಕಿಯ ಕಡ್ಡಿಯನ್ನು ಕಟ್ಟಬೇಕು, ದ್ವಿಜನೇ; ನಂತರ ಅದನ್ನು ಬಿಡಬೇಕು, ಹೀಗಾಗಿ ಬೆಂಕಿಯ ಕಡ್ಡಿಯು ಬಿದ್ದಂತೆ ತೋರಿಸಬೇಕು.

ಏವಮನ್ಯೇ ದರ್ಶನೀಯಾ ಉತ್ಪಾತಾ ಬಹವೋಽಪಿ ಚ । ಉದ್ವೇಜನಂ ತಥಾ ಕುರ್ಯ್ಯಾತ್ ಕುಹಕೈರ್ವಿವಿಧೈರ್ದ್ವಿಷಾಂ ।। ೨೩೪.

ಈ ರೀತಿ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಅಪಶಕುನಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಬಹುದು; ವಿವಿಧ ಮಾಯಾಜಾಲಗಳಿಂದ ಶತ್ರುಗಳಲ್ಲಿ ಗೊಂದಲ ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು.

ಸಾಂವತ್ಸರಾಸ್ತಾಪಸಾಶ್ಚ ನಾಶಂ ಬ್ರೂಯುಃ ಪರಸ್ಯ ಚ । ಜಿಗೀಷುಃ ಪೃಥಿವೀಂ ರಾಜಾ ತೇನ ಚೋದ್ವೇಜಯೇತ್ ಪರಾನ್ ।। ೨೩೪.

ಒಂದು ವರ್ಷದಿಂದ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ತಪಸ್ವಿಗಳು ಶತ್ರುವಿನ ನಾಶವನ್ನು ಘೋಷಿಸಬಹುದು; ಭೂಮಿಯನ್ನು ಜಯಿಸಬೇಕೆಂದು ಬಯಸುವ ರಾಜನು ಇದರಿಂದ ಶತ್ರುಗಳಲ್ಲಿ ಗೊಂದಲ ಉಂಟುಮಾಡಬೇಕು.

ದೇವತಾನಾಂ ಪ್ರಸಾದಶ್ಚ ಕೀರ್ತ್ತನೀಯಃ ಪರಸ್ಯ ತು । ಆಗತನ್ನೋಽಮಿತ್ರಬಲಂ ಪ್ರಹರಧ್ವಮಭೀತವತ್ ।। ೨೩೪.

ದೇವತೆಗಳ ಅನುಗ್ರಹವನ್ನು ತನ್ನ ಪರವಾಗಿ ಘೋಷಿಸಬೇಕು, ಮತ್ತು ಶತ್ರುವಿನ ಬಗ್ಗೆ: 'ಅವರ ಸೇನೆ ಬಂದಿದೆ, ಧೈರ್ಯವಾಗಿ ಹೊಡೆ' ಎಂದು ಹೇಳಬೇಕು.

ಏವಂ ಬ್ರೂಯಾದ್ರಣೇ ಪ್ರಾಪ್ತೇ ಭಗ್ನಾಃ ಸರ್ವೇ ಪರೇ ಇತಿ । ಕ್ಷ್ವೇಡಾಃ ಕಿಲಕಿಲಾಃ ಕಾರ್ಯ್ಯಾ ವಾಚ್ಯಃ ಶತ್ರುರ್ಹತಸ್ತಥಾ ।। ೨೩೪.

ಯುದ್ಧ ಆರಂಭವಾದಾಗ, 'ಇತರ ಎಲ್ಲರೂ ಸೋತಿದ್ದಾರೆ' ಎಂದು ಹೇಳಬೇಕು; ಕೂಗು-ಕಿಲಕಿಲಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು, ಹಾಗೆಯೇ ಶತ್ರು ಸತ್ತಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಬೇಕು.

ದೇವಾಜ್ಞಾವೃಂಹಿತೋ ರಾಜಾ ಸನ್ನದ್ಧಃ ಸಮರಂ ಪ್ರತಿ । ಇನ್ದ್ರಜಾಲಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಇನ್ದ್ರಂ ಕಾಲೇನ ದರ್ಶಯೇತ್ ।। ೨೩೪.

ದೇವತೆಗಳ ಆದೇಶದಿಂದ ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ರಾಜನು ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದಾಗ, ನಾನು ಮಾಯಾಜಾಲವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ; ಸರಿಯಾದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನನ್ನು ತೋರಿಸಬೇಕು.