ಅಗ್ನಿಪುರಾಣಮ್

ಶ್ವೇತಾಃ ಸುಮನಸಃ ಶ್ರೇಷ್ಠಾಃ ಪೂರ್ಣಕುಮ್ಭೋ ಮಹೋತ್ತಮಃ । ಮಾಂಸಂ ಮತ್ಸ್ಯಾ ದೂರಶಬ್ದಾ ವೃದ್ಧ ಏಕಃ ಪಶುಸ್ತ್ವಜಃ ।। ೨೩೦.

ಬಿಳಿ ಹೂವುಗಳು ಉತ್ತಮ, ತುಂಬಿದ ಕಲಶ ಅತ್ಯುತ್ತಮ; ಮಾಂಸ, ಮೀನು, ದೂರದ ಧ್ವನಿ, ಒಬ್ಬ ವೃದ್ಧನು, ಚರ್ಮವಿಲ್ಲದ ಪ್ರಾಣಿ—

ಗಾವಸ್ತುರಙ್ಗಮಾ ನಾಗಾ ದೇವಾಶ್ಚ ಜ್ವಲಿತೋಽನಲಃ । ದೂರ್ವಾರ್ದ್ರಗೋಮಯಂ ವೇಶ್ಯಾ ಸ್ವರ್ಣರೂಪ್ಯಞ್ಚ ರತ್ನಕಂ ।। ೨೩೦.

ಹಸುಗಳು, ಕುದುರೆಗಳು, ಆನೆಗಳು, ದೇವತೆಗಳು, ಹೊತ್ತಿರುವ ಬೆಂಕಿ, ಹಸಿರು ಹುಲ್ಲು, ತಾಜಾ ಗೋಮಯ, ವೇಶ್ಯೆ, ಚಿನ್ನ, ಬೆಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ರತ್ನಗಳು—

ವಚಾಸಿದ್ಧಾರ್ಥಕೌಷಧ್ಯೋ ಮುದ್ರ ಆಯುಧಖಡ್‌ಗಕಂ । ಛತ್ರಂ ಪೀಠಂ ರಾಜಲಿಙ್ಗಂ ಶವಂ ರುದಿತವರ್ಜಿತಂ ।। ೨೩೦.

ಶಬ್ದಗಳು, ಫಲ ನೀಡುವ ಔಷಧಿಗಳು, ಮುುದ್ರೆ, ಆಯುಧಗಳು ಮತ್ತು ಕತ್ತಿ, ಛತ್ರ, ಆಸನ, ರಾಜಚಿಹ್ನೆ, ಅಳಿಯದೆ ಇರುವ ಮೃತದೇಹ—

ಫಲಂ ಘೃತಂ ದಧಿ ಪಯೋ ಅಕ್ಷತಾದರ್ಶಮಾಕ್ಷಿಕಂ । ಶಙ್ಖ ಇಕ್ಷುಃ ಶುಭಂ ವಾಕ್ಪಂ ಭಕ್ತವಾದಿತ್ರಗೀತಕಂ ।। ೨೩೦.

ಹಣ್ಣು, ತುಪ್ಪ, ಮೊಸರು, ಹಾಲು, ಮುರಿಯದ ಅಕ್ಕಿ, ಕನ್ನಡ, ಜೇನು, ಶಂಖ, ಇಕ್ಕಟ್ಟು, ಶುಭವಾದ ಮಾತು, ಅನ್ನ, ವಾದ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಹಾಡು—

ಗಮ್ಭೀರಮೇಘಸ್ತನಿತಂ ತಡಿತ್ತುಷ್ಟಿಶ್ಚ ಮಾನಸೀ । ಏಕತಂ ಸರ್ವಲಿಙ್ಗಾನಿ ಮನಸಸ್ತುಷ್ಟಿರೇಕತಃ ।। ೨೩೦.

ಗಂಭೀರವಾದ ಮೇಘಗಳ ಗುಡುಗು, ಮಿಂಚನ್ನು ನೋಡಿ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಸಂತೋಷವಾಗುವುದು—ಇವು ಎಲ್ಲವೂ ಶುಭ ಸೂಚನೆಗಳು; ಆದರೆ ಮನಸ್ಸಿನ ಸಂತೋಷವೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ.

ಪುಷ್ಕರ ಉವಾಚ ತಿಷ್ಠತೋ ಗಮನೇ ಪ್ರಶ್ನೇ ಪುರುಷಸ್ಯ ಶುಭಾಶುಭಂ । ನಿವೇದಯನ್ತಿ ಶಕುನಾ ದೇಶಸ್ಯ ನಗರಸ್ಯ ಚ ।। ೨೩೧.

ಪುಷ್ಕರನು ಹೇಳಿದನು: ನಿಲ್ಲುವಾಗ, ಹೊರಡುವಾಗ ಅಥವಾ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳುವಾಗ, ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಹಾಗೂ ಊರಿಗೆ ಶುಭ-ಅಶುಭವನ್ನು ಪಕ್ಕಣಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.

ಸರ್ವಃ ಪಾಪಫಲೋ ದೀಪ್ತೋ ನಿರ್ದ್ದಿಷ್ಟೋ ದೈವಚಿನ್ತಕೈಃ । ಶಾನ್ತಃ ಶುಭಫಲಶ್ಚೈವ ದೈವಜ್ಞೈಃ ಸಮುದಾಹೃತಃ ।। ೨೩೧.

ಎಲ್ಲಾ ಹೊತ್ತಿರುವ ಪಕ್ಕಣಗಳು ಪಾಪ ಫಲವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತವೆ ಎಂದು ದೈವಚಿಂತಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಶಾಂತವಾದವುಗಳು ಶುಭ ಫಲವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತವೆ ಎಂದು ಜ್ಯೋತಿಷಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಷಟ್‌ಪ್ರಕಾರಾ ವಿನಿರ್ದಿಷ್ಟಾಃ ಶಕುನಾನಾಞ್ಚ ದೀಪ್ತಯಃ । ವೇಲಾದಿಗ್ದೇಶಕರಣರುತಜಾತಿವಿಭೇದತಃ ।। ೨೩೧.

ಪಕ್ಕಣಗಳಿಗೆ ಆರು ವಿಧದ ಹೊಳಪುಗಳಿವೆ ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ; ಅವು ಕಾಲ, ಸ್ಥಳ, ಕಾರ್ಯ, ಶಬ್ದ ಮತ್ತು ಪ್ರಕಾರದ ಪ್ರಕಾರ ಭೇದವಾಗಿವೆ.

ಪೂರ್ವಾ ಪೂರ್ವಾ ಚ ವಿಜ್ಞೇಯಾ ಸಾ ತೇಷಾಂ ಬಲವತ್ತರಾ । ದಿವಾಚರೋ ರಾತ್ರಿಚರಸ್ತಥಾ ರಾತ್ರೌ ದಿವಾಚರಃ ।। ೨೩೧.

ಪ್ರತಿ ಹಿಂದಿನದು ಮುಂದಿನದಕ್ಕಿಂತ ಬಲಿಷ್ಠ; ಹಗಲು ನಡೆಯುವ ಪಕ್ಕಣ ರಾತ್ರಿ ಕಂಡರೆ ಅಥವಾ ರಾತ್ರಿ ನಡೆಯುವ ಪಕ್ಕಣ ಹಗಲು ಕಂಡರೆ ಅದು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ.

ಕ್ರೂರೇಷು ದೀಪ್ತಾ ವಿಜ್ಞೇಯಾ ಋಕ್ಷಲಗ್ನಗ್ರಹಾದಿಷು । ಧೂಮಿತಾ ಸಾ ತು ವಿಜ್ಞೇಯಾ ಯಾಙ್ಗಮಿಷ್ಯತಿ ಭಾಸ್ಕರಃ ।। ೨೩೧.

ಕ್ರೂರ ರಾಶಿಗಳಲ್ಲಿ, ನಕ್ಷತ್ರ ಅಥವಾ ಗ್ರಹ ಉದಯವಾಗುವಾಗ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಶಕುನು ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಭಾಸ್ಕರನು ಚಲಿಸಲು ಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವಾಗ ಧೂಮದಂತೆ ಕಾಣುವ ಶಕುನು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಯಸ್ಯಾಂ ಸ್ಥಿತಃ ಸಾ ಜ್ವಲಿತಾ ಮುಕ್ತಾ ಚಾಙ್ಗಾರಿಣೀ ಮತಾ । ಏತಾಸ್ತಿಸ್ರಃ ಸ್ಮೃತಾ ದೀಪ್ತಾಃ ಪಞ್ಚ ಶಾನ್ತಾಸ್ತಥಾಪರಾಃ ।। ೨೩೧.

ಯಾವಾಗ ಆ ಶಕುನು ಇದ್ದಾಗ ಅದು ಜ್ವಲಂತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಬಿಡಿಸಿದಾಗ ಅದು ಬೆಂಕಿಯಂತಿದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಮೂರು ಶಕುನುಗಳು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿವೆ ಎಂದು ನೆನಪಿಡುತ್ತಾರೆ, ಇನ್ನೂ ಐದು ಶಾಂತ ಶಕುನುಗಳೂ ಇವೆ.

ದೀಪ್ತಾಯಾನ್ದಿಶಿ ದಿಗ್ದೀಪ್ತಂ ಶಕುನಂ ಪರಿಕೀರ್ತ್ತಿತಂ । ಗ್ರಾಮೇಽರಣ್ಯಾ ವನೇ ಗ್ರಾಮ್ಯಾಸ್ತಥಾ ನಿನ್ದಿತಪಾದಪಃ ।। ೨೩೧.

ಯಾವ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಶಕುನು ಕಾಣುತ್ತದೆಯೋ, ಅದನ್ನು ದಿಕ್ಕಿನ ಶಕುನು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ, ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಂಡರೆ ಅದು ಗೃಹಪಾಲಿ ಶಕುನು, ಹಾಗೆಯೇ ನಿಂದಿತವಾದ ಮರದ ಮೇಲೆ ಕಂಡರೂ ಕೂಡ.

ದೇಶೇ ಚೈವಾಶುಭೇ ಜ್ಞೇಯೋ ದೇಶದೀಪ್ತೋ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮಃ । ಕ್ರಿಯಾದೀಪ್ತೋ ವಿನಿರ್ದ್ದಿಷ್ಟಃ ಸ್ವಜಾತ್ಯನುಚಿತಕ್ರಿಯಃ ।। ೨೩೧.

ಅಶುಭ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕಂಡರೆ, ಆ ಸ್ಥಳದ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಶಕುನು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು, ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠನೇ. ಸ್ವಜಾತಿಗೆ ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲದ ಕಾರ್ಯ ಮಾಡಿದಾಗ, ಆ ಕಾರ್ಯದ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಶಕುನು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ರುತದೀಪ್ತಶ್ಚ ಕಥಿತೋ ಭಿನ್ನಭೈರವನಿಸ್ವನಃ । ಜಾತಿದೀಪ್ತಸ್ತಥಾ ಜ್ಞೇಯಃ ಕೇವಲಂ ಮಾಂಸಭೋಜನಃ ।। ೨೩೧.

ಅಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಭಯಾನಕವಾಗಿ ಕೂಗುವ ಶಬ್ದವನ್ನು ಶಬ್ದದ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಶಕುನು ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಾಂಸಭಕ್ಷಕ ಪ್ರಾಣಿಯನ್ನು ಜಾತಿಯ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಶಕುನು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ದೀಪ್ತಾಚ್ಛಾನ್ತೋ ವಿನಿರ್ದಿಷ್ಟಃ ಸರ್ವೈರ್ಭೇದೈಃ ಪ್ರಯತ್ನತಃ । ಮಿಶ್ರೈರ್ಮಿಶ್ರೋ ವಿನಿರ್ದಿಷ್ಟಸ್ತಸ್ಯ ವಾಚ್ಯಂ ಫಲಾಫಲಂ ।। ೨೩೧.

ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಶಕುನುಗಳಿಂದ ಶಾಂತ ಶಕುನುಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯ ವಿಭಿನ್ನ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಜಾಗರೂಕತೆಯಿಂದ ಗುರುತಿಸಬೇಕು. ಮಿಶ್ರ ಶಕುನುಗಳಿಂದ ಮಿಶ್ರ ಫಲವನ್ನು ತಿಳಿದು, ಅದರ ಶುಭ-ಅಶುಭ ಫಲವನ್ನು ಹೇಳಬೇಕು.

ಗೋಶ್ವೋಷ್ಟ್ರಗರ್ದ್ದಭಶ್ವಾನಃ ಸಾರಿಕಾ ಗೃಹಗೋಧಿಕಾ । ಚಟಕಾ ಭಾಸಕೂರ್ಮಾದ್ಯಾಃ ಕಥಿತಾ ಗ್ರಾಮವಾಸಿನಃ ।। ೨೩೧.

ಹಸು, ಕುದುರೆ, ಒಂಟೆ, ಕತ್ತೆ, ನಾಯಿ, ಸಾರಿಕಾ, ಮನೆಗೋದಿಲಿ, ಚಟಕ, ಭಾಸ, ಆಮೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಹಳ್ಳಿಗಳ ನಿವಾಸಿಗಳು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಮಾರ್ಜಾರಕುಕ್ಕುಟೌ ಗ್ರಾಮ್ಯೌ ತೌ ಚೈವ ವನಗೋಚರೌ । ತಯೋರ್ಭವತಿ ವಿಜ್ಞಾನಂ ನಿತ್ಯಂಕ ವೈ ರೂಪಭೇದತಃ ।। ೨೩೧.

ಮೊಯಿಲು ಮತ್ತು ಕೋಳಿ ಗೃಹಪಾಲಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳು, ಆದರೆ ಅವು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿಯೂ ಸಂಚರಿಸುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳ ಗುರುತು ಯಾವಾಗಲೂ ರೂಪದ ಭೇದದಿಂದ ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಗೋಕರ್ಣಶಿಖಿಚಕ್ರಾಹ್ವಖರಹಾರೀತವಾಯಸಾಃ । ಕುಲಾಹಕುಕ್ಕುಭಶ್ಯೇನಫೇರುಖಞ್ಜನವಾನರಾಃ ।। ೨೩೧.

ಗೋಕರ್ನ, ನವಿಲು, ಚಕ್ರ, ಕತ್ತೆ, ಹಾರಿತ, ಕಾಗೆ, ಕುಲಾಹ, ಕುಕುಭ, ಗಿಡುಗ, ಫೇರುಕ, ಅಂಜನ ಮತ್ತು ಕೋತಿ.

ಶತಘ್ನಚಟಕಶ್ಯಾಮಚಾಸಶ್ಯೇನಕಪಿಞ್ಜಲಾಃ । ತಿತ್ತಿರಿಃ ಶತಪತ್ರಞ್ಚ ಕಪೋತಶ್ಚ ತಥಾ ತ್ರಯಃ ।। ೨೩೧.

ಶತಘ್ನ, ಚಟಕ, ಕಪ್ಪು ಹಕ್ಕಿ, ಕಾಗೆ, ಗಿಡುಗ, ಕಪಿಂಜಲ, ತಿತ್ತಿರಿ, ಶತಪತ್ರ ಮತ್ತು ಮೂರು ವಿಧದ ಪಾರಿವಾಳಗಳು.

ಖಞ್ಜರೀಟಕದಾತ್ಯೂಹಶುಕರಾಜೀವಕುಕ್ಕುಟಾಃ । ಭಾರದ್ವಾಜಶ್ಚ ಸಾರಙ್ಗ ಇತಿ ಜ್ಞೇಯಾ ದಿವಾಚರಾಃ ।। ೨೩೧.

ಖಂಜರೀಟ, ದಾತ್ಯೂಹ, ಕಾಡು ಹಂದಿ, ಜೀವಕೋಳಿ, ಭಾರದ್ವಾಜ, ಸಾರಂಗ — ಇವನ್ನೆಲ್ಲಾ ಹಗಲು ಸಂಚಾರಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ವಾಗುರ್ಯುಲೂಕಶರಭಕ್ರೌಞ್ಚಾಃ ಶಶಕಕಚ್ಛಪಾಃ । ಲೋಮಾಸಿಕಾಃ ಪಿಙ್ಗಲಿಕಾಃ ಕಥಿತಾ ರಾತ್ರಿಗೋಚರಾಃ ।। ೨೩೧.

ವಾಗುರ್ಯು, ಗೂಬೆ, ಶರಭ, ಕ್ರೌಂಚ, ಮೊಲ, ಆಮೆ, ಕೂದಲುಳ್ಳವು, ಪಿಂಗಣಿಯ ಹಕ್ಕಿಗಳು — ಇವನ್ನೆಲ್ಲಾ ರಾತ್ರಿ ಸಂಚಾರಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಹಂಸಾಶ್ಚ ಮೃಗಮಾರ್ಜಾರನಕುಲರ್ಕ್ಷಭುಜಙ್ಗಮಾಃ । ವೃಕ್ಕಾರಿಸಿಂಹವ್ಯಾಘ್ರೋಷ್ಟ್ರಗ್ರಾಮಶೂಕರಮಾನುಷಾಃ ।। ೨೩೧.

ಹಂಸ, ಜಿಂಕೆ, ಮೊಯಿಲು, ನಕುಲಿ, ಕರಡಿ, ಹಾವು, ತೋಳ, ಸಿಂಹ, ಹುಲಿ, ಒಂಟೆ, ಹಳ್ಳಿ ಹಂದಿ ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯರು.

ಶ್ವಾವಿದ್‌ವೃಷಭಗೋಮಾಯುವೃಕಕೋಕಿಲಸಾರಸಾಃ । ತುರಙ್ಗಕೌಪೀನನರಾ ಗೋಧಾ ಹ್ಯುಭಯಚಾರಿಣಃ ।। ೨೩೧.

ಬೇಟೆ ನಾಯಿಗಳು, ಎಮ್ಮೆ, ಗೋಮಾಯು, ತೋಳ, ಕೋಗಿಲೆ, ಸಾರಸ, ಕುದುರೆ, ಕೌಪೀನ ಧಾರಿಗಳು, ಮನೆಗೋದಿಲಿ — ಇವನ್ನೆಲ್ಲಾ ಹಗಲು ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿ ಎರಡೂ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳು.

ಬಲಪ್ರಸ್ಥಾನಯೋಃ ಸರ್ವೇ ಪುರಸ್ತಾತ್ಸಙ್ಘಚಾರಿಣಃ । ಜಥಾವಹಾ ವಿನಿರ್ದಿಷ್ಟಾಃ ಪಶ್ಚಾನ್ನಿಧನಕಾರಿಣಃ ।। ೨೩೧.

ಸೈನ್ಯ ಸಾಗಣೆಯಲ್ಲಿ ಮುಂದೆ ಗುಂಪಾಗಿ ನಡೆಯುವ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ನಾಯಕರು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೊರೆ ಹೊರುವವರು ಹಿಂದುಗಡೆಯಿಂದ ಮರಣವನ್ನು ತರುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಗೃಹಾದ್‌ಗಮ್ಯ ಯದಾ ಚಾಸೋ ವ್ಯಾಹರೇತ್ ಪುರತಃ ಸ್ಥಿತಃ । ನೃಪಾವಮಾನಂ ವದತಿ ವಾಮಃ ಕಲಹಭೋಜನೇ ।। ೨೩೧.

ಮನೆಯಿಂದ ಬಂದು, ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಕಾಗೆ ಕೂಗಿದರೆ, ಅದು ರಾಜನ ಅವಮಾನವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೂಗಿದರೆ ಊಟದಲ್ಲಿ ಜಗಳವಾಗುವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

ಯಾನೇ ತದ್ದರ್ಶನಂ ಶಸ್ತಂ ಸವ್ಯಮಙ್ಗಸ್ಯ ವಾಪ್ಯಥ । ಚೌರೈರ್ಮೋಷಮಥಾಖ್ಯಾತಿ ಮಯೂರೋ ಭಿನ್ನನಿಸ್ವನಃ ।। ೨೩೧.

ಯಾನದಲ್ಲಿ, ಅದು ಎಡ ಅಥವಾ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಂಡರೂ ಶುಭವಾಗುತ್ತದೆ. ನವಿಲು ಅಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಕೂಗಿದರೆ, ಅದು ಕಳ್ಳರಿಂದ ದೋಪಡಿಯಾಗುವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಯಾತಸ್ಯಾಗ್ರತೋ ರಾಮ ಮೃಗಃ ಪ್ರಾಣಹರೋ ಭವೇತ್ । ಋಕ್ಷಾಖುಜಮ್ಬುಕವ್ಯಾಘ್ರಸಿಂಹಮಾರ್ಜಾರಗರ್ದಭಾಃ ।। ೨೩೧.

ಯಾರಾದರೂ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೆ ಹೊರಡುವಾಗ, ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಜಿಂಕೆ ಕಾಣಿಸಿದರೆ ಅದು ಪ್ರಾಣಹಾನಿಯನ್ನು ತರುತ್ತದೆ, ರಾಮಾ. ಹಾಗೆಯೇ ಕರಡಿ, ಕಾಡು ಹಂದಿ, ಗೋಮಾಯು, ಹುಲಿ, ಸಿಂಹ, ಮೊಯಿಲು ಮತ್ತು ಕತ್ತೆ ಕೂಡ.

ಪ್ರತಿಲೋಮಾಸ್ತಥಾ ರಾಮ ಖರಶ್ಚ ವಿಕೃತಸ್ವನಃ ವಾಮಃ ಕಪಿಞ್ಜಲಃ ಶ್ರೇಷ್ಠಸ್ತಥಾ ದಕ್ಷಿಣಸಂಸ್ಥಿತಃ ।। ೨೩೧.

ರಾಮಾ, ಪ್ರತಿಲೋಮ ಪಕ್ಷಿ, ಕಠಿಣ ಧ್ವನಿಯ ಖರ, ಎಡಗಡೆಯ ಕಪಿಂಜಲ, ಹಾಗು ಬಲಗಡೆಯಲ್ಲಿರುವ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪಕ್ಷಿ ಇವುಗಳೂ ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.

ಪೃಷ್ಠತೋ ನಿನ್ದಿತಫಲಸ್ತಿತ್ತಿರಿಸ್ತು ನ ಶಸ್ಯತೇ । ಏಣಾ ವರಾಹಾಃ ಪೃಷತಾ ವಾಮಾ ಭೂತ್ವಾ ತು ದಕ್ಷಿಣಾಃ ।। ೨೩೧.

ಹಿಂದಿನಿಂದ ಕಾಣುವ ತಿತ್ತಿರಿ ಪಕ್ಷಿಯ ಫಲವನ್ನು ನಿಂದಿಸಲಾಗಿದೆ, ಅದು ಶ್ಲಾಘನೀಯವಲ್ಲ; ಆದರೆ ಎಣ, ಕಾಡುಹಂದಿ ಮತ್ತು ಪೃಶತ, ಇವುಗಳು ಮೊದಲು ಎಡಗಡೆಯಿಂದ ಬಂದು ನಂತರ ಬಲಗಡೆಯಿಂದ ಬರುವಾಗ ಶುಭವಾಗಿವೆ.