ಅಗ್ನಿಪುರಾಣಮ್

ಅಥ ದ್ವಿಸಪ್ತತ್ಯಧಿಕಶತತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ಸರ್ವಪಾಪಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಾನಿ ಪುಷ್ಕರ ಉವಾಚ ಪರದಾರಪರದ್ರವ್ಯಜೀವಹಿಂಸಾದಿಕೇ ಯದಾ ।೧೭೨.೦೦೧ ಪ್ರವರ್ತತೇ ನೃಣಾಂ ಚಿತ್ತಂ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಂ ಸ್ತುತಿಸ್ತದಾ ॥೧೭೨.೦೦೧ ವಿಷ್ಣವೇ ವಿಷ್ಣವೇ ನಿತ್ಯಂ ವಿಷ್ಣವೇ ವಿಷ್ಣವೇ(೧) ನಮಃ ।೧೭೨.೦೦೨ ನಮಾಮಿ ವಿಷ್ಣುಂ ಚಿತ್ತಸ್ಥಮಹಙ್ಕಾರಗತಿಂ ಹರಿಂ ॥೧೭೨.೦೦೨ ಚಿತ್ತಸ್ಥಮೀಶಮವ್ಯಕ್ತಮನನ್ತಮಪರಾಜಿತಂ ।೧೭೨.೦೦೩ ವಿಷ್ಣುಮೀಡ್ಯಮಶೇಷೇಣ ಅನಾದಿನಿಧನಂ ವಿಭುಂ ॥೧೭೨.೦೦೩ ವಿಷ್ಣುಶ್ಚಿತ್ತಗತೋ ಯನ್ಮೇ ವಿಷ್ಣುರ್ಬುದ್ಧಿಗತಶ್ಚ ಯತ್ ।೧೭೨.೦೦೪ ಯಚ್ಚಾಹಙ್ಕಾರಗೋ ವಿಷ್ಣುರ್ಯದ್ವಿಷ್ಣುರ್ಮಯಿ ಸಂಸ್ಥಿತಃ ॥೧೭೨.೦೦೪ ಕರೋತಿ ಕರ್ಮಭೂತೋಽಸೌ ಸ್ಥವರಸ್ಯ ಚರಸ್ಯ ಚ ।೧೭೨.೦೦೫ ತತ್ಪಾಪನ್ನಾಶಮಾಯಾತು ತಸ್ಮಿನ್ನೇವ ಹಿ ಚಿನ್ತಿತೇ ॥೧೭೨.೦೦೫ ಧ್ಯಾತೋ ಹರತಿ ಯತ್ಪಾಪಂ ಸ್ವಪ್ನೇ ದೃಷ್ಟಸ್ತು ಭಾವನಾತ್ ।೧೭೨.೦೦೬ ತಮುಪೇನ್ದ್ರಮಹಂ ವಿಷ್ಣುಂ ಪ್ರಣತಾರ್ತಿಹರಂ ಹರಿಂ ॥೧೭೨.೦೦೬ ಜಗತ್ಯಸ್ಮಿನ್ನಿರಾಧಾರೇ ಮಜ್ಜಮಾನೇ ತಮಸ್ಯಧಃ ।೧೭೨.೦೦೭ ಹಸ್ತಾವಲಮ್ಬನಂ ವಿಷ್ಣುಂ ಪ್ರಣಮಾಮಿ ಪರಾತ್ಪರಂ ॥೧೭೨.೦೦೭ ಸರ್ವೇಶ್ವರೇಶ್ವರ ವಿಭೋ ಪರಮಾತ್ಮನ್ನಧೋಕ್ಷಜ ।೧೭೨.೦೦೮ ಹೃಷೀಕೇಶ ಹೃಷೀಕೇಶ ಹೃಷೀಕೇಶ ನಮೋಽಸ್ತು ತೇ ॥೧೭೨.೦೦೮ ನೃಸಿಂಹಾನನ್ತ ಗೋವಿನ್ದ ಭೂತಭವನ ಕೇಶವ ।೧೭೨.೦೦೯ ಟಿಪ್ಪಣೀ ೧ ವಿಷ್ಣವೇ ವಿಷ್ಣವೇ ಇತಿ ಜ.. , ಞ.. ಚ ದುರುಕ್ತಂ ದುಷ್ಕೃತಂ ಧ್ಯಾತಂ ಶಮಯಾಘನ್ನಮೋಽಸ್ತು ತೇ ॥೧೭೨.೦೦೯ ಯನ್ಮಯಾ ಚಿನ್ತಿತಂ ದುಷ್ಟಂ ಸ್ವಚಿತ್ತವಶವರ್ತಿನಾ ।೧೭೨.೦೧೦ ಅಕಾರ್ಯಮಹದತ್ಯುಗ್ರನ್ತಚ್ಛಮನ್ನಯ ಕೇಶವ ॥೧೭೨.೦೧೦ ಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯದೇವ ಗೋವಿನ್ದ ಪರಮಾರ್ಥಪರಾಯಣ ।೧೭೨.೦೧೧ ಜಗನ್ನಾಥ ಜಗದ್ಧಾತಃ ಪಾಪಂ ಪ್ರಶಮಯಾಚ್ಯುತ ॥೧೭೨.೦೧೧ ಯಥಾಪರಾಹ್ಣೇ ಸಾಯಾಹ್ಣೇ ಮಧ್ಯಾಹ್ಣೇ ಚ ತಥಾ ನಿಶಿ ।೧೭೨.೦೧೨ ಕಾಯೇನ ಮನಸಾ ವಾಚಾ ಕೃತಂ ಪಾಪಮಜಾನತಾ ॥೧೭೨.೦೧೨ ಜಾನತಾ ಚ ಹೃಷೀಕೇಶ ಪುಣ್ಡರೀಕಾಕ್ಷ ಮಾಧವ ।೧೭೨.೦೧೩ ನಾಮತ್ರಯೋಚ್ಚಾರಣತಃ ಸ್ವಪ್ನೇ ಯಾತು ಮಮ ಕ್ಷಯಂ ॥೧೭೨.೦೧೩ ಶಾರೀರಂ ಮೇ ಹೃಷೀಕೇಶ ಪುಣ್ಡರೀಕಾಕ್ಷ ಮಾಧವ ।೧೭೨.೦೧೪ ಪಾಪಂ ಪ್ರಶಮಯಾದ್ಯ ತ್ವಂ(೧) ಬಾಕ್ಕೃತಂ ಮಮ ಮಾಧವ ॥೧೭೨.೦೧೪ ಯದ್ಭುಞ್ಜನ್ಯತ್ಸ್ವಪಂಸ್ತಿಷ್ಠನ್ ಗಚ್ಛನ್ ಜಾಗ್ರದ್ಯದಾಸ್ಥಿತಃ ।೧೭೨.೦೧೫ ಕೃತವಾನ್ ಪಾಪಮದ್ಯಾಹಂ ಕಾಯೇನ ಮನಸಾ ಗಿರಾ ॥೧೭೨.೦೧೫ ಯತ್ಸ್ವಲ್ಪಮಪಿ ಯತ್ಸ್ಥೂಲಂ ಕುಯೋನಿನರಕಾಬಹಂ ।೧೭೨.೦೧೬ ತದ್ಯಾತು ಪ್ರಶಮಂ ಸರ್ವಂ ವಾಸುದೇವಾನುಕೀರ್ತನಾತ್ ॥೧೭೨.೦೧೬ ಪರಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಪರಂ ಧಾಮ ಪವಿತ್ರಂ ಪರಮಞ್ಚ ಯತ್ ।೧೭೨.೦೧೭ ತಸ್ಮಿನ್(೨) ಪ್ರಕೀರ್ತಿತೇ ವಿಷ್ಣೌ ಯತ್ಪಾಪಂ ತತ್ಪ್ರಣಶ್ಯತು ॥೧೭೨.೦೧೭ ಯತ್ಪ್ರಾಪ್ಯ ನ ನಿವರ್ತನ್ತೇ ಗನ್ಧಸ್ಪರ್ಶದಿವರ್ಜಿತಂ ।೧೭೨.೦೧೮ ಸೂರಯಸ್ತತ್ಪದಂ ವಿಷ್ಣೋಸ್ತತ್ಸರ್ವಂ ಶಮಯತ್ವಘಂ(೩) ॥೧೭೨.೦೧೮ ಪಾಪಪ್ರಣಾಶನಂ ಸ್ತೋತ್ರಂ ಯಃ ಪಠೇಚ್ಛೃಣುಯಾದಪಿ(೪) ।೧೭೨.೦೧೯ ಟಿಪ್ಪಣೀ ೧ ಪ್ರಶಮಾತ್ಯರ್ಥಮಿತಿ ಖ.. , ಘ.. , ಜ.. ಚ ೨ ಅಸ್ಮಿನ್ನಿತಿ ಘ.. ೩ ಸರ್ವಂ ಗಮಯತ್ವಘಮಿತಿ ಝ.. ೪ ಯಃ ಪಠೇಚ್ಛ್ರದ್ಧಯಾ ನರ ಇತಿ ಜ.. , ಝ.. ಚ । ಯಃ ಪಠೇಚ್ಛೃಣುಯಾನ್ನರ ಇತಿ ಞ.. ಶಾರೀರೈರ್ಮಾನಸೈರ್ವಾಗ್ಜೈಃ ಕೃತೈಃ ಪಪೈಃ ಪ್ರಮುಚ್ಯತೇ ॥೧೭೨.೦೧೯ ಸರ್ವಪಾಪಗ್ರಹಾದಿಭ್ಯೋ ಯಾತಿ ವಿಷ್ಣೋಃ ಪರಂ ಪದಂ ।೧೭೨.೦೨೦ ತಸ್ಮಾತ್ಪಾಪೇ ಕೃತೇ ಜಪ್ಯಂ ಸ್ತೋತ್ರಂ ಸರ್ವಾಘಮರ್ದನಂ ॥೧೭೨.೦೨೦ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಮಘೌಘಾನಾಂ ಸ್ತೋತ್ರಂ ವ್ರತಕೃತೇ ವರಂ ।೧೭೨.೦೨೧ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತೈಃ ಸ್ತೋತ್ರಜಪೈರ್ವ್ರತೈರ್ನಶ್ಯತಿ ಪಾತಕಂ ॥೧೭೨.೦೨೧ ತತಃ ಕಾರ್ಯಾಣಿ(೧) ಸಂಸಿದ್ಧ್ಯೈ ತಾನಿ ವೈ ಭುಕ್ತಿಮುಕ್ತಯೇ

ಈಗ ನೂರು ಎಪ್ಪತ್ತೆರಡನೇ ಅಧ್ಯಾಯ: ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಗಳು. ಪುಷ್ಕರನು ಹೇಳಿದನು: ಪರದಾರಿ, ಪರದ್ರವ್ಯ, ಜೀವಹಿಂಸೆ ಮುಂತಾದ ದುಷ್ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸು ತೊಡಗಿದಾಗ, ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತವಾಗಿ ಈ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಪಠಿಸಬೇಕು. 'ವಿಷ್ಣವೇ ವಿಷ್ಣವೇ ಸದಾ ನಮಸ್ಕಾರ. ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಇರುವ, ಅಹಂಕಾರದ ಮೂಲಕ ಚಲಿಸುವ, ಹರಿ ಎಂಬ ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ನಾನು ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಇರುವ, ಕಾಣದ, ಅನಂತ, ಜಯಿಸಲಾರದ, ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಪೂಜ್ಯ, ಆದಿಯೂ ಅಂತ್ಯವೂ ಇಲ್ಲದ, ಮಹಾ ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ನಾನು ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ. ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಇರುವ ವಿಷ್ಣು, ಬುದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ವಿಷ್ಣು, ಅಹಂಕಾರದಲ್ಲಿ ಇರುವ ವಿಷ್ಣು, ನನ್ನೊಳಗೆ ಇರುವ ವಿಷ್ಣು, ಅವನು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಇರುವ ಸ್ಥಾವರ, ಜಂಗಮ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಕರ್ತೃ. ಅವನನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನಿಸಿದಾಗ, ಅವನು ಪಾಪವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಕಂಡರೂ, ಭಾವನೆ ಮಾಡಿದರೂ ಪಾಪವನ್ನು ದೂರಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಆ ಉಪೇಂದ್ರನಾದ ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ, ದುಃಖವನ್ನು ದೂರಮಾಡುವ ಹರಿಗೆ ನಾನು ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಆಧಾರವಿಲ್ಲದೆ, ಅಂಧಕಾರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುತ್ತಿರುವವರ ಕೈ ಹಿಡಿದು ಎತ್ತುವ ಪರಾತ್ಪರ ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ನಾನು ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಒಡೆಯನಾದ, ಪರಮಾತ್ಮ, ಅಧೋಕ್ಷಜ, ಹೃಷೀಕೇಶ, ಹೃಷೀಕೇಶ, ಹೃಷೀಕೇಶ, ನಿಮಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ನರಸಿಂಹ, ಅನಂತ, ಗೋವಿಂದ, ಭೂತಭವನ, ಕೇಶವ, ದುಷ್ಕರ್ಮ, ದುಷ್ಕೃತ, ದುಷ್ಚಿಂತೆ, ಪಾಪಗಳನ್ನು ಶಮನಮಾಡು ಎಂದು ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ. ನನ್ನಿಂದ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಯಾದರೂ ದುಷ್ಟವಾದುದು, ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಮಾಡಿದ ದೊಡ್ಡ ತಪ್ಪು, ಅದನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸು ಕೇಶವ. ಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ದೇವ, ಗೋವಿಂದ, ಪರಮಾರ್ಥ ಪರಾಯಣ, ಜಗನ್ನಾಥ, ಜಗದ್ಧಾತ, ಪಾಪವನ್ನು ಶಮನಮಾಡು ಅಚ್ಯುತ. ಸಂಜೆ, ಮಧ್ಯಾಹ್ನ, ರಾತ್ರಿ, ದೇಹದಿಂದ, ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ, ಮಾತಿನಿಂದ, ತಿಳಿಯದೆ ಅಥವಾ ತಿಳಿದು ಮಾಡಿದ ಪಾಪ, ಹೃಷೀಕೇಶ, ಪುಂಡರೀಕಾಕ್ಷ, ಮಾಧವ, ಈ ಮೂರು ನಾಮಗಳನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿದರೂ ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಪಾಪವು ನಾಶವಾಗಲಿ. ಹೃಷೀಕೇಶ, ಪುಂಡರೀಕಾಕ್ಷ, ಮಾಧವ, ದೇಹದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಪಾಪವನ್ನು ನೀನು ಶಮನಮಾಡು. ಮಾಧವ, ಮಾತಿನಿಂದ ಮಾಡಿದ ಪಾಪವನ್ನು ನೀನು ಶಮನಮಾಡು. ನಾನು ತಿನ್ನುವಾಗ, ನಿದ್ರಿಸುವಾಗ, ನಿಲ್ಲುವಾಗ, ನಡೆಯುವಾಗ, ಎಚ್ಚರದಲ್ಲಿರುವಾಗ, ಯಾವ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಾದರೂ ದೇಹ, ಮನಸ್ಸು, ಮಾತಿನಿಂದ ಮಾಡಿದ ಪಾಪ, ಅದು ಸಣ್ಣದಾಗಿರಲಿ, ದೊಡ್ಡದಾಗಿರಲಿ, ನರಕಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವದಾಗಿರಲಿ, ಆ ಪಾಪವು ವಾಸುದೇವನ ನಾಮಸ್ಮರಣೆಯಿಂದ ಶಮನವಾಗಲಿ. ಪರಬ್ರಹ್ಮ, ಪರಧಾಮ, ಪವಿತ್ರವಾದ ಪರಮಾತ್ಮ, ಆ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿದಾಗ, ಪಾಪವು ನಾಶವಾಗಲಿ. ಆ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪದವನ್ನು ಪಡೆದವರು ಹಿಂದಿರುಗುವುದಿಲ್ಲ, ಅದು ಗಂಧ, ಸ್ಪರ್ಶ ಮುಂತಾದಿಂದ ದೂರವಾದುದು. ಆ ಪಾದವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿದರೆ, ಪಾಪವೆಲ್ಲವೂ ಶಮನವಾಗಲಿ. ಈ ಪಾಪನಾಶಕ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಯಾರು ಓದುತ್ತಾರೋ ಅಥವಾ ಕೇಳುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ದೇಹ, ಮನಸ್ಸು, ಮಾತಿನಿಂದ ಮಾಡಿದ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗಿ, ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪರಮಪದವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪಾಪವಾದರೆ, ಈ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಜಪಿಸಬೇಕು. ಇದು ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಪಾಪಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತ, ಸ್ತೋತ್ರ ಜಪ, ವ್ರತ ಇವುಗಳಿಂದ ಪಾಪವು ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಕಾರ್ಯಗಳು ಸಿದ್ಧಿಯಾಗಲು, ಭೋಗ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷಕ್ಕೆ ಈ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಬೇಕು.

ಅಥಾಷ್ಟಸಪ್ತತ್ಯಧಿಕಶತತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ತೃತೀಯಾವ್ರತಾನಿ ಅಗ್ನಿರುವಾಚ ತೃತೀಯಾವ್ರತಾನ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯೇ ಭುಕ್ತಿಮುಕ್ತಿಪ್ರದಾನಿ ತೇ ।೧೭೮.೦೦೧ ಲಲಿತಾಯಾಂ ತೃತೀಯಾಯಾಂ ಮೂಲಗೌರೀವ್ರತಂ ಶೃಣು ॥೧೭೮.೦೦೧ ತೃತೀಯಾಯಾಂ ಚೈತ್ರಶುಕ್ಲೇ ಊಢಾ ಗೌರೀ ಹರೇಣ ಹಿ ।೧೭೮.೦೦೨ ತಿಲಸ್ನಾತೋಽರ್ಚಯೇಚ್ಛಮ್ಭುಂ ಗೌರ್ಯಾ ಹೈಮಫಲಾದಿಭಿಃ ॥೧೭೮.೦೦೨ ನಮೋಽಸ್ತು ಪಾಟಲಾಯೈವ ಪಾದೌ ದೇವ್ಯಾಃ ಶಿವಸ್ಯ ಚ ।೧೭೮.೦೦೩ ಶಿವಾಯೇತಿ ಚ ಸಙ್ಕೀರ್ತ್ಯ ಜಯಾಯೈ ಗುಲ್ಫಯೋರ್ಯಜೇತ್ ॥೧೭೮.೦೦೩ ತ್ರಿಪುರಘ್ನಾಯ ರುದ್ರಾಯ ಭಾನ್ಯೈ ಜಙ್ಘಯೋರ್ದ್ವಯೋಃ ।೧೭೮.೦೦೪ ಶಿವಂ ರುದ್ರಾಯೇಶ್ವರಾಯ(೧) ವಿಜಯಾಯೈವ ಜಾನುನೀ ॥೧೭೮.೦೦೪ ಈಶಾಯೇತಿ ಕಟಿಂ ದೇವ್ಯಾಃ(೨) ಶಙ್ಕರಾಯೇತಿ ಶಙ್ಕರಮ್ ।೧೭೮.೦೦೫ - - - -- - - -- - - -- - - -- - - - ಟಿಪ್ಪಣೀ ೧ ಶಿವಂ ರುದ್ರಾಯ ವಿಶ್ವಾಯೇತಿ ಖ.. , ಛ.. ಚ । ಶಿವಂ ಭದ್ರಾಯೇಶ್ವರಾಯೇತಿ ಜ.. , ಝ.. , ಞ.. , ಟ.. ಚ ೨ ಈಶಾಯ ಕಟ್ಯಾಂ ದೇವ್ಯಾಶ್ಚ ಇತಿ ಙ.. । ಈಶಾಯೇತಿ ತಾತೋ ದೇವ್ಯಾ ಇತಿ ಘ.. - - - -- - - -- - - -- - - -- - - - ಕುಕ್ಷಿದ್ವಯಞ್ಚ ಕೋಟವ್ಯೈ ಶೂಲಿನಂ ಶೂಲಪಾಣಯೇ ॥೧೭೮.೦೦೫ ಮಙ್ಗಲಾಯೈ ನಮಸ್ತುಭ್ಯಮುದರಞ್ಚಾಭಿಪೂಜಯೇತ್ ।೧೭೮.೦೦೬ ಸರ್ವಾತ್ಮನೇ ನಮೋ ರುದ್ರಮೈಶಾನ್ಯೈ ಚ ಕುಚದ್ವಯಂ ॥೧೭೮.೦೦೬ ಶಿವಂ ದೇವಾತ್ಮನೇ ತದ್ವಥ್ರಾದಿನ್ಯೈ(೧) ಕಣ್ಠಮರ್ಚಯೇತ್ ।೧೭೮.೦೦೭ ಮಹಾದೇವಾಯ ಚ ಶಿವಮನನ್ತಾಯೈ ಕರದ್ವಯಂ ॥೧೭೮.೦೦೭ ತ್ರಿಲೋಚನಾಯೇತಿ ಹರಂ ಬಾಹುಂ ಕಾಲಾನಲಪ್ರಿಯೇ(೨) ।೧೭೮.೦೦೮ ಸೌಭಾಗ್ಯಾಯೈ ಮಹೇಶಾಯ ಭೂಷಣಾನಿ ಪ್ರಪೂಜಯೇತ್ ॥೧೭೮.೦೦೮ ಅಶೋಕಮಧುವಾಸಿನ್ಯೈ ಈಶ್ವರಾಯೇತಿ ಚೌಷ್ಠಕೌ ।೧೭೮.೦೦೯ ಚತುರ್ಮುಖಪ್ರಿಯಾ ಚಾಸ್ಯಂ ಹರಾಯ ಸ್ಥಾಣವೇ ನಮಃ ॥೧೭೮.೦೦೯ ನಮೋಽರ್ಧನಾರೀಶಹರಮಮಿತಾಙ್ಗ್ಯೈ ಚ ನಾಸಿಕಾಂ ।೧೭೮.೦೧೦ ನಮ ಉಗ್ರಾಯ ಲೋಕೇಶಂ ಲಲಿತೇತಿ ಪುನರ್ಭ್ರುವೌ ॥೧೭೮.೦೧೦ ಸರ್ವಾಯ ಪುರಹನ್ತಾರಂ(೩) ವಾಸನ್ತ್ಯೈ ಚೈವ ತಾಲುಕಂ(೪) ।೧೭೮.೦೧೧ ನಮಃ ಶ್ರೀಕಣ್ಠನಾಥಾಯೈ ಶಿತಿಕಣ್ಠಾಯ ಕೇಶಕಂ ॥೧೭೮.೦೧೧ ಭೀಮೋಗ್ರಾಯ ಸುಪೂಪಿಣ್ಯೈ ಶಿರಃ ಸರ್ವಾತ್ಮನೇ ನಮಃ ।೧೭೮.೦೧೨ ಮಲ್ಲಿಕಾಶೋಕಕಮಲಕುನ್ದನ್ತಗರಮಾಲತೀ(೫) ॥೧೭೮.೦೧೨ ಕದಮ್ಬಕರವೀರಞ್ಚ(೬) ವಾಣಮಮ್ಲಾನಕುಙ್ಕುಮಂ ।೧೭೮.೦೧೩ ಸಿನ್ಧುವಾರಞ್ಚ ಮಾಸೇಷು ಸರ್ವೇಷು ಕ್ರಮಶಃ ಸ್ಮೃತಂ ॥೧೭೮.೦೧೩ ಉಮಾಮಹೇಶ್ವರೌ ಪೂಜ್ಯ ಸೌಭಾಗ್ಯಾಷ್ಟಕಮಗ್ರತಃ(೭) ।೧೭೮.೦೧೪ - - - -- - - -- - - -- - - -- - - - ಟಿಪ್ಪಣೀ ೧ ಶಿವಂ ವೇದಾತ್ಮನೇ ತದ್ವದ್ರೂಪಿಣ್ಯೈ ಇತಿ ಘ.. , ಜ.. , ಞ.. ಚ ೨ ಹರಞ್ಚಾನ್ತಕಾಲಾನಲಪ್ರಿಯೇ ಇತಿ ಖ.. , ಘ.. , ಜ.. , ಞ.. ಚ ೩ ಪುರಹರ್ತಾರಮಿತಿ ಘ.. ೪ ವಾಸನ್ಯೈ ಚ ತಥಾಲಕಮಿತಿ ಛ.. , ಟ.. ಚ ೫ ಮಲ್ಲಿಕಾಶೋಕಕಮಲಚ್ಛದಂ ತಗರಮಾಲತೀ ಇತಿ ಖ.. , ಘ.. , ಜ.. ಚ ೬ ಕುನ್ದಞ್ಚ ಕರವೀರಞ್ಚೇತಿ ಖ.. , ಘ.. , ಜ.. ಚ ೭ ಮಲ್ಲಿಕಾಶೋಕೇತ್ಯಾದಿಃ, ಸೌಭಾಗ್ಯಾಷ್ಟಕಮಗ್ರತಃ ಇತ್ಯನ್ತಃ ಛ.. ಪುಸ್ತಕೇ ನಾಸ್ತಿ - - - -- - - -- - - -- - - -- - - - ಸ್ಥಾಪಯೇದ್(೧) ಘೃತನಿಷ್ಪಾವಕುಸುಮ್ಭಕ್ಷೀರಜೀವಕಂ ॥೧೭೮.೦೧೪ ತರುರಾಜೇಕ್ಷುಲವಣಂ(೨) ಕುಸ್ತುಮ್ಬುರುಮಥಾಷ್ಟಮಂ ।೧೭೮.೦೧೫ ಚೈತ್ರೇ ಶೃಗೋದಕಂ ಪ್ರಾಶ್ಯ ದೇವದೇವ್ಯಗ್ರತಃ ಸ್ವಪೇತ್ ॥೧೭೮.೦೧೫ ಪ್ರಾತಃ ಸ್ನಾತ್ವಾ ಸಮಭ್ಯರ್ಚ್ಯ ವಿಪ್ರದಾಮ್ಪತ್ಯಮರ್ಚಯೇತ್(೩) ।೧೭೮.೦೧೬ ತದಷ್ಟಕಂ ದ್ವಿಜೇ ದದ್ಯಾಲ್ಲಲಿತಾ ಪ್ರೀಯತಾಂ ಮಮ(೪) ॥೧೭೮.೦೧೬ ಶೃಙ್ಗೋದಕಂ(೫) ಗೋಮಯಂ ಚ ಮನ್ದಾರಂ ಬಿಲ್ವಪತ್ರಕಂ ।೧೭೮.೦೧೭ ಕುಶೋದಕಂ ದಧಿ ಕ್ಷೀರಂ ಕಾರ್ತ್ತಿಕೇ ಪೃಷದಾಜ್ಯಕಮ್ ॥೧೭೮.೦೧೭ ಗೋಮೂತ್ರಾಜ್ಯಂ ಕೃಷ್ಣತಿಲಂ ಪಞ್ಚಗವ್ಯಂ ಕ್ರಮಾಶನಂ ।೧೭೮.೦೧೮ ಲಲಿತಾ ವಿಜಯಾ ಭದ್ರಾ ಭವಾನೀ ಕುಮುದಾ ಶಿವಾ ॥೧೭೮.೦೧೮ ವಾಸುದೇವೀ ತಥಾ ಗೌರೀ ಮಙ್ಗಲಾ ಕಮಲಾ ಸತೀ ।೧೭೮.೦೧೯ ಚೈತ್ರಾದೌ ದಾನಕಾಲೇ ಚ ಪ್ರೀಯತಾಮಿತಿ ವಾಚಯೇತ್ ॥೧೭೮.೦೧೯ ಫಲಮೇಕಂ ಪವಿತ್ರಾಜ್ಯಂ(೬) ವ್ರತಾನ್ತೇ ಶಯಾನಂ ದದೇತ್ ।೧೭೮.೦೨೦ ಉಮಾಮಹೇಶ್ವರಂ ಹೈಮಂ ವೃಷಭಞ್ಚ ಗವಾ ಸಹ ॥೧೭೮.೦೨೦ ಗುರುಞ್ಚ ಮಿಥುನಾನ್ಯರ್ಚ್ಯ(೭) ವಸ್ತ್ರಾದ್ಯೈರ್ಭುಕ್ತಿಮುಕ್ತಿಭಾಕ್(೮) ।೧೭೮.೦೨೧ ಸೌಭಾಗ್ಯಾರೋಗ್ಯರೂಪಾಯುಃ ಸೌಭಾಗ್ಯಶಯನವ್ರತಾನ್ ॥೧೭೮.೦೨೧ ನಭಸ್ಯೇ ವಾಥ ವೈಶಾಖೇ ಕುರ್ಯಾನ್ಮಾರ್ಗಶಿರಸ್ಯಥ(೯) ।೧೭೮.೦೨೨ - - - -- - - -- - - -- - - -- - - - ಟಿಪ್ಪಣೀ ೧ ಅರ್ಪಯೇದಿತಿ ಖ.. , ಛ.. ಚ ೨ ತೃಣರಾಜೇಕ್ಷುಲವಣಮಿತಿ ಖ.. , ಛ.. , ಟ.. ಚ ೩ ದ್ವಿಜದಾಮ್ಪತ್ಯಮರ್ಚಯೇದಿತಿ ಖ.. , ಘ.. , ಛ.. , ಟ.. ಚ ೪ ಲಲಿತಾ ಪ್ರೀಯತಾಮಿತಿ ಟ.. ೫ ಪೃಷ್ಠೋದಕಮಿತಿ ಞ.. । ಕೂಪೋದಕಮಿತಿ ಜ.. , ಝ.. ಚ ೬ ಪರಿತ್ಯಾಜ್ಯಮಿತಿ ಕ.. , ಜ.. , ಠ.. ಚ । ಪರಿತ್ಯಜ್ಯೇತಿ ಖ.. , ಛ.. ಚ । ಪರಿಗ್ರಾಹ್ಯಮಿತಿ ಙ.. ೭ ಗುರುಂ ಮಿಥುನಮಭರ್ಚ್ಯೇತಿ ಙ.. ೮ ವಸ್ತ್ರಾದ್ಯೈಃ ಸರ್ವಮಾಪ್ನುಯಾದಿತಿ ಖ.. , ಘ.. , ಙ.. , ಛ.. , ಝ.. , ಞ.. , ಟ.. ಚ ೯ ಕುರ್ಯಾದ್ವಾ ಮಾರ್ಗಶೀರ್ಷಕೇ ಇತಿ ಙ.. , ಞ.. ಚ - - - -- - - -- - - -- - - -- - - - ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷೇ ತೃತೀಯಾಯಾಂ ಲಲಿತಾಯೈ ನಮೋ ಯಜೇತ್ ॥೧೭೮.೦೨೨ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷಂ ತತಃ ಪ್ರಾರ್ಚ್ಯ ವ್ರತಾನ್ತೇ(೧) ಮಿತ್ಯುನಾನಿ ಚ ।೧೭೮.೦೨೩ ಚತುರ್ವಿಂಶತಿಮಭ್ಯರ್ಚ್ಯ ವಸ್ತ್ರಾದ್ಯೈರ್ಭುಕ್ತಿಮುಕ್ತಿಭಾಕ್ ॥೧೭೮.೦೨೩ ಉಕ್ತೋ ಮಾರ್ಗೋ ದ್ವಿತೀಯೋಽಯಂ ಸೌಭಾಗ್ಯವ್ರತಮಾವದೇ ।೧೭೮.೦೨೪ ಫಾಲ್ಗುಣಾದಿತೃತೀಯಾಯಾಂ ಲವಣಂ ಯಸ್ತು ವರ್ಜಯೇತ್ ॥೧೭೮.೦೨೪ ಸಮಾಪ್ತೇ ಶಯನನ್ದದ್ಯಾದ್ಗೃಹಶ್ಚೋಪಸ್ಕರಾನ್ವಿತಂ ।೧೭೮.೦೨೫ ಸಮ್ಪೂಜ್ಯ ವಿಪ್ರಮಿಥುನಂ ಭವಾನೀ ಪ್ರೀಯತಾಮಿತಿ(೨) ॥೧೭೮.೦೨೫ ಸೌಭಾಗ್ಯಾರ್ಥಂ ತೃತೀಯೋಕ್ತಾ ಗೌರೀಲೋಕಾದಿದಾಯಿನೀ ।೧೭೮.೦೨೬ ಮಾಘೇ ಭಾದ್ರೇ ಚ ವೈಶಾಖೇ ತೃತೀಯಾವ್ರತಕೃತ್ತಥಾ ॥೧೭೮.೦೨೬ ದಮನಕತೃತೀಯಾಕೃತ್ಚೈತ್ರೇ ದಮನಕೈರ್ಯಜೇತ್ ।೧೭೮.೦೨೭ ಆತ್ಮತೃತೀಯಾ ಮಾರ್ಗಸ್ಯ ಪ್ರಾರ್ಚ್ಯೇಚ್ಛಾಭೋಜನಾದಿನಾ ॥೧೭೮.೦೨೭ ಗೌರೀ ಕಾಲೀ ಉಮಾ ಭದ್ರಾ ದುರ್ಗಾ ಕಾನ್ತಿಃ ಸರಸ್ವತೀ ।೧೭೮.೦೨೮ ವೈಷ್ಣವೀ ಲಕ್ಷ್ಮೀಃ ಪ್ರಕೃತಿಃ ಶಿವಾ ನಾರಾಯಣೀ ಕ್ರಮಾತ್(೩) ॥೧೭೮.೦೨೮ ಮಾರ್ಗತೃತೀಯಾಮಾರಭ್ಯ ಸೌಭಾಗ್ಯಂ ಸ್ವರ್ಗಮಾಪ್ನುಯಾತ್

ಈಗ ನೂರು ಎಪ್ಪತ್ತೆಂಟನೇ ಅಧ್ಯಾಯ: ತೃತೀಯಾ ವ್ರತಗಳು. ಅಗ್ನಿಯು ಹೇಳಿದನು: ನಾನು ಈಗ ತೃತೀಯಾ ವ್ರತಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಇವು ಭೋಗ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತವೆ. ಲಲಿತಾ ತೃತೀಯೆಯಂದು ಮೂಲಗೌರೀ ವ್ರತವನ್ನು ಹೇಗೆ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂದು ಕೇಳು. ಚೈತ್ರ ಮಾಸದ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದ ತೃತೀಯೆಯಂದು ಗೌರಿಯನ್ನು ಹರಿಯು ಮದುವೆಯಾದನು. ಆ ದಿನ ತಿಲದಿಂದ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಶಂಭುವನ್ನು ಗೌರಿಯೊಂದಿಗೆ ಹಿಮ್ಫಲಾದಿಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. 'ಪಾಟಲೆಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ' ಎಂದು ದೇವಿಯ ಪಾದಗಳನ್ನು, ಶಿವನ ಪಾದಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. 'ಶಿವಾಯ' ಎಂದು ಸಂಕೀರ್ತಿಸಿ, ಜಯೆಗೆ ಗುಳ್ಫಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. 'ತ್ರಿಪುರಘ್ನ', 'ರುದ್ರ', 'ಭಾನು' ಎಂದು ಜಂಘೆಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. 'ಶಿವ', 'ರುದ್ರ', 'ಈಶ್ವರ', 'ವಿಜಯ' ಎಂದು ಜಾನುವನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. 'ಈಶಾ' ಎಂದು ದೇವಿಯ ಕಟಿಯನ್ನು, 'ಶಂಕರ' ಎಂದು ಶಂಕರನನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಕುಕ್ಷಿಯನ್ನು ಕೋಟವ್ಯೆಗೆ, ಶೂಲಿಯನ್ನು ಶೂಲಪಾಣಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಮಂಗಳೆಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿ, ಉದರವನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. 'ಸರ್ವಾತ್ಮನೆ', 'ರುದ್ರಮಯಿ', 'ಈಶಾನಿ' ಎಂದು ಕುಚಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. 'ಶಿವ', 'ದೇವಾತ್ಮ', 'ರೂಪಿಣಿ' ಎಂದು ಕಂಠವನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. 'ಮಹಾದೇವ', 'ಶಿವ', 'ಅನಂತ' ಎಂದು ಕೈಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. 'ತ್ರಿಲೋಚನ', 'ಹರ', 'ಕಾಲಾನಲಪ್ರಿಯೆ' ಎಂದು ಬಾಹುಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. 'ಸೌಭಾಗ್ಯ', 'ಮಹೇಶ', 'ಭೂಷಣ' ಎಂದು ಆಭರಣಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. 'ಅಶೋಕ', 'ಮಧುವಾಸಿನಿ', 'ಈಶ್ವರ' ಎಂದು ತುಟಿಗಳನ್ನು, 'ಚತುರ್ಮುಖಪ್ರಿಯ', 'ಹರ', 'ಸ್ಥಾಣು' ಎಂದು ಮುಖವನ್ನು, 'ಅರ್ಧನಾರೀಶ', 'ಹರ', 'ಅಮಿತಾಂಗ್ಯ' ಎಂದು ಮೂಗಿನ ತುದಿಯನ್ನು, 'ಉಗ್ರ', 'ಲೋಕೇಶ', 'ಲಲಿತ' ಎಂದು ಭ್ರೂಗಳನ್ನು, 'ಸರ್ವ', 'ಪುರಹಂತಾರ', 'ವಾಸಂತ್ಯ' ಎಂದು ತಾಲುಕನ್ನು, 'ಶ್ರೀಕಂಠನಾಥ', 'ಶಿತಿಕಂಠ' ಎಂದು ಕೂದಲನ್ನು, 'ಭೀಮ', 'ಉಗ್ರ', 'ಸುಪೂಪಿಣಿ', 'ಸರ್ವಾತ್ಮನೆ' ಎಂದು ತಲೆಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಮಲ್ಲಿಕೆ, ಅಶೋಕ, ಕಮಲ, ಕುಂದ, ತಗರ, ಮಾಲತಿ, ಕದಂಬ, ಕರವೀರ, ವಾಣ, ಕುಂಕುಮ, ಸಿಂಧುವಾರ ಮುಂತಾದ ಹೂವುಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಉಮಾ ಮಹೇಶ್ವರರನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ, ಸೌಭಾಗ್ಯಾಷ್ಟಕವನ್ನು ಮುಂದೆ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಘೃತ, ನಿಷ್ಪಾವ, ಕುಸುಂಬ, ಹಾಲು, ಜೀವಕ, ತರು, ರಾಜಿಕ, ಉಪ್ಪು, ಕುಸ್ತುಂಬುರು ಮುಂತಾದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಚೈತ್ರ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಶೃಂಗೋದಕವನ್ನು ಕುಡಿಯಬೇಕು. ಬೆಳಗ್ಗೆ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ದೇವಿ ದೇವರರನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ, ದಂಪತಿಗಳಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಆ ಅಷ್ಟಕವನ್ನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ದಂಪತಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿ, 'ಲಲಿತಾ ಪ್ರೀತಿಯಾಗಲಿ' ಎಂದು ಹೇಳಬೇಕು. ಶೃಂಗೋದಕ, ಗೋಮಯ, ಮಂದಾರ, ಬಿಲ್ವಪತ್ರ, ಕುಶೋದಕ, ಮೊಸರು, ಹಾಲು, ಕಾರ್ತಿಕದಲ್ಲಿ ಪೃಷದಾಜ್ಯ, ಗೋಮೂತ್ರ, ತುಪ್ಪ, ಕಪ್ಪು ತಿಲ, ಪಂಚಗವ್ಯ, ಕ್ರಮವಾಗಿ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಲಲಿತಾ, ವಿಜಯಾ, ಭದ್ರಾ, ಭವಾನಿ, ಕುಮುದಾ, ಶಿವಾ, ವಾಸುದೇವಿ, ಗೌರಿ, ಮಂಗಳಾ, ಕಮಲಾ, ಸತಿ — ಈ ಹೆಸರನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿ, ಚೈತ್ರ ಮೊದಲಾದ ಮಾಸಗಳಲ್ಲಿ ದಾನ ಮಾಡಿದಾಗ 'ಪ್ರೀತಿಯಾಗಲಿ' ಎಂದು ಹೇಳಬೇಕು. ಒಂದು ಹಣ್ಣು ಅಥವಾ ಪವಿತ್ರ ತುಪ್ಪವನ್ನು ವ್ರತಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಶಯಾನರಿಗೆ ಕೊಡಬೇಕು. ಉಮಾ ಮಹೇಶ್ವರರ ಹಿಮ್ಮೂರ್ತಿ, ವೃಷಭ, ಹಸು, ಗುರು, ದಂಪತಿಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ, ವಸ್ತ್ರ ಮುಂತಾದ ದಾನದಿಂದ ಭೋಗ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಸೌಭಾಗ್ಯ, ಆರೋಗ್ಯ, ರೂಪ, ಆಯುಷ್ಯ, ಸೌಭಾಗ್ಯಶಯನ ವ್ರತಗಳನ್ನು ನಭಸ್ಸು ಅಥವಾ ವೈಶಾಖ ಅಥವಾ ಮಾರ್ಗಶಿರ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಮಾಡಬಹುದು. ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದ ತೃತೀಯೆಯಂದು ಲಲಿತೆಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಪ್ರತಿಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಿ, ವ್ರತಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ದಂಪತಿಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ, ವಸ್ತ್ರ ಮುಂತಾದ ದಾನದಿಂದ ಭೋಗ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದು ದ್ವಿತೀಯ ಮಾರ್ಗ, ಸೌಭಾಗ್ಯ ವ್ರತವಾಗಿದೆ. ಫಾಲ್ಗುಣ ಮೊದಲಾದ ತೃತೀಯೆಯಲ್ಲಿ ಉಪ್ಪನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ವ್ರತಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಶಯಾನರಿಗೆ ಮನೆ ಉಪಕರಣಗಳೊಂದಿಗೆ ದಾನ ಮಾಡಬೇಕು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ದಂಪತಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ, 'ಭವಾನಿ ಪ್ರೀತಿಯಾಗಲಿ' ಎಂದು ಹೇಳಬೇಕು. ಸೌಭಾಗ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ತೃತೀಯಾ ವ್ರತವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಮಾಘ, ಭಾದ್ರ, ವೈಶಾಖ ಮಾಸಗಳಲ್ಲಿ ತೃತೀಯಾ ವ್ರತ ಮಾಡಿದವರು, ಚೈತ್ರ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ದಮನಕ ತೃತೀಯೆಯನ್ನು ದಮನಕ ಹೂವುಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಆತ್ಮ ತೃತೀಯಾ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಉಪವಾಸ ಮುಂತಾದಿಂದ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಗೌರಿ, ಕಾಳಿ, ಉಮಾ, ಭದ್ರಾ, ದುರ್ಗಾ, ಕಾಂತಿ, ಸರಸ್ವತಿ, ವೈಷ್ಣವಿ, ಲಕ್ಷ್ಮಿ, ಪ್ರಕೃತಿ, ಶಿವಾ, ನಾರಾಯಣಿ — ಈ ಹೆಸರನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಉಚ್ಚರಿಸಿ, ಮಾರ್ಗ ತೃತೀಯೆಯಿಂದ ಸೌಭಾಗ್ಯ ಮತ್ತು ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು.

ಅಥಾಶೀತ್ಯಧಿಕಶತತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ಪಞ್ಚಮೀವ್ರತಾನಿ ಅಗ್ನಿರುವಾಚ ಪಞ್ಚಮೀವ್ರತಕಂ ವಕ್ಷ್ಯೇ ಆರೋಗ್ಯಸ್ವರ್ಗಮೋಕ್ಷದಂ(೧) ।೧೮೦.೦೦೧ ನಭೋನಭಸ್ಯಾಶ್ವಿನೇ ಚ ಕಾರ್ತ್ತಿಕೇ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷಕೇ ॥೧೮೦.೦೦೧ ವಾಸುಕಿಸ್ತಕ್ಷಕಃ ಪೂಜ್ಯಃ ಕಾಲೀಯೋ ಮಣಿಭದ್ರಕಃ ।೧೮೦.೦೦೨ ಐರಾವತೋ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರಃ ಕರ್ಕೋಟಕಧನಞ್ಜಯೌ ॥೧೮೦.೦೦೨ ಏತೇ ಪ್ರಯಚ್ಛನ್ತ್ಯಭಯಮಾಯುರ್ವಿದ್ಯಾಯಶಃ ಶ್ರಿಯಮ್

ಈಗ ನಾನೂರ ಎಪ್ಪತ್ತನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ — ಐದನೇ ಚಂದ್ರ ದಿನದ ವ್ರತಗಳು. ಅಗ್ನಿದೇವರು ಹೇಳಿದರು: ಐದನೇ ತಿಥಿಯ ವ್ರತವನ್ನು ನಾನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಇದು ಆರೋಗ್ಯ, ಸ್ವರ್ಗ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಆಶ್ವಯುಜ ಮತ್ತು ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ, ವಾಸುಕಿಯು, ತಕ್ಷಕನು, ಕಾಲಿಯನು, ಮಣಿಭದ್ರನು, ಐರಾವತನು, ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು, ಕರ್ಕೋಟಕನು ಮತ್ತು ಧನಂಜಯನು ಪೂಜ್ಯರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಇವರನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದರೆ ಭಯವಿಲ್ಲದೆ, ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯ, ವಿದ್ಯೆ, ಕೀರ್ತಿ ಮತ್ತು ಐಶ್ವರ್ಯ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.

; ಚತುರ್ದಶೀವ್ರತಾನಿ ಅಗ್ನಿರುವಾಚ ವ್ರತಂ ವಕ್ಷ್ಯೇ ಚತುರ್ದಶ್ಯಾಂ ಭುಕ್ತಿಮುಕ್ತಿಪ್ರದಾಯಕಂ(೧) ।೧೯೨.೦೦೧ ಕಾರ್ತ್ತಿಕೇ ತು ಚತುರ್ದಶ್ಯಾಂ ನಿರಾಹಾರೋ ಯಜೇಚ್ಛಿವಮ್ ॥೧೯೨.೦೦೧ ವರ್ಷಭೋಗಧನಾಯುಷ್ಮಾನ್(೨) ಕುರ್ವನ್ ಶಿವಚತುರ್ದಶೀಮ್ ।೧೯೨.೦೦೨ ಮಾರ್ಗಶೀರ್ಷೇ ಸಿತೇಽಷ್ಟಾಭ್ಯಾಂ ತೃತೀಯಾಯಾಂ ಮುನಿವ್ರತಃ ॥೧೯೨.೦೦೨ ಟಿಪ್ಪಣೀ ೧ ಭುಕ್ತಿಮುಕ್ತಿಪ್ರದಂ ಶೃಣು ಇತಿ ಖ.. , ಘ.. , ಜ.. , ಝ.. , ಞ.. , ಟ.. ಚ । ಭುಕ್ತಿಮುಕ್ತಿಸುಖಪ್ರದಮಿತಿ ಙ.. ೨ ಭೋಗಬಲಾಯುಷ್ಮಾನಿತಿ ಙ.. ದ್ವಾದಶ್ಯಾಂ ವಾ ಚತುರ್ದಶ್ಯಾಂ ಫಲಾಹಾರೋ ಯಜೇತ್ಸುರಂ(೧) ।೧೯೨.೦೦೩ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಫಲಾನಿ ದದ್ಯಾತ್ತು ಕುರ್ವನ್ ಫಲಚತುರ್ದಶೀಂ ॥೧೯೨.೦೦೩ ಚತುರ್ದಶ್ಯಾಂ ಮಥಾಷ್ಟಮ್ಯಾಂ ಪಕ್ಷಯೋಃ ಶುಕ್ಲಕೃಷ್ಣಯೋಃ ।೧೯೨.೦೦೪ ಅನಶ್ನನ್ ಪೂಜಯೇಚ್ಛಮ್ಭುಂ ಸ್ವರ್ಗ್ಯುಭಯಚತುರ್ದಶೀಂ ॥೧೯೨.೦೦೪ ಕೃಷ್ಣಾಷ್ಟಮ್ಯಾನ್ತು ನಕ್ತೇನ ತಥಾ ಕೃಷ್ಣಚತುರ್ದಶೀಂ ।೧೯೨.೦೦೫ ಇಹ ಭೋಗಾನವಾಪ್ನೋತಿ ಪರತ್ರ ಚ ಶುಭಾಙ್ಗತಿಂ ॥೧೯೨.೦೦೫ ಕಾರ್ತಿಕೇ ಚ ಚತುರ್ದಶ್ಯಾಂ ಕೃಷ್ಣಾಯಾಂ ಸ್ನಾನಕೃತ್ಸುಖೀ ।೧೯೨.೦೦೬ ಆರಾಧಿತೇ ಮಹೇನ್ದ್ರೇ ತು ಧ್ವಜಾಕಾರಾಸು ಯಷ್ಟಿಷು(೨) ॥೧೯೨.೦೦೬ ತತಃ ಶುಕ್ಲಚತುರ್ದಶ್ಯಾಮನನ್ತಂ ಪೂಜಯೇದ್ಧರಿಂ ।೧೯೨.೦೦೭ ಕೃತ್ವಾದರ್ಭಮಯಂ ಚೈವ ವಾರಿಧಾನೀ ಸಮನ್ವಿತಂ ॥೧೯೨.೦೦೭ ಶಾಲಿಪ್ರಸ್ಥಸ್ಯ ಪಿಷ್ಟಸ್ಯ ಪೂಪನಾಮ್ನಃ ಕೃತಸ್ಯ ಚ ।೧೯೨.೦೦೮ ಅರ್ಧಂ ವಿಪ್ರಾಯ ದಾತವ್ಯಮರ್ಧಮಾತ್ಮನಿ ಯೋಜಯೇತ್(೩) ॥೧೯೨.೦೦೮ ಕರ್ತವ್ಯಂ ಸರಿತಾಂ ಚಾನ್ತೇ ಕಥಾಂ ಕೃತ್ವಾ(೪) ಹರೇರಿತಿ ।೧೯೨.೦೦೯ ಅನನ್ತಸಂಸಾರಮಹಾಸಮುದ್ರೇ ಮಗ್ನಾನ್ ಸಮಭ್ಯುದ್ಧರ ವಾಸುದೇವ ॥೧೯೨.೦೦೯ ಅನನ್ತರೂಪೇ ವಿನಿಯೋಜಯಸ್ವ ಅನನ್ತರೂಪಾಯ ನಮೋ ನಮಸ್ತೇ ।೧೯೨.೦೧೦ ಅನೇನ ಪೂಜಯಿತ್ವಾಥ ಸೂತ್ರಂ ಬದ್ಧಾ ತು ಮನ್ತ್ರಿತಂ ॥೧೯೨.೦೧೦ ಸ್ವಕೇ ಕರೇ ವಾ ಕಣ್ಠೇ ವಾ ತ್ವನನ್ತವ್ರತಕೃತ್ಸುಖೀ

ಈಗ ನಾನೂರ ತೊಂಬತ್ತೆರಡನೇ ಅಧ್ಯಾಯ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ — ಚತುರ್ಧಶಿ ವ್ರತಗಳು. ಅಗ್ನಿದೇವರು ಹೇಳಿದರು: ಚತುರ್ಧಶಿ ದಿನದ ವ್ರತವನ್ನು ನಾನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಇದು ಭೋಗ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದ ಚತುರ್ಧಶಿಯಲ್ಲಿ ಉಪವಾಸದಿಂದ ಶಿವನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಬೇಕು. ವರ್ಷ ಭೋಗ, ಧನ ಮತ್ತು ಆಯುಷ್ಯವನ್ನು ಬಯಸುವವರು ಶಿವಚತುರ್ಧಶಿಯನ್ನು ಆಚರಿಸಬೇಕು. ಮಾರ್ಗಶಿರ ಮಾಸದ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದ ತೃತೀಯೆಯಲ್ಲಿ ಮುನಿವ್ರತವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ದ್ವಾದಶಿ ಅಥವಾ ಚತುರ್ಧಶಿಯಲ್ಲಿ ಹಣ್ಣು ಮಾತ್ರ ಸೇವಿಸಿ ದೇವರನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಹಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಚತುರ್ಧಶಿ ವ್ರತವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಚತುರ್ಧಶಿ ಮತ್ತು ಅಷ್ಟಮಿ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಶುಕ್ಲ ಅಥವಾ ಕೃಷ್ಣ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ, ಉಪವಾಸದಿಂದ ಶಂಭುವನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದರೆ ಸ್ವರ್ಗ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಕೃಷ್ಣ ಅಷ್ಟಮಿಯಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿ ಉಪವಾಸದಿಂದ, ಹಾಗೆಯೇ ಕೃಷ್ಣ ಚತುರ್ಧಶಿಯಲ್ಲಿ, ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಭೋಗ ಮತ್ತು ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿ ಶುಭಸ್ಥಾನ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದ ಕೃಷ್ಣ ಚತುರ್ಧಶಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಸಂತೋಷ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಮಹೇಂದ್ರನನ್ನು ಧ್ವಜದ ಆಕಾರದ ಯಷ್ಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಆರಾಧಿಸಿದರೆ, ನಂತರ ಶುಕ್ಲ ಚತುರ್ಧಶಿಯಲ್ಲಿ ಅನಂತನನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ದರ್ಬೆಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ನೀರು ತುಂಬಿ, ಅಕ್ಕಿಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ಪಾಕವನ್ನು ಅರ್ಧವನ್ನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ನೀಡಿ, ಉಳಿದ ಅರ್ಧವನ್ನು ತಾನೇ ಸೇವಿಸಬೇಕು. ನದಿಯ ತೀರದಲ್ಲಿ ಹರಿಯ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳಬೇಕು. 'ಅನಂತನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನಮಗೆ ರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡು ವಾಸುದೇವಾ, ಅನಂತ ರೂಪದವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ' ಎಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಬೇಕು. ಈ ರೀತಿ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿ, ಸೂತ್ರವನ್ನು ಮಂತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಕೈಗೆ ಅಥವಾ ಕಂಠಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡರೆ, ಅನಂತ ವ್ರತವನ್ನು ಮಾಡಿದ ಸಂತೋಷ ಸಿಗುತ್ತದೆ.

ಅಥ ಚತುರ್ನವತ್ಯಧಿಕಶತತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ಅಶೋಕಪೂರ್ಣಿಮಾದಿವ್ರತಂ ಅಗ್ನಿರುವಾಚ ಅಶೋಕಪೂರ್ಣಿಮಾಂ ವಕ್ಷ್ಯೇ ಭೂಧರಂ ಚ ಭುವಂ ಯಜೇತ್ । ಫಾಲ್ಗುನ್ಯಾಂ ಸಿತಪಕ್ಷಾಯಾಂ ವರ್ಷಂ ಸ್ಯಾದ್ಭುಕ್ತಿಮುಕ್ತಿಭಾಕ್ ॥೧ ಕಾರ್ತ್ತಿಕ್ಯಾನ್ತು ವೃಷೋತ್ಸರ್ಗಂ ಕೃತ್ವಾ ನಕ್ತಂ ಸಮಾಚರೇತ್ । ಶೈವಂ ಪದಮವಾಪ್ನೋತಿ ವೃಷವ್ರತಮಿದಂ ಪರಂ ॥೨ ಪಿತ್ರ್ಯಾ ಯಾಮಾವಸೀ ತಸ್ಯಾಂ ಪಿತೄಣಾಂ ದತ್ತಮಕ್ಷಯಂ । ಉಪೋಷ್ಯಾಬ್ದಂ ಪಿತೄನಿಷ್ಟ್ವಾ ನಿಷ್ಪಾಪಃ ಸ್ವರ್ಗಮಾಪ್ನುಯಾತ್ ॥೩ ಪಞ್ಚದಶ್ಯಾಂ ಚ ಮಾಘಸ್ಯ ಪೂಜ್ಯಾಜಂ ಸರ್ವಮಾಪ್ನುಯಾತ್ । ವಕ್ಷ್ಯೇ ಸಾವಿತ್ರ್ಯಮಾವಾಸ್ಯಾಮ್ಭುಕ್ತಿಮುಕ್ತಿಕರೀಂ ಶುಭಾಂ ॥೪ ಪಞ್ಚದಶ್ಯಾಂ ವ್ರತೀ ಜ್ಯೈಷ್ಠೇ ವಟಮೂಲೇ ಮಹಾಸತೀಂ । ತ್ರಿರಾತ್ರೋಪೋಷಿತಾ ನಾರೀ ಸಪ್ತಧಾನ್ಯೈಃ ಪ್ರಪೂಜಯೇತ್ ॥೫ ಪ್ರರೂಢೈಃ ಕಣ್ಠಸೂತ್ರೈಶ್ಚ ರಜನ್ಯಾಂ ಕುಙ್ಕುಮಾದಿಭಿಃ । ವಟಾವಲಮ್ಬನಂ ಕೃತ್ವಾ ನೃತ್ಯಗೀತೈಃ ಪ್ರಭಾತಕೇ ॥೬ ನಮಃ ಸಾವಿತ್ರ್ಯೈ ಸತ್ಯವತೇ ನೈವೇದ್ಯಂ ಚಾರ್ಪಯೇದ್ದ್ವಿಜೇ । ವೇಶ್ಮ ಗತ್ವಾ ದ್ವಿಜಾನ್ ಭೋಜ್ಯ ಸ್ವಯಂ ಭುಕ್ತ್ವಾ ವಿಸರ್ಜಯೇತ್ ॥೭ ಸಾವಿತ್ರೀ ಪ್ರೀಯತಾಂ ದೇವೀ ಸೌಭಾಗ್ಯಾದಿಕಮಾಪ್ನುಯಾತ್

ಈಗ ನಾನೂರ ತೊಂಬತ್ತನಾಲ್ಕನೇ ಅಧ್ಯಾಯ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ — ಅಶೋಕಪೂರ್ಣಿಮಾ ಮತ್ತು ಇತರ ವ್ರತಗಳು. ಅಗ್ನಿದೇವರು ಹೇಳಿದರು: ಅಶೋಕಪೂರ್ಣಿಮಾ ವ್ರತವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಭೂಮಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ, ಪರ್ವತವನ್ನು ಆರಾಧಿಸಬೇಕು. ಫಾಲ್ಗುಣ ಮಾಸದ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದ ಪೂರ್ಣಿಮೆಯಲ್ಲಿ ಈ ವ್ರತವನ್ನು ಮಾಡಿದರೆ ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಭೋಗ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ವೃಷಭವನ್ನು ಬಿಡಿಸಿ, ರಾತ್ರಿ ಉಪವಾಸ ಮಾಡಿ ಆಚರಿಸಿದರೆ ಶಿವನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಪಿತೃಪಕ್ಷದ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ನೀಡಿದ ದಾನ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಒಂದು ವರ್ಷ ಉಪವಾಸ ಮಾಡಿ ಪಿತೃಗಳನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಿದರೆ ಪಾಪವಿಲ್ಲದೆ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಮಾಘ ಮಾಸದ ಪಂಚದಶಿಯಲ್ಲಿ ಅಜನು ಪೂಜಿಸಿದರೆ ಎಲ್ಲವೂ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಮಾಸದ ಪಂಚದಶಿಯಲ್ಲಿ ವಟಮರದ ಕೆಳಗೆ ಸ್ತ್ರೀಮಹಾತ್ಮೆಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಮೂರು ರಾತ್ರಿ ಉಪವಾಸ ಮಾಡಿ, ಏಳು ವಿಧದ ಧಾನ್ಯಗಳಿಂದ ಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಬೆಳೆದು ಬಂದ ಹಾರಗಳಿಂದ, ರಾತ್ರಿ ಕುಂಕುಮದಿಂದ ಅಲಂಕಾರ ಮಾಡಿ, ವಟಮರವನ್ನು ಸುತ್ತಿ ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಹಾಡುಗಳಿಂದ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಆರಾಧಿಸಬೇಕು. 'ಸಾವಿತ್ರಿಗೆ, ಸತ್ಯವತಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ' ಎಂದು ಹೇಳಿ, ನೈವೇದ್ಯವನ್ನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಮನೆಗೆ ಹೋಗಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಭೋಜನ ನೀಡಬೇಕು, ತಾನೂ ಭೋಜನ ಮಾಡಿ ಅವರನ್ನು ವಿದಾಯ ಮಾಡಬೇಕು. ದೇವಿ ಸಾವಿತ್ರಿ ಸಂತೋಷವಾಗಲಿ, ಸೌಭಾಗ್ಯ ಮತ್ತು ಇತರ ಶುಭಗಳು ಸಿಗುತ್ತವೆ.

ಅಥ ಪಞ್ಚನವತ್ಯಧಿಕಶತತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ವಾರವ್ರತಾನಿ ಅಗ್ನಿರುವಾಚ ವಾರವ್ರತಾನಿ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಭುಕ್ತಿಮುಕ್ತಿಪ್ರದಾನಿ ಹಿ ।೧೯೫.೦೦೧ ಕರಂ ಪುನರ್ವಸುಃ ಸೂರ್ಯೇ ಸ್ನಾನೇ ಸರ್ವೌಷಧೀ ಶುಭಾ ॥೧೯೫.೦೦೧ ಶ್ರಾಧ್ಹೌ ಚಾದಿತ್ಯವಾರೇ ತು ಸಪ್ತಜನ್ಮಸ್ವರೋಗಭಾಕ್ ।೧೯೫.೦೦೨ ಸಙ್ಕ್ರಾನ್ತೌ ಸೂರ್ಯವಾರೋ ಯಃ ಸೋಽರ್ಕಸ್ಯ ಹೃದಯಃ ಶುಭಃ ॥೧೯೫.೦೦೨ ಕೃತ್ವಾ ಹಸ್ತೇ ಸೂರ್ಯವಾರಂ ನಕ್ತೇನಾಬ್ದಂ ಸ ಸರ್ವಭಾಕ್ ।೧೯೫.೦೦೩ ಚಿತ್ರಾಭಸೋಮವಾರಾಣಿ ಸಪ್ತ ಕೃತ್ವಾ ಸುಖೀ ಭವೇತ್ ॥೧೯೫.೦೦೩ ಸ್ವಾತ್ಯಾಂ ಗೃಹೀತ್ವಾ ಚಾಙ್ಗಾರಂ ಸಪ್ತನಕ್ತ್ಯಾರ್ತಿವರ್ಜಿತಃ ।೧೯೫.೦೦೪ ವಿಶಾಖಾಯಾಂ ಬುಧಂ ಗೃಹ್ಯ ಸಪ್ತನಕ್ತೀ ಗ್ರಹಾರ್ತಿನುತ್ ॥೧೯೫.೦೦೪ ಅನುರಾಧೇ ದೇವಗುರುಂ ಸಪ್ತನಕ್ತೀ ಗ್ರಹಾರ್ತಿನುತ್(೧) ।೧೯೫.೦೦೫ ಶುಕ್ರಂ ಜ್ಯೇಷ್ಠಾಸು ಸಙ್ಗೃಹ್ಯ ಸಪ್ತನಕ್ತೀ ಗ್ರಹಾರ್ತಿನುತ್ ॥೧೯೫.೦೦೫ ಮೂಲೇ ಶನೈಶ್ಚರಂ ಗೃಹ್ಯ ಸಪ್ತನಕ್ತೀ ಗ್ರಹಾರ್ತಿನುತ್

ಈಗ ನಾನೂರ ತೊಂಬತ್ತೈದನೇ ಅಧ್ಯಾಯ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ — ವಾರ ವ್ರತಗಳು. ಅಗ್ನಿದೇವರು ಹೇಳಿದರು: ವಾರ ವ್ರತಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಇವು ಭೋಗ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತವೆ. ಪುನರ್ವಸು ನಕ್ಷತ್ರದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯೋದಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಎಲ್ಲ ಔಷಧಿಗಳು ಶುಭವಾಗುತ್ತವೆ. ಆದಿತ್ಯವಾರದಲ್ಲಿ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡಿದರೆ ಏಳು ಜನ್ಮಗಳ ರೋಗಗಳು ದೂರವಾಗುತ್ತವೆ. ಸಂಕ್ರಮಣ ದಿನದಲ್ಲಿ ಆದಿತ್ಯವಾರ ಬಂದರೆ ಅದು ಸೂರ್ಯನ ಹೃದಯದಂತೆ ಶುಭವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಆದಿತ್ಯವಾರವನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು, ಒಂದು ವರ್ಷ ರಾತ್ರಿ ಉಪವಾಸ ಮಾಡಿದರೆ ಎಲ್ಲ ಫಲಗಳು ಸಿಗುತ್ತವೆ. ಚಿತ್ತಾ ನಕ್ಷತ್ರದಲ್ಲಿ ಸೋಮವಾರವನ್ನು ಏಳು ಬಾರಿ ಆಚರಿಸಿದರೆ ಸಂತೋಷ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಸ್ವಾತಿ ನಕ್ಷತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಂಗಾರವನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಏಳು ರಾತ್ರಿ ಉಪವಾಸ ಮಾಡಿದರೆ ಗ್ರಹದೋಷ ದೂರವಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಶಾಖಾ ನಕ್ಷತ್ರದಲ್ಲಿ ಬುಧವಾರವನ್ನು ಆಚರಿಸಿ, ಏಳು ರಾತ್ರಿ ಉಪವಾಸ ಮಾಡಿದರೆ ಗ್ರಹದೋಷ ನಿವಾರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಅನೂರಾಧಾ ನಕ್ಷತ್ರದಲ್ಲಿ ದೇವಗುರುವನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿ, ಏಳು ರಾತ್ರಿ ಉಪವಾಸ ಮಾಡಿದರೆ ಗ್ರಹದೋಷ ದೂರವಾಗುತ್ತದೆ. ಜ್ಯೇಷ್ಠಾ ನಕ್ಷತ್ರದಲ್ಲಿ ಶುಕ್ರನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿ, ಏಳು ರಾತ್ರಿ ಉಪವಾಸ ಮಾಡಿದರೆ ಗ್ರಹದೋಷ ದೂರವಾಗುತ್ತದೆ. ಮೂಲೆ ನಕ್ಷತ್ರದಲ್ಲಿ ಶನಿಯನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿ, ಏಳು ರಾತ್ರಿ ಉಪವಾಸ ಮಾಡಿದರೆ ಗ್ರಹದೋಷ ನಿವಾರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಅಥ ಷಣ್ಣವತ್ಯಧಿಕಶತತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ನಕ್ಷತ್ರವ್ರತಾನಿ ಅಗ್ನಿರುವಾಚ ನಕ್ಷತ್ರವ್ರತಕಂ ವಕ್ಷ್ಯೇ ಭೇ ಹರಿಃ ಪೂಜಿತೋಽರ್ಥದಃ ।೦೧ ನಕ್ಷತ್ರಪುರುಷಂ ಚಾದೌ ಚೈತ್ರಮಾಸೇ ಹರಿಂ ಯಜೇತ್ ॥೦೧ ಮೂಲೇ ಪಾದೌ ಯಜೇಜ್ಜಙ್ಘೇ ರೋಹಿಣೀಸ್ವರ್ಚಯೇದ್ಧರಿಂ ।೦೨ ಜಾನುನೀ ಚಾಶ್ವಿನೀಯೋಗೇ ಆಷಾಢಾಸೂರುಸಞ್ಜ್ಞಕೇ ॥೦೨ ಮೇಢ್ರಂ ಪೂರ್ವೋತ್ತರಾಸ್ವೇವ ಕಟಿಂ ವೈ ಕೃತ್ತಿಕಾಸು ಚ ।೦೩ ಪಾರ್ಶ್ವೇ ಭಾದ್ರಪದಾಭ್ಯಾನ್ತು ಕುಕ್ಷಿಂ ವೈ ರೇವತೀಷು ಚ ॥೦೩ ಸ್ತನೌ ಚೈವಾನುರಾಧಾಸು ಧನಿಷ್ಠಾಸು ಚ ಪೃಷ್ಠಕಂ ।೦೪ ಭುಜೌ ಪೂಜ್ಯೌ ವಿಶಾಖಾಸು ಪುನರ್ವಸ್ವಙ್ಗುಲೀರ್ಯಜೇತ್ ॥೦೪ ಅಶ್ಲೇಷಾಸು ನಖಾನ್ ಪೂಜ್ಯ ಕಣ್ಠಂ ಜ್ಯೇಷ್ಠಾಸು ಪೂಜಯೇತ್ ।೦೫ ಶ್ರೋತ್ರೇ ವಿಷ್ಣೋಶ್ಚ ಶ್ರವಣೇ ಮುಖಂ ಪುಷ್ಯೇ ಹರೇರ್ಯಜೇತ್ ॥೦೫ ಯಜೇತ್ಸ್ವಾತಿಷು ದನ್ತಾಗ್ರಮಾಸ್ಯಂ ವಾರುಣತೋಽರ್ಚಯೇತ್ ।೦೬ ಮಘಾಸು ನಸಾಂ ನಯನೇ ಮೃಗಶೀರ್ಷೇ ಲಲಾಟಕಂ ॥೦೬ ಚಿತ್ರಾಸು ಚಾರ್ದ್ರಾಸು ಕಚಾನಬ್ದಾನ್ತೇ ಸ್ವರ್ಣಕಂ ಹರಿಂ ।೦೭ ಗುಡಪೂರ್ಣೇ ಘಟೇಽಭ್ಯರ್ಚ್ಯ ಶಯ್ಯಾಗೋರ್ಥಾದಿ ದಕ್ಷಿಣಾ ॥೦೭ ನಕ್ಷತ್ರಪುರುಷೋ ವಿಷ್ಣುಃ ಪೂಜನೀಯಃ ಶಿವಾತ್ಮಕಃ ।೦೮ ಶಾಮ್ಭವಾಯನೀಯವ್ರತಕೃನ್ಮಾಸಭೇ ಪೂಜಯೇದ್ಧರಿಂ ॥೦೮ ಕಾರ್ತ್ತಿಕೇ ಕೃತ್ತಿಕಾಯಾಂ ಚ ಮೃಗಶೀರ್ಷೇ ಮೃಗಾಸ್ಯಕೇ ।೦೯ ನಾಮಭಿಃ ಕೇಶವಾದ್ಯೈಸ್ತು ಅಚ್ಯುತಾಯ ನಮೋಽಪಿ ವಾ ॥೦೯ ಕಾರ್ತ್ತಿಕೇ ಕೃತ್ತಿಕಾಭೇಽಹ್ನಿ ಮಾಸನಕ್ಷತ್ರಗಂ ಹರಿಂ ।೧೦ ಶಾಮ್ಭವಾಯನೀಯವ್ರತಕಂ ಕರಿಷ್ಯೇ ಭುಕ್ತಿಮುಕ್ತಿದಂ ॥೧೦ ಕೇಶವಾದಿ ಮಹಾಮೂರ್ತಿಮಚ್ಯುತಂ ಸರ್ವದಾಯಕಂ ।೧೧ ಆವಾಹಯಾಮ್ಯಹನ್ದೇವಮಾಯುರಾರೋಗ್ಯವೃದ್ಧಿದಂ ॥೧೧ ಕಾರ್ತ್ತಿಕಾದೌ ಸಕಾಸಾರಮನ್ನಂಮಾಸಚತುಷ್ಟಯಂ ।೧೨ ಫಾಲ್ಗುನಾದೌ ಚ ಕುಶರಮಾಷಾಢಾದೌ ಚ ಪಾಯಸಂ ॥೧೨ ದೇವಾಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಭ್ಯಶ್ಚ ನಕ್ತನ್ನೈವೇದ್ಯಮಾಶಯೇತ್ ।೧೩ ಪಞ್ಚಗವ್ಯಜಲೇಸ್ನಾತಸ್ತಸ್ಯೈವ ಪ್ರಾಶನಾಚ್ಛುಚಿಃ ॥೧೩ ಅರ್ವಾಗ್ವಿಸರ್ಜನಾದ್ದ್ರವ್ಯಂ ನೈವೇದ್ಯಂ ಸರ್ವಮುಚ್ಯತೇ ।೧೪ ವಿಸರ್ಜಿತೇ ಜಗನ್ನಾಥೇ ನಿರ್ಮಾಲ್ಯನ್ಭವತಿ ಕ್ಷಣಾತ್ ॥೧೪ ನಮೋ ನಮಸ್ತೇಽಚ್ಯುತ ಮೇ ಕ್ಷಯೋಸ್ತು ಪಾಪಸ್ಯ ವೃದ್ಧಿಂ ಸಮುಪೈತು ಪುಣ್ಯಂ ।೧೫ ಐಶ್ವರ್ಯವಿತ್ತಾದಿ ಸದಾಕ್ಷಯಂ ಮೇಕ್ಷಯಞ್ಚ ಮಾ ಸನ್ತತಿರಭ್ಯಪೈತು ॥೧೫ ಯಥಾಚ್ಯುತಸ್ತ್ವಮ್ಪರತಃ ಪರಸ್ತಾತ್ಸ ಬ್ರಹ್ಮಭೂತಃ ಪರತಃ ಪರಾತ್ಮನ್ ।೧೬ ತಥಾಚ್ಯುತಂ ತ್ವಂ ಕುರು ವಾಞ್ಛಿತಂ ಮೇ ಮಯಾ ಕೃತಮ್ಪಾಪಹರಾಪ್ರಮೇಯ ॥೧೬ ಅಚ್ಯುತಾನನ್ದ ಗೋವಿನ್ದ ಪ್ರಸೀದ ಯದಭೀಪ್ಸಿತಂ ।೧೭ ಅಕ್ಷಯಂ ಮಾಮಮೇಯಾತ್ಮನ್ ಕುರುಷ್ವ ಪುರುಷೋತ್ತಮ ॥೧೭ ಸಪ್ತ ವರ್ಷಾಣಿ ಸಮ್ಪೂಜ್ಯ ಭುಕ್ತಿಮುಕ್ತಿಮವಾಪುನುಯಾತ್ ।೧೮ ಅನನ್ತವ್ರತಮಾಖ್ಯಾಸ್ಯೇ ನಕ್ಷತ್ರವ್ರತಕೇರ್ಥದಂ॥೧೮ ಮಾರ್ಗಶೀರ್ಷೇ ಮೃಗಶಿರೇ ಗೋಮೂತ್ರಾಶೋ ಯಜೇದ್ಧರಿಂ ।೧೯ ಅನನ್ತಂ ಸರ್ವಕಾಮಾನಾಮನನ್ತೋ ಭಗವಾನ್ ಫಲಂ ॥೧೯ ದದಾತ್ಯನನ್ತಞ್ಚ ಪುನಸ್ತದೇವಾನ್ಯತ್ರ ಜನ್ಮನಿ ।೨೦ ಅನನ್ತಪುಣ್ಯೋಪಚಯಙ್ಕರೋತ್ಯೇತನ್ಮಹಾವ್ರತಂ ॥೨೦ ಯಥಾಭಿಲಷಿತಪ್ರಾಪ್ತಿಂ ಕರೋತ್ಯಕ್ಷಯಮೇವ ಚ ।೨೧ ಪಾದಾದಿ ಪೂಜ್ಯ ನಕ್ತೇ ತು ಭುಞ್ಜೀಯಾತ್ತೈಲವರ್ಜಿತಂ ॥೨೧ ಘೃತೇನಾನನ್ತಮುದ್ದಿಶ್ಯ ಹೋಮೋ ಮಾಸಚತುಷ್ಟಯಂ ।೨೨ ಚೈತ್ರಾದೌ ಶಾಲಿನಾ ಹೋಮಃ ಪಯಸಾ ಶ್ರಾವಣಾದಿಷು ॥೨೨ ಮಾನ್ಧಾತಾಭೂದ್ಯುವನಾಶ್ವಾದನನ್ತವ್ರತಕಾತ್ಸುತಃ

ಇಗೋ ನಕ್ಷತ್ರವ್ರತಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಈ ವ್ರತವನ್ನು ಮಾಡಿದರೆ, ಹರಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದ ಫಲವಾಗಿ ಎಲ್ಲ ವಿಧದ ಐಶ್ವರ್ಯ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಚೈತ್ರ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗೆ ನಕ್ಷತ್ರಪುರುಷನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹರಿಯನ್ನು ಆರಾಧಿಸಬೇಕು. ಮೂಲ ನಕ್ಷತ್ರದಲ್ಲಿ ಪಾದಗಳನ್ನು, ರೋಹಿಣಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಲುಗಳನ್ನು, ಅಶ್ವಿನಿಯಲ್ಲಿ ಮೊಣಕಾಲುಗಳನ್ನು, ಆಶಾಢದಲ್ಲಿ ತೊಡೆಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಪೂರ್ವೋತ್ತರಾಷಾಢಗಳಲ್ಲಿ ಮೇಢ್ರವನ್ನು, ಕೃತಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕಟಿಯನ್ನು, ಭಾದ್ರಪದಗಳಲ್ಲಿ ಪಾರ್ಶ್ವಗಳನ್ನು, ರೇವತಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಟ್ಟೆಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಅನುರಾದಾ ಮತ್ತು ಧನಿಷ್ಠಾ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ತನಗಳನ್ನು, ಪುನರ್ವಸು ಮತ್ತು ವಿಶಾಖೆಯಲ್ಲಿ ಕೈಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಆಶ್ಲೇಷೆಯಲ್ಲಿ ನಖಗಳನ್ನು, ಜ್ಯೇಷ್ಠೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಠವನ್ನು, ಶ್ರವಣೆಯಲ್ಲಿ ಕಿವಿಗಳನ್ನು, ಪುಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಮುಖವನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಸ್ವಾತಿಯಲ್ಲಿ ಹಲ್ಲುಗಳನ್ನು, ವಾರಣ ನಕ್ಷತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಾಯಿಯನ್ನು ಆರಾಧಿಸಬೇಕು. ಮಘಾ ನಕ್ಷತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೂಗು, ಮೃಗಶಿರೆಯಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣು ಮತ್ತು ಲಲಾಟವನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಚಿತ್ರಾ ಮತ್ತು ಆರ್ಧ್ರಾ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೂದಲುಗಳನ್ನು, ನಕ್ಷತ್ರದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹರಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಗುಡಿನಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣವಾದ ಘಟವನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿ, ಹಾಸಿಗೆ ಮತ್ತು ಇತರ ದಕ್ಷಿಣೆಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ನಕ್ಷತ್ರಪುರುಷನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಶಾಂಭವಾಯನೀಯ ವ್ರತವನ್ನು ಮಾಡುವವರು ಮಾಸಪ್ರಕಾರ ಹರಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಕೃತಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಮೃಗಶಿರೆಯಲ್ಲಿ ಹರಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಕೇಶವ ಮುಂತಾದ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಅಥವಾ ಅಚ್ಯುತ ಎಂದು ಹರಿಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಬೇಕು. ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದ ನಕ್ಷತ್ರದ ದಿನದಲ್ಲಿ ಶಾಂಭವಾಯನೀಯ ವ್ರತವನ್ನು ಮಾಡಿ, ಭೋಗ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು. ಕೇಶವ ಮುಂತಾದ ಮಹಾಮೂರ್ತಿಯ ಅಚ್ಯುತನನ್ನು ಆವಾಹನೆ ಮಾಡಿ, ಆಯಸ್ಸು, ಆರೋಗ್ಯ, ವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಕೋರಿ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಕಾರ್ತಿಕದಿಂದ ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳು ಅಕ್ಕಸಾರು ಅನ್ನವನ್ನು, ಫಾಲ್ಗುಣದಿಂದ ಕುಷಾರ ಅನ್ನವನ್ನು, ಮಾಷಾದಿಯಿಂದ ಪಾಯಸವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ದೇವರಿಗೆ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ರಾತ್ರಿ ಅನ್ನವನ್ನು ನೈವೇದ್ಯವಾಗಿ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಪಂಚಗವ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಅದನ್ನು ಸೇವಿಸಿದರೆ ಶುದ್ಧಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಅರ್ಚನೆಯ ನಂತರ ನೈವೇದ್ಯವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಅರ್ಚನೆಯಾದ ಮೇಲೆ ಜಗನ್ನಾಥನನ್ನು ವಿಸರ್ಜಿಸಿದರೆ, ನೈವೇದ್ಯ ಕ್ಷಣಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಲ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. 'ಅಚ್ಯುತ, ನನ್ನ ಪಾಪಗಳು ಕ್ಷಯವಾಗಲಿ, ಪುಣ್ಯ ಹೆಚ್ಚಾಗಲಿ. ಐಶ್ವರ್ಯ, ಧನ, ಇವು ಎಂದೆಂದಿಗೂ ಕ್ಷಯವಾಗದೆ ಇರಲಿ. ನನ್ನ ಸಂತಾನ ಸದಾ ವೃದ್ಧಿಯಾಗಲಿ' ಎಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಬೇಕು. 'ಯಾವಂತೆ ನೀನು ಪರಮಾತ್ಮ, ಬ್ರಹ್ಮರೂಪಿ, ಪರಾತ್ಪರ, ಹಾಗೆ ನನ್ನ ಇಷ್ಟವನ್ನು ನೀನು ನೆರವೇರಿಸು. ನಾನು ಮಾಡಿದ ಪಾಪಗಳನ್ನು ನೀನು ಕ್ಷಮಿಸು' ಎಂದು ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. 'ಅಚ್ಯುತ, ಆನಂದ, ಗೋವಿಂದ, ದಯಮಾಡು, ನಾನು ಬಯಸಿದುದನ್ನು ನನಗೆ ಅನುಗ್ರಹಿಸು. ನನ್ನ ಪುಣ್ಯವು ಎಂದೆಂದಿಗೂ ಕ್ಷಯವಾಗದಿರಲಿ' ಎಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಬೇಕು. ಏಳು ವರ್ಷ ಈ ವ್ರತವನ್ನು ಮಾಡಿದರೆ, ಭೋಗ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷ ಎರಡನ್ನೂ ಪಡೆಯಬಹುದು. ಅನಂತವ್ರತವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ, ಇದು ನಕ್ಷತ್ರವ್ರತಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಫಲವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಮಾರ್ಗಶಿರ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಮೃಗಶಿರ ನಕ್ಷತ್ರದಲ್ಲಿ ಗೋಮೂತ್ರ ಸೇವಿಸಿ ಹರಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಅನಂತನು ಎಲ್ಲ ಕಾಮನೆಗಳಿಗೆ ಫಲವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಪುನಃ ಪುನಃ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಅದೇ ಫಲವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಅನಂತ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಈ ಮಹಾವ್ರತವು, ಇಷ್ಟಾರ್ಥವನ್ನು ದೊರಕಿಸುವುದಲ್ಲದೆ, ಫಲವು ಕ್ಷಯವಾಗದು. ಪಾದದಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಪೂಜಿಸಿ, ರಾತ್ರಿ ಎಣ್ಣೆ ಇಲ್ಲದ ಆಹಾರವನ್ನು ಸೇವಿಸಬೇಕು. ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳು ತುಪ್ಪದಿಂದ ಹೋಮ ಮಾಡಬೇಕು. ಚೈತ್ರದಿಂದ ಶಾಲಿಯ ಹೋಮ, ಶ್ರಾವಣಾದಿಯಿಂದ ಪಾಯಸ ಹೋಮ ಮಾಡಬೇಕು. ದೇವರಿಗೆ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ರಾತ್ರಿ ಅನ್ನವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಪಂಚಗವ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಅದನ್ನು ಸೇವಿಸಿದರೆ ಶುದ್ಧಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಅರ್ಚನೆಯ ನಂತರ ನೈವೇದ್ಯವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಅರ್ಚನೆಯಾದ ಮೇಲೆ ಜಗನ್ನಾಥನನ್ನು ವಿಸರ್ಜಿಸಿದರೆ, ನೈವೇದ್ಯ ಕ್ಷಣಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಲ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ವ್ರತವನ್ನು ಮಾಡಿದ ಮಂಧಾತಾ ರಾಜನಿಗೆ ಯುವನಾಶ್ವ ಎಂಬ ಪುತ್ರನು ಜನಿಸಿದ್ದ.

ಅಗ್ನಿರುವಾಚ ದೀಪದಾನವ್ರತಂ ವಕ್ಷ್ಯೇ ಭುಕ್ತಿಮುಕ್ತಿಪ್ರದಾಯಕಂ ।೨೦೦.೦೦೧ ದೇವದ್ವಿಜಾತಿಕಗೃಹೇ ದೀಪದೋಽಬ್ದಂ ಸ ಸರ್ವಭಾಕ್ ॥೨೦೦.೦೦೧ ಚತುರ್ಮಾಸಂ ವಿಷ್ಣುಲೋಕೀ ಕಾರ್ತ್ತಿಕೇ ಸ್ವರ್ಗಲೋಕ್ಯಪಿ ।೨೦೦.೦೦೨ ದೀಪದಾನಾತ್ಪರಂ ನಾಸ್ತಿ ನ ಭೂತಂ ನ ಭವಿಷ್ಯತಿ ॥೨೦೦.೦೦೨ ದೀಪೇನಾಯುಷ್ಯಚಕ್ಷುಷ್ಮಾನ್ದೀಪಾಲ್ಲಕ್ಷ್ಮೀಸುತಾದಿಕಂ ।೨೦೦.೦೦೩ ಸೌಭಾಗ್ಯಂ ದೀಪದಃ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಸ್ವರ್ಗಲೋಕೇ ಮಹೀಯತೇ ॥೨೦೦.೦೦೩ ವಿದರ್ಭರಾಜದುಹಿತಾ ಲಲಿತಾ ದೀಪದಾತ್ಮಭಾಕ್ ।೨೦೦.೦೦೪ ಚಾರುಧರ್ಮಕ್ಷ್ಮಾಪಪತ್ನೀ ಶತಭಾರ್ಯಾಧಿಕಾಭವತ್ ॥೨೦೦.೦೦೪ ದದೌ ದೀಪಸಹಸ್ರಂ ಸಾ ವಿಷ್ಣೋರಾಯತನೇ ಸತೀ ।೨೦೦.೦೦೫ ಪೃಷ್ಟಾ ಸಾ ದೀಪಮಾಹಾತ್ಮ್ಯಂ ಸಪತ್ನೀಭ್ಯ ಉವಾಚ ಹ ॥೨೦೦.೦೦೫ ಲಲಿತೋವಾಚ ಸೌವೀರರಾಜಸ್ಯ ಪುರಾ ಮೈತ್ರೇಯೋಽಭೂತ್ಪುರೋಹಿತಃ ।೨೦೦.೦೦೬ ತೇನ ಚಾಯತನಂ ವಿಷ್ಣೋಃ ಕಾರಿತಂ ದೇವಿಕಾತಟೇ ॥೨೦೦.೦೦೬ ಕಾರ್ತ್ತಿಕೇ ದೀಪಕಸ್ತೇನ ದತ್ತಃ ಸಮ್ಪ್ರೇರಿತೋ ಮಯಾ ।೨೦೦.೦೦೭ ವಕ್ತ್ರಪ್ರಾನ್ತೇನ ನಶ್ಯನ್ತ್ಯಾ ಮಾರ್ಜಾರಸ್ಯ ತದಾ ಭಯಾತ್ ॥೨೦೦.೦೦೭ ನಿರ್ವಾಣವಾನ್ ಪ್ರದೀಪ್ತೋಽಭೂದ್ವರ್ತ್ಯಾ ಮೂಷಿಕಯಾ ತದಾ ।೨೦೦.೦೦೮ ಮೃತಾ ರಾಜಾತ್ಮಜಾ ಜಾತಾ ರಾಜಪತ್ನೀ ಶತಾಧಿಕಾ ॥೨೦೦.೦೦೮ ಅಸಙ್ಕಲ್ಪಿತಮಪ್ಯಸ್ಯ ಪ್ರೇರಣಂ ಯತ್ಕೃತಂ ಮಯಾ ।೨೦೦.೦೦೯ ವಿಷ್ಣ್ವಾಯತನದೀಪಸ್ಯ ತಸ್ಯೇದಂ ಭುಜ್ಯತೇ ಫಲಂ ॥೨೦೦.೦೦೯ ಜಾತಿಸ್ಮರಾ ಹ್ಯತೋ ದೀಪಾನ್ ಪ್ರಯಚ್ಛಾಮಿ ತ್ವಹರ್ನಿಶಂ ।೨೦೦.೦೧೦ ಏಕದಶ್ಯಾಂ ದೀಪದೋ ವೈ ವಿಮಾನೇ ದಿವಿ ಮೋದತೇ ॥೨೦೦.೦೧೦ ಜಾಯತೇ ದೀಪಹರ್ತಾ ತು ಮೂಕೋ ವಾ ಜಡ ಏವ ಚ ।೨೦೦.೦೧೧ ಅನ್ಧೇ ತಮಸಿ ದುಷ್ಪಾರೇ ನರಕೇ ಪತತೇ ಕಿಲ ॥೨೦೦.೦೧೧ ವಿಕ್ರೋಶಮಾನಾಂಶ್ಚ ನರಾನ್ ಯಮಕಿಙ್ಕರಾಹತಾನ್ ।೨೦೦.೦೧೨ ವಿಲಾಪೈರಲಮತ್ರಾಪಿ ಕಿಂ ವೋ ವಿಲಪಿತೇ ಫಲಂ ॥೨೦೦.೦೧೨ ಯದಾ ಪ್ರಮಾದಿಭಿಃ ಪೂರ್ವಮತ್ಯನ್ತಸಮುಪೇಕ್ಷಿತಃ ।೨೦೦.೦೧೩ ಜನ್ತುರ್ಜನ್ಮಸಹಸ್ರೇಭ್ಯೋ ಹ್ಯೇಕಸ್ಮಿನ್ಮಾನುಷೋ ಯದಿ ॥೨೦೦.೦೧೩ ತತ್ರಾಪ್ಯತಿವಿಮೂಢಾತ್ಮಾ ಕಿಂ ಭೋಗಾನಭಿಧಾವತಿ ।೨೦೦.೦೧೪ ಸ್ವಹಿತಂ(೧) ವಿಷಯಾಸ್ವಾದೈಃ ಕ್ರನ್ದನಂ ತದಿಹಾಗತಂ ॥೨೦೦.

ಇಗೋ ದೀಪದಾನ ವ್ರತದ ಮಹಿಮೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಈ ವ್ರತವು ಭೋಗ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷ ಎರಡನ್ನೂ ಕೊಡುತ್ತದೆ. ದೇವತೆ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಮತ್ತು ಇತರರ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ವರ್ಷ ದೀಪವನ್ನು ಹಚ್ಚಿದವನು ಎಲ್ಲ ವಿಧದ ಫಲಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳು ವಿಷ್ಣುಲೋಕದಲ್ಲಿ, ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿಯೂ ದೀಪದಾನದಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ದೀಪದಾನಕ್ಕಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದುದು ಇಲ್ಲ; ಭೂತಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ಇರಲಿಲ್ಲ, ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಇರದು. ದೀಪದಿಂದ ಆಯುಷ್ಯ, ದೃಷ್ಟಿ, ಲಕ್ಷ್ಮೀ, ಸಂತಾನ, ಸೌಭಾಗ್ಯ ಎಲ್ಲವೂ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ದೀಪದಾನ ಮಾಡಿದವನು ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಗೌರವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ವಿದ್ಯಾಭರಾಜನ ಪುತ್ರಿ ಲಲಿತಾ ದೀಪದಾನದಿಂದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಪಡೆದಳು. ಆಕೆ ಚಾರುಧರ್ಮನ ಪತ್ನಿಯಾಗಿ ನೂರುಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪತ್ನಿಯರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠಳಾದಳು. ಆಕೆ ವಿಷ್ಣುಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ಸಾವಿರ ದೀಪಗಳನ್ನು ಹಚ್ಚಿದಳು. ಪತ್ನಿಯರು ಕೇಳಿದಾಗ, ದೀಪದ ಮಹಿಮೆ ಏನೆಂದು ವಿವರಿಸಿದಳು. ಲಲಿತಾ ಹೇಳಿದಳು: ಸೌವೀರರಾಜನಿಗೆ ಮೈತ್ರೇಯನು ಪೂಜಾರಿ ಆಗಿದ್ದ. ಅವನು ದೇವಿಕಾತಟದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುಮಂದಿರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಅವನು ದೀಪವನ್ನು ಹಚ್ಚಿದನು, ನಾನು ಪ್ರೇರಣೆಯಾಗಿ ಇದ್ದೆ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬೆಕ್ಕಿನ ಭಯದಿಂದ ದೀಪ ನಂದಿತು. ಆದರೆ ಒಂದು ಎಲಿಯು ಬಂದು ಬತ್ತಿಯನ್ನು ಹಚ್ಚಿತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರಾಜಕುಮಾರಿ ಮೃತಳಾಗಿ ಪುನಃ ರಾಜಪತ್ನಿಯಾಗಿ ಜನ್ಮವನ್ನೂ ಪಡೆದಳು. ನಾನು ಅನೇಕ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ಸಂಕಲ್ಪಿಸದೆ ಮಾಡಿದರೂ, ವಿಷ್ಣುಮಂದಿರದ ದೀಪದ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಈ ಫಲವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ನಾನು ಜಾತಿಸ್ಮರಳಾಗಿ ಪ್ರತಿದಿನವೂ ದೀಪವನ್ನು ಹಚ್ಚುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಏಕಾದಶಿಯಲ್ಲಿ ದೀಪದಾನ ಮಾಡಿದವನು ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಸುಖವಾಗಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ದೀಪವನ್ನು ಹಚ್ಚದೆ ಕಳವು ಮಾಡಿದವನು ಮೂಕನಾಗಿಯೂ, ಜಡನಾಗಿಯೂ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಗಾಢವಾದ ಕತ್ತಲಿನಲ್ಲಿ, ದುಗುಡದ ನರಕದಲ್ಲಿ ಬೀಳುತ್ತಾನೆ. ಯಮದೂತರಿಂದ ಪೀಡಿತನಾಗಿ ನರಕದಲ್ಲಿ ಅಳುತ್ತಾನೆ. ಇಲ್ಲಿ ಅಳುವುದರಿಂದ ಏನು ಫಲ? ಹಿಂದೆ ಅನೇಕ ಜನ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ದೀಪದಾನವನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿದವನು, ಸಾವಿರಾರು ಜನ್ಮಗಳ ನಂತರ ಮಾನವನಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿದರೂ, ಅತಿ ಮೂಢನಾಗಿದ್ದರೆ ಸುಖವನ್ನು ಪಡೆಯಲಾಗದು. ಇಹಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸ್ವಹಿತವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ವಿಷಯಾಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಅಳುತ್ತಾನೆ.

ನರಕಸ್ವರೂಪಮ್ ಅಗ್ನಿರುವಾಚ ಪುಷ್ಪಾದ್ಯೈಃ ಪೂಜನಾದ್ವಿಷ್ಣೋರ್ನ ಯಾತಿ ನರಕಾನ್ದವೇ ।೨೦೩.೦೦೧ ಆಯುಷೋಽನ್ತೇ ನರಃ ಪ್ರಾಣೈರನಿಚ್ಛನ್ನಪಿ ಮುಚ್ಯತೇ ॥೨೦೩.೦೦೧ ಜಲಮಗ್ನಿರ್ವಿಷಂ ಶಸ್ತ್ರಂ ಕ್ಷುದ್ವ್ಯಾಧಿಃ ಪತನಂ ಗಿರೇಃ ।೨೦೩.೦೦೨ ನಿಮಿತ್ತಂ ಕಿಞ್ಚಿದಾಸಾದ್ಯ ದೇಹೀ ಪ್ರಾಣೈರ್ವಿಮುಚ್ಯತೇ ॥೨೦೩.೦೦೨ ಅನ್ಯಚ್ಛರೀರಮಾದತ್ತೇ ಯಾತನೀಯಂ ಸ್ವಕರ್ಮಭಿಃ ।೨೦೩.೦೦೩ ಭುಙ್ಕ್ತೇಽಥ ಪಾಪಕೃತ್ದುಃಖಂ ಸುಖಂ ಧರ್ಮಾಯ ಸಙ್ಗತಃ ॥೨೦೩.೦೦೩ ನೀಯತೇ ಯಮದೂತೈಸ್ತು ಯಮಂ ಪ್ರಾಣಿಭಯಙ್ಕರೈಃ ।೨೦೩.೦೦೪ ಕುಪಥೇ ದಕ್ಷಿಣದ್ವಾರಿ ಧರ್ಮಿಕಃ ಪಶ್ಚಿಮಾದಿಭಿಃ ॥೨೦೩.೦೦೪ ಯಮಾಜ್ಞಪ್ತೈಃ ಕಿಙ್ಕರೈಸ್ತು ಪಾತ್ಯತೇ ನರಕೇಷು ಚ(೨) ।೨೦೩.೦೦೫ ಟಿಪ್ಪಣೀ ೧ ಆಸನಂ ಮೂರ್ತಿಷೋಢಾಙ್ಗಮಿತಿ ಖ.. ೨ ಪಾತ್ಯತೇ ನರಕೇಷ್ವಪಿ ಇತಿ ಖ.. । ಪಾತ್ಯತೇ ನರಕೇ ಸದಾ ಇತಿ ಙ.. ।ಪೀಡ್ಯತೇ ನರಕೇಽಧುನೇತಿ ಘ.. , ಛ.. ಚ ಸ್ವರ್ಗೇ ತು ನೀಯತೇ ಧರ್ಮಾದ್ವಸಿಷ್ಠಾದ್ಯುಕ್ತಿಸಂಶ್ರಯಾತ್ ॥೨೦೩.೦೦೫ ಗೋಘಾತೀ ತು ಮಹಾವೀಚ್ಯಾಂ ವರ್ಷಲಕ್ಷನ್ತು ಪೀಡ್ಯತೇ ।೨೦೩.೦೦೬ ಆಮಕುಮ್ಭೇ ಮಹಾದೀಪ್ತೇ ಬ್ರಹ್ಮಹಾ ಭೂಮಿಹಾರಕಃ ॥೨೦೩.೦೦೬ ಮಹಾಪ್ರಲಯಕಂ ಯಾವದ್ರೌರವೇ ಪೀಡ್ಯತೇ ಶನೈಃ ।೨೦೩.೦೦೭ ಸ್ತ್ರೀಬಾಲವೃದ್ಧಹನ್ತಾ ತು ಯಾವದಿನ್ದ್ರಾಶ್ಚತುರ್ದಶ ॥೨೦೩.೦೦೭ ಮಹಾರೌರವಕೇ ರೌದ್ರೇ ಗೃಹಕ್ಷೇತ್ರಾದಿದೀಪಕಃ ।೨೦೩.೦೦೮ ದಹ್ಯತೇ ಕಲ್ಪಮೇಕಂ ಸ ಚೌರಸ್ತಾಮಿಸ್ರಕೇ ಪತೇತ್ ॥೨೦೩.೦೦೮ ನೈಕಕಲ್ಪನ್ತು ಶೂಲಾದ್ಯೈರ್ಭಿದ್ಯತೇ ಯಮಕಿಙ್ಕರೈಃ ।೨೦೩.೦೦೯ ಮಹಾತಾಮಿಸ್ರಕೇ ಸರ್ಪಜಲೌಕಾದ್ಯೈಶ್ಚ ಪೀಡ್ಯತೇ ॥೨೦೩.೦೦೯ ಯಾವದ್ಭೂಮಿರ್ಮಾತೃಹಾದ್ಯಾ ಅಸಿಪತ್ರವನೇಽಸಿಭಿಃ(೧) ।೨೦೩.೦೧೦ ನೈಕಕಲ್ಪನ್ತು ನರಕೇ ಕರಮ್ಭವಾಲುಕಾಸು ಚ ॥೨೦೩.೦೧೦ ಯೇನ ದಗ್ಧೋ ಜನಸ್ತತ್ರ ದಹ್ಯತೇ ವಾಲುಕಾದಿಭಿಃ ।೨೦೩.೦೧೧ ಕಾಕೋಲೇ ಕೃಮಿವಿಷ್ಠಾಶೀ ಏಕಾಕೀ ಮಿಷ್ಟಭೋಜನಃ ॥೨೦೩.೦೧೧ ಕುಟ್ಟಲೇ ಮೂತ್ರರಕ್ತಾಶೀ ಪಞ್ಚಯಜ್ಞಕ್ರಿಯೋಜ್ಝಿತಃ ।೨೦೩.೦೧೨ ಸುದುರ್ಗನ್ಧೇ ರಕ್ತಭೋಜೀ ಭವೇಚ್ಚಾಭಕ್ಷ್ಯಭಕ್ಷ್ಯಕಃ ॥೨೦೩.೦೧೨ ತೈಲಪಾಕೇ ತು ತಿಲವತ್ಪೀಡ್ಯತೇ ಪರಪೀಡಕಃ ।೨೦೩.೦೧೩ ತೈಲಪಾಕೇ ತು ಪಚ್ಯೇತ ಶರಣಾಗತಘಾತಕಃ ॥೨೦೩.೦೧೩ ನಿರುಚ್ಛಾಸೇ ದಾನನಾಶೀ ರಸವಿಕ್ರಯಕೋಽಧ್ವರೇ ।೨೦೩.೦೧೪ ನಾಮ್ನಾ ವಜ್ರಕವಾಟೇನ ಮಹಾಪಾತೇ ತದಾನೃತೀ ॥೨೦೩.೦೧೪ ಮಹಾಜ್ವಾಲೇ ಪಾಪಬುದ್ಧಿಃ ಕ್ರಕಚೇಽಗಮ್ಯಗಾಮಿನಃ ।೨೦೩.೦೧೫ ಸಙ್ಕರೀ ಗುಡಪಾಕೇ ಚ(೨) ಪ್ರತುದೇತ್ಪರಮರ್ಮನುತ್ ॥೨೦೩.೦೧೫ ಟಿಪ್ಪಣೀ ೧ ಅಸಿಪತ್ರವನೇಽಗ್ನಿಭಿರಿತಿ ಙ.. ೨ ಗುರುಪಾಕೇ ಚೇತಿ ಖ.. , ಜ.. ಚ ಕ್ಷಾರಹ್ರದೇ(೧) ಪ್ರಾಣಿಹನ್ತಾ ಕ್ಷುರಧಾರೇ ಚ ಭೂಮಿಹೃತ್ ।೨೦೩.೦೧೬ ಅಮ್ಬರೀಷೇ ಗೋಸ್ವರ್ಣಹೃದ್ದ್ರುಮಚ್ಛಿದ್ವಜ್ರಶಸ್ತ್ರಕೇ ॥೨೦೩.೦೧೬ ಮಧುಹರ್ತಾ ಪರೀತಾಪೇ ಕಾಲಸೂತ್ರೇ ಪರಾರ್ಥಹೃತ್ ।೨೦೩.೦೧೭ ಕಶ್ಮಲೇಽತ್ಯನ್ತಮಾಂಸಾಶೀ ಉಗ್ರಗನ್ಧೇ ಹ್ಯಪಿಣ್ಡದಃ ॥೨೦೩.೦೧೭ ದುರ್ಧರೇ ತು ಕಾಚಭಕ್ಷೀ ವನ್ದಿಗ್ರಾಹರತಾಶ್ಚ ಯೇ ।೨೦೩.೦೧೮ ಮಞ್ಜುಷೇ ನರಕೇ ಲೋಹೇಽಪ್ರತಿಷ್ಠೇ ಶ್ರುತಿನಿನ್ದಕಃ ॥೨೦೩.೦೧೮ ಪೂತಿವಕ್ತ್ರೇ ಕೂಟಸಾಕ್ಷೀ ಪರಿಲುಣ್ಠೇ ಧನಾಪಹಾ ।೨೦೩.೦೧೯ ಬಾಲಸ್ತ್ರೀವೃದ್ಧಘಾತೀ ಚ ಕರಾಲೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾರ್ತಿಕೃತ್ ॥೨೦೩.೦೧೯ ವಿಲೇಪೇ ಮದ್ಯಪೋ ವಿಪ್ರೋ ಮಹಾತಾಮ್ರೇ ತು ಮೇದಿನಃ(೨)

ಹೂವಿನಂತಹ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದವನು ನರಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆಯುಷ್ಯ ಮುಗಿದಾಗ, ಇಚ್ಛೆ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಜೀವನು ದೇಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ನೀರು, ಬೆಂಕಿ, ವಿಷ, ಆಯುಧ, ಹಸಿವಿನಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ರೋಗ, ಪರ್ವತದಿಂದ ಬಿದ್ದುವುದು — ಯಾವುದಾದರೂ ಕಾರಣದಿಂದ ದೇಹಿ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಬಿಡುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನ ಕರ್ಮದ ಪ್ರಕಾರ, ಮತ್ತೊಂದು ದೇಹವನ್ನು ಪಡೆದು, ಪಾಪ ಮಾಡಿದವನು ದುಃಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ, ಧರ್ಮ ಮಾಡಿದವನು ಸುಖವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಯಮದೂತರಿಂದ, ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಭಯ ಹುಟ್ಟಿಸುವವರಿಂದ, ದಕ್ಷಿಣ ದ್ವಾರದಿಂದ ದುಷ್ಟನು, ಪಶ್ಚಿಮ ದ್ವಾರದಿಂದ ಧರ್ಮಾತ್ಮನು ಯಮನ ಬಳಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಯಮನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಕಿಂಕರರು ಪಾಪಿಗಳನ್ನು ನರಕಕ್ಕೆ ಎಸೆಯುತ್ತಾರೆ. ಧರ್ಮದಿಂದ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಲ್ಪಡುವನು. ಗೋಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿದವನು ಮಹಾವೀಚಿ ನರಕದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ ವರ್ಷ ಪೀಡಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಭೂಮಿಯ ಹಗರಣ ಮಾಡಿದವನು ಆಮಕುಂಭ ಮತ್ತು ಮಹಾದೀಪ್ತ ನರಕದಲ್ಲಿ ಪೀಡಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿದವನು ಮಹಾಪ್ರಳಯ ಕಾಲದವರೆಗೆ ರೌರವ ನರಕದಲ್ಲಿ ಪೀಡಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಮಹಿಳೆ, ಮಗು, ವೃದ್ಧರನ್ನು ಕೊಂದವನು, ಇಂದ್ರನು ಎಷ್ಟು ಕಾಲ ಜೀವಿಸಿದ್ದಾನೋ ಅಷ್ಟುವರೆಗೂ ಮಹಾರೌರವ ನರಕದಲ್ಲಿ ಪೀಡಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಮನೆ, ಹೊಲ ಹಗರಣ ಮಾಡಿದವನು ಮಹಾರೌರವ ನರಕದಲ್ಲಿ ಸುಟ್ಟಿಹಾಕಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಕಳ್ಳನು ತಾಮಿಸ್ರ ನರಕದಲ್ಲಿ ಬೀಳುತ್ತಾನೆ. ಅನೇಕ ಕಾಲ್ಪಗಳಲ್ಲಿ ಯಮದೂತರಿಂದ ಶೂಲ ಮುಂತಾದ ಆಯುಧಗಳಿಂದ ಭೇದನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಮಹಾತಾಮಿಸ್ರ ನರಕದಲ್ಲಿ ಹಾವು, ಜಿಂಕೆಯ ಹಲ್ಲುಗಳಿಂದ ಪೀಡಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹಗರಣ ಮಾಡಿದವನು ಅಸಿಪತ್ರವನದಲ್ಲಿ ಕತ್ತಿಯಿಂದ ಹತ್ಯೆಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಅನೇಕ ಕಾಲ್ಪಗಳಲ್ಲಿ ಕರಂಬವಾಲುಕಾ ನರಕದಲ್ಲಿ ಪೀಡಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಯಾರಿಂದ ಜನರನ್ನು ಸುಟ್ಟಿದ್ದಾನೋ, ಅವನು ವಾಲುಕಾ ಮುಂತಾದ ನರಕಗಳಲ್ಲಿ ಸುಟ್ಟಿಹಾಕಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಕಾಕೋಲ ನರಕದಲ್ಲಿ ಕೀಟ, ಮಲವನ್ನು ತಿನ್ನುವನು, ಒಬ್ಬನೇ ಇರುತ್ತಾನೆ, ಇಷ್ಟವಾದ ಆಹಾರವನ್ನು ಪಡೆಯಲಾಗದು. ಕುಟ್ಟಲ ನರಕದಲ್ಲಿ ಮೂತ್ರ, ರಕ್ತವನ್ನು ತಿನ್ನುವನು, ಪಂಚಯಜ್ಞವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಟ್ಟವನು. ದುರ್ಗಂಧದ ರಕ್ತವನ್ನು ತಿನ್ನುವನು, ಅಹಿತವಾದ ಆಹಾರವನ್ನು ತಿನ್ನುವನು. ತೈಲಪಾಕ ನರಕದಲ್ಲಿ ಎಳ್ಳಿನಂತೆ ಪೀಡಿತನಾಗುವನು, ಇತರರನ್ನು ಪೀಡಿಸಿದವನು. ಶರಣಾಗತರನ್ನು ಕೊಂದವನು ತೈಲಪಾಕ ನರಕದಲ್ಲಿ ಬೇಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಉಸಿರಿಲ್ಲದೆ ದಾನವನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡಿದವನು, ರಸವನ್ನು ಮಾರಿದವನು, ಮಹಾಪಾತಕ ಮಾಡಿದವನು ವಜ್ರಕವಾಟ ನರಕದಲ್ಲಿ ಬೀಳುತ್ತಾನೆ. ಮಹಾಜ್ವಾಲೆ ನರಕದಲ್ಲಿ ಪಾಪಬುದ್ಧಿಯವನು, ಕ್ರಕಚದಲ್ಲಿ ಪರಸ್ತ್ರೀಯರ ಬಳಿಗೆ ಹೋದವನು. ಗುಡಪಾಕ ನರಕದಲ್ಲಿ ಪರಮರ್ಮವನ್ನು ಪೀಡಿಸುವನು. ಕ್ಷಾರಹ್ರದ ನರಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಿಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿದವನು, ಕ್ಷುರಧಾರೆ ನರಕದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹಗರಣ ಮಾಡಿದವನು. ಅಂಬರೀಷ ನರಕದಲ್ಲಿ ಹಸು, ಬಂಗಾರ, ಮರವನ್ನು ಹಗರಣ ಮಾಡಿದವನು, ವಜ್ರಶಸ್ತ್ರಕ ನರಕದಲ್ಲಿ ಬೀಳುತ್ತಾನೆ. ಮಧು ಕಳವು ಮಾಡಿದವನು ಪರಿತಾಪ ನರಕದಲ್ಲಿ, ಕಾಲಸೂತ್ರ ನರಕದಲ್ಲಿ ಪರದ್ರವ್ಯವನ್ನು ಹಗರಣ ಮಾಡಿದವನು. ಮಾಂಸವನ್ನು ತಿನ್ನುವನು, ದುರ್ಗಂಧದ ಆಹಾರವನ್ನು ತಿನ್ನುವನು, ಅಪಿಂಡದಾನ ಮಾಡಿದವನು ಕಶ್ಮಲ ನರಕದಲ್ಲಿ ಬೀಳುತ್ತಾನೆ. ದುರ್ಬಲನು, ಗಾಜನ್ನು ತಿನ್ನುವನು, ಬಂಧನದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದವನು ದುರ್ಬಲ ನರಕದಲ್ಲಿ ಬೀಳುತ್ತಾನೆ. ಮಂಜುಷೆ ನರಕದಲ್ಲಿ ಲೋಹದೊಳಗೆ ಸ್ಥಿರವಾಗದೆ ಇರುವನು, ವೇದವನ್ನು ನಿಂದಿಸಿದವನು. ಪೂತಿವಕ್ತ್ರ ನರಕದಲ್ಲಿ ಸುಳ್ಳು ಸಾಕ್ಷಿ ಹೇಳಿದವನು, ಧನವನ್ನು ಹಗರಣ ಮಾಡಿದವನು. ಬಾಲ, ಮಹಿಳೆ, ವೃದ್ಧರನ್ನು ಕೊಂದವನು ಕರಾಳ ನರಕದಲ್ಲಿ ಬೀಳುತ್ತಾನೆ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ತೊಂದರೆ ಮಾಡಿದವನು. ವಿಲೇಪ ನರಕದಲ್ಲಿ ಮದ್ಯಪಾನ ಮಾಡಿದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು, ಮಹಾತಾಮ್ರ ನರಕದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹಗರಣ ಮಾಡಿದವನು ಬೀಳುತ್ತಾನೆ.

ಪೃಥ್ವೀದಾನಾನಿ ಅಗ್ನಿರುವಾಚ ಪೃಥ್ವೀದಾನಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಪೃಥಿವೀ ತ್ರಿವಿಧಾ ಮತಾ ।೨೧೩.೦೦೧ ಶತಕೋಟಿರ್ಯೋಜನಾನಾಂ ಸಪ್ತದ್ವೀಪಾ ಸಸಾಗರಾ ॥೨೧೩.೦೦೧ ಜಮ್ಬುದ್ವೀಪಾವಧಿಃ ಸಾ ಚ ಉತ್ತಮಾ ಮೇದಿನೀರಿತಾ ।೨೧೩.೦೦೨ ಉತ್ತಮಾಂ ಪಞ್ಚಭಿರ್ಭಾರೈಃ ಕಾಞ್ಚನೈಶ್ಚ ಪ್ರಕಲ್ಪಯೇತ್ ॥೨೧೩.೦೦೨ ತದರ್ಧಾನ್ತರಜಂ ಕೂರ್ಮಂ ತಥಾ ಪದ್ಮಂ ಸಮಾದಿಶೇತ್ ।೨೧೩.೦೦೩ ಉತ್ತಮಾ ಕಥಿತಾ ಪೃಥ್ವೀ ದ್ವ್ಯಂಶೇನೈವ ತು ಮಧ್ಯಮಾ ॥೨೧೩.೦೦೩ ಕನ್ಯಸಾ ಚ ತ್ರಿಭಾಗೇನ(೧) ತ್ರಿಹಾನ್ಯಾ ಕೂರ್ಮಪಙ್ಕಜೇ ।೨೧೩.೦೦೪ ಪಲಾನಾನ್ತು ಸಹಸ್ರೇಣ ಕಲ್ಪಯೇತ್ಕಲ್ಪಪಾದಪಂ ॥೨೧೩.೦೦೪ ಮೂಲದಣ್ಡಂ ಸಪತ್ರಞ್ಚ ಫಲಪುಷ್ಪಸಮನ್ವಿತಂ ।೨೧೩.೦೦೫ ಟಿಪ್ಪಣೀ ೧ ಸ್ವಲ್ಪಾ ಸಾ ತು ತ್ರಿಭಾಗೇನೇತಿ ಙ.. , ಟ.. ಚ ಪಞ್ಚಸ್ಕನ್ಧನ್ತು ಸಙ್ಕಲ್ಪ್ಯ ಪಞ್ಚಾನಾನ್ದಾಪಯೇತ್ಸುಧೀಃ ॥೨೧೩.೦೦೫ ಏತದ್ದಾತಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ಪಿತೃಭಿರ್ಮೋದತೇ ಚಿರಂ ।೨೧೩.೦೦೬ ವಿಷ್ಣ್ವಗ್ರೇ ಕಾಮಧೇನುನ್ತು ಪಲಾನಾಂ ಪಞ್ಚಭಿಃ ಶತೈಃ ॥೨೧೩.೦೦೬ ಬ್ರಹ್ಮವಿಷ್ಣುಮಹೇಶಾದ್ಯಾ ದೇವಾ ಧೇನೌ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಾಃ ।೨೧೩.೦೦೭ ಧೇನುದಾನಂ ಸರ್ವದಾನಂ ಸರ್ವದ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕದಂ ॥೨೧೩.೦೦೭ ವಿಷ್ಣ್ವಗ್ರೇ ಕಪಿಲಾಂ ದತ್ತ್ವಾ ತಾರಯೇತ್ಸಕಲಂ ಕುಲಂ ।೨೧೩.೦೦೮ ಅಲಙ್ಕೃತ್ಯ ಸ್ತ್ರಿಯಂ ದದ್ಯಾದಶ್ವಮೇಧಫಲಂ ಲಭೇತ್(೧) ॥೨೧೩.೦೦೮ ಭೂಮಿಂ ದತ್ತ್ವಾ ಸರ್ವಭಾಕ್ಸ್ಯಾತ್ಸರ್ವಶಸ್ಯ ಪ್ರರೋಹಿಣೀಮ್ ।೨೧೩.೦೦೯ ಗ್ರಾಮಂ ವಾಥ ಪುರಂ ವಾಪಿ(೨) ಖೇಟಕಞ್ಚ ದದ್ತ್ಸುಖೀ ॥೨೧೩.೦೦೯ ಕಾರ್ತ್ತಿಕ್ಯಾದೌ(೩) ವೃಷೋತ್ಸರ್ಗಂ ಕುರ್ವಂಸ್ತಾರಯತೇ ಕುಲಂ(೪)

ಇಗೋ ಭೂಮಿದಾನದ ಮಹಿಮೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಭೂಮಿ ಮೂರು ವಿಧವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಶತಕೋಟಿ ಯೋಜನೆಗಳಷ್ಟು ವ್ಯಾಪಕವಾದ, ಏಳು ದ್ವೀಪಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಗರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಜಂಬುದ್ವೀಪದವರೆಗೆ ಇರುವ ಭೂಮಿಯು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದುದು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಐದು ಬಂಗಾರದ ಭಾರದಿಂದ ಅಳವಡಿಸಬೇಕು. ಅದರ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಕೂರ್ಮ ಮತ್ತು ಪದ್ಮವನ್ನು ಸೂಚಿಸಬೇಕು. ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಭೂಮಿಯ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ಮಧ್ಯಮ ಭೂಮಿಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು. ಸ್ವಲ್ಪ ಭಾಗವನ್ನು ಕನ್ಯಸಾ ಎಂದು, ಮೂರು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಕೂರ್ಮ ಮತ್ತು ಪದ್ಮದಲ್ಲಿ ನೀಡಬೇಕು. ಸಾವಿರ ಪಲದಿಂದ ಕಲ್ಪವೃಕ್ಷವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕು. ಅದರ ಬೇರು, ದಂಡ, ಎಲೆ, ಹಣ್ಣು, ಹೂವುಗಳೊಂದಿಗೆ ಪೂರ್ಣವಾಗಿರಬೇಕು. ಐದು ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿ, ಐದು ಜನರಿಗೆ ದಾನ ಮಾಡಬೇಕು. ಈ ಭೂಮಿದಾನ ಮಾಡಿದವನು ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪಿತೃಗಳೊಂದಿಗೆ ದೀರ್ಘ ಕಾಲ ಸುಖವಾಗಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ. ವಿಷ್ಣುವಿನ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಐದು ಶತ ಪಲಗಳ ಮೌಲ್ಯದ ಕಾಮಧೇನು ದಾನ ಮಾಡಿದರೆ, ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು, ಮಹೇಶ ಮುಂತಾದ ದೇವತೆಗಳು ಆ ಹಸುವಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಹಸುವನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಎಲ್ಲ ದಾನಗಳ ಫಲವೂ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ, ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕವೂ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ವಿಷ್ಣುವಿನ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಪಿಲಾ ಹಸುವನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಿದರೆ, ತನ್ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕುಲವನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸಬಹುದು. ಅಲಂಕಾರ ಮಾಡಿದ ಮಹಿಳೆಯನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಿದರೆ, ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಜ್ಞದ ಫಲ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಭೂಮಿಯನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಿದವನು ಎಲ್ಲ ವಿಧದ ಆಹಾರವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ, ಎಲ್ಲ ಬೆಳೆಗಳೂ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಒಂದು ಗ್ರಾಮ ಅಥವಾ ನಗರ ಅಥವಾ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಿದವನು ಸುಖಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದಿಂದ ಹಸು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದವನು ತನ್ನ ಕುಲವನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸಬಹುದು.

ಗಾಯತ್ರೀನಿರ್ವಾಣಂ ಅಗ್ನಿರುವಾಚ ಏವಂ ಸನ್ಧ್ಯಾವಿಧಿಂ ಕೃತ್ವಾ ಗಾಯತ್ರೀಞ್ಚ ಜಪೇತ್ಸ್ಮರೇತ್ ।೦೧ ಗಾಯಞ್ಚ್ಛಿಷ್ಯಾನ್ ಯತಸ್ತ್ರಾಯೇತ್ಭಾರ್ಯಾಂ ಪ್ರಾಣಾಂಸ್ತಥೈವ ಚ(೧) ॥೦೧ ತತಃ ಸ್ಮೃತೇಯಂ ಗಾಯತ್ರೀ ಸಾವಿತ್ರೀಯ ತತೋ ಯತಃ ।೦೨ ಪ್ರಕಾಶನಾತ್ಸಾ ಸವಿತುರ್ವಾಗ್ರೂಪತ್ವಾತ್ಸರಸ್ವತೀ ॥೦೨ ತಜ್ಜ್ಯೋತಿಃ ಪರಮಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಭರ್ಗಸ್ತೇಜೋ ಯತಃ ಸ್ಮೃತಂ ।೦೩ ಭಾ ದೀಪ್ತಾವಿತಿ ರೂಪಂ ಹಿ ಭ್ರಸ್ಜಃ ಪಾಕೇಽಥ ತತ್ಸ್ಮೃತಂ ॥೦೩ ಓಷಧ್ಯಾದಿಕಂ ಪಚತಿ ಭ್ರಾಜೃ ದೀಪ್ತೌ ತಥಾ ಭವೇತ್ ।೦೪ ಭರ್ಗಃ ಸ್ಯಾದ್ಭ್ರಾಜತ ಇತಿ ಬಹುಲಂ ಛನ್ದ ಈರಿತಂ ॥೦೪ ವರೇಣ್ಯಂ ಸರ್ವತೇಜೋಭ್ಯಃ ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ವೈ ಪರಮಂ ಪದಂ ।೦೫ ಸ್ವರ್ಗಾಪವರ್ಗಕಾಮೈರ್ವಾ ವರಣೀಯಂ ಸದೈವ ಹಿ ॥೦೫ ವೃಣೋತೇರ್ವರಣಾರ್ಥತ್ವಾಜ್ಜಾಗ್ರತ್ಸ್ವಪ್ನಾದಿವರ್ಜಿತಂ ।೦೬ ನಿತ್ಯಶುದ್ಧಬುದ್ಧಮೇಕಂ ಸತ್ಯನ್ತದ್ಧೀಮಹೀಶ್ವರಂ ॥೦೬ ಅಹಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಪರಂ ಜ್ಯೋತಿರ್ಧ್ಯಯೇಮಹಿ ವಿಮುಕ್ತಯೇ ।೦೭ ತಜ್ಜ್ಯೋತಿರ್ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುರ್ಜಗಜ್ಜನ್ಮಾದಿಕಾರಣಂ ॥೦೭ ಶಿವಂ ಕೇಚಿತ್ಪಠನ್ತಿ ಸ್ಮ ಶಕ್ತಿರೂಪಂ ಪಠನ್ತಿ ಚ ।೦೮ ಕೇಚಿತ್ಸೂರ್ಯಙ್ಕೇಚಿದಗ್ನಿಂ ವೇದಗಾ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರಿಣಃ ॥೦೮ ಟಿಪ್ಪಣೀ ೧ ಕಾಯಾನ್ ಪ್ರಾಣಾಂಸ್ತಥೈವ ಚೇತಿ ಞ.. ಅಗ್ನ್ಯಾದಿರೂಪೋ ವಿಷ್ಣುರ್ಹಿ ವೇದಾದೌ ಬ್ರಹ್ಮ ಗೀಯತೇ ।೦೯ ತತ್ಪದಂ ಪರಮಂ ವಿಷ್ಣೋರ್ದೇವಸ್ಯ ಸವಿತುಃ ಸ್ಮೃತಂ ॥೦೯ ಮಹದಾಜ್ಯಂ ಸೂಯತೇ ಹಿ ಸ್ವಯಂ ಜ್ಯೋತಿರ್ಹರಿಃ ಪ್ರಭುಃ ।೧೦ ಪರ್ಜನ್ಯೋ ವಾಯುರಾದಿತ್ಯಃ ಶೀತೋಷ್ಣಾದ್ಯೈಶ್ಚ ಪಾಚಯೇತ್ ॥೧೦ ಅಗ್ನೌ ಪ್ರಾಸ್ತಾಹುತಿಃ ಸಮ್ಯಗಾದಿತ್ಯಮುಪತಿಷ್ಠತೇ ।೧೧ ಆದಿತ್ಯಾಜ್ಜಾಯತೇ ವೃಷ್ಟಿರ್ವೃಷ್ಟೇರನ್ನನ್ತತಃ ಪ್ರಜಾಃ ॥೧೧ ದಧಾತೇರ್ವಾ ಧೀಮಹೀತಿ ಮನಸಾ ಧಾರಯೇಮಹಿ ।೧೨ ನೋಽಸ್ಮಾಕಂ ಯಶ್ಚ ಭರ್ಗಶ್ಚ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಪ್ರಾಣಿನಾಂ ಧಿಯಃ ॥೧೨ ಚೋದಯಾತ್ಪ್ರೇರಯೇದ್ಬುದ್ಧೀರ್ಭೋಕ್ತೄಣಾಂ ಸರ್ವಕರ್ಮಸು ।೧೩ ದೃಷ್ಟಾದೃಷ್ಟವಿಪಾಕೇಷು ವಿಷ್ಣುಸೂರ್ಯಾಗ್ನಿರೂಪವಾನ್ ॥೧೩ ಈಶ್ವರಪ್ರೇರಿತೋ ಗಚ್ಛೇತ್ಸ್ವರ್ಗಂ ವಾಶ್ವಭ್ರಮೇವ ವಾ ।೧೪ ಈಶಾವಾಸ್ಯಮಿದಂ ಸರ್ವಂ ಮಹದಾದಿಜಗದ್ಧರಿಃ ॥೧೪ ಸ್ವರ್ಗಾದ್ಯೈಃ ಕ್ರೀಡತೇ ದೇವೋ ಯೋಽಹಂ ಸ ಪುರುಷಃ ಪ್ರಭುಃ ।೧೫ ಆದಿತ್ಯಾನ್ತರ್ಗತಂ ಯಚ್ಚ ಭರ್ಗಾಖ್ಯಂ ವೈ ಮುಮುಕ್ಷುಭಿಃ ॥೧೫ ಜನ್ಮಮೃತ್ಯುವಿನಾಶಾಯ ದುಃಖಸ್ಯ ತ್ರಿವಿಧಸ್ಯ ಚ ।೧೬ ಧ್ಯಾನೇನ ಪುರುಷೋಽಯಞ್ಚ ದ್ರಷ್ಟವ್ಯಃ ಸೂರ್ಯಮಣ್ಡಲೇ ॥೧೬ ತತ್ತ್ವಂ ಸದಸಿ ಚಿದ್ಬ್ರಹ್ಮ ವಿಷ್ಣೋರ್ಯತ್ಪರಮಂ ಪದಂ ।೧೭ ದೇವಸ್ಯ ಸವಿತುರ್ಭರ್ಗೋ ವರೇಣ್ಯಂ ಹಿ ತುರೀಯಕಂ ॥೧೭ ದೇಹಾದಿಜಾಗ್ರದಾಬ್ರಹ್ಮ ಅಹಂ ಬ್ರಹ್ಮೇತಿ ಧೀಮಹಿ ।೧೮ ಯೋಽಸಾವಾದಿತ್ಯಪುರುಷಃ ಸೋಽಸಾವಹಮನನ್ತ ಓಂ ॥೧೮ ಜ್ಞಾನಾನಿ ಶುಭಕರ್ಮಾದೀನ್ ಪ್ರವರ್ತಯತಿ ಯಃ ಸದಾ

ಅಗ್ನಿ ಹೇಳಿದನು: ಈ ರೀತಿ ಸಂಧ್ಯಾವಂದನೆ ಮಾಡಿದ ಮೇಲೆ ಗಾಯತ್ರಿಯ ಜಪವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು, ಆಕೆಯನ್ನು ನೆನೆಸಬೇಕು. ಗಾಯತ್ರಿಯನ್ನು ಜಪಿಸುವುದರಿಂದ ಶಿಷ್ಯರನ್ನು, ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಗಳನ್ನು ಕಾಪಾಡಬಹುದು. ಈ ಗಾಯತ್ರಿಯು ಸ್ಮರಣೆಯಿಂದ ಸಾವಿತ್ರಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಕಾಶಿಸುವುದರಿಂದ ಆಕೆ ಸವಿತೃನ ರೂಪವಾಗಿದ್ದಾಳೆ, ಮಾತೆಯಾದ ಸರಸ್ವತಿಯೂ ಆಗಿದ್ದಾಳೆ. ಆ ಬೆಳಕು ಪರಬ್ರಹ್ಮ, ಭರ್ಗ ಎಂಬುದು ಆ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಬಂದಿದೆ. 'ಭಾ' ಎಂದರೆ ಪ್ರಕಾಶ, 'ಭ್ರಜ' ಎಂದರೆ ಬೇಯಿಸುವುದು, ಈ ರೀತಿ ಭರ್ಗ ಎಂಬ ಪದದ ಅರ್ಥ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಭರ್ಗ ಎಂಬುದು ಬಹಳವಾಗಿ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. 'ವರೇಣ್ಯ' ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲಾ ತೇಜಸ್ಸುಗಳಿಗಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಪರಮ ಸ್ಥಾನ. ಸ್ವರ್ಗ ಅಥವಾ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಬಯಸುವವರು ಸದಾ ಆರಾಧಿಸಬೇಕಾದುದು. 'ವೃಣೋತಿ' ಎಂಬ ಧಾತುವಿನಿಂದ 'ವರಣ' ಅರ್ಥ ಬರುತ್ತದೆ, ಜಾಗ್ರತ್, ಸ್ವಪ್ನ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತವಾದದ್ದು. ಸದಾ ಶುದ್ಧ, ಬುದ್ಧಿ, ಏಕ, ಸತ್ಯ, ಆ ಪರಮೇಶ್ವರನನ್ನು ನಾವು ಧ್ಯಾನಿಸೋಣ. ನಾನು ಪರಬ್ರಹ್ಮ, ಪರಮ ಜ್ಯೋತಿ, ಆ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯೋಣ. ಆ ಜ್ಯೋತಿ ಭಗವಂತನಾದ ವಿಷ್ಣು, ಜಗತ್ತಿನ ಸೃಷ್ಟಿ ಮೊದಲಾದ ಕಾರಣ. ಕೆಲವರು ಆತನನ್ನು ಶಿವ ಎಂದು, ಕೆಲವರು ಶಕ್ತಿ ಎಂದು, ಕೆಲವರು ಸೂರ್ಯ, ಕೆಲವರು ಅಗ್ನಿ ಎಂದು ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅಗ್ನಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮ ಎಂದು ಹಾಡಲಾಗಿದೆ. ಆ ಪರಮ ಸ್ಥಾನವು ವಿಷ್ಣುವಿನದು, ದೇವರಾದ ಸವಿತೃನದು. ಆ ಮಹಾ ಜ್ಯೋತಿ ಸ್ವತಃ ಹರಿಯು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮಳೆ, ಗಾಳಿ, ಸೂರ್ಯ, ಶೀತ, ಉಷ್ಣ ಇವುಗಳಿಂದ ಬೇಯುತ್ತದೆ. ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಪಿಸಿದ ಹೋಮ ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ತಲುಪುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಮಳೆ, ಮಳೆಯಿಂದ ಅನ್ನ, ಅನ್ನದಿಂದ ಪ್ರಜೆಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತಾರೆ. 'ಧೀಮಹಿ' ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಆ ಧ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ನಮ್ಮ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಆ ಭರ್ಗನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಲಿ. ಎಲ್ಲಾ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ, ದೃಷ್ಟ ಮತ್ತು ಅದೃಷ್ಟ ಫಲಗಳಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣು, ಸೂರ್ಯ, ಅಗ್ನಿ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇರುವನು. ಈಶ್ವರನ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕಾಗಲಿ, ಮತ್ತೇಡೆಗೆ ಆಗಲಿ ಹೋಗಬಹುದು. ಈ ಜಗತ್ತು, ಮಹತ್ತಿನಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಎಲ್ಲವೂ ಹರಿಯು ಆವರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ಸ್ವರ್ಗಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ದೇವರು ಕ್ರೀಡಿಸುತ್ತಾನೆ, ನಾನು ಆ ಪುರಷನು, ಪ್ರಭು. ಸೂರ್ಯಮಂಡಲದ ಒಳಗೆ ಇರುವ ಭರ್ಗ ಎಂಬುದು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಬಯಸುವವರು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕಾದುದು. ಜನನ, ಮರಣ, ಮೂರು ವಿಧದ ದುಃಖಗಳ ನಿವಾರಣೆಗೆ ಧ್ಯಾನದಿಂದ ಆ ಪುರಷನು ಸೂರ್ಯಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ನೋಡಬೇಕಾದವನು. ಆ ಸತ್ಯ, ಚೈತನ್ಯ, ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪರಮ ಸ್ಥಾನ. ದೇವರಾದ ಸವಿತೃನ ಭರ್ಗ, ವರೇಣ್ಯ, ತುರೀಯ ಸ್ಥಿತಿ. ದೇಹದಿಂದ ಜಾಗ್ರತ್‌ನಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮವರೆಗೆ 'ನಾನು ಬ್ರಹ್ಮ' ಎಂದು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು. ಆ ಸೂರ್ಯಮಂಡಲದ ಪುರಷನು, ಅವನೇ ನಾನು, ಅನಂತ, ಓಂ. ಸದಾ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಶುಭಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುವವನು.

ಗಾಯತ್ರೀನಿರ್ವಾಣಂ ಅಗ್ನಿರುವಾಚ ಲಿಙ್ಗಮೂರ್ತಿಂ ಶಿವಂ ಸ್ತುತ್ವಾ ಗಾಯತ್ರ್ಯಾ ಯೋಗಮಾಪ್ತವಾನ್ ।೨೧೭.೦೦೧ ನಿರ್ವಾಣಂ(೧) ಪರಮಂ ಬ್ರಹ್ಮ ವಸಿಷ್ಠೋಽನ್ಯಶ್ಚ ಶಙ್ಕರಾತ್(೨) ॥೨೧೭.೦೦೧ ನಮಃ ಕನಕಲಿಙ್ಗಾಯ(೩) ವೇದಲಿಙ್ಗಾಯ ವೈ ನಮಃ ।೨೧೭.೦೦೨ ನಮಃ ಪರಮಲಿಙ್ಗಾಯ(೪) ವ್ಯೋಮಲಿಙ್ಗಾಯ ವೈ ನಮಃ ॥೨೧೭.೦೦೨ ನಮಃ ಸಹಸ್ರಲಿಙ್ಗಾಯ ವಹ್ನಿಲಿಙ್ಗಾಯ ವೈ ನಮಃ ।೨೧೭.೦೦೩ ನಮಃ ಪುರಾಣಲಿಙ್ಗಾಯ ಶ್ರುತಿಲಿಙ್ಗಾಯ ವೈ ನಮಃ ॥೨೧೭.೦೦೩ ನಮಃ ಪಾತಾಲಲಿಙ್ಗಾಯ ಬ್ರಹ್ಮಲಿಙ್ಗಾಯ ವೈ ನಮಃ ।೨೧೭.೦೦೪ ನಮೋ ರಹಸ್ಯಲಿಙ್ಗಾಯ ಸಪ್ತದ್ವೀಪೋರ್ಧಲಿಙ್ಗಿನೇ ॥೨೧೭.೦೦೪ ನಮಃ ಸರ್ವಾತ್ಮಲಿಙ್ಗಾಯ ಸರ್ವಲೋಕಾಙ್ಗಲಿಙ್ಗಿನೇ ।೨೧೭.೦೦೫ ನಮಸ್ತ್ವವ್ಯಕ್ತಲಿಙ್ಗಾಯ ಬುದ್ಧಿಲಿಙ್ಗಾಯ ವೈ ನಮಃ ॥೨೧೭.೦೦೫ ನಮೋಽಹಙ್ಕಾರಕಿಙ್ಗಾಯ ಭೂತಲಿಙ್ಗಾಯ ವೈ ನಮಃ ।೨೧೭.೦೦೬ ನಮ ಇನ್ದ್ರಿಯಲಿಙ್ಗಾಯ ನಮಸ್ತನ್ಮಾತ್ರಲಿಙ್ಗಿನೇ ॥೨೧೭.೦೦೬ ನಮಃ ಪುರುಷಲಿಙ್ಗಾಯ ಭಾವಲಿಙ್ಗಾಯ ವೈ ನಮಃ ।೨೧೭.೦೦೭ ಟಿಪ್ಪಣೀ ೧ ನಿರ್ಮಲಮಿತಿ ಖ.. ೨ ವಶಿಷ್ತೋಪ್ಯೇವ ಶಙ್ಕರಾದಿತಿ ಖ.. , ಘ.. ಚ ೩ ಕಮಲಲಿಙ್ಗಾಯೇತಿ ಟ.. ೪ ನಮಃ ಪವನಲಿಙ್ಗಾಯೇತಿ ಖ.. , ಗ.. , ಘ.. , ಙ.. , ಟ.. ಚ ನಮೋ ರಜೋರ್ಧಲಿಙ್ಗಾಯ ಸತ್ತ್ವಲಿಙ್ಗಾಯ(೧) ವೈ ನಮಃ(೨) ॥೨೧೭.೦೦೭ ನಮಸ್ತೇ ಭವಲಿಙ್ಗಾಯ ನಮಸ್ತ್ರೈಗುಣ್ಯಲಿಙ್ಗಿನೇ ।೨೧೭.೦೦೮ ನಮೋಽನಾಗತಲಿಙ್ಗಾಯ ತೇಜೋಲಿಙ್ಗಾಯ ವೈ ನಮಃ ॥೨೧೭.೦೦೮ ನಮೋ ವಾಯೂರ್ಧ್ವಲಿಙ್ಗಾಯ(೩) ಶ್ರುತಿಲಿಙ್ಗಾಯ ವೈ ನಮಃ ।೨೧೭.೦೦೯ ನಮಸ್ತೇಽಥರ್ವಲಿಙ್ಗಾಯ ಸಾಮಲಿಙ್ಗಾಯ(೪) ವೈ ನಮಃ ॥೨೧೭.೦೦೯ ನಮೋ ಯಜ್ಞಾಙ್ಗಲಿಙ್ಗಾಯ ಯಜ್ಞಲಿಙ್ಗಾಯ ವೈ ನಮಃ ।೨೧೭.೦೧೦ ನಮಸ್ತೇ ತತ್ತ್ವಲಿಙ್ಗಾಯ ದೇವಾನುಗತಲಿಙ್ಗಿನೇ(೫) ॥೨೧೭.೦೧೦ ದಿಶ ನಃ ಪರಮಂ ಯೋಗಮಪತ್ಯಂ ಮತ್ಸಮನ್ತಥಾ ।೨೧೭.೦೧೧ ಬ್ರಹ್ಮ ಚೈವಾಕ್ಷಯಂ ದೇವ ಶಮಞ್ಚೈವ ಪರಂ ವಿಭೋ(೬) ॥೨೧೭.೦೧೧ ಅಕ್ಷಯನ್ತ್ವಞ್ಚ ವಂಶಸ್ಯ ಧರ್ಮೇ ಚ ಮತಿಮಕ್ಷಯಾಂ ।೨೧೭.೦೧೨ ಅಗ್ನಿರುವಾಚ ವಸಿಷ್ಠೇನ ಸ್ತುತಃ ಶಮ್ಭುಸ್ತುಷ್ಟಃ ಶ್ರೀಪರ್ವತೇ ಪುರಾ ॥೨೧೭.೦೧೨ ವಸಿಷ್ಠಾಯ ವರಂ ದತ್ತ್ವಾ ತತ್ರೈವಾನ್ತರಧೀಯತ

ಅಗ್ನಿ ಹೇಳಿದನು: ಶಿವನ ಲಿಂಗರೂಪವನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ, ಗಾಯತ್ರಿಯ ಮೂಲಕ ಯೋಗವನ್ನು ಪಡೆದನು. ವಸಿಷ್ಠ ಮತ್ತು ಇತರರು ಶಂಕರನಿಂದ ಪರಮ ನಿರ್ವಾಣ, ಪರಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಪಡೆದರು. ಕನಕಲಿಂಗಕ್ಕೆ ನಮಸ್ಕಾರ, ವೇದಲಿಂಗಕ್ಕೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಪರಮಲಿಂಗಕ್ಕೆ ನಮಸ್ಕಾರ, ಆಕಾಶಲಿಂಗಕ್ಕೂ ನಮಸ್ಕಾರ. ಸಾವಿರ ಲಿಂಗಗಳಿಗೆ, ಅಗ್ನಿಲಿಂಗಕ್ಕೂ ನಮಸ್ಕಾರ. ಪುರಾಣಲಿಂಗ, ಶ್ರುತಿಲಿಂಗಗಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಪಾತಾಳಲಿಂಗ, ಬ್ರಹ್ಮಲಿಂಗಗಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ರಹಸ್ಯಲಿಂಗ, ಏಳು ದ್ವೀಪಗಳ ಒಡೆಯ ಲಿಂಗಕ್ಕೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಎಲ್ಲರ ಆತ್ಮರೂಪ ಲಿಂಗ, ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳ ಅಂಗ ಲಿಂಗಕ್ಕೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಅವ್ಯಕ್ತಲಿಂಗ, ಬುದ್ಧಿಲಿಂಗಗಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಅಹಂಕಾರಲಿಂಗ, ಭೂತಲಿಂಗಗಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಇಂದ್ರಿಯಲಿಂಗ, ತನ್ಮಾತ್ರಲಿಂಗಗಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಪುರಷಲಿಂಗ, ಭಾವಲಿಂಗಗಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ರಾಜಸಲಿಂಗ, ಸತ್ತ್ವಲಿಂಗಗಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಭಾವಲಿಂಗ, ತ್ರಿಗುಣಲಿಂಗಗಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಅನಾಗತಲಿಂಗ, ತೇಜೋಲಿಂಗಗಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ವಾಯುಲಿಂಗ, ಶ್ರುತಿಲಿಂಗಗಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಅರ್ಥಲಿಂಗ, ಸಾಮಲಿಂಗಗಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಯಜ್ಞಾಂಗಲಿಂಗ, ಯಜ್ಞಲಿಂಗಗಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ತತ್ತ್ವಲಿಂಗ, ದೇವತೆಗಳ ಅನುಯಾಯ ಲಿಂಗಕ್ಕೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ದೇವಾ, ನಮಗೆ ಪರಮ ಯೋಗ, ಸಂತಾನ, ಮತ್ತು ಸಮಾನವನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸು. ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ಶಾಶ್ವತ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸು. ನಮ್ಮ ವಂಶವು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿರಲಿ, ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಬುದ್ಧಿ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿರಲಿ. ಅಗ್ನಿ ಹೇಳಿದನು: ವಸಿಷ್ಠನು ಶಂಭುವನ್ನು ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಸ್ತುತಿಸಿದಾಗ, ಶಿವನು ತೃಪ್ತನಾಗಿ, ವಸಿಷ್ಠನಿಗೆ ವರವನ್ನು ನೀಡಿ ಅಲ್ಲಿ ಅಂತರಧಾನವಾದನು.