ಅಗ್ನಿಪುರಾಣಮ್

ಕುರ್ವೀತ ಮಧುನಾ ವಿಪ್ರಶ್ಛನ್ದೋಗದ್ಯ ಕುಶೋದಕೈಃ । ಸಮ್ಪಾತವನ್ತಂ ಕಲಶಂ ತಥಾ ಗತ್ವಾ ಪುರೋಹಿತಃ ।। ೨೧೮.

ವಿಧಿಪ್ರಕಾರ ಪುರೋಹಿತನು ತುಪ್ಪ, ಚಾಂದೋಗ ವೇದಿಯನು ಕುಶದ ನೀರಿನಿಂದ ವಿಧಿಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು; ಪೂರೈಸಿದ ಪಾತ್ರೆಯನ್ನು ಪುರೋಹಿತನು ತಂದು ಕೊಡಬೇಕು.

ವಿಧಾಯ ವಹ್ನಿರಕ್ಷಾನ್ತು ಸದಸ್ಯೇಷು ಯಥಾವಿಧಿ । ರಾಜಶ್ರಿಯಾಭಿಷೇಕೇ ಚ ಯೇ ಮನ್ತ್ರಾಃ ಪರಿಕೀರ್ತ್ತಿತಾಃ ।। ೨೧೮.

ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ಅಗ್ನಿರಕ್ಷಾ ವಿಧಿಯನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಮಾಡಿ, ರಾಜಾಭಿಷೇಕದಲ್ಲಿ ಹೇಳಬೇಕಾದ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಘೋಷಿಸಬೇಕು.

ಶತಚ್ಛಿದ್ರೇಣ ಪಾತ್ರೇಣ ಸೌವರ್ಣೇನಾಭಿಷೇಚಯೇತ್। ಯಾ ಓಷಧೀತ್ಯೋಷಧೀಭೀರಥೇತ್ಯುಕ್ತೇತಿ ಗನ್ಧಕೈಃ ।। ೨೧೮.

ನೂರು ರಂಧ್ರಗಳಿರುವ ಬಂಗಾರದ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ, 'ಯಾ ಔಷಧೀಃ', 'ಔಷಧೀಭ್ಯಃ', 'ರಥೇತ್ಯುಕ್ತ' ಎಂಬ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾ, ಸುಗಂಧದ್ರವ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಬೇಕು.

ಪುಷ್ಪೈಃ ಪುಷ್ಪವತೀತ್ಯೇವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇತಿ ಚ ವೀಜಕೈಃ

ಹೂವುಗಳಿಂದ ಹೂವುಳ್ಳವರಂತೆ, ಬೀಜಗಳಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಹೀಗೆಯೇ ಪೂಜಿಸಬೇಕು.

ರತ್ನೈರಾಶಃ ಶಿಶಾನಶ್ಚ ಯೇ ದೇವಾಶ್ಚ ಕುಶೋದಕೈಃ ।। ೨೧೮.

ರತ್ನಗಳಿಂದ, ಆಶೆಯಿಂದ, ಬೆಳ್ಳಿಯಿಂದ, ದೇವರಿಗೆ ಕುಶಜಲದಿಂದ ಪೂಜಿಸಬೇಕು.

ಯಜುರ್ವೇದ್ಯಯರ್ವ್ವವೇದೀ೮ ಗನ್ಧದ್ವಾರೇತಿ ಸಂಸ್ಪೃಶೇತ್ । ಶಿರಃ ಕಣ್ಠಂ ರೋಚನಯಾ ಸರ್ವತೀರ್ಥೋದಕೈರ್ದ್ವಿಜಾಃ ।। ೨೧೮.

ಯಜುರ್ವೇದ ಮತ್ತು ಅಥರ್ವವೇದದಿಂದ, ಸುಗಂಧದಿಂದ ಸ್ಪರ್ಶಿಸಬೇಕು; ತಲೆ ಮತ್ತು ಕಂಠವನ್ನು ಹಳದಿ ಲೇಪನದಿಂದ, ಎಲ್ಲಾ ಪವಿತ್ರ ತೀರ್ಥಗಳ ನೀರಿನಿಂದ ದ್ವಿಜರಿಗೆ ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಬೇಕು.

ಗೀತವಾದ್ಯಾದಿನೀರ್ಘೋಷೈಶ್ಚಾಮರವ್ಯಜನಾದಿಭಿಃ । ಸರ್ವೌಷಧಿಮಯಂ ಕುಮ್ಭಂ ಧಾರಯೇಯುರ್ನೃಪಾಗ್ರತಃ ।। ೨೧೮.

ಹಾಡು, ವಾದ್ಯಗಳ ಧ್ವನಿಯಿಂದ, ಚಾಮರ, ಅಭಿಮಾನಿ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಂದ, ಎಲ್ಲಾ ಔಷಧಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ ಕುಂಭವನ್ನು ಅರಸನ ಮುಂದೆ ಹೊತ್ತೊಯ್ಯಬೇಕು.

ವ್ಯಾಘ್ರಚರ್ಮ್ಮೋತ್ತರಾಂ ಶಯ್ಯಾಮುಪವಿಷ್ಠಃ ಪುರೋಹಿತಃ । ಮಧುಪರ್ಕ್ಕಾದಿಕಂ ದತ್ತ್ವಾ ಪಟ್ಟಬನ್ಧಂ ಪ್ರಕಾರಯೇತ್ ।। ೨೧೮.

ವ್ಯಾಘ್ರಚರ್ಮದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿರುವ ಪುರೋಹಿತನು, ಮಧುಪರ್ಕಾದಿಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ ನಂತರ, ಪಟ್ಟವನ್ನು ಕಟ್ಟುವ ವಿಧಿಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.

ರಾಜ್ಞೋಮುಕುಟಬನ್ಧಞ್ಚ ಪಞ್ಚಕ್ಷನ್ಮಾತ್ತರಂ ದದೇತ್ । ಧ್ರುವಾದ್ಯೈರಿತಿ ಚ ವಿಶೇದ ವೃಷಜಂ ವೃಷದಂಶಜಂ ।। ೨೧೮.

ರಾಜನ ಮುಕುಟವನ್ನು ಐದು ಅಥವಾ ಆರು ಬಾರಿ ಸುತ್ತಿ ಕಟ್ಟಬೇಕು; ನಂತರ ಧ್ರುವಾದಿ ಇತರ ಚರ್ಮಗಳೊಂದಿಗೆ, ಎತ್ತು ಅಥವಾ ವೃಷದಂಶ ಚರ್ಮವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡು ಪ್ರವೇಶಿಸಬೇಕು.

ದ್ವೀಪಿಜಂ ಸಿಂಹಜಂ ವ್ಯಾಘ್ರಜಾತಞ್ಚರ್ಮ್ಮ ತದಾಸನೇ । ಅಮಾತ್ಯಸಚಿವಾದೀಂಶ್ಚ ಪ್ರತೀಹಾರಃ ಪ್ರದರ್ಶಯೇತ್ ।। ೨೧೮.

ದ್ವೀಪದ ಪ್ರಾಣಿಯ ಚರ್ಮ, ಸಿಂಹ ಅಥವಾ ವ್ಯಾಘ್ರಚರ್ಮವನ್ನು ಆಸನದ ಮೇಲೆ ಹಾಸಬೇಕು; ಪ್ರತಿಹಾರಿ ಅಮಾತ್ಯರು, ಸಚಿವೆ ಮತ್ತು ಇತರರನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಬೇಕು.

ಗೋಜಾಚವಿಗೃಹದಾನಾದ್ಯೈಃ ಸಾಂವತ್ಸರಪುರೋಹಿತೌ । ಪೂಜಯಿತ್ವಾ ದ್ವಿಜಾನ್ ಪ್ರಾರ್ಚ್ಯ ಹ್ಯನ್ಯಭೂಗೋನ್ನಮುಖ್ಯಕೈಃ ।। ೨೧೮.

ಒಂದು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಹಸು, ಮೇಕೆ, ಮನೆ ಇತ್ಯಾದಿ ದಾನಗಳಿಂದ ಪುರೋಹಿತರನ್ನು ಗೌರವಿಸಿ, ದ್ವಿಜರನ್ನು ಭೂಮಿ, ಅನ್ನ ಮತ್ತು ಇತರ ಉತ್ತಮ ದಾನಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸಬೇಕು.

ವಹ್ನಿಂ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೀಕೃತ್ಯ ಗುರುಂ ನತ್ವಾಥ ಪೃಷ್ಠತಃ । ವೃಷಮಾಲಭ್ಯ ಗಾಂ ವತ್ಸಾಂ ಪೂಜಯಿತ್ವಾಶ್ಚ ಮನ್ತ್ರಿತಂ ।। ೨೧೮.

ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿ, ಗುರುಗೆ ವಂದಿಸಿ, ನಂತರ ಹಿಂದುಗಡೆ ಎತ್ತು, ಹಸು ಮತ್ತು ಕರುವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿ, ಮಂತ್ರ ಹೇಳುವವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು.

ಅಶ್ವಮಾರುಹ್ಯ ನಾಗಶ್ಚ ಪೂಜಯೇತ್ತಂ ಸಮಾರುಹೇತ್ । ಪರಿಭ್ರಮೇದ್ರಾಜಮಾರ್ಗೇ ಬಲಯುಕ್ತಃ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಂ ।। ೨೧೮.

ಕುದುರೆ ಮತ್ತು ಆನೆಯ ಮೇಲೆ ಏರಿ, ಅವನನ್ನು ಗೌರವಿಸಿ, ಸೇನೆಯೊಂದಿಗೆ ರಾಜಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಬೇಕು.

ಸಹಾಯಸಮ್ಪತ್ತಿಃ । ಪುಷ್ಕರ ಉವಾಚ ಸೋಽಭಿಷಿಕ್ತಃ ಸಹಾಮಾತ್ಯೋ ಜಯೇಚ್ಛತ್ರೂನ್ನೃಪೋತ್ತಮಃ । ರಾಜ್ಞಾ ಸೇನಾಪತಿಃ ಕಾರ್ಯೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ ಕ್ಷತ್ರಿಯೋಽಥ ವಾ ।। ೨೨೦.

ಪುಷ್ಕರನು ಹೇಳಿದನು: ಅಭಿಷೇಕವಾದ ರಾಜನು ಅಮಾತ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಬೇಕು; ಸೇನಾಧಿಪತಿಯನ್ನು ರಾಜನು ನೇಮಿಸಬೇಕು, ಅವನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಾಗಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ಕ್ಷತ್ರಿಯನಾಗಿರಬಹುದು.

ಕುಲೀನೋ ನೀತಿಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞಃ ಪ್ರತೀಹಾರಶ್ಚ ನೀತಿವಿತ್ । ದೂತಶ್ಚ ಪ್ರಿಯವಾದೀ ಸ್ಯಾದಕ್ಷೀಣೋಽತಿಂಬಲಾನ್ವಿತಃ ।। ೨೨೦.

ಅವನು ಉತ್ತಮ ಕುಲದವನಾಗಿರಬೇಕು, ರಾಜಕೀಯ ಜ್ಞಾನ ಹೊಂದಿರಬೇಕು; ಪ್ರತಿಹಾರಿ ನೀತಿಯಲ್ಲು ನಿಪುಣನಾಗಿರಬೇಕು; ದೂತನು ಸೌಮ್ಯವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವವನಾಗಿರಬೇಕು, ಏನೂ ಕೊರತೆಯಾಗದವನಾಗಿರಬೇಕು, ಅಪಾರ ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳವನಾಗಿರಬೇಕು.

ತಾಮ್ಬೂಲಧಾರೀ ನಾ ಸ್ತ್ರೀ ವಾ ಭಕ್ತಃ ಕ್ಲೇಶಸಹಪ್ರಿಯಃ । ಸಾನ್ಧಿವಿಗ್ರಹಿಕಃ ಕಾರ್ಯ್ಯಃ ಷಾಡ್‌ಗುಣ್ಯಾದಿವಿಶಾರದಃ ।। ೨೨೦.

ತಾಂಬೂಲವನ್ನು ಹೊತ್ತಿರಬೇಕು, ಹೆಂಗಸಾಗಿರಬಾರದು, ಭಕ್ತನಾಗಿರಬೇಕು, ಕಷ್ಟ ಸಹಿಸುವುದನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುವವನಾಗಿರಬೇಕು; ಸಂಧಿ-ವಿಗ್ರಹದ ಕಾರ್ಯದವರು ಷಡ್ಗುಣಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತರಾಗಿರಬೇಕು.

ಖಡ್‌ಗಧಾರೀ ರಕ್ಷಕಃ ಸ್ಯಾತ್ಸಾರಥಿಃ ಸ್ಯಾದ್‌ಬಲಾದಿವಿತ್ । ಸೂದಾಧ್ಯಕ್ಷೋ ಹಿತೋ ವಿಜ್ಞೋ ಮಹಾನಸಗದತೋ ಹಿ ಸಃ ।। ೨೨೦.

ಖಡ್ಗವನ್ನು ಹೊತ್ತಿರುವವನು ರಕ್ಷಕನಾಗಿರಬೇಕು; ಸಾರಥಿ ಸೇನೆಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತರಾಗಿರಬೇಕು; ಅಡುಗೆಮನೆಯ ಅಧೀಕ್ಷಕನು ಹಿತಕರನಾಗಿರಬೇಕು, ಜ್ಞಾನಿಯೂ ಮಹಾನಸದಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತರಾಗಿರಬೇಕು.

ಸಭಾಸದಸ್ತು ಧರ್ಮಜ್ಞಾಃ ಲೇಖಕೋಽಕ್ಷರವಿದ್ಧಿತಃ । ಆಹ್ವಾನಕಾಲವಿಜ್ಞಾಃ ಸ್ಯುರ್ಹಿತಾ ದೌವಾರಿಕಾ ಜನಾಃ ।। ೨೨೦.

ಸಭಾಸದವರು ಧರ್ಮಜ್ಞರಾಗಿರಬೇಕು; ಲೆಕ್ಕಗಾರನು ಅಕ್ಷರಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತರಾಗಿರಬೇಕು; ಆಹ್ವಾನ ಸಮಯವನ್ನು ತಿಳಿದವರು ಹಿತಕರರಾಗಿರಬೇಕು; ದ್ವಾರಪಾಲಕರು ನಂಬಿಗಸ್ತರಾಗಿರಬೇಕು.

ರತ್ನಾದಿಜ್ಞೋ ಧನಾಧ್ಯಜ್ಞಃ ಅನುದ್ವಾರೇ ಹಿತೋ ನರಃ । ಸ್ಯಾದಾಯುರ್ವೇದವಿದ್ವೈದ್ಯೋ ಗಜಾಧ್ಯಕ್ಷೋಽಥ ಹಸ್ತಿವಿತ್ ।। ೨೨೦.

ರತ್ನ ಮತ್ತು ಧನದಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತರಾಗಿರಬೇಕು; ಒಳಗಡೆಯ ದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ಹಿತಕರನಾಗಿರಬೇಕು; ಆಯುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಪಾಂಡಿತ್ಯವಿರುವ ವೈದ್ಯನು, ಗಜಾಧ್ಯಕ್ಷನು ಮತ್ತು ಆನೆಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತರಾಗಿರಬೇಕು.

ಜಿತಶ್ರಮೋ ಗಜಾರೋಹೀ ಹಯಾಧ್ಯಕ್ಷೋ ಹಯಾದಿಬಿತ್ । ದುರ್ಗಾಧ್ಯಕ್ಷೋ ಹಿತೋ ಧೀಮಾನ್ ಸ್ಥಪತಿರ್ವಾಸ್ತುವೇದವಿತ್ ।। ೨೨೦.

ಶ್ರಮವನ್ನು ಜಯಿಸಿದವನಾಗಿರಬೇಕು, ಗಜಾರೋಹಣದಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತನಾಗಿರಬೇಕು; ಅಶ್ವಾಧ್ಯಕ್ಷನು ಮತ್ತು ಕುದುರೆಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತನಾಗಿರಬೇಕು; ಕೋಟೆಯ ಅಧೀಕ್ಷಕನು ಹಿತಕರನಾಗಿರಬೇಕು, ಸ್ಥಪತಿ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತನಾಗಿರಬೇಕು.

ಯನ್ತ್ರಮುಕ್ತೇ ಪಾಣಿಮುಕ್ತೇ ಅಮುಕ್ತೇ ಮುಕ್ತಧಾರಿತೇ । ಅಸ್ತ್ರಾಚಾರ್ಯ್ಯೋ ನಿಯುದ್ಧೇ ಚ ಕುಶಲೋ ನೃಪತೇರ್ಹಿತಃ ।। ೨೨೦.

ಯಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ, ಕೈಯಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ನಿರಾಯುಧ, ಆಯುಧಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತನಾಗಿರಬೇಕು; ಅಸ್ತ್ರಗುರು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನಾಗಿರಬೇಕು ಮತ್ತು ರಾಜನಿಗೆ ಹಿತಕರನಾಗಿರಬೇಕು.

ವೃದ್ಧಶ್ಚಾನ್ತಃಪುರಾಧ್ಯಕ್ಷಃ ಪಞ್ಚಾಶದ್ವಾರ್ಷಿಕಾಃ ಸ್ತ್ರಿಯಃ । ಸಪ್ತತ್ಯವ್ದಾಸ್ತು ಪುರುಷಾಶ್ಚರೇಯುಃ ಸರ್ವಕರ್ಮಸು ।। ೨೨೦.

ಅಂತರಂಗದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕನು ವಯಸ್ಸಾದವನು ಆಗಿರಬೇಕು; ಮಹಿಳೆಯರು ಐವತ್ತೆರಡು ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನವರಾಗಿರಬೇಕು; ಪುರುಷರು ಎಪ್ಪತ್ತವರೆಗೂ ಎಲ್ಲ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಬಹುದು.

ಜಾಗ್ರತ್ಸ್ಯಾದಾಯುಧಾಗಾರೇ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ವೃತ್ತಿರ್ವಿಧೀಯತೇ । ಉತ್ತಮಾಧಮಮಧ್ಯಾನಿ ಬುದ್‌ಧ್ವಾ ಕರ್ಮಾಣಿ ಪಾರ್ಥಿವಃ ।। ೨೨೦.

ಯಾರಾದರೂ ಎಚ್ಚರವಾಗಿಯೇ ಆಯುಧಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಇರಬೇಕು; ಅವರ ನಡೆನುಡಿಯನ್ನು ತಿಳಿದು ಅವರ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಹಂಚಬೇಕು; ರಾಜನು ಉತ್ತಮ, ಮಧ್ಯಮ, ಕೆಳಮಟ್ಟದ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಬೇಕು.

ಉತ್ತಮಾಧಮಮಧ್ಯಾನಿ ಪುರುಷಾಣಿ ನಿಯೋಜಯೇತ್ । ಜಯೇಚ್ಛುಃ ಪೃಥಿವೀಂ ರಾಕಜಾ ಸಹಾಯಾನಾನಯೇದ್ಧಿತಾನ್ ।। ೨೨೦.

ಉತ್ತಮ, ಮಧ್ಯಮ, ಕೆಳಮಟ್ಟದ ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ ಪುರುಷರನ್ನು ನೇಮಿಸಬೇಕು; ಭೂಮಿಯನ್ನು ಗೆಲ್ಲಬೇಕೆಂದು ಬಯಸಿದರೆ, ನಿಷ್ಠಾವಂತ ಸ್ನೇಹಿತರನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.

ಧರ್ಮಿಷ್ಠಾನ್ ಧರ್ಮಕಾರ್ಯೇಷು ಶೂರಾನ್ ಸಙ್‌ಗ್ರಾಮಕರ್ಮಸು । ನಿಪುಣಾನರ್ಥಕೃತ್ಯೇಷು೧ ಸರ್ವತ್ರ ಚ ತಥಾ ಶುಚೀನ್ ।। ೨೨೦.

ಧರ್ಮವನ್ನು ಪಾಲಿಸುವವರನ್ನು ಧರ್ಮಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ, ಧೈರ್ಯಶಾಲಿಗಳನ್ನು ಯುದ್ಧಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ, ನಿಪುಣರನ್ನು ಹಣದ ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ, ಶುದ್ಧ ಮನಸ್ಸಿನವರನ್ನು ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೂ ನೇಮಿಸಬೇಕು.

ಸ್ತ್ರೀಷು ಷಣ್ಡಾನ್ನಿಯುಞ್ಜೀತ ತೀಕ್ಷ್ಣಾನ್ ದಾರುಣಕರ್ಮಸು । ಯೋ ಯತ್ರ ವಿದಿತೋ ರಾಜ್ಞಾ ಶುಚಿತ್ವೇನ ತು ತನ್ನರಂ ।। ೨೨೦.

ಮಹಿಳೆಯರ ನಡುವೆ ಷಂಡರನ್ನು ನೇಮಿಸಬೇಕು; ಕ್ರೂರ ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ ಕಠಿಣ ಮನಸ್ಸಿನವರನ್ನು ಹಾಕಬೇಕು; ರಾಜನಿಗೆ ಯಾರು ಶುದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆಂದು ಗೊತ್ತಿದೆಯೋ, ಅವರನ್ನು ಆ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ನೇಮಿಸಬೇಕು.

ಧರ್ಮೇ ಚಾರ್ಥೇ ಚ ಕಾಮೇ ಚ ನಿಯುಞ್ಜೀತಾಧಮೇಽಧಮಾನ್ । ರಾಜಾ ಯಥಾರ್ಹಂ ಕುರ್ಯ್ಯಾಚ್ಚ ಉಪಧಾಭಿಃ ಪರೀಕ್ಷಿತಾನ್ ।। ೨೨೦.

ಧರ್ಮ, ಹಣ ಮತ್ತು ಕಾಮ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಳಮಟ್ಟದವರನ್ನು ಕೆಳಮಟ್ಟದ ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ ನೇಮಿಸಬೇಕು; ರಾಜನು ಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ವರ್ತಿಸಿ, ಅವರನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿ ತಕ್ಕ ಕೆಲಸ ಕೊಡಬೇಕು.

ಸಮನ್ತ್ರ ಚ ಯಥಾನ್ಯಾಯಾತ್ ಕುರ್ಯ್ಯಾದ್ಧಸ್ತಿವನೇಚರಾನ್ । ತತ್ಪದಾನ್ವೇಷಣೇ ಯತ್ತಾನಧ್ಯಕ್ಷಾಂಸ್ತತ್ರ ಕಾರಯೇತ್ ।। ೨೨೦.

ಮಂತ್ರಿಗಳ ಜೊತೆ ನ್ಯಾಯಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ, ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಆನೆಗಳ ಜೊತೆ ಇರುವವರನ್ನು ನೇಮಿಸಬೇಕು; ಅವರ ಚಲನೆಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಲು ಪರಿಶ್ರಮಿಗಳಾದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕರನ್ನು ನೇಮಿಸಬೇಕು.

ಯಸ್ಮಿನ್ ಕರ್ಮಣಿ ಕೌಶಲ್ಯಂ ಯಸ್ಯ ತಸ್ಮಿನ್ ನಿಯೋಜಯೇತ್ । ಪಿತೃಪೈತಾಮ್ಹಾನ್ ಭೃತ್ಯಾನ್ ಸರ್ವಕರ್ಮಸು ಯೋಜಯೇತ್ ।। ೨೨೦.

ಯಾರು ಯಾವ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರಾಗಿದ್ದಾರೋ, ಅವರನ್ನು ಆ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ನೇಮಿಸಬೇಕು; ಪಿತೃಪಾರಂಪರ್ಯದಿಂದ ಬಂದ ಸೇವಕರನ್ನು ಎಲ್ಲ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಬೇಕು.