ಅಗ್ನಿಪುರಾಣಮ್

ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾವರ್ತ್ತಶಿಖಸ್ತಪ್ತಜಾಮ್ಬೂನದಪ್ರಭಃ । ರಥೌಘಮೇಘನಿರ್ಘೋಷೋ ವಿಧೂಮಶ್ಚ ಹುತಾಶನಃ ।। ೨೧೮.

ಅಗ್ನಿಯ ಜ್ವಾಲೆ ಎಡದಿಂದ ಬಲಕ್ಕೆ ತಿರುಗುತ್ತಾ, ಬಿಸಿಯಾದ ಬಂಗಾರದಂತೆ ಹೊಳೆಯಬೇಕು, ರಥದ ಅಥವಾ ಮೇಘದ ಗರ್ಜನೆಯಂತೆ ಶಬ್ದ ಮಾಡಬೇಕು ಮತ್ತು ಹೊಗೆ ಇಲ್ಲದೆ ಉರಿಯಬೇಕು.

ಅನುಲೋಮಃ ಸುಗನ್ಧಶ್ಚ ಸ್ವಸ್ತಿಕಾಕಾರಸನ್ನಿಭಃ । ಪ್ರಸನ್ನಾಚಿರ್ಮ್ಮಹಾಜ್ವಾಲಃ ಸ್ಫುಲಿಙ್ಗರಹಿತೋ ಹಿತಃ ।। ೨೧೮.

ಅಗ್ನಿಯ ಜ್ವಾಲೆ ನೇರವಾಗಿ, ಸುಗಂಧವಾಗಿ, ಸ್ವಸ್ತಿಕದ ಆಕಾರದಂತೆ, ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ, ದೊಡ್ಡದಾಗಿ, ಮಿಂಚುತ್ತಾ, ಚಿಂಚುಗಳಿಲ್ಲದೆ ಶುಭವಾಗಿರಬೇಕು.

ನ ವ್ರಜೇಯುಶ್ಚ ಮಧ್ಯೇನ ಮಾರ್ಜಾರಮೃಗಪಕ್ಷಿಣಃ । ಪರ್ವತಾಗ್ರಮೃದಾ ತಾವನ್ಮೂರ್ದ್ಧಾನಂ ಶೋಧಯೇನ್ನೃಪಃ ।। ೨೧೮.

ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಬೆಕ್ಕು, ಜಿಂಕೆ ಮತ್ತು ಹಕ್ಕಿಗಳು ಹೋಗಬಾರದು. ನಂತರ ಪರ್ವತದ ಶಿಖರದ ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ರಾಜನು ತಲೆಯನ್ನು ಶುದ್ಧಪಡಿಸಬೇಕು.

ವಲ್ಮೀಕಾಗ್ರಮೃದಾ ಕರ್ಣೌ ವದನಂ ಕೇಶವಾಲಯಾತ್ । ಇನ್ದ್ರಾಲಯಮೃದಾ೪ ಗ್ರೀವಾಂ ಹೃದಯನ್ತು ನೃಪಾಜಿರಾತ್ ।। ೨೧೯.

ಪುತ್ತಳಿಯ ಮೇಲಿನ ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಕಿವಿ ಮತ್ತು ಬಾಯಿಯನ್ನು, ಇಂದ್ರನ ಮನೆ ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಕುತ್ತಿಗೆಯನ್ನು, ರಾಜಮಂದಿರದ ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಹೃದಯವನ್ನು ಶುದ್ಧಪಡಿಸಬೇಕು.

ಕರಿದನ್ತೋದ್‌ಧೃತಮೃದಾ ದಕ್ಷಿಣನ್ತು ತಥಾ ಭುಜಂ । ವೃಷಶ್ರೃಙ್ಗೋದ್‌ಧೃತಮೃದಾ ವಾಮಶ್ಚೈವ ತಥಾ ಭುಜಂ ।। ೨೨೦.

ಆನೆ ದಂತದ ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಬಲಗೈಯನ್ನು, ಎಮ್ಮೆ ಕೊಂಬಿನ ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಎಡಗೈಯನ್ನು ಶುದ್ಧಪಡಿಸಬೇಕು.

ವೇಶ್ಯಾದ್ವಾರಮೃದಾ ರಾಜ್ಞಃ ಕಟಿಶೌಚಂ ವಿಧೀಯತೇ । ಯಜ್ಞಸ್ಥಾನಾಥೈವೋರೂ ಗೋಸ್ಥಾನಾಜ್ಜಾನುನೀ ತಥಾ ।। ೨೧೮.

ವೇಶ್ಯೆಯ ಮನೆಯ ಬಾಗಿಲಿನ ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ರಾಜನ কোমರನ್ನು, ಯಜ್ಞಸ್ಥಾನದ ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ತೊಡೆಯನ್ನು, ಹಸುವಿನ ಕೊಟ್ಟಿಗೆಯ ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಮೊಣಕಾಲನ್ನು ಶುದ್ಧಪಡಿಸಬೇಕು.

ಅಶ್ವಸ್ಥಾನಾತ್ತಥಾ ಜಙ್ಘೇ ರಥಚಕ್ರಮೃದಾಙ್‌ಘ್ರಿಕೇ । ಮೂರ್ದ್ಧಾನಂ ಪಞ್ಚಗವ್ಯೇನ ಭದ್ರಾಸನಗತಂ ನೃಪಂ ।। ೨೧೮.

ಕುದುರೆಗೋಶಾಲೆಯ ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಕಾಲು ಕೆಳಭಾಗವನ್ನು, ರಥಚಕ್ರದ ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಪಾದಗಳನ್ನು ಶುದ್ಧಪಡಿಸಬೇಕು. ರಾಜನು ಶುಭಾಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು, ಪಂಚಗವ್ಯದಿಂದ ತಲೆಗೆ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಿಸಬೇಕು.

ಅಭಿಷಿಞ್ಚೇದಮಾತ್ಯಾನಾಂ ಚತುಷ್ಟಯಮಥೋ ಘಟೈಃ । ಪೂರ್ವತೋ ಹೇಮಕುಮ್ಭೇನ ಘೃತಪೂರ್ಣೇನ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ।। ೨೧೮.

ನಾಲ್ಕು ಮಂತ್ರಿಗಳನ್ನು ಪಾತ್ರೆಗಳ ಮೂಲಕ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಬೇಕು: ಪೂರ್ವದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಬಂಗಾರದ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ತುಪ್ಪ ತುಂಬಿ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಬೇಕು.

ರೂಪ್ಯಕುಮ್ಭೇನ ಯಾಮ್ಯೇ ಚ ಕ್ಷೀರಪೂರ್ಣೇನ ಕ್ಷತ್ರಿಯಃ । ದಧ್ನಾ ಚ ತಾಮ್ರಕುಮ್ಭೇನ ವೈಶ್ಯಃ ಪಶ್ಚಿಮಗೇನ ಚ ।। ೨೧೯.

ದಕ್ಷಿಣದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಕ್ಷತ್ರಿಯನಿಗೆ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಲು ತುಂಬಿ, ಪಶ್ಚಿಮದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ವೈಶ್ಯನಿಗೆ ತಾಮ್ರದ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಮೊಸರು ತುಂಬಿ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಬೇಕು.

ಮೃಣ್ಮಯೇನ ಜಲೇನೋದಕ್ ಶೂದ್ರಾಮಾತ್ಯೋಽಭಿಷೇಚಯೇತ್ । ತತೋಽಭಿಷೇಕಂ ನೃಪತೇರ್ಬಹ್ವೃ ಚಪ್ರವರೋ ದ್ವಿಜಃ ।। ೨೧೮.

ಮಣ್ಣಿನ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ನೀರು ಹಾಕಿ ಶೂದ್ರಮಂತ್ರಿಗೆ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಬೇಕು. ನಂತರ ಬಹ್ವೃಚ ವೇದದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ರಾಜನಿಗೆ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಬೇಕು.

ಕುರ್ವೀತ ಮಧುನಾ ವಿಪ್ರಶ್ಛನ್ದೋಗದ್ಯ ಕುಶೋದಕೈಃ । ಸಮ್ಪಾತವನ್ತಂ ಕಲಶಂ ತಥಾ ಗತ್ವಾ ಪುರೋಹಿತಃ ।। ೨೧೮.

ವಿಧಿಪ್ರಕಾರ ಪುರೋಹಿತನು ತುಪ್ಪ, ಚಾಂದೋಗ ವೇದಿಯನು ಕುಶದ ನೀರಿನಿಂದ ವಿಧಿಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು; ಪೂರೈಸಿದ ಪಾತ್ರೆಯನ್ನು ಪುರೋಹಿತನು ತಂದು ಕೊಡಬೇಕು.

ವಿಧಾಯ ವಹ್ನಿರಕ್ಷಾನ್ತು ಸದಸ್ಯೇಷು ಯಥಾವಿಧಿ । ರಾಜಶ್ರಿಯಾಭಿಷೇಕೇ ಚ ಯೇ ಮನ್ತ್ರಾಃ ಪರಿಕೀರ್ತ್ತಿತಾಃ ।। ೨೧೮.

ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ಅಗ್ನಿರಕ್ಷಾ ವಿಧಿಯನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಮಾಡಿ, ರಾಜಾಭಿಷೇಕದಲ್ಲಿ ಹೇಳಬೇಕಾದ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಘೋಷಿಸಬೇಕು.

ಶತಚ್ಛಿದ್ರೇಣ ಪಾತ್ರೇಣ ಸೌವರ್ಣೇನಾಭಿಷೇಚಯೇತ್। ಯಾ ಓಷಧೀತ್ಯೋಷಧೀಭೀರಥೇತ್ಯುಕ್ತೇತಿ ಗನ್ಧಕೈಃ ।। ೨೧೮.

ನೂರು ರಂಧ್ರಗಳಿರುವ ಬಂಗಾರದ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ, 'ಯಾ ಔಷಧೀಃ', 'ಔಷಧೀಭ್ಯಃ', 'ರಥೇತ್ಯುಕ್ತ' ಎಂಬ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾ, ಸುಗಂಧದ್ರವ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಬೇಕು.

ಪುಷ್ಪೈಃ ಪುಷ್ಪವತೀತ್ಯೇವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇತಿ ಚ ವೀಜಕೈಃ

ಹೂವುಗಳಿಂದ ಹೂವುಳ್ಳವರಂತೆ, ಬೀಜಗಳಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಹೀಗೆಯೇ ಪೂಜಿಸಬೇಕು.

ರತ್ನೈರಾಶಃ ಶಿಶಾನಶ್ಚ ಯೇ ದೇವಾಶ್ಚ ಕುಶೋದಕೈಃ ।। ೨೧೮.

ರತ್ನಗಳಿಂದ, ಆಶೆಯಿಂದ, ಬೆಳ್ಳಿಯಿಂದ, ದೇವರಿಗೆ ಕುಶಜಲದಿಂದ ಪೂಜಿಸಬೇಕು.

ಯಜುರ್ವೇದ್ಯಯರ್ವ್ವವೇದೀ೮ ಗನ್ಧದ್ವಾರೇತಿ ಸಂಸ್ಪೃಶೇತ್ । ಶಿರಃ ಕಣ್ಠಂ ರೋಚನಯಾ ಸರ್ವತೀರ್ಥೋದಕೈರ್ದ್ವಿಜಾಃ ।। ೨೧೮.

ಯಜುರ್ವೇದ ಮತ್ತು ಅಥರ್ವವೇದದಿಂದ, ಸುಗಂಧದಿಂದ ಸ್ಪರ್ಶಿಸಬೇಕು; ತಲೆ ಮತ್ತು ಕಂಠವನ್ನು ಹಳದಿ ಲೇಪನದಿಂದ, ಎಲ್ಲಾ ಪವಿತ್ರ ತೀರ್ಥಗಳ ನೀರಿನಿಂದ ದ್ವಿಜರಿಗೆ ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಬೇಕು.

ಗೀತವಾದ್ಯಾದಿನೀರ್ಘೋಷೈಶ್ಚಾಮರವ್ಯಜನಾದಿಭಿಃ । ಸರ್ವೌಷಧಿಮಯಂ ಕುಮ್ಭಂ ಧಾರಯೇಯುರ್ನೃಪಾಗ್ರತಃ ।। ೨೧೮.

ಹಾಡು, ವಾದ್ಯಗಳ ಧ್ವನಿಯಿಂದ, ಚಾಮರ, ಅಭಿಮಾನಿ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಂದ, ಎಲ್ಲಾ ಔಷಧಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ ಕುಂಭವನ್ನು ಅರಸನ ಮುಂದೆ ಹೊತ್ತೊಯ್ಯಬೇಕು.

ವ್ಯಾಘ್ರಚರ್ಮ್ಮೋತ್ತರಾಂ ಶಯ್ಯಾಮುಪವಿಷ್ಠಃ ಪುರೋಹಿತಃ । ಮಧುಪರ್ಕ್ಕಾದಿಕಂ ದತ್ತ್ವಾ ಪಟ್ಟಬನ್ಧಂ ಪ್ರಕಾರಯೇತ್ ।। ೨೧೮.

ವ್ಯಾಘ್ರಚರ್ಮದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿರುವ ಪುರೋಹಿತನು, ಮಧುಪರ್ಕಾದಿಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ ನಂತರ, ಪಟ್ಟವನ್ನು ಕಟ್ಟುವ ವಿಧಿಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.

ರಾಜ್ಞೋಮುಕುಟಬನ್ಧಞ್ಚ ಪಞ್ಚಕ್ಷನ್ಮಾತ್ತರಂ ದದೇತ್ । ಧ್ರುವಾದ್ಯೈರಿತಿ ಚ ವಿಶೇದ ವೃಷಜಂ ವೃಷದಂಶಜಂ ।। ೨೧೮.

ರಾಜನ ಮುಕುಟವನ್ನು ಐದು ಅಥವಾ ಆರು ಬಾರಿ ಸುತ್ತಿ ಕಟ್ಟಬೇಕು; ನಂತರ ಧ್ರುವಾದಿ ಇತರ ಚರ್ಮಗಳೊಂದಿಗೆ, ಎತ್ತು ಅಥವಾ ವೃಷದಂಶ ಚರ್ಮವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡು ಪ್ರವೇಶಿಸಬೇಕು.

ದ್ವೀಪಿಜಂ ಸಿಂಹಜಂ ವ್ಯಾಘ್ರಜಾತಞ್ಚರ್ಮ್ಮ ತದಾಸನೇ । ಅಮಾತ್ಯಸಚಿವಾದೀಂಶ್ಚ ಪ್ರತೀಹಾರಃ ಪ್ರದರ್ಶಯೇತ್ ।। ೨೧೮.

ದ್ವೀಪದ ಪ್ರಾಣಿಯ ಚರ್ಮ, ಸಿಂಹ ಅಥವಾ ವ್ಯಾಘ್ರಚರ್ಮವನ್ನು ಆಸನದ ಮೇಲೆ ಹಾಸಬೇಕು; ಪ್ರತಿಹಾರಿ ಅಮಾತ್ಯರು, ಸಚಿವೆ ಮತ್ತು ಇತರರನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಬೇಕು.

ಗೋಜಾಚವಿಗೃಹದಾನಾದ್ಯೈಃ ಸಾಂವತ್ಸರಪುರೋಹಿತೌ । ಪೂಜಯಿತ್ವಾ ದ್ವಿಜಾನ್ ಪ್ರಾರ್ಚ್ಯ ಹ್ಯನ್ಯಭೂಗೋನ್ನಮುಖ್ಯಕೈಃ ।। ೨೧೮.

ಒಂದು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಹಸು, ಮೇಕೆ, ಮನೆ ಇತ್ಯಾದಿ ದಾನಗಳಿಂದ ಪುರೋಹಿತರನ್ನು ಗೌರವಿಸಿ, ದ್ವಿಜರನ್ನು ಭೂಮಿ, ಅನ್ನ ಮತ್ತು ಇತರ ಉತ್ತಮ ದಾನಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸಬೇಕು.

ವಹ್ನಿಂ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೀಕೃತ್ಯ ಗುರುಂ ನತ್ವಾಥ ಪೃಷ್ಠತಃ । ವೃಷಮಾಲಭ್ಯ ಗಾಂ ವತ್ಸಾಂ ಪೂಜಯಿತ್ವಾಶ್ಚ ಮನ್ತ್ರಿತಂ ।। ೨೧೮.

ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿ, ಗುರುಗೆ ವಂದಿಸಿ, ನಂತರ ಹಿಂದುಗಡೆ ಎತ್ತು, ಹಸು ಮತ್ತು ಕರುವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿ, ಮಂತ್ರ ಹೇಳುವವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು.

ಅಶ್ವಮಾರುಹ್ಯ ನಾಗಶ್ಚ ಪೂಜಯೇತ್ತಂ ಸಮಾರುಹೇತ್ । ಪರಿಭ್ರಮೇದ್ರಾಜಮಾರ್ಗೇ ಬಲಯುಕ್ತಃ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಂ ।। ೨೧೮.

ಕುದುರೆ ಮತ್ತು ಆನೆಯ ಮೇಲೆ ಏರಿ, ಅವನನ್ನು ಗೌರವಿಸಿ, ಸೇನೆಯೊಂದಿಗೆ ರಾಜಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಬೇಕು.

ಸಹಾಯಸಮ್ಪತ್ತಿಃ । ಪುಷ್ಕರ ಉವಾಚ ಸೋಽಭಿಷಿಕ್ತಃ ಸಹಾಮಾತ್ಯೋ ಜಯೇಚ್ಛತ್ರೂನ್ನೃಪೋತ್ತಮಃ । ರಾಜ್ಞಾ ಸೇನಾಪತಿಃ ಕಾರ್ಯೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ ಕ್ಷತ್ರಿಯೋಽಥ ವಾ ।। ೨೨೦.

ಪುಷ್ಕರನು ಹೇಳಿದನು: ಅಭಿಷೇಕವಾದ ರಾಜನು ಅಮಾತ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಬೇಕು; ಸೇನಾಧಿಪತಿಯನ್ನು ರಾಜನು ನೇಮಿಸಬೇಕು, ಅವನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಾಗಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ಕ್ಷತ್ರಿಯನಾಗಿರಬಹುದು.

ಕುಲೀನೋ ನೀತಿಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞಃ ಪ್ರತೀಹಾರಶ್ಚ ನೀತಿವಿತ್ । ದೂತಶ್ಚ ಪ್ರಿಯವಾದೀ ಸ್ಯಾದಕ್ಷೀಣೋಽತಿಂಬಲಾನ್ವಿತಃ ।। ೨೨೦.

ಅವನು ಉತ್ತಮ ಕುಲದವನಾಗಿರಬೇಕು, ರಾಜಕೀಯ ಜ್ಞಾನ ಹೊಂದಿರಬೇಕು; ಪ್ರತಿಹಾರಿ ನೀತಿಯಲ್ಲು ನಿಪುಣನಾಗಿರಬೇಕು; ದೂತನು ಸೌಮ್ಯವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವವನಾಗಿರಬೇಕು, ಏನೂ ಕೊರತೆಯಾಗದವನಾಗಿರಬೇಕು, ಅಪಾರ ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳವನಾಗಿರಬೇಕು.

ತಾಮ್ಬೂಲಧಾರೀ ನಾ ಸ್ತ್ರೀ ವಾ ಭಕ್ತಃ ಕ್ಲೇಶಸಹಪ್ರಿಯಃ । ಸಾನ್ಧಿವಿಗ್ರಹಿಕಃ ಕಾರ್ಯ್ಯಃ ಷಾಡ್‌ಗುಣ್ಯಾದಿವಿಶಾರದಃ ।। ೨೨೦.

ತಾಂಬೂಲವನ್ನು ಹೊತ್ತಿರಬೇಕು, ಹೆಂಗಸಾಗಿರಬಾರದು, ಭಕ್ತನಾಗಿರಬೇಕು, ಕಷ್ಟ ಸಹಿಸುವುದನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುವವನಾಗಿರಬೇಕು; ಸಂಧಿ-ವಿಗ್ರಹದ ಕಾರ್ಯದವರು ಷಡ್ಗುಣಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತರಾಗಿರಬೇಕು.

ಖಡ್‌ಗಧಾರೀ ರಕ್ಷಕಃ ಸ್ಯಾತ್ಸಾರಥಿಃ ಸ್ಯಾದ್‌ಬಲಾದಿವಿತ್ । ಸೂದಾಧ್ಯಕ್ಷೋ ಹಿತೋ ವಿಜ್ಞೋ ಮಹಾನಸಗದತೋ ಹಿ ಸಃ ।। ೨೨೦.

ಖಡ್ಗವನ್ನು ಹೊತ್ತಿರುವವನು ರಕ್ಷಕನಾಗಿರಬೇಕು; ಸಾರಥಿ ಸೇನೆಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತರಾಗಿರಬೇಕು; ಅಡುಗೆಮನೆಯ ಅಧೀಕ್ಷಕನು ಹಿತಕರನಾಗಿರಬೇಕು, ಜ್ಞಾನಿಯೂ ಮಹಾನಸದಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತರಾಗಿರಬೇಕು.

ಸಭಾಸದಸ್ತು ಧರ್ಮಜ್ಞಾಃ ಲೇಖಕೋಽಕ್ಷರವಿದ್ಧಿತಃ । ಆಹ್ವಾನಕಾಲವಿಜ್ಞಾಃ ಸ್ಯುರ್ಹಿತಾ ದೌವಾರಿಕಾ ಜನಾಃ ।। ೨೨೦.

ಸಭಾಸದವರು ಧರ್ಮಜ್ಞರಾಗಿರಬೇಕು; ಲೆಕ್ಕಗಾರನು ಅಕ್ಷರಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತರಾಗಿರಬೇಕು; ಆಹ್ವಾನ ಸಮಯವನ್ನು ತಿಳಿದವರು ಹಿತಕರರಾಗಿರಬೇಕು; ದ್ವಾರಪಾಲಕರು ನಂಬಿಗಸ್ತರಾಗಿರಬೇಕು.

ರತ್ನಾದಿಜ್ಞೋ ಧನಾಧ್ಯಜ್ಞಃ ಅನುದ್ವಾರೇ ಹಿತೋ ನರಃ । ಸ್ಯಾದಾಯುರ್ವೇದವಿದ್ವೈದ್ಯೋ ಗಜಾಧ್ಯಕ್ಷೋಽಥ ಹಸ್ತಿವಿತ್ ।। ೨೨೦.

ರತ್ನ ಮತ್ತು ಧನದಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತರಾಗಿರಬೇಕು; ಒಳಗಡೆಯ ದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ಹಿತಕರನಾಗಿರಬೇಕು; ಆಯುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಪಾಂಡಿತ್ಯವಿರುವ ವೈದ್ಯನು, ಗಜಾಧ್ಯಕ್ಷನು ಮತ್ತು ಆನೆಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತರಾಗಿರಬೇಕು.