ಅಗ್ನಿಪುರಾಣಮ್

ಘೃತಂ ಸುಗನ್ಧಿ ಭವತಿ ದುಗ್ಧೈಃ ಕ್ಷಿಪ್ತೈಸ್ತಥಾ ಯವೈಃ । ಭೋಜ್ಯಸ್ಯ ಕಲ್ಪನೈವಂ ಸ್ಯಾದ್‌ಗನ್ಧಮುಕ್ತಿಃ ಪ್ರದರ್ಶ್ಯತೇ ।। ೨೨೪.

ತುಪ್ಪವನ್ನು ಹಾಲು ಮತ್ತು ಜೋಳದೊಂದಿಗೆ ಕಲಿಸಿದರೆ ಸುಗಂಧ ಬರುತ್ತದೆ; ಹೀಗೆ ಆಹಾರವನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದರೆ ಸುಗಂಧ ಹರಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಶೌಚಮಾಚಮನಂ ರಾಮ ತಥೈವ ಚ ವಿರೇಚನಂ । ಭಾವನಾ ಚೈವ ಪಾಕಶ್ಚ ಬೋಧನಂ ಧೂಪನನ್ತಥಾ ।। ೨೨೪.

ರಾಮ, ಶೌಚ, ಆಚಮನ, ಹಾಗೆಯೇ ವिरेಚನ, ಭಾವನೆ, ಪಾಕ, ಎಬ್ಬಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಧೂಪಿಸುವುದೂ ಕೂಡ ಇದೆ.

ವಾಸನಞ್ಚೈವ ನಿರ್ದ್ದಿಷ್ಟಂ ಕರ್ಮ್ಮಾಷ್ಟಕಮಿದಂ ಸ್ಮೃತಂ । ಕಪಿತ್ಥವಿಲ್ವಜಮ್ವಾಮ್ರಕರವೀರಕಪಲ್ಲಬೈಃ ।। ೨೨೪.

ಮತ್ತು ಸುಗಂಧವನ್ನೂ ಕೂಡ ಸೇರಿಸಿ, ಈ ಎಂಟು ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ; ಕಪಿತ್ಥ, ಬಿಲ್ವ, ಮಾವು ಮತ್ತು ಕರವೀರದ ಎಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ.

ಕೃತ್ವೋದಕನ್ತು ಯದ್‌ದ್ರವ್ಯಂ ಶೌವಿತಂ ಶೌಚನನ್ತು ತತ್ । ತೇಷಾಮಭಾವೇ ಶೌಚನ್ತು ಮೃಗದರ್ಪಾಮ್ಭಸಾ ಭವೇತ್ ।। ೨೨೪.

ಯಾವುದೇ ವಸ್ತುವನ್ನು ನೀರಿನಿಂದ ಶುದ್ಧಪಡಿಸಿದರೆ ಅದು ಶುದ್ಧವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಅವು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಜಿಂಕೆಯ ಕಸ್ತೂರಿ ನೀರಿನಿಂದ ಶುದ್ಧತೆ ಸಾಧಿಸಬಹುದು.

ಸರಲಂ ದೇವಕಾಷ್ಠಞ್ಚ೮ ಕರ್ಪೂರಂ ಕಾನ್ತಯಾ ಸಹ । ಬಾಲಃ ಕುನ್ದುರುಕಶ್ಚೈವ ಗುಗ್ಗುಲುಃ ಶ್ರೀನಿವಾಸಕಃ ।। ೨೨೪.

ಸರಳ ಮರ, ದೇವದಾರು, ಕರ್ಪೂರವನ್ನು ಕುಂದದೊಂದಿಗೆ, ಬಾಲ, ಕುಂದರುಕ, ಗುಗ್ಗುಲು ಮತ್ತು ಶ್ರೀನಿವಾಸಕವನ್ನು ಸೇರಿಸಿ.

ಸಹ ಸರ್ಜರಸೇನೈವಂ ಧೂಪದ್ರವ್ಯೈಕವಿಂಶತಿಃ । ಧೂಪದ್ರವ್ಯಗಣಾದಸ್ಮಾದೇಕವಿಂಶಾದ್ಯಥೇಚ್ಛಯಾ ।। ೨೨೪.

ಇವುಗಳನ್ನು ಸರ್ಜಾರಸದೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಸಿದರೆ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ಧೂಪದ ವಸ್ತುಗಳು ಆಗುತ್ತವೆ; ಈ ಧೂಪದ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಯಾವುದನ್ನಾದರೂ ಬಳಸಬಹುದು.

ದ್ವೇ ದ್ವೇ ದ್ರವ್ಯೇ ಸಮಾದಾಯ ಸರ್ಜಭಾಗೈರ್ನ್ನಿಯೋಜಯೇತ್ । ನಖಪಿಣ್ಯಾಕಮಲಯೈಃ ಸಂಯೋಜ್ಯ ಮಧುನಾ ತಥಾ ।। ೨೨೪.

ಪ್ರತಿ ವಸ್ತುವಿನಿಂದ ಎರಡು ಎರಡು ತೆಗೆದು, ಸರ್ಜಾರಸದ ಸಮಾನ ಭಾಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಕಲಿಸಬೇಕು; ನಂತರ ನಖ, ಎಳ್ಳಿನ ಹುರಿದ ಮೆತ್ತಿ ಮತ್ತು ಜೇನನ್ನು ಕೂಡ ಸೇರಿಸಬೇಕು.

ಮಾಸೀಂ ಸುರಾಞ್ಚ ಕುಷ್ಠಞ್ಚ ಸ್ನಾನದ್ರವ್ಯಾಣಿ ನಿರ್ದಿಶೇತ್ ।। ೨೨೪.

ಮಾಸಿ, ಸುರಾ ಮತ್ತು ಕುಷ್ಟವನ್ನು ಸ್ನಾನದ ವಸ್ತುಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಏತೇಭ್ಯಸ್ತು ಸಮಾದಾಯ ದ್ರವ್ಯತ್ರಯಮಥೇಚ್ಛಯಾ । ಮೃಗದರ್ಪಯುತಂ ಸ್ನಾನಂ ಕಾರ್ಯಂ ಕನ್ದರ್ಪವರ್ದ್ಧನಂ ।। ೨೨೪.

ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದಾದರೂ ಮೂರು ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿ, ಜಿಂಕೆಯ ಕಸ್ತೂರಿಯನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಬೇಕು; ಇದು ಪ್ರೇಮವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.

ತ್ವಙ್‌ಮುರಾನಲದೈಸ್ತುಲ್ಯೈರ್ವಾಲಕಾರ್ದ್ಧಸಮಾಯುತೈಃ। ಸ್ನಾನಮುತ್ಪಲಗನ್ಧಿ ಸ್ಯಾತ್ ಸತೈಲಂ ಕುಙ್ಕುಮಾಯತೇ ।। ೨೨೪.

ನೀಲಿ ಕಮಲದ ಸುಗಂಧವಿರುವ ನೀರಿಗೆ ಅರ್ಧ ಪ್ರಮಾಣದ ಜಟಾಮಾಂಸಿ ಮತ್ತು ಕಸ್ತೂರಿಯನ್ನು ಸೇರಿಸಿ, ಎಣ್ಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಅದು ಕುಂಕುಮದ ಪರಿಮಳವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.

ಜಾತೀಪುಷ್ಪಸುಗನ್ಧಿ ಸ್ಯಾತ್ ತಗರಾರ್ದ್ಧೇನ ಯೋಜಿತಂ । ಸದ್ಧ್ಯಾಮಕಂ ಸ್ಯಾದ್ವಕುಲೈಸ್ತುಲ್ಯಗನ್ಧಿ ಮನೋಹರಂ ।। ೨೨೪.

ಅರ್ಧ ಪ್ರಮಾಣದ ತಗರವನ್ನು ಸೇರಿಸಿದರೆ ಅದು ಜಾತಿಪೂಷ್ಪದ ಸುವಾಸನಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ; ವಕುಲ ಹೂವಿನೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಸಿದರೆ ಅದೂ ಹೋಲುವ ಮನಮೋಹಕವಾದ ಪರಿಮಳ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾನ್ತಗರಂ ಚೋಲಂ ತ್ವಚಂ ಚವ್ಯಾಘ್ರನಖಂ ನಖಂ । ಗನಧಪತ್ರಞ್ಚ ವಿನ್ಯಸ್ಯ ಗನ್ಧತೈಲಂ ಭವೇಚ್ಛುಭಂ ।। ೨೨೪.

ಮಂಜಿಷ್ಟೆ, ತಗರ, ಚೋಳ, ದಾಲ್ಚಿನ್ನಿ ಹತ್ತಿಯ ಚಿಪ್ಪು, ವ್ಯಾಘ್ರನಖ, ನಖ ಮತ್ತು ಗಂಧಪತ್ರವನ್ನು ಸೇರಿಸಿದರೆ, ಗಂಧದ ಎಣ್ಣೆ ಶುಭಕರವಾಗುತ್ತದೆ.

ತೈಲಂ ನಿಪೀಡಿತಂ ರಾಮ ತಿಲೈಃ ಪುಷ್ಪಾಧಿವಾಸಿತೈಃ । ವಾಸನಾತ್ ಪುಷ್ಪಸಟ್ಟಶಂ ಗನ್ಧೇನ ತು ಭವೇದ್ ಧ್ರುವಂ ।। ೨೨೪.

ಹೂವುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಎಳ್ಳಿನ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಹೂವಿನ ಪರಿಮಳದಿಂದ ಸುಗಂಧಮಯವಾಗಿಸಿ ಬಳಸಿದರೆ ಅದು ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಪರಿಮಳವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಏಲಾಲವಙ್ಗಕಕ್ಕೋಲಜಾತೀಫಲನಿಶಾಕರಾಃ । ಜಾತೀಪತ್ರಿಕಯಾ ಸಾರ್ದ್ಧಂ ಸ್ವತನ್ತ್ರಾ ಮುಖವಾಸಕಾಃ ।। ೨೨೪.

ಏಲಕ್ಕಿ, ಲವಂಗ, ಕಕ್ಕೋಳ, ಜಾತಿಪಹಳ, ನಿಶಾಕರ ಮತ್ತು ಜಾತಿಪತ್ರಿಯೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಸಿದರೆ, ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಇವುಗಳನ್ನು ಬಾಯಿಗೆ ಸುಗಂಧವಾಗಿಸಲು ಬಳಸಬಹುದು.

ಕರ್ಪೂರಂ ಕುಙ್ಕುಮಂ ಕಾನ್ತಾ ಮೃಗದರ್ಪಂ ಹರೇಣುಕಂ । ಕಕ್ಕೋಲೈಲಾಲವಙ್ಗಞ್ಚ ಜಾತೀ ಕೋಶಕಮೇವ ಚ ।। ೨೨೪.

ಕರ್ಪೂರ, ಕುಂಕುಮ, ಕಸ್ತೂರಿ, ಮೃಗದ ಕಸ್ತೂರಿ, ಹರೇಣುಕ, ಕಕ್ಕೋಳ, ಏಲಕ್ಕಿ, ಲವಂಗ ಮತ್ತು ಜಾತಿಪಹಳ ಹಣ್ಣು ಕೂಡ ಸೇರಿವೆ.

ತ್ವಕ್‌ಪತ್ರಂ ತ್ರುಟಿಮುಸ್ತೌ ಚ ಲತಾಂ ಕಸ್ತೂರಿಕಂ ತಥಾ । ಕಣ್ಟಕಾನಿ ಲವಙ್ಗಸ್ಯ ಫಲಪತ್ರೇ ಚ ಜಾತಿತಃ ।। ೨೨೪.

ದಾಲ್ಚಿನ್ನಿಯ ಎಲೆ, ಮುಸ್ತಾ ಬೇರು, ಲತಾ, ಕಸ್ತೂರಿಕ, ಲವಂಗದ ಮುಳ್ಳುಗಳು ಮತ್ತು ಜಾತಿಯ ಎಲೆ ಹಾಗೂ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಬಹುದು.

ಮುಖೇ ನ್ಯಸ್ತಾಃ ಸುಗನ್ಧಾಸ್ತಾ ಮುಖರೋಗವಿನಾಶನಾಃ ।। ೨೨೪.

ಈ ಸುಗಂಧ ದ್ರವ್ಯಗಳನ್ನು ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟರೆ ಬಾಯಿಯ ಎಲ್ಲಾ ರೋಗಗಳು ಹೋಗಿ ಬಿಡುತ್ತವೆ.

ಪೂಗಂ ಪ್ರಕ್ಷಾಲಿತಂ ಸಮ್ಯಕ್ ಪಞ್ಚಪಲ್ಲವವಾರಿಣಾ । ಶಕ್ತ್ಯಾ ತು ಗುಟಿಕಾದ್ರವ್ಯೈರ್ವಾಸಿತಂ ಮುಖವಾಸಕಂ ।। ೨೨೪.

ಪೂಗವನ್ನು ಐದು ಬಗೆಯ ಎಲೆಗಳ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ತೊಳೆದು, ಗುಳಿಕೆಗಳ ಸುಗಂಧ ದ್ರವ್ಯಗಳಿಂದ ಪರಿಮಳಗೊಳಿಸಿದರೆ ಅದು ಉತ್ತಮ ಬಾಯಿಪರಿಮಳವಾಗುತ್ತದೆ.

ಕಟುಕಂ ದನ್ತಕಾಷ್ಠಞ್ಚ ಗೋಮೂತ್ರೇ ವಾಸಿತಂ ತ್ರ್ಯಹಂ । ಕೃತಞ್ಚ ಪೂಗವದ್ರಾಮ ಮುಖಸೌಗನ್ಧಿಕಾರಕಂ ।। ೨೨೪.

ಕಹಿ ದಂತಕಷ್ಟವನ್ನು ಮೂರು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಹಸುವಿನ ಮೂತ್ರದಲ್ಲಿ ನೆನೆಸಿ, ಪೂಗದಂತೆ ತಯಾರಿಸಿದರೆ ಅದು ಬಾಯಿಗೆ ಸುಗಂಧವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.

ತ್ವಕ್‌ಪಥ್ಯಯೋಃ ಸಮಾವಂಶೌ ಶಶಿಭಾಗಾರ್ದ್ಧಸಂಯುತೌ । ನಾಗವಲ್ಲೀಸಮೋ ಭಾತಿ ಮುಖವಾಸೋ ಮನೋಹರಃ ।। ೨೨೪.

ದಾಲ್ಚಿನ್ನಿ ಮತ್ತು ಪಥ್ಯಾ ಸಮ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ, ಅವುಗಳ ಅರ್ಧ ಭಾಗದ ಶಶಿಭಾಗವನ್ನು ಸೇರಿಸಿ, ನಾಗವಲ್ಲಿಯಷ್ಟಾಗಿ ಮಾಡಿದರೆ ಮನಮೋಹಕವಾದ ಬಾಯಿಪರಿಮಳ ಸಿಗುತ್ತದೆ.

ಏವಂ ಕುರ್ಯ್ಯಾತ್ ಸದಾ ಸ್ತ್ರೀಣಂ ರಕ್ಷಣಂ ಪೃಥಿವೀಪತಿಃ । ನ ಚಾಸಾಂ ವಿಶ್ವಸೇಜ್ಜಾತು ಪುತ್ರಮಾತುರ್ವಿಶೇಷತಃ ।। ೨೨೪.

ಈ ರೀತಿ ರಾಜನು ಹೆಂಗಸರನ್ನು ಯಾವಾಗಲೂ ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು; ಅವರ ಬಗ್ಗೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಗ ಮತ್ತು ತಾಯಿಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ, ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಂಬಿಕೆ ಇಡಬಾರದು.

ಪುಷ್ಕರ ಉವಾಚ ರಾಜಪುತ್ರಸ್ಯ ರಕ್ಷಾ ಚ ಕರ್ತ್ತವ್ಯಾ ಪೃಥಿವೀಕ್ಷಿತಾ । ಧರ್ಮಾರ್ಥ್ಕಾಮಶಾಸ್ತ್ರಾಣಿ ಧನುರ್ವೇದಞ್ಚ ಶಿಕ್ಷಯೇತ್ ।। ೨೨೫.

ಪುಷ್ಕರನು ಹೇಳಿದನು: ರಾಜನು ರಾಜಕುಮಾರನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿ, ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನೂ ಧನುರ್ವೇದವನ್ನೂ ಕಲಿಸಬೇಕು.

ಶಿಲ್ಪಾನಿ ಶಿಕ್ಷಯೇಚ್ಚೈವಮಾಪ್ತೈರ್ಮಿಥ್ಯಾಪ್ರಿಯಂವದೈಃ । ಶರೀರರಕ್ಷಾವ್ಯಾಜೇನ ರಕ್ಷಿಣೋಽಸ್ಯ ನಿಯೋಜಯೇತ್ ।। ೨೨೫.

ಅವನು ನಂಬಿಗಸ್ಥ ಗುರುಗಳಿಂದ ಕಲೆಯನ್ನು ಕಲಿಸಬೇಕು; ಸುಳ್ಳು ಮಾತಾಡುವವರಿಂದ ಅಥವಾ ಮೆಚ್ಚಿಸುವವರಿಂದ ಅಲ್ಲ. ದೇಹದ ರಕ್ಷಣೆ ಎಂಬ ಕಾರಣದಿಂದ ರಕ್ಷಕರನ್ನು ನೇಮಿಸಬೇಕು.

ನ ಚಾಸ್ಯ ಸಙ್ಗೋ ದಾತವ್ಯಃ ಕ್ರುದ್ಧಲುಬ್ಧವಿಮಾನಿತೈಃ । ಅಶಕ್ಯನ್ತು ಗುಣಾಧಾನಂ ಕರ್ತ್ತು ತಂ ಬನ್ಧಯೇತ್ ಸುಖೈಃ ।। ೨೨೫.

ಕೋಪಿ, ಲೋಭಿ, ಅಹಂಕಾರಿಗಳ ಜೊತೆ ಅವನಿಗೆ ಸ್ನೇಹವನ್ನು ಕೊಡಬಾರದು; ಆದರೆ ಗುಣವಂತನಾದರೂ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಬಾರದವನನ್ನು ಸೌಕರ್ಯಗಳಿಂದ ಬಂಧಿಸಬೇಕು.

ಅಧಿಕಾರೇಷು ಸರ್ವೇಷು ವಿನೀತಂ ವಿನಿಯೋಜಯೇತ್ । ಮೃಗಯಾಂ ಪಾನಮಕ್ಷಾಂಶ್ಚ ರಾಜ್ಯನಾಶಂ ಸ್ತ್ಯಜೇನ್ನೃಪಃ ।। ೨೨೫.

ಎಲ್ಲ ಅಧಿಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಸ್ತಿನಿಂದಿರುವವನನ್ನು ನೇಮಿಸಬೇಕು; ರಾಜನು ಮೃಗಯೆ, ಮದ್ಯಪಾನ, ಜುಗಾರಿ ಹಾಗು ರಾಜ್ಯ ನಾಶಮಾಡುವ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು.

ದಿವಾಸ್ವಪ್ನಂ ವೃಥಾಟ್ಯಾಞ್ಚ ವಾಕ್ಪಾರುಷ್ಯಂ ವಿವರ್ಜಯೇತ್ । ನಿನ್ದಾಞ್ಚ ದಣ್ಡಪಾರುಷ್ಯಮರ್ಥದೂಷಣಮುತ್ಸೃಜೇತ್ ।। ೨೨೫.

ಹಗಲು ನಿದ್ರೆ, ವ್ಯರ್ಥ ಸುತ್ತಾಟ, ಕಠಿಣ ಮಾತು, ನಿಂದನೆ, ಕ್ರೂರ ದಂಡನೆ ಮತ್ತು ಹಣದ ದುರುಪಯೋಗವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು.

ಆಕಾರಾಣಾಂ ಸಮುಚ್ಛೇದೋ ದುರ್ಗಾದೀನಾಮಸತ್ಕ್ರಿಯಾ । ಅರ್ಥಾನಾಂ ದೂಷಣಂ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ವಿಪ್ರಕೀರ್ಣತ್ವಮೇವ ಚ ।। ೨೨೫.

ಕೋಟೆಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವುದು, ದುರ್ಗಾದಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸುವುದು, ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಗೊಂದಲ ಉಂಟುಮಾಡುವುದು — ಇವುಗಳೆಲ್ಲವೂ ಐಶ್ವರ್ಯ ನಾಶಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ.

ಅದೇಶಕಾಲೇ ಯದ್ದಾನಮಪಾತ್ರೇ ದಾನಮೇವ ಚ । ಅರ್ಥೇಷು ದೂಷಣಂ ಪ್ರೋಕ್ತಮಸತ್ಕರ್ಮಪ್ರವರ್ತ್ತನಂ ।। ೨೨೫.

ತಪ್ಪು ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ತಪ್ಪು ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕೊಡುವುದು, ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲದವರಿಗೆ ದಾನ ಮಾಡುವುದು, ಸ್ವಾರ್ಥಕ್ಕಾಗಿ ಕೊಡುವುದು — ಇವು ಎಲ್ಲವೂ ಕೆಟ್ಟ ಕಾರ್ಯಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ, ಇವು ಧರ್ಮದ ಮಾರ್ಗದಿಂದ ದೂರ ಮಾಡುತ್ತವೆ.

ಕಾಮಂ ಕ್ರೋಧಂ ಮದಂ ಮಾನಂ ಲೋಭಂ ದರ್ಪಞ್ಚ ವರ್ಜಯೇತ್ । ತತೋ ಭೃತ್ಯಜಯಙ್‌ಕೃತ್ವಾ ಪೌರಜಾನಪದಂ ಜಯೇತ್ ।। ೨೨೫.

ಕಾಮ, ಕ್ರೋಧ, ಮದ, ಅಹಂಕಾರ, ಲೋಭ, ಗರ್ವ — ಇವೆಲ್ಲವನ್ನು ತೊರೆಬೇಕು. ನಂತರ ಭೃತ್ಯರನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು, ನಗರ ಹಾಗೂ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರನ್ನು ಜಯಿಸಬೇಕು.