ಅಗ್ನಿಪುರಾಣಮ್

ತ್ವರಿತಾಪೂಜಾದಿಃ ಈಶ್ವರ ಉವಾಚ । ಓಂ ಗುಹ್ಯಕುಬ್ಜಿಕೇ ಹುಂ ಫಟ್ಮಮ ಸರ್ವೋಪದ್ರವಾನ್ ಯನ್ತ್ರಮನ್ತ್ರತನ್ತ್ರಚೂರ್ಣಪ್ರಯೋಗಾದಿಕಂ ಯೇನ ಕೃತಂ ಕಾರಿತಂ ಕುರುತೇ ಕರಿಷ್ಯತಿ ಕಾರಯಿಷ್ಯತಿ ತಾನ್ ಸರ್ವಾನ್ ಹನ ೨ ದಂಷ್ಟ್ರಾಕರಾಲಿನಿ ಹ್ರೈಂ ಹ್ರೀಂ ಹುಂ ಗುಹ್ಯಕುಬ್ಜಿಕಾಯೈ ದ್ವಾಹಾ । ಹ್ರೌಂ ಓಂ ಖೇ(೧) ವೋಂ ಗುಹ್ಯಕುಬ್ಜಿಕಾಯೈ ನಮಃ ಹ್ರೀಂ ಸರ್ವಜನಕ್ಷೋಭಣೀ ಜನಾನುಕರ್ಷಿಣೀ ತತಃ ।೧೪೭.೦೦೧ ಓಂ ಖೇಂ ಖ್ಯಾಂ(೨), ಸರ್ವಜನವಶಙ್ಕರೀ ತಥಾ ಸ್ಯಾಜ್ಜನಮೋಹಿನೀ ॥೧೪೭.೦೦೧ ಓಂ ಖ್ಯೌಂ(೩) ಸರ್ವಜನಸ್ತಮ್ಭನೀ ಐಂ ಖಂ ಖ್ರಾಂ ಕ್ಷೋಭಣೀ ತಥಾ ।೧೪೭.೦೦೨ ಟಿಪ್ಪಣೀ ೧ ಕ್ರೀಂ ಖ ಖ ಯೇ ಖ್ರೌಂ ಇತಿ ಛ.. ೨ ಓಂ ಖ ಖ್ಯಾಂ ಇತಿ ಛ.. । ಓಂ ಸ್ಫೂಂ ಇತಿ ಗ.. ೩ ಓಂ ಖ ಖ್ರೌಂ ಇತಿ ಛ.. । ಓಂ ಸ್ಫೈಂ ಇತಿ ಝ.. ಐಂ ತ್ರಿತತ್ತ್ವಂ ವೀಜಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಙ್ಕುಲಂ ಪಞ್ಚಾಕ್ಷರೀ ತಥಾ ॥೧೪೭.೦೦೨ ಫಂ ಶ್ರೀಂ ಕ್ಷೀಂ ಶ್ರೀಂ ಹ್ರೀಂ ಕ್ಷೇಂ ವಚ್ಛೇ ಕ್ಷೇ ಕ್ಷೇ ಹ್ರೂಂ ಫಠ್ರೀಂ ನಮಃ । ಓಂ ಹ್ರಾಂ ಕ್ಷೇ ವಚ್ಛೇ ಕ್ಷೇ ಕ್ಷೋ ಹ್ರೀಂ ಫಟ್ನವೇಯಂ ತ್ವರಿತಾ ಪುನರ್ಜ್ಞೇಯಾರ್ಚಿತಾ ಜಯೇ ಹ್ರೀಂ ಸಿಂಹಾಯೇತ್ಯಾಸನಂ ಸ್ಯಾಥ್ರೀಂ ಕ್ಷೇ ಹೃದಯಮೀರಿತಂ ।೧೪೭.೦೦೩ ವಚ್ಛೇಽಥ ಶಿರಸೇ ಸ್ವಾಹಾ ತ್ವರಿತಾಯಾಃ ಶಿವಃ ಸ್ಮೃತಃ ॥೧೪೭.೦೦೩ ಕ್ಷೇಂ ಹ್ರೀಂ ಶಿಖಾಯೈ ವೌಷಟ್ಸ್ಯಾದ್ಭವೇತ್ಕ್ಷೇಂ ಕವಚಾಯ ಹುಂ ।೧೪೭.೦೦೪ ಹ್ರೂಂ ನೇತ್ರತ್ರಯಾಯ ವೌಷಠ್ರೀಮನ್ತಞ್ಚ ಫಡನ್ತಕಂ ॥೧೪೭.೦೦೪ ಹ್ರೀಂ ಕಾರೀ(೧) ಖೇಚರೀ ಚಣ್ಡಾ ಛೇದನೀ ಕ್ಷೋಭಣೀ ಕ್ರಿಯಾ ।೧೪೭.೦೦೫ ಕ್ಷೇಮಕಾರೀ ಚ ಹ್ರೀಂ ಕಾರೀ ಫಟ್ಕಾರೀ ನವಶಕ್ತಯಃ ॥೧೪೭.೦೦೫ ಅಥ ದೂರೀಃ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಪೂಜ್ಯಾ ಇನ್ದ್ರಾದಿಗಾಶ್ಚ ತಾಃ ।೧೪೭.೦೦೬ ಹ್ರೀಂ ನಲೇ ಬಹುತುಣ್ಡೇ(೨) ಚ ಖಗೇ ಹ್ರೀಂ(೩) ಖೇಚರೇ ಜ್ವಲಾನಿ ಜ್ವಲ ಖ ಖೇ ಛ ಛೇ ಶವವಿಭೀಷಣೇ(೪) ಚ ಛೇ ಚಣ್ಡೇ ಛೇದನಿ ಕರಾಲಿ ಖ ಖೇ ಛೇ ಕ್ಷೇ ಖರಹಾಙ್ಗೀ ಹ್ರೀಮ್ । ಕ್ಷೇ ವಕ್ಷೇ ಕಪಿಲೇ ಹ ಕ್ಷೇ ಹ್ರೂಂ ಕ್ರೂನ್ತೇಜೋವತಿ ರೌದ್ರಿ ಮಾತಃ ಹ್ರೀಂ ಫೇ ವೇ ಫೇ ಫೇ ವಕ್ರೇ ವರೀ ಫೇ । ಪುಟಿ ಪುಟಿ ಘೋರೇ ಹ್ರೂಂ ಫಟ್(೫) ಬ್ರಹ್ಮವೇತಾಲಿ ಮಧ್ಯೇ ಗುಹ್ಯಾಙ್ಗಾನಿ ಚ ತತ್ತ್ವಾನಿ ತ್ವರಿತಾಯಾಃ ಪುನರ್ವದೇ ॥೧೪೭.೦೦೬ ಹ್ರೌಂ ಹ್ರೂಂ ಹಃ(೬) ಹೃದಯೇ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ಹೋಂ ಹಶ್ಚ ಶಿರಃ ಸ್ಮೃತಂ ।೧೪೭.೦೦೭ ಫಾಂ ಜ್ವಲ ಜ್ವಲೇತಿ ಚ ಶಿಖಾ ವರ್ಮ ಇಲೇ ಹ್ರಂ ಹುಂ ಹುಂ ॥೧೪೭.೦೦೭ ಟಿಪ್ಪಣೀ ೧ ಕ್ರೀಂ ಕಾರೋ ಇತಿ ಛ.. ೨ ಹ್ರೀಂ ನಲೇ ವಜ್ರತುಣ್ಡೇ ಇತಿ ಜ.. ೩ ಖಗೇ ಕ್ರೀಮಿತಿ ಛ.. ೪ ಶರವಿಭೀಷಣೇ ಇತಿ ಜ.. ೫ ಕ್ರೂಂ ಫಟಿತಿ ಛ.. ೬ ಕ್ರೀಂ ಹ್ರೂಂ ಹ ಇತಿ ಛ.. ಕ್ರೋಂ ಕ್ಷೂಂ ಶ್ರೀಂ ನೇತ್ರಮಿತ್ಯುಕ್ತಂ ಕ್ಷೌಂ ಅಸ್ತ್ರಂ ವೈ ತತಶ್ಚ ಫಠುಂ ಖೇ ವಚ್ಛೇ ಕ್ಷೇಃ ಹ್ರೀಂ ಕ್ಷೇಂ ಹುಂ ಫಟ್ವಾ ಹುಂ ಶಿರಶ್ಚೈವ ಮಧ್ಯೇ ಸ್ಯಾತ್ಪೂರ್ವಾದೌ ಖೇ ಸದಾಶಿವೇ ।೧೪೭.೦೦೮ ವ ಈಶಃ ಛೇ ಮನೋನ್ಮಾನೀ ಮಕ್ಷೇ ತಾರ್ಕ್ಷೋ ಹ್ರೀಂ ಚ ಮಾಧವಃ ॥೧೪೭.೦೦೮ ಕ್ಷೇಂ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಹುಂ ತಥಾದಿತ್ಯೋ ದಾರುಣಂ ಫಟ್ಸ್ಮೃತಾಃ ಸದಾ

ಈಶ್ವರನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು: ಓ ಗುಹ್ಯಕುಬ್ಜಿಕೆ, ಹೂಂ ಫಟ್ ಮಮ, ಯಂತ್ರ, ಮಂತ್ರ, ತಂತ್ರ, ಚೂರ್ಣದ ಪ್ರಯೋಗದಿಂದ ಯಾರಾದರೂ ಮಾಡಿದ ಅಥವಾ ಮಾಡಿಸಿದ ಅಥವಾ ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡುವ ಎಲ್ಲ ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ನೀನು ನಾಶಮಾಡು, ದುಷ್ಟ ದಂಷ್ಟ್ರೆಯುಳ್ಳಿಯೆ. ಹ್ರೈಂ ಹ್ರೀಂ ಹೂಂ ಗುಹ್ಯಕುಬ್ಜಿಕೆಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಹ್ರೀಂ ಎಲ್ಲ ಜನರನ್ನು ಕಾಡುವವಳು, ಜನರನ್ನು ಸೆಳೆಯುವವಳು. ಓಂ ಖೇಂ ಖ್ಯಾಂ, ಎಲ್ಲರನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವವಳು, ಜನರನ್ನು ಮೋಹಗೊಳಿಸುವವಳು. ಓಂ ಖ್ಯೌಂ, ಎಲ್ಲರನ್ನು ಸ್ಥಂಭಗೊಳಿಸುವವಳು, ಐಂ ಖಂ ಖ್ರಾಂ, ಕಾಡುವವಳು. ಐಂ ಎಂಬುದು ಮೂರು ತತ್ತ್ವಗಳ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬೀಜ, ಕುಲದ ಪಂಚಾಕ್ಷರಿ. ಫಂ, ಶ್ರೀಂ, ಕ್ಷೀಂ, ಶ್ರೀಂ, ಹ್ರೀಂ, ಕ್ಷೇಂ, ವಚ್ಛೆ, ಕ್ಷೇ, ಕ್ಷೇ, ಹ್ರೂಂ, ಫಟ್ ಹ್ರೀಂ ನಮಃ. ಓಂ ಹ್ರಾಂ, ಕ್ಷೇ, ವಚ್ಛೆ, ಕ್ಷೇ, ಕ್ಷೋ, ಹ್ರೀಂ, ಫಟ್ ನವೆಯಂ ತ್ವರಿತಾ ಪುನರ್ಜ್ಞೇಯವಾಗಿ ಆರಾಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಳು. ಹ್ರೀಂ ಸಿಂಹಾಯ ಎಂಬುದು ಆಸನ, ಹ್ರೀಂ ಕ್ಷೇ ಹೃದಯ, ವಚ್ಛೆ ಶಿರಸ್ಸಿಗೆ ಸ್ವಾಹಾ, ತ್ವರಿತೆಯ ಶಿವನೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಬೇಕು. ಕ್ಷೇಂ ಹ್ರೀಂ ಶಿಖೆಗೆ ವೌಷಟ್, ಕ್ಷೇಂ ಕವಚಕ್ಕೆ ಹೂಂ, ಹ್ರೂಂ ಮೂರು ನೇತ್ರಗಳಿಗೆ ವೌಷಟ್, ಹ್ರೀಂ ಅಂತ್ಯಕ್ಕೆ ಫಟ್. ಹ್ರೀಂ ಕಾರ್ಯ, ಖೇಚರಿ, ಚಂಡಾ, ಚೇದನಿ, ಕಾಡುವ ಕ್ರಿಯೆ, ಕ್ಷೇಮಕಾರಿಣಿ, ಹ್ರೀಂ ಕಾರ್ಯ, ಫಟ್ ಕಾರ್ಯ, ಒಟ್ಟು ಒಂಬತ್ತು ಶಕ್ತಿಗಳು. ಈಗ ದೂರಿಯರನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ, ಇವರು ಇಂದ್ರಾದಿಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವರು. ಹ್ರೀಂ ನಲೆಗೆ, ಬಹುತುಂಡೆಗೆ, ಖಗೆಗೆ, ಹ್ರೀಂ ಖೇಚರಿಗಳಿಗೆ, ಜ್ವಾಲೆ, ಜ್ವಾಲೆ, ಖ, ಖೇ, ಚೇ, ಶವದ ಭಯಾನಕಿಗೆ, ಚೇ ಚಂಡೆಗೆ, ಚೇದನಿಗೆ, ಕರಾಳಿಗೆ, ಖ, ಖೇ, ಚೇ, ಕ್ಷೇ, ಖರಾಂಗಿಗೆ, ಹ್ರೀಂ, ಕ್ಷೇ, ವಕ್ಷೆ, ಕಪಿಲೆಗೆ, ಹ, ಕ್ಷೇ, ಹ್ರೂಂ, ಕ್ರೂರ ತೇಜಸ್ಸುಳ್ಳ ರೌದ್ರಿ ಮಾತೆಗೆ, ಹ್ರೀಂ, ಫೆ, ವೆ, ಫೆ, ಫೆ, ವಕ್ರೆಗೆ, ವರಿಗೆ, ಫೆ, ಪುಟಿ ಪುಟಿ ಘೋರೆಗೆ, ಹ್ರೂಂ, ಫಟ್, ಬ್ರಹ್ಮವೇತಾಲಿ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ. ಗುಹ್ಯ ಅಂಗಗಳು ಮತ್ತು ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ತ್ವರಿತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಹ್ರೌಂ, ಹ್ರೂಂ, ಹಃ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಹೋಂ ಹ ಶಿರಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಮರಿಸಬೇಕು, ಫಾಂ ಜ್ವಾಲೆ ಜ್ವಾಲೆ ಎಂದು ಶಿಖೆಗೆ, ವರಮಿಗೆ, ಇಲೆಗೆ, ಹ್ರಂ, ಹೂಂ ಹೂಂ. ಕ್ರೋಂ, ಕ್ಷೂಂ, ಶ್ರೀಂ ನೇತ್ರಗಳಿಗೆ, ಕ್ಷೌಂ ಅಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ, ನಂತರ ಫಟ್ ಹೂಂ ಖೇ ವಚ್ಛೆ ಕ್ಷೇ ಹ್ರೀಂ ಕ್ಷೇಂ ಹೂಂ ಫಟ್. ಹೂಂ ಶಿರಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಸದಾಶಿವನಲ್ಲಿ. ವಾ ಈಶ, ಚೇ ಮನೋನ್ಮಾನಿ, ಮಕ್ಷೇ ತಾರ್ಕ್ಷ, ಹ್ರೀಂ ಮಾಧವ. ಕ್ಷೇಂ ಬ್ರಹ್ಮ, ಹೂಂ ಆದಿತ್ಯ, ದಾರುಣ ಫಟ್ ಎಂದೆಂದಿಗೂ.

ಮನ್ವನ್ತರಾಣಿ ಅಗ್ನಿರುವಾಚ ಮನ್ವನ್ತರಾಣಿ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಆದ್ಯಾಃ ಸ್ವಾಯಮ್ಭುವೋ ಮನುಃ ।೧೫೦.೦೦೧ ಅಗ್ನೀಧ್ರಾದ್ಯಾಸ್ತಸ್ಯ ಸುತಾ ಯಮೋ ನಾಮ ತದಾ ಸುರಾಃ ॥೧೫೦.೦೦೧ ಔರ್ವಾದ್ಯಾಶ್ಚ ಸಪ್ತರ್ಷಯ ಇನ್ದ್ರಶ್ಚೈವ ಶತಕ್ರತುಃ ।೧೫೦.೦೦೨ ಪಾರಾವತಾಃ ಸತುಷಿತಾ ದೇವಾಃ ಸ್ವಾರೋಚಿಷೇಽನ್ತರೇ ॥೧೫೦.೦೦೨ ವಿಪಶ್ಚಿತ್ತತ್ರ ದೇವೇನ್ದ್ರ ಊರ್ಜಸ್ತಮ್ಭಾದಯೋ ದ್ವಿಜಾಃ ।೧೫೦.೦೦೩ ಚೈತ್ರಕಿಮ್ಪುರುಷಾಃ ಪುತ್ರಾಸ್ತೃತೀಯಶ್ಚೋತ್ತೋತಮೋ ಮನುಃ ॥೧೫೦.೦೦೩ ಸುಶಾನ್ತಿರಿನ್ದ್ರೋ ದೇವಾಶ್ಚ ಸುಧಾಮಾದ್ಯಾ ವಶಿಷ್ಠಜಾಃ ।೧೫೦.೦೦೪ ಸಪ್ತರ್ಷಯೋಽಜಾದ್ಯಾಃ ಪುತ್ರಾಶ್ಚತುರ್ಥಸ್ತಾಮಸೀ ಮನುಃ ॥೧೫೦.೦೦೪ ಸ್ವರೂಪಾದ್ಯಾಃ ಸುರಗಣಾಃ ಶಿಖಿರಿನ್ದ್ರಃ ಸುರೇಶ್ವರಃ ।೧೫೦.೦೦೫ ಜ್ಯೋತಿರ್ಧಾಮಾದಯೋ ವಿಪ್ರಾ ನವ ಖ್ಯಾತಿಮುಖಾಃ ಸುತಾಃ ॥೧೫೦.೦೦೫ ರೈವತೇ ವಿತಥಶ್ಚೇನ್ದ್ರೋ ಅಮಿತಾಭಾಸ್ತಥಾ ಸುರಾಃ ।೧೫೦.೦೦೬ ಹಿರಣ್ಯರೋಮಾದ್ಯಾ ಮುನಯೋ(೧) ಬಲಬನ್ಧಾದಯಃ ಸುತಾಃ ॥೧೫೦.೦೦೬ ಮನೋಜವಶ್ಚಾಕ್ಷುಷೇಽಥ ಇನ್ದ್ರಃ ಸ್ವಾತ್ಯಾದಯಃ ಸುರಾಃ ।೧೫೦.೦೦೭ ಸುಮೇಧಾದ್ಯಾ ಮಹರ್ಷಯಃ ಪುರುಪ್ರಭೃತಯಃ ಸುತಾಃ ॥೧೫೦.೦೦೭ ವಿವಸ್ವತಃ ಸುತೋ ವಿಪ್ರಃ ಶ್ರಾದ್ಧದೇವೋ ಮನುಸ್ತತಃ ।೧೫೦.೦೦೮ ಆದಿತ್ಯವಸುರುದ್ರಾದ್ಯಾ ದೇವಾ ಇನ್ದ್ರಃ ಪುರನ್ದರಃ ॥೧೫೦.೦೦೮ ವಶಿಷ್ಠಃ ಕಾಶ್ಯಪೋಽಥಾತ್ರಿರ್ಜಮದಗ್ನಿಃ ಸಗೋತಮಃ ।೧೫೦.೦೦೯ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರಭರದ್ವಾಜೌ ಮುನಯಃ ಸಪ್ತ ಸಾಮ್ಪ್ರತಂ ॥೧೫೦.೦೦೯ ಇಕ್ಷ್ವಾಕುಪ್ರಮುಖಾಃ ಪುತ್ರಾ ಅಂಶೇನ ಹರಿರಾಭವತ್ ।೧೫೦.೦೧೦ ಸ್ವಾಯಮ್ಭುವೇ ಮಾನಸೋಽಭೂದಜಿತಸ್ತದನನ್ತರೇ ॥೧೫೦.೦೧೦ ಸತ್ಯೋ ಹರಿರ್ದೇವದರೋ ವೈಕುಣ್ಠೋ ವಾಮನಃ ಕ್ರಮಾತ್ ।೧೫೦.೦೧೧ ಛಾಯಾಜಃ ಸೂರ್ಯಪುತ್ರಸ್ತು ಭವಿತಾ ಚಾಷ್ಟಮೋ ಮನುಃ ॥೧೫೦.೦೧೧ ಪೂರ್ವಸ್ಯ ಚ ಸವರ್ಣೋಽಸೌ ಸಾವರ್ಣಿರ್ಭವಿತಾಷ್ಟಮಃ ।೧೫೦.೦೧೨ ಸುತಪಾದ್ಯಾ ದೇವಗಣಾ ದೀಪ್ತಿಮದ್ದ್ರೌಣಿಕಾದಯಃ ॥೧೫೦.೦೧೨ ಮುನಯೋ ಬಲಿರಿನ್ದ್ರಶ್ಚ ವಿರಜಪ್ರಮುಖಾಃ ಸುತಾಃ ।೧೫೦.೦೧೩ ನವಮೋ ದಕ್ಷಸಾವರ್ಣಿಃ ಪಾರಾದ್ಯಾಶ್ಚ ತದಾ ಸುರಾಃ(೨) ॥೧೫೦.೦೧೩ ಇನ್ದ್ರಶ್ಚೈವಾದ್ಭುತಸ್ತೇಷಾಂ ಸವನಾದ್ಯಾ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮಾಃ ।೧೫೦.೦೧೪ ಧೃತಕೇತ್ವಾದಯಃ ಪುತ್ರಾ ಬ್ರಹ್ಮಸಾವರ್ಣಿರಿತ್ಯತಃ ॥೧೫೦.೦೧೪ ಸುಖಾದಯೋ ದೇವಗಣಾಸ್ತೇಷಾಂ ಶಾನ್ತಿಃ ಶತಕ್ರತುಃ ।೧೫೦.೦೧೫ ಟಿಪ್ಪಣೀ ೧ ಹಿರಣ್ಯರೋಮಾದ್ಯಾ ಋಷಯ ಇತಿ ಞ.. ೨ ತಥಾ ಸುರಾ ಇತಿ ಛ.. ಹವಿಷ್ಯಾದ್ಯಾಶ್ಚ ಮುನಯಃ ಸುಕ್ಷೇತ್ರಾದ್ಯಾಶ್ಚ ತತ್ಸುತಾಃ ॥೧೫೦.೦೧೫ ಧರ್ಮಸಾವರ್ಣಿಕಶ್ಚಾಥ ವಿಹಙ್ಗಾದ್ಯಾಸ್ತದಾ ಸುರಾಃ ।೧೫೦.೦೧೬ ಗಣೇಶಶ್ಚೇನ್ದ್ರೋ ನಶ್ಚರಾದ್ಯಾ ಮುನಯಃ ಪುತ್ರಕಾಮಯೋಃ ॥೧೫೦.೦೧೬ ಸರ್ವತ್ರಗಾದ್ಯಾ ರುದ್ರಾಖ್ಯಃ ಸಾವರ್ಣಿಭವಿತಾ ಮನುಃ ।೧೫೦.೦೧೭ ಋತಧಾಮಾ ಸುರೇನ್ದ್ರಶ್ಚ ಹರಿತಾದ್ಯಾಶ್ಚ ದೇವತಾಃ ॥೧೫೦.೦೧೭ ತಪಸ್ಯಾದ್ಯಾಃ ಸಪ್ತರ್ಷಯಃ ಸುತಾ ವೈ ದೇವವನ್ಮುಖಾಃ ।೧೫೦.೦೧೮ ಮನುಸ್ತ್ರಯೋದಶೋ ರೌಚ್ಯಃ ಸುತ್ರಾಮಾಣಾದಯಃ ಸುರಾಃ ॥೧೫೦.೦೧೮ ಇನ್ದ್ರೋ ದಿವಸ್ಪತಿಸ್ತೇಷಾಂ ದಾನವಾದಿವಿಮರ್ದನಃ ।೧೫೦.೦೧೯ ನಿರ್ಮೋಹಾದ್ಯಾಃ ಸಪ್ತರ್ಷಯಶ್ಚಿತ್ರಸೇನಾದಯಃ ಸುತಾಃ ॥೧೫೦.೦೧೯ ಮನುಶ್ಚತುರ್ದಶೋ ಭೌತ್ಯಃ ಶುಚಿರಿನ್ದ್ರೋ ಭವಿಷ್ಯತಿ ।೧೫೦.೦೨೦ ಚಾಕ್ಷುಷಾದ್ಯಾಃ ಸುರಗಣಾ ಅಗ್ನಿಬಾಹ್ಣಾದಯೋ ದ್ವಿಜಾಃ ॥೧೫೦.೦೨೦ ಚತುರ್ದಶಸ್ಯ ಭೌತ್ಯಸ್ಯ ಪುತ್ರಾ ಊರುಮುಖಾ ಮನೋಃ ।೧೫೦.೦೨೧ ಪ್ರವರ್ತಯನ್ತಿ ವೇದಾಂಶ್ಚ ಭುವಿ ಸಪ್ತರ್ಷಯೋ ದಿವಃ ॥೧೫೦.೦೨೧ ದೇವಾ ಯಜ್ಞಭುಜಸ್ತೇ ತು ಭೂಃ ಪುತ್ರೈಃ ಪರಿಪಾಲ್ಯತೇ ।೧೫೦.೦೨೨ ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ದಿವಸೇ ಬ್ರಹ್ಮನ್ಮನವಸ್ತು ಚತುರ್ದಶ ॥೧೫೦.೦೨೨ ಮನ್ವಾದ್ಯಾಶ್ಚ ಹರಿರ್ವೇದಂ ದ್ವಾಪರಾನ್ತೇ ವಿಭೇದ ಸಃ ।೧೫೦.೦೨೩ ಆದ್ಯೋ ವೇದಶ್ಚತುಷ್ಪಾದಃ ಶತಸಾಹಸ್ರಸಮ್ಮಿತಃ ॥೧೫೦.೦೨೩ ಏಕಶ್ಚಾಸೀದ್ಯಜುರ್ವೇದಸ್ತಂ ಚತುರ್ಧಾ ವ್ಯಕಲ್ಪಯತ್ ।೧೫೦.೦೨೪ ಆಧ್ವರ್ಯವಂ ಯಜುರ್ಭಿಸ್ತು ಋಗ್ಭಿರ್ಹೋತ್ರಂ ತಥಾ ಮುನಿಃ ॥೧೫೦.೦೨೪ ಔದ್ಗಾತ್ರಂ ಸಾಮಭಿಓಶ್ಚಕ್ರೇ ಬ್ರಹ್ಮತ್ವಞ್ಚಾಪ್ಯಥರ್ವಭಿಃ ।೧೫೦.೦೨೫ ಪ್ರಥಮಂ ವ್ಯಾಸಶಿಷ್ಯಸ್ತು ಪೈಲೋ ಹ್ಯೃಗ್ವೇದಪಾರಗಃ ॥೧೫೦.೦೨೫ ಇನ್ದ್ರಃ ಪ್ರಮತಯೇ ಪ್ರಾದಾದ್ವಾಸ್ಕಲಾಯ ಚ ಸಂಹಿತಾಂ ।೧೫೦.೦೨೬ ಬೌಧ್ಯಾದಿಭ್ಯೋ ದದೌ ಸೋಪಿ ಚತುರ್ಧಾ ನಿಜಸಂಹಿತಾಂ ॥೧೫೦.೦೨೬ ಯಜುರ್ವೇದತರೋಃ ಶಾಖಾಃ ಸಪ್ತವಿಂಶನ್ಮಹಾಮತಿಃ ।೧೫೦.೦೨೭ ವೈಶಮ್ಪಾಯನನಾಮಾಸೌ ವ್ಯಾಸಶಿಷ್ಯಶ್ಚಕಾರ ವೈ ॥೧೫೦.೦೨೭ ಕಾಣ್ವಾ ವಾಜಸನೇಯಾದ್ಯಾ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯಾದಿಭಿಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ।೧೫೦.೦೨೮ ಸಾಮವೇದತರೋಃ ಶಾಖಾ ವ್ಯಾಸಶಿಷ್ಯಃ ಸಜೈಮಿನಿಃ ॥೧೫೦.೦೨೮ ಸುಮನ್ತುಶ್ಚ ಸುಕರ್ಮಾ ಚ ಏಕೈಕಾಂ ಸಂಹಿತಾಂ ತತಃ ।೧೫೦.೦೨೯ ಗೃಹ್ಣತೇ ಚ ಸುಕರ್ಮಾಖ್ಯಃ ಸಹಸ್ರಂ ಸಂಹಿತಾಂ ಗುರುಃ ॥೧೫೦.೦೨೯ ಸುಮನ್ತುಶ್ಚಾಥರ್ವತರುಂ ವ್ಯಾಸಶಿಷ್ಯೋ ವಿಭೇದ ತಂ ।೧೫೦.೦೩೦ ಶಿಷ್ಯಾನಧ್ಯಾಪಯಾಮಾಸ ಪೈಪ್ಯಲಾದಾನ್ ಸಹಸ್ರಶಃ ॥೧೫೦.೦೩೦ ಪುರಾಣಸಂಹಿತಾಂ ಚಕ್ರೇ ಸುತೋ ವ್ಯಾಸಪ್ರಸಾದತಃ

ಅಗ್ನಿ ಹೇಳಿದರು: ಈಗ ನಾನು ಮನ್ವಂತರಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಮೊದಲ ಮನುವು ಸ್ವಾಯಂಭುವನು. ಅವನಿಗೆ ಅಗ್ನೀಧ್ರ ಮತ್ತು ಇತರರು ಪುತ್ರರು, ಯಮ ಎಂಬ ದೇವತೆಗಳು ಆಗಿದ್ದರು. ಅವನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಔರ್ವ ಮತ್ತು ಇತರರು ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳು, ಇಂದ್ರನು ಶತಕ್ರತು ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಇದ್ದನು. ಸ್ವಾರೋಚಿಷ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿ ಪಾರಾವತ ಮತ್ತು ತುಷಿತ ದೇವತೆಗಳು ಇದ್ದರು. ದೇವೇಂದ್ರನು ವಿಪಶ್ಚಿತ್, ೪೭೫೫, ಊರ್ಜಸ್ತಂಭ ಮತ್ತು ಇತರರು ದ್ವಿಜರು. ಚೈತ್ರ, ಕಿಂಪುರುಷ ಮತ್ತು ಇತರರು ಪುತ್ರರು, ತೃತೀಯ ಮನುವು ಉತ್ತಮನು. ಸುಶಾಂತಿ ಇಂದ್ರನು, ದೇವತೆಗಳು ಸುಧಾಮಾದಿ ವಶಿಷ್ಠನ ಸಂತಾನ. ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳು ಅಜಾದಿ, ಪುತ್ರರು, ನಾಲ್ಕನೇ ಮನುವು ತಾಮಸನು. ಸ್ವರೂಪಾದಿ ದೇವತೆಗಳು, ಶಿಖಿ ಇಂದ್ರನು. ಜ್ಯೋತಿರ್ಧಾಮಾದಿ ವಿಪ್ರರು, ನವ ಮಂದಿ ಪುತ್ರರು. ರೈವತ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿ ವಿತಥ ಇಂದ್ರನು, ಅಮಿತಾಭ ದೇವತೆಗಳು. ಹಿರಣ್ಯರೋಮಾದಿ ಮುನಿಗಳು, ಬಾಲಬಂಧಾದಿ ಪುತ್ರರು. ಮನೋಜವನು ಚಾಕ್ಷುಷ ಮನ್ವಂತರದ ಇಂದ್ರನು, ಸ್ವಾತ್ಯಾದಿ ದೇವತೆಗಳು. ಸುಮೇಧಾದಿ ಮಹರ್ಷಿಗಳು, ಪುರು ಮತ್ತು ಇತರರು ಪುತ್ರರು. ವಿವಸ್ವತನು ಪುತ್ರನು ಶ್ರಾದ್ಧದೇವನು, ಅವನು ಮನುವಾದನು. ಆದಿತ್ಯ, ವಸು, ರುದ್ರಾದಿ ದೇವತೆಗಳು, ಇಂದ್ರನು ಪುರಂದರ. ವಶಿಷ್ಠ, ಕಾಶ್ಯಪ, ಅತ್ರಿ, ಜಮದಗ್ನಿ, ಗೌತಮ, ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ, ಭರದ್ವಾಜ – ಇವರು ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳು. ಇಕ್ಷ್ವಾಕು ಮುಂತಾದವರು ಪುತ್ರರು, ಭಾಗವಾಗಿ ಹರಿಯು ಅವತಾರ ಪಡೆದನು. ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿ ಮಾನಸ ಪುತ್ರನು ಜಿತನು, ನಂತರ ಸತ್ಯ, ಹರಿಯು ದೇವದರ, ವೈಕುಂಠ, ವಾಮನನು. ಛಾಯೆಯಿಂದ ಜನಿಸಿದ ಸೂರ್ಯಪುತ್ರನು ಎಂಟನೇ ಮನುವಾಗುವನು. ಪೂರ್ವದ ಸವರ್ಣನು, ಸಾವರ್ಣಿ ಎಂಟನೇ ಮನುವಾಗುವನು. ಸುತಪಾದಿ ದೇವತೆಗಳು, ದೀಪ್ತಿಮಾನ್, ದ್ರೌಣಿಕಾದಿ ಮುನಿಗಳು, ಬಾಲಿ ಇಂದ್ರನು, ವಿರಜ ಮುಂತಾದವರು ಪುತ್ರರು. ಒಂಬತ್ತನೇ ಮನುವು ದಕ್ಷಸಾವರ್ಣಿ, ಪಾರಾದಿ ದೇವತೆಗಳು. ಇಂದ್ರನು ಅದ್ಭುತ, ಅವರಲ್ಲಿ ಸವನಾದಿ ದ್ವಿಜರು. ಧೃತಕೇತು ಮುಂತಾದವರು ಪುತ್ರರು, ಬ್ರಹ್ಮಸಾವರ್ಣಿ ಮನುವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟನು. ಸುಖಾದಿ ದೇವತೆಗಳು, ಶಾಂತಿ ಶತಕ್ರತು ಇಂದ್ರನು. ಹವಿಷ್ಯಾದಿ ಮುನಿಗಳು, ಸುಕ್ಷೇತ್ರಾದಿ ಪುತ್ರರು. ಧರ್ಮಸಾವರ್ಣಿ ಮನುವಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಿಹಂಗಾದಿ ದೇವತೆಗಳು, ಗಣೇಶ ಇಂದ್ರನು, ನಶ್ಚರಾದಿ ಮುನಿಗಳು ಪುತ್ರಕಾಮರು. ಎಲ್ಲ ಕಡೆ ರುದ್ರನಾಮದವರು, ಸಾವರ್ಣಿ ಮನುವಾಗುವನು. ಋತಧಾಮ ಇಂದ್ರನು, ಹರಿತಾದಿ ದೇವತೆಗಳು. ತಪಸ್ಯಾದಿ ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳು, ದೇವವನ ಮುಂತಾದವರು ಪುತ್ರರು. ಹದಿಮೂರನೇ ಮನುವು ರೌಚ್ಯ, ಸುತ್ರಾಮಾದಿ ದೇವತೆಗಳು. ಇಂದ್ರನು ದಿವಸ್ಪತಿ, ದಾನವ ಮುಂತಾದವರನ್ನು ಜಯಿಸಿದನು. ನಿರ್ಮೋಹಾದಿ ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳು, ಚಿತ್ರಸೇನಾದಿ ಪುತ್ರರು. ಹದಿನಾಲ್ಕನೇ ಮನುವು ಭೌತ್ಯ, ಶುಚಿ ಇಂದ್ರನು. ಚಾಕ್ಷುಷಾದಿ ದೇವತೆಗಳು, ಅಗ್ನಿಬಾಹು ಮುಂತಾದವರು ದ್ವಿಜರು. ಹದಿನಾಲ್ಕನೇ ಮನುವಿನ ಪುತ್ರರು ಊರು ಮುಂತಾದವರು. ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ವೇದಗಳನ್ನು ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ದೇವತೆಗಳು ಯಜ್ಞವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಭೂಮಿಯನ್ನು ಪುತ್ರರು ಪಾಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬ್ರಹ್ಮನ ಒಂದು ದಿನದಲ್ಲಿ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಮನುವರು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮನ್ವಂತರದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಹರಿಯು ವೇದವನ್ನು ವಿಭಜಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮೊದಲ ವೇದವು ನಾಲ್ಕು ಭಾಗ, ಲಕ್ಷದಷ್ಟು ಶ್ಲೋಕಗಳಿದ್ದವು. ಮೊದಲಿಗೆ ಯಜುರ್ವೇದ ಒಂದೇ ಇದ್ದಿತು, ಅದನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಭಾಗ ಮಾಡಿದನು. ಯಜುರ್ವೇದದಿಂದ ಆದ್ವರ್ಯವ, ಋಕ್ವೇದದಿಂದ ಹೋತ್ರ, ಸಾಮವೇದದಿಂದ ಉದ್ಗಾತೃ, ಅಥರ್ವವೇದದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮ. ಮೊದಲ ವ್ಯಾಸಶಿಷ್ಯ ಪೈಲನು ಋಗ್ವೇದವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಿಳಿದನು. ಇಂದ್ರನು ಪ್ರಮತಿ ಮತ್ತು ವಾಸ್ಕಲರಿಗೆ ಸಂಹಿತೆ ನೀಡಿದನು. ಬೌಧ್ಯಾದಿ ಶಿಷ್ಯರಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ಸಂಹಿತೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದನು. ಯಜುರ್ವೇದದ ೨೭ ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ವೈಶಂಪಾಯನ ಶಿಷ್ಯನು ಮಾಡಿದನು. ಕಾಣ್ವ, ವಾಜಸನೇಯ ಮುಂತಾದ ಶಾಖೆಗಳು ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ ಮುಂತಾದವರಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಸಾಮವೇದದ ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಸಶಿಷ್ಯ ಜೈಮಿನಿ ಮಾಡಿದನು. ಸುಮಂತು ಮತ್ತು ಸುಕರ್ಮಾ ತಲಾ ತಲಾ ಒಂದು ಸಂಹಿತೆ ಪಡೆದರು. ಸುಕರ್ಮಾ ಸಾವಿರ ಸಂಹಿತೆಗಳನ್ನು ಪಡೆದ ಗುರು. ಸುಮಂತು ವ್ಯಾಸಶಿಷ್ಯನು ಅಥರ್ವವೇದವನ್ನು ವಿಭಜಿಸಿದನು. ಪೈಪ್ಯಲಾದಿ ಸಾವಿರಾರು ಶಿಷ್ಯರಿಗೆ ಅಧ್ಯಾಪನೆ ಮಾಡಿದನು. ಪುರಾಣ ಸಂಹಿತೆಯನ್ನು ವ್ಯಾಸನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಪುತ್ರನು ರಚಿಸಿದನು.

ಅಥ ಸಪ್ತಪಞ್ಚಾಶದಧಿಕಶತತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ಶಾವಾಶೌಚಾದಿಃ ಪುಷ್ಕರ ಉವಾಚ ಪ್ರೇತಶುದ್ಧಿಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಸೂತಿಕಾಶುಧ್ಹಿಮೇವ ಚ ।೧೫೭.೦೦೧ ದಶಾಹಂ ಶಾವಮಾಶೌಚಂ ಸಪಿಣ್ದೇಷು ವಿಧೀಯತೇ ॥೧೫೭.೦೦೧ ಜನನೇ ಚ ತಥಾ ಶುದ್ಧಿರ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಾಂ ಭೃಗೂತ್ತಮ ।೧೫೭.೦೦೨ ದ್ವಾದಶಾಹೇನ ರಾಜನ್ಯಃ ಪಕ್ಷಾದ್ವೈಶ್ಯೋಽಥ ಮಾಸತಃ ॥೧೫೭.೦೦೨ ಶೂದ್ರೋಽನುಲೋಮತೋ ದಾಸೇ ಸ್ವಾಮಿತುಲ್ಯನ್ತ್ವಶೌಚಕಂ ।೧೫೭.೦೦೩ ಷಟ್ಭಿಸ್ತ್ರಿಭಿರಥೈಕೇನ ಕ್ಷತ್ರವಿಟ್ಶೂದ್ರಯೋನಿಷು ॥೧೫೭.೦೦೩ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ ಶುದ್ಧಿಮಾಪ್ನೋತಿ ಕ್ಷತ್ರಿಯಸ್ತು ತಥೈವ ಚ ।೧೫೭.೦೦೪ ವಿಟ್ಶೂದ್ರಯೋನೇಃ ಶುದ್ಧಿಃ ಸ್ಯಾತ್ಕ್ರಮಾತ್ಪರಶುರಾಮಕ ॥೧೫೭.೦೦೪ ಷಡ್ರಾತ್ರೇಣ ತ್ರಿರಾತ್ರೇಣ ಷಡ್ಭಿಃ ಶೂದ್ರೇ ತಥಾ ವಿಶಃ ।೧೫೭.೦೦೫ ಆದನ್ತಜನನಾತ್ಸದ್ಯ ಆಚೂಡಾನ್ನೈಶಿಕೀ ಶ್ರುತಿಃ(೧) ॥೧೫೭.೦೦೫ ತ್ರಿರಾತ್ರಮಾವ್ರತಾದೇಶಾದ್ದಶರಾತ್ರಮತಃ ಪರಂ ।೧೫೭.೦೦೬ ಊನತ್ರೈವಾರ್ಷಿಕೇ ಶೂದ್ರೇ ಪಞ್ಚಾಹಾಚ್ಛುದ್ಧಿರಿಷ್ಯತೇ ॥೧೫೭.೦೦೬ ದ್ವಾದಶಾಹೇನೇ ಶುದ್ಧಿಃ ಸ್ಯಾದತೀತೇ ವತ್ಸರತ್ರಯೇ ।೧೫೭.೦೦೭ ಗತೈಃ ಸಂವತ್ಸರೈಃ ಷಡ್ಭಿಃ ಶುದ್ಧಿರ್ಮಾಸೇನ ಕೀರ್ತಿತಾ ॥೧೫೭.೦೦೭ ಸ್ತ್ರೀಣಾಮಕೃತಚೂಡಾನಾಂ ವಿಶುದ್ಧಿರ್ನೈಶಿಕೀ ಸ್ಮೃತಾ ।೧೫೭.೦೦೮ ತಥಾ ಚ ಕೃತಚುಡಾನಾಂ ತ್ರ್ಯಹಾಚ್ಛುದ್ಧ್ಯನ್ತಿ ಬಾನ್ಧವಾಃ ॥೧೫೭.೦೦೮ ವಿವಾಹಿತಾಸು ನಾಶೌಚಂ ಪಿತೃಪಕ್ಷೇ ವಿಧೀಯತೇ ।೧೫೭.೦೦೯ ಪಿತುರ್ಗೃಹೇ ಪ್ರಸೂತಾನಾಂ ವಿಶುದ್ಧಿರ್ನೈಶಿಕೀ ಸ್ಮೃತಾ ॥೧೫೭.೦೦೯ ಸೂತಿಕಾ ದಶರಾತ್ರೇಣ ಶುದ್ಧಿಮಾಪ್ನೋತಿ ನಾನ್ಯಥಾ ।೧೫೭.೦೧೦ ವಿವಾಹಿತಾ ಹಿ ಚೇತ್ಕನ್ಯಾ ಮ್ರಿಯತೇ ಪಿತೃವೇಶ್ಮನಿ ॥೧೫೭.೦೧೦ ತಸ್ಯಾಸ್ತ್ರಿರಾತ್ರಾಚ್ಛುದ್ಧ್ಯನ್ತಿ ಬಾನ್ಧವಾ ನಾತ್ರ ಸಂಶಯಃ ।೧೫೭.೦೧೧ ಸಮಾನಂ ಲಬ್ಧಶೌಚನ್ತು ಪ್ರಥಮೇನ ಸಮಾಪಯೇತ್ ॥೧೫೭.೦೧೧ ಅಸಮಾನಂ ದ್ವಿತೀಯೇನ ಧರ್ಮರಾಜವಚೋ ಯಥಾ ।೧೫೭.೦೧೨ ದೇಶಾನ್ತರಸ್ಥಃ ಶ್ರುತ್ವಾ ತು ಕುಲ್ಯಾಣಾಂ ಮರಣೋದ್ಭವೌ ॥೧೫೭.೦೧೨ ಯಚ್ಛೇಷಂ ದಶರಾತ್ರಸ್ಯ ತಾವದೇವಶುಚಿರ್ಭವೇತ್ ।೧೫೭.೦೧೩ ಅತೀತೇ ದಶರಾತ್ರೇ ತು ತ್ರಿರಾತ್ರಮಶುಚಿರ್ಭವೇತ್ ॥೧೫೭.೦೧೩ ತಥಾ ಸಂವತ್ಸರೇಽತೀತೇ ಸ್ನಾತ ಏವ ವಿಶುದ್ಧ್ಯತಿ ।೧೫೭.೦೧೪ ಮಾತಾಮಹೇ ತಥಾತೀತೇ ಆಚಾರ್ಯೇ ಚ ತಥಾ ಮೃತೇ ॥೧೫೭.೦೧೪ ರಾತ್ರಿಭಿರ್ಮಾಸತುಲ್ಯಾಭಿರ್ಗರ್ಭಸ್ರಾವೇ ವಿಶೋಧನಂ ।೧೫೭.೦೧೫ ಸಪಿಣ್ಡೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ವರ್ಣಾಃ ಸರ್ವ ಏವಾವಿಶೇಷತಃ ॥೧೫೭.೦೧೫ ಟಿಪ್ಪಣೀ ೧ ಆಚಡಾನ್ನೈಶಿಕೀ ತಥೇತಿ ಟ.. ದಶರಾತ್ರೇಣ ಶುದ್ಧ್ಯನ್ತಿ ದ್ವಾದಶಾಹೇನ ಭೂಮಿಪಃ ।೧೫೭.೦೧೬ ವೈಶ್ಯಾಃ ಪಞ್ಚದಶಾಹೇನ ಶೂದ್ರಾ ಮಾಸೇನ ಭಾರ್ಗವ ॥೧೫೭.೦೧೬ ಉಚ್ಛಿಷ್ಟಸನ್ನಿಧಾವೇಕಂ ತಥಾ ಪಿಣ್ಡಂ ನಿವೇದಯೇತ್ ।೧೫೭.೦೧೭ ಕೀರ್ತಯೇಚ್ಚ ತಥಾ ತಸ್ಯ ನಮಗೋತ್ರೇ ಸಮಾಹಿತಃ ॥೧೫೭.೦೧೭ ಭುಕ್ತವತ್ಸು ದ್ವಿಜೇನ್ದ್ರೇಷು ಪೂಜಿತೇಷು ಧನೇನ ಚ(೧) ।೧೫೭.೦೧೮ ವಿಸೃಷ್ಟಾಕ್ಷತತೋಯೇಷು ಗೋತ್ರನಾಮಾನುಕೀರ್ತನೈಃ ॥೧೫೭.೦೧೮ ಚತುರಙ್ಗುಲವಿಸ್ತಾರಂ ತತ್ಖಾತನ್ತಾವದನ್ತರಂ ।೧೫೭.೦೧೯ ವಿತಸ್ತಿದೀರ್ಘಂ ಕರ್ತವ್ಯಂ ವಿಕರ್ಷೂಣಾಂ ತಥಾ ತ್ರಯಂ ॥೧೫೭.೦೧೯ ವಿಕರ್ಷೂಣಾಂ ಸಮೀಪೇ ಚ ಜ್ವಾಲಯೇಜ್ಜ್ವಲನತ್ರಯಂ ।೧೫೭.೦೨೦ ಸೋಮಾಯ ವಹ್ನಯೇ ರಾಮ ಯಮಾಯ ಚ ಸಮಾಸತಃ ॥೧೫೭.೦೨೦ ಜುಹುಯಾದಾಹುತೀಃ ಸಮ್ಯಕ್ಸರ್ವತ್ರೈವ ಚತುಸ್ತ್ರಯಃ ।೧೫೭.೦೨೧ ಪಿಣ್ಡನಿರ್ವಪಣಂ ಕುರ್ಯಾತ್ಪ್ರಾಗ್ವದೇವ ಪೃಥಕ್ಪೃಥಕ್ ॥೧೫೭.೦೨೧ ಅನ್ನೇನ ದಧ್ನಾ ಮಧುನಾ ತಥಾ ಮಾಂಸೇನ ಪೂರಯೇತ್ ।೧೫೭.೦೨೨ ಮಧ್ಯೇ ಚೇದಧಿಮಾಸಃ ಸ್ಯಾತ್ಕುರ್ಯಾದಭ್ಯಧಿಕನ್ತು ತತ್ ॥೧೫೭.೦೨೨ ಅಥವಾ ದ್ವಾದಶಾಹೇನ ಸರ್ವಮೇತತ್ಸಮಾಪಯೇತ್ ।೧೫೭.೦೨೩ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯ ಮಧ್ಯೇ ಚ ಯದಿ ಸ್ಯಾದಧಿಮಾಸಕಃ ॥೧೫೭.೦೨೩ ತದಾ ದ್ವಾದಶಕೇ ಶ್ರಾದ್ಧೇ ಕಾರ್ಯಂ ತದಧಿಕಂ ಭವೇತ್ ।೧೫೭.೦೨೪ ಸಂವತ್ಸರೇ ಸಮಾಪ್ತೇ ತು ಶ್ರಾದ್ಧಂ ಶ್ರಾದ್ಧವದಾಚರೇತ್ ॥೧೫೭.೦೨೪ ಪ್ರೇತಾಯ ತತ ಊರ್ಧವಂ ಚ ತಸ್ಯೈವ ಪುರುಷತ್ರಯೇ ।೧೫೭.೦೨೫ ಪಿಣ್ಡಾನ್ ವಿನಿರ್ವಪೇತ್ತದ್ವಚ್ಚತುರಸ್ತು ಸಮಾಹಿತಃ ॥೧೫೭.೦೨೫ ಸಮ್ಪೂಜ್ಯ ದತ್ವಾ ಪೃಥಿವೀ ಸಮಾನಾ ಇತಿ ಚಾಪ್ಯಥ ।೧೫೭.೦೨೬ ಟಿಪ್ಪಣೀ ೧ ಧನೇಷು ಚೇತಿ ಕ.. , ಖ.. , ಘ.. , ಙ.. , ಛ.. , ಜ.. , ಞ.. ಚ ಯೋಜಯೇತ್ಪ್ರೇತಪಿಣ್ಡಂ ತು ಪಿಣ್ಡೇಷ್ವನ್ಯೇಷು ಭಾರ್ಗವ ॥೧೫೭.೦೨೬ ಪ್ರೇತಪಾತ್ರಂ ಚ ಪಾತ್ರೇಷು ತಥೈವ ವಿನಿಯೋಜಯೇತ್ ।೧೫೭.೦೨೭ ಪೃಥಕ್ಪೃಥಕ್ಪ್ರಕರ್ತವ್ಯಂ ಕರ್ಮೈತತ್ಕರ್ಮಪಾತ್ರಕೇ ॥೧೫೭.೦೨೭ ಮನ್ತ್ರವರ್ಜಮಿದಂ ಕರ್ಮ ಶೂದ್ರಸ್ಯ ತು ವಿಧೀಯತೇ ।೧೫೭.೦೨೮ ಸಪಿಣ್ಡೀಕರಣಂ ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ಕಾರ್ಯಮೇವಂ ತದಾ ಭವೇತ್(೧) ॥೧೫೭.೦೨೮ ಶ್ರಾದ್ಧಂ ಕುರ್ಯಾಚ್ಚ ಪ್ರತ್ಯಬ್ದಂ ಪ್ರೇತೇ ಕುಮ್ಭಾನ್ನಮಬ್ದಕಂ ।೧೫೭.೦೨೯ ಗಙ್ಗಾಯಾಃ ಸಿಕತಾ ಧಾರಾ ಯಥಾ ವರ್ಷತಿ ವಾಸವೇ ॥೧೫೭.೦೨೯ ಶಕ್ಯಾ ಗಣಯಿತುಂ ಲೋಕೇ ನತ್ವತೀತಾಃ ಪಿತಾಮಹಾಃ ।೧೫೭.೦೩೦ ಕಾಲೇ ಸತತಗೇ ಸ್ಥೈರ್ಯಂ ನಾಸ್ತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಕ್ರಿಯಾಂ ಚರೇತ್ ॥೧೫೭.೦೩೦ ದೇವತ್ವೇ ಯಾತನಾಸ್ಥಾನೇ ಪ್ರೇತಃ ಶ್ರಾದ್ಧಂ ಕೃತಂ ಲಭೇತ್ ।೧೫೭.೦೩೧ ನೋಪಕುರ್ಯಾನ್ನರಃ ಶೋಚನ್ ಪ್ರೇತಸ್ಯಾತ್ಮನ ಏವ ವಾ ॥೧೫೭.೦೩೧ ಭೃಗ್ವಗ್ನಿಪಾಶಕಾಮ್ಭೋಭಿರ್ಮೃತಾನಾಮಾತ್ಮಘಾತಿನಾಂ ।೧೫೭.೦೩೨ ಪತಿತಾನಾಂ ಚ ನಾಶೌಚಂ ವಿದ್ಯುಚ್ಛಸ್ತ್ರಹತಾಶ್ಚ ಯೇ ॥೧೫೭.೦೩೨ ಯತಿಬ್ರತಿಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿನೃಪಕಾರುಕದೀಕ್ಷಿತಾಃ ।೧೫೭.೦೩೩ ರಾಜಾಜ್ಞಾಕಾರಿಣೋ(೨) ಯೇ ಚ ಸ್ನಾಯಾದ್ವೈ ಪ್ರೇತಗಾಮ್ಯಪಿ ॥೧೫೭.೦೩೩ ಮೈಥುನೇ ಕಟಧೂಮೇ ಚ ಸದ್ಯಃ ಸ್ನಾನಂ ವಿಧೀಯತೇ ।೧೫೭.೦೩೪ ದ್ವಿಜಂ ನ ನಿರ್ಹರೇತ್(೩) ಪ್ರೇತಂ ಶೂದ್ರೇಣ ತು ಕಥಞ್ಚನ ॥೧೫೭.೦೩೪ ನ ಚ ಶೂದ್ರಂ ದ್ವಿಜೇನಾಪಿ ತಯೋರ್ದೋಷೋ ಹಿ ಜಾಯತೇ(೪) ।೧೫೭.೦೩೫ ಅನಾಥವಿಪ್ರಪ್ರೇತಸ್ಯ ವಹನಾತ್ಸ್ವರಗಲೋಕಭಾಕ್ ॥೧೫೭.೦೩೫ ಟಿಪ್ಪಣೀ ೧ ಕಾರ್ಯಮೇವ ತಥಾ ಭವೇದಿತಿ ಛ.. , ಙ.. , ಞ.. ಚ । ಕಾರ್ಯಮೇತತ್ತಥಾ ಭವೇದಿತಿ ಝ.. ೨ ರಾಜಾಜ್ಞಾಕಾರಕಾ ಇತಿ ಟ.. ೩ ನ ನಿರ್ದಹೇದಿತಿ ಖ.. ೪ ತಯೋರ್ದೋಷೋಽಭಿಜಾಯತೇ ಇತಿ ಙ.. ಸಙ್ಗ್ರಾಮೇ ಜಯಮಾಪ್ನೋತಿ ಪ್ರೇತೇಽನಾಥೇ ಚ ಕಾಷ್ಠದಃ ।೧೫೭.೦೩೬ ಸಙ್ಕಲ್ಪ್ಯ ಬಾನ್ಧವಂ ಪ್ರೇತಮಪಸವ್ಯೇನ ತಾಂ ಚಿತಿಂ ॥೧೫೭.೦೩೬ ಪರಿಕ್ರಮ್ಯ ತತಃ ಸ್ನಾನಂ ಕುರ್ಯುಃ ಸರ್ವೇ ಸವಾಸಸಃ ।೧೫೭.೦೩೭ ಪ್ರೇತಾಯ ಚ ತಥಾ ದದ್ಯುಸ್ತ್ರೀಂಸ್ತ್ರೀಂಶ್ಚೈವೋದಕಾಞ್ಜಲೀನ್ ॥೧೫೭.೦೩೭ ದ್ವಾರ್ಯಶ್ಮನಿ ಪದಂ ದತ್ವಾ ಪ್ರವಿಶೇಯುಸ್ತಥಾ ಗೃಹಂ ।೧೫೭.೦೩೮ ಅಕ್ಷತಾನ್ನಿಕ್ಷಿಪೇದ್ವಹ್ನೌ ನಿಮ್ಬಪತ್ರಂ ವಿದಶ್ಯ ಚ ॥೧೫೭.೦೩೮ ಪೃಥಕ್ಶಯೀರನ್ ಭೂಮೌ ಚ ಕ್ರೀತಲಬ್ಧಾಶನೋ ಭವೇತ್ ।೧೫೭.೦೩೯ ಏಕಃ ಪಿಣ್ದೋ ದಶಾಹೇ ತು ಶ್ಮಶ್ರುಕರ್ಮಕರಃ ಶುಚಿಃ ॥೧೫೭.೦೩೯ ಸಿದ್ಧಾರ್ಥಕೈಸ್ತಿಲೈರ್ವಿದ್ವಾನ್ಮಜ್ಜೇದ್ವಾಸೋಪರಂ ದಧತ್(೧) ।೧೫೭.೦೪೦ ಅಜಾತದನ್ತೇ ತನಯೇ ಶಿಶೌ ಗರ್ಭಸ್ರುತೇ ತಥಾ ॥೧೫೭.೦೪೦ ಕಾರ್ಯೋ ನೈವಾಗ್ನಿಸಂಸ್ಕಾರೋ ನೈವ ಚಾಸ್ಯೋದಕಕ್ರಿಯಾ ।೧೫೭.೦೪೧ ಚತುರ್ಥೇ ಚ ದಿನೇಕಾರ್ಯಸ್ತಥಾಸ್ಥ್ನಾಂ ಚೈವ ಸಞ್ಚಯಃ ॥೧೫೭.೦೪೧ ಅಸ್ಥಿಸಞ್ಚಯನಾದೂರ್ಧ್ವಮಙ್ಗಸ್ಪರ್ಶೋ ವಿಧೀಯತೇ

ಪುಷ್ಕರನು ಹೇಳಿದರು: ನಾನು ಪ್ರೇತಶುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಸೂತಿಕಾಶುದ್ಧಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಸಪಿಂಡರಿಗೆ ಹತ್ತು ದಿನ ಶವಾಶೌಚವನ್ನು ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜನನದಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಶುದ್ಧಿ ಹತ್ತು ದಿನ, ಕ್ಷತ್ರಿಯರಿಗೆ ಹನ್ನೆರಡು ದಿನ, ವೈಶ್ಯರಿಗೆ ಪಕ್ಷ, ಶೂದ್ರರಿಗೆ ಮಾಸ. ಶೂದ್ರನು ಮಾಲೀನುತನದಿಂದ ದಾಸನಂತೆ ಸ್ವಾಮಿಯಷ್ಟೇ ಅಶೌಚ. ಷಡ್ರಾತ್ರ, ತ್ರಿರಾತ್ರ ಅಥವಾ ಒಂದೇ ದಿನದಲ್ಲಿ ಕ್ಷತ್ರ, ವೈಶ್ಯ, ಶೂದ್ರಯೋನಿಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಶುದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ, ಕ್ಷತ್ರಿಯನೂ ಹಾಗೆಯೇ. ವೈಶ್ಯ, ಶೂದ್ರಯೋನಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಶುದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ಶೂದ್ರರಿಗೆ ಆರು ರಾತ್ರಿಗಳು, ವೈಶ್ಯರಿಗೆ ಮೂರು, ಕ್ಷತ್ರಿಯರಿಗೆ ಒಂದು. ದಂತಮುಟ್ಟಿದ ಮಗುವಿಗೆ ತಕ್ಷಣ, ಚೂಡಾಕರ್ಮವಾದವರಿಗೆ ನೈಶಿಕ ಶ್ರುತಿ ಪ್ರಕಾರ. ತ್ರಿರಾತ್ರ ವ್ರತದಿಂದ ಹತ್ತು ದಿನ, ಶೂದ್ರರಿಗೆ ಐದು ದಿನ ಶುದ್ಧಿ. ಹನ್ನೆರಡು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಮೂರು ವರ್ಷ ಕಳೆದರೆ ಶುದ್ಧಿ. ಆರು ವರ್ಷ ಕಳೆದರೆ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧಿ. ಚೂಡಾಕರ್ಮವಾಗದ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ನೈಶಿಕ ಶುದ್ಧಿ, ಚೂಡಾಕರ್ಮವಾದವರಿಗೆ ಮೂರು ದಿನದಲ್ಲಿ ಬಂಧುಗಳು ಶುದ್ಧರಾಗುತ್ತಾರೆ. ವಿವಾಹಿತ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಪಿತೃಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಅಶೌಚವಿಲ್ಲ. ತಂದೆಯ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಹೆರಿಗೆ ಆದವರಿಗೆ ನೈಶಿಕ ಶುದ್ಧಿ. ಸ್ತ್ರೀಗೆ ಹತ್ತು ದಿನದಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧಿ, ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ. ವಿವಾಹಿತೆಯಾದ ಹುಡುಗಿ ತಂದೆಯ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸತ್ತರೆ, ಮೂರು ದಿನದಲ್ಲಿ ಬಂಧುಗಳು ಶುದ್ಧರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಸಮಾನ ಶೌಚವನ್ನು ಮೊದಲನೆಯದರಿಂದ ಮುಗಿಸಬೇಕು, ಅಸಮಾನವಾದರೆ ಎರಡನೆಯದರಿಂದ, ಧರ್ಮರಾಜನು ಹೇಳಿದಂತೆ. ದೂರದ ಊರಿನಲ್ಲಿ ಇದ್ದವರು ಕುಟುಂಬದವರ ಮೃತ್ಯುವನ್ನು ಕೇಳಿದರೆ, ಉಳಿದ ಹತ್ತು ದಿನದವರೆಗೆ ಅಶುದ್ಧರಾಗಿರಬೇಕು. ಹತ್ತು ದಿನ ಕಳೆದರೆ ಮೂರು ದಿನ ಅಶುದ್ಧ. ಒಂದು ವರ್ಷ ಕಳೆದರೆ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಶುದ್ಧಿ. ತಾತ, ಗುರು ಸತ್ತರೆ, ರಾತ್ರಿ ಮಾಸದಷ್ಟು ಗರ್ಭಸ್ರಾವದಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧಿ. ಸಪಿಂಡ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಎಲ್ಲ ವರ್ಣಗಳಿಗೂ ಹತ್ತು ದಿನ ಶುದ್ಧಿ. ಹನ್ನೆರಡು ದಿನದಲ್ಲಿ ರಾಜನು, ಹದಿನೈದು ದಿನ ವೈಶ್ಯನು, ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಶೂದ್ರನು ಶುದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ಉಚ್ಚಿಷ್ಟದ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪಿಂಡವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು, ಅವನ ಗೋತ್ರವನ್ನು ಹೇಳಬೇಕು. ದ್ವಿಜರು ಭೋಜನ ಮಾಡಿದ ಮೇಲೆ, ಧನದಿಂದ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದ ಮೇಲೆ, ಅಕ್ಷತೆ ನೀರಿಗೆ ಹಾಕಿ, ಗೋತ್ರನಾಮ ಹೇಳಬೇಕು. ನಾಲ್ಕು ಅಂಗುಲ ಅಗಲದಷ್ಟು, ತಂತಿಯಷ್ಟು ಅಂತರ, ವಿಟಸ್ತಿದೀರ್ಘವಾಗಿ ಮೂರು ವಿಕರ್ಷುಗಳು. ವಿಕರ್ಷು ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಅಗ್ನಿಗಳನ್ನು ಹಚ್ಚಬೇಕು. ಸೊಮ, ಅಗ್ನಿ, ಯಮ - ಈ ಮೂರು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಹೋಮ ಮಾಡಬೇಕು. ಎಲ್ಲ ಕಡೆ ನಾಲ್ಕು ಹೋಮಗಳು. ಪಿಂಡವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು, ಅನ್ನ, ದಹಿ, ಮಧು, ಮಾಂಸದಿಂದ ತುಂಬಬೇಕು. ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಧಿಮಾಸ ಇದ್ದರೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕು. ಅಥವಾ ಹನ್ನೆರಡು ದಿನದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ಮುಗಿಸಬಹುದು. ವರ್ಷ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಧಿಮಾಸ ಇದ್ದರೆ ಹನ್ನೆರಡು ಶ್ರಾದ್ಧದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕು. ವರ್ಷ ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ ಶ್ರಾದ್ಧವನ್ನು ಶ್ರಾದ್ಧದಂತೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಪ್ರೇತಕ್ಕೆ ನಂತರ ಅವನ ಮೂರು ಪುರಷರಿಗೆ ಪಿಂಡ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಪಿಂಡಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಪೂಜೆ ಮಾಡಿ, ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸಮಾನ ಎಂದು ಹೇಳಬೇಕು. ಪ್ರೇತಪಿಂಡವನ್ನು ಇತರ ಪಿಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಬೇಕು. ಪ್ರೇತಪಾತ್ರವನ್ನು ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಬೇಕು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕು. ಶೂದ್ರರಿಗೆ ಈ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಂತ್ರವಿಲ್ಲದೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಸ್ತ್ರೀಯರ ಸಪಿಂಡೀಕರಣವನ್ನು ಹೀಗೆಯೇ ಮಾಡಬೇಕು. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಪ್ರೇತ ಶ್ರಾದ್ಧ, ಕುಂಭದಲ್ಲಿ ಅನ್ನ. ಗಂಗೆಯ ಮರಳಿನ ಹನಿಗಳು ಎಷ್ಟು ಸುರಿಯುತ್ತವೆಯೋ, ಅಷ್ಟನ್ನು ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಬಹುದು, ಆದರೆ ಪಿತಾಮಹರು ಎಷ್ಟು ಸತ್ತಾರೋ ಲೆಕ್ಕವಿಲ್ಲ. ಕಾಲ ಸದಾ ಚಲಿಸುವುದರಿಂದ ಸ್ಥಿರತೆ ಇಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ದೇವತೆ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದರೂ, ಯಾತನೆಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದರೂ, ಪ್ರೇತ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡಿದ ಫಲ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಯಾರೂ ದುಃಖಪಟ್ಟು ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡಬಾರದು, ಪ್ರೇತನಿಗೂ ತನ್ನ ಆತ್ಮಕ್ಕೂ. ಭೃಗು, ಅಗ್ನಿ, ಪಾಶ, ನೀರಿನಿಂದ ಸತ್ತವರಿಗೆ, ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿದವರಿಗೆ, ಪತಿತರಿಗೆ, ವಿದ್ಯುತ್ ಅಥವಾ ಶಸ್ತ್ರದಿಂದ ಸತ್ತವರಿಗೆ ಅಶೌಚವಿಲ್ಲ. ಯತಿ, ವ್ರತಿ, ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿ, ರಾಜಕಾರ್ಯ, ದೀಕ್ಷಿತರು, ರಾಜಾಜ್ಞೆ ಪಾಲಿಸಿದವರು, ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಪ್ರೇತಗಾಮಿ. ಮೈಥುನ, ಕಟ್ಟುಧೂಮದಲ್ಲಿ ಕೂಡ ತಕ್ಷಣ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಬೇಕು. ದ್ವಿಜನು ಶೂದ್ರನ ಪ್ರೇತವನ್ನು ಹೊರತೆಗೆದು ಹಾಕಬಾರದು, ಶೂದ್ರನು ದ್ವಿಜನ ಪ್ರೇತವನ್ನು ಹೊರತೆಗೆದು ಹಾಕಬಾರದು, ಹಾಗೆ ಮಾಡಿದರೆ ದೋಷವಾಗುತ್ತದೆ. ಅನಾಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಪ್ರೇತವನ್ನು ಹೊತ್ತರೆ ಸ್ವರ್ಗ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಜಯ ಸಿಗುತ್ತದೆ, ಅನಾಥ ಪ್ರೇತಕ್ಕೆ ಕಲ್ಲು ಹಾಕಿದರೂ. ಬಂಧುವನ್ನು ಪ್ರೇತ ಎಂದು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿ, ಎಡಗಡೆ ಸುತ್ತಿ, ಸ್ನಾನ ಮಾಡಬೇಕು. ಪ್ರೇತನಿಗೆ ಮೂರು ಬಾರಿ ನೀರಿನ ಅರ್ಪಣೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಬಾಗಿಲಿನಲ್ಲಿ ಕಾಲಿಟ್ಟು ಮನೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಬೇಕು. ಅಕ್ಷತೆ ಬೆಂಕಿಗೆ ಹಾಕಿ, ನಿಂಬದ ಎಲೆ ತಿನ್ನಬೇಕು. ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಮಲಗಬೇಕು, ಖರೀದಿಸಿದ ಆಹಾರವನ್ನು ತಿನ್ನಬೇಕು. ಹತ್ತು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಪಿಂಡವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು, ಶ್ಮಶ್ರು ಕಾರ್ಯ ಮಾಡಿದವನು ಶುದ್ಧ. ಸಿದ್ಧಾರ್ಥ, ತಿಲದಿಂದ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಬೇಕು, ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ಮೇಲಿಂದ ಹಾಕಬೇಕು. ಹಸಿವಿಲ್ಲದ ಮಗುವಿಗೆ, ಗರ್ಭಸ್ರಾವದಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಸಂಸ್ಕಾರ, ನೀರಿನ ಅರ್ಪಣೆ ಇಲ್ಲ. ನಾಲ್ಕನೇ ದಿನ ಅಸ್ಥಿ ಸಂಗ್ರಹ ಮಾಡಬೇಕು. ಅಸ್ಥಿ ಸಂಗ್ರಹವಾದ ಮೇಲೆ ಅಂಗಸ್ಪರ್ಶ ಮಾಡಬಹುದು.

ಅಧ್ಯಾಯ {೧೫೯} ಅಥೈಕೋನಷಷ್ಟ್ಯಧಿಕಶತತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ಅಸಂಸ್ಕೃತಾದಿಶೌಚಂ ಪುಷ್ಕರ ಉವಾಚ ಸಂಸ್ಕೃತಸ್ಯಾಸಂಸ್ಕೃತಸ್ಯ ಸ್ವರ್ಗೋ ಮೋಕ್ಷೋ ಹರಿಮ್ಮೃತೇಃ ।೧೫೯.೦೦೧ ಅಸ್ಥ್ನಾಙ್ಗಙ್ಗಾಮ್ಭಸಿ ಕ್ಷೇಪಾತ್ಪ್ರೇತಸ್ಯಾಭ್ಯುದಯೋ ಭವೇತ್ ॥೧೫೯.೦೦೧ ಗಙ್ಗಾತೋಯೇ ನರಸ್ಯಾಸ್ಥಿ ಯಾವತ್ತಾವದ್ದಿವಿ ಸ್ಥಿತಿಃ ।೧೫೯.೦೦೨ ಆತ್ಮನಸ್ತ್ಯಾಗಿನಾಂ ನಾಸ್ತಿ ಪತಿತಾನಾಂ ತಥಾ ಕ್ರಿಯಾ ॥೧೫೯.೦೦೨ ತೇಷಾಮಪಿ ತಥಾ ಗಾಙ್ಗೇ ತೋಯೇಽಸ್ಥ್ನಾಂ ಪತನಂ ಹಿತಂ ।೧೫೯.೦೦೩ ತೇಷಾಂ ದತ್ತಂ ಜಲಂ ಚಾನ್ನಂ ಗಗನೇ ತತ್ಪ್ರಲೀಯತೇ ॥೧೫೯.೦೦೩ ಅನುಗ್ರಹೇಣ ಮಹತಾ ಪ್ರೇತಸ್ಯ ಪತಿತಸ್ಯ ಚ ।೧೫೯.೦೦೪ ನಾರಾಯಣಬಲಿಃ ಕಾರ್ಯಸ್ತೇನಾನುಗ್ರಹಮಶ್ನುತೇ ॥೧೫೯.೦೦೪ ಅಕ್ಷಯಃ ಪುಣ್ಡರೀಕಾಕ್ಷಸ್ತತ್ರ ದತ್ತಂ ನ ನಶ್ಯತಿ ।೧೫೯.೦೦೫ ಪತನಾತ್ತ್ರಾಯತೇ ಯಸ್ಮಾತ್ತಸ್ಮಾತ್ಪಾತ್ರಂ ಜನಾರ್ದನಃ ॥೧೫೯.೦೦೫ ಪತತಾಂ ಭುಕ್ತಿಮುಕ್ತ್ಯಾದಿಪ್ರದ ಏಕೋ ಹರಿರ್ಧ್ರುವಂ ।೧೫೯.೦೦೬ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಲೋಕಾನ್ಮ್ರಿಯಮಾಣಾನ್ ಸಹಾಯಂ ಧರ್ಮಮಾಚರೇತ್ ॥೧೫೯.೦೦೬ ಮೃತೋಽಪಿ ಬಾನ್ಧವಃ ಶಕ್ತೋ ನಾನುಗನ್ತುಂ ನರಂ ಮೃತಂ ।೧೫೯.೦೦೭ ಜಾಯಾವರ್ಜಂ ಹಿ ಸರ್ವಸ್ಯ ಯಾಮ್ಯಃ ಪನ್ಥಾ ವಿಭಿದ್ಯತೇ(೧) ॥೧೫೯.೦೦೭ ಧರ್ಮ ಏಕೋ(೨) ವ್ರಜತ್ಯೇನಂ ಯತ್ರ ಕ್ವಚನ ಗಾಮಿನಂ ।೧೫೯.೦೦೮ ಶ್ವಃ ಕಾರ್ಯಮದ್ಯ ಕುರ್ವೀತ ಪೂರ್ವಾಹ್ಣೇ ಚಾಪರಾಹ್ಣಿಕಂ ॥೧೫೯.೦೦೮ ನ ಹಿ ಪ್ರತೀಕ್ಷತೇ ಮೃತ್ಯುಃ ಕೃತಃ ವಾಸ್ಯ ನ ವಾ ಕೃತಂ ।೧೫೯.೦೦೯ ಕ್ಷೇತ್ರಾಪಣಗೃಹಾಸಕ್ತಮನ್ಯತ್ರಗತಮಾನಸಂ ॥೧೫೯.೦೦೯ ವೃಕೀವೀರಣಮಾಸಾದ್ಯ ಮೃತ್ಯುರಾದಾಯ ಗಚ್ಛತಿ ।೧೫೯.೦೧೦ ನ ಕಾಲಸ್ಯ ಪ್ರಿಯಃ ಕಶ್ಚಿದ್ದ್ವೇಷ್ಯಶ್ಚಾಸ್ಯ ನ ವಿದ್ಯತೇ ॥೧೫೯.೦೧೦ ಆಯುಷ್ಯೇ ಕರ್ಮಣಿ ಕ್ಷೀಣೇ ಪ್ರಸಹ್ಯ ಹರಿತೇ ಜನಂ ।೧೫೯.೦೧೧ ನಾಪ್ರಾಪ್ತಕಾಲೋ ಮ್ರಿಯತೇ ವಿದ್ಧಃ ಶರಶತೈರಪಿ ॥೧೫೯.೦೧೧ ಕುಶಾಗ್ರೇಣಾಪಿ ಸಂಸ್ಪೃಷ್ಟಃ ಪ್ರಾಪ್ತಕಾಲೋ ನ ಜೀವತಿ ।೧೫೯.೦೧೨ - - - - - -- - -- - -- - -- - -- -- - -- ೧ ಪನ್ಥಾ ವಿಭಜ್ಯತೇ ಇತಿ ಗ.. ೨ ಧರ್ಮ ಏವೇತಿ ಜ.. - - - -- - - -- - -- - -- - -- - - --- ಔಷಧಾನಿ(೧) ನ ಮನ್ತ್ರಾದ್ಯಾಸ್ತ್ರಾಯನ್ತೇ ಮೃತ್ಯುನಾನ್ವಿತಂ ॥೧೫೯.೦೧೨ ವತ್ಸವತ್ಪ್ರಾಕೃತಂ ಕರ್ಮ ಕರ್ತಾರಂ ವಿನ್ದತಿ ಧ್ರುವಂ ।೧೫೯.೦೧೩ ಅವ್ಯಕ್ತಾದಿ ವ್ಯಕ್ತಮಧ್ಯಮವ್ಯಕ್ತನಿಧನಂ ಜಗತ್ ॥೧೫೯.೦೧೩ ಕೌಮಾರಾದಿ ಯಥಾ ದೇಹೇ ತಥಾ ದೇಹಾನ್ತರಾಗಮಃ ।೧೫೯.೦೧೪ ನವಮನ್ಯದ್ಯಥಾ ವಸ್ತ್ರಂ ಗೃಹ್ಣಾತ್ಯೇವಂ ಶರೀರಿಕಂ ॥೧೫೯.೦೧೪ ದೇಹೀ ನಿತ್ಯಮವಧ್ಯೋಽಯಂ ಯತಃ ಶೋಕಂ ತತಸ್ತ್ಯಜೇತ್

ಪುಷ್ಕರನು ಹೇಳಿದರು: ಸಂಸ್ಕಾರ ಹೊಂದಿದವನಿಗಾದರೂ, ಇಲ್ಲದವನಿಗಾದರೂ, ಮೃತ್ಯುವಿನಲ್ಲಿ ಸ್ವರ್ಗ ಅಥವಾ ಮೋಕ್ಷ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಅಸ್ಥಿ ಅಥವಾ ಅಂಗಗಳನ್ನು ನೀರಿಗೆ ಹಾಕಿದರೆ ಪ್ರೇತನು ಉನ್ನತಿ ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ. ಗಂಗೆಯ ನೀರಿಗೆ ಅಸ್ಥಿ ಹಾಕಿದವನು ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಇರುವವರೆಗೆ ಉಳಿಯುತ್ತಾನೆ. ಆತ್ಮತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದವರಿಗೆ, ಪತಿತರಿಗೆ ವಿಧಿ ಇಲ್ಲ. ಅವರಿಗೂ ಗಂಗೆಯ ನೀರಿಗೆ ಅಸ್ಥಿ ಹಾಕುವುದು ಹಿತಕರ. ಅವರಿಗೆ ನೀಡಿದ ನೀರು, ಅನ್ನವು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗುತ್ತದೆ. ಮಹಾ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಪ್ರೇತ ಮತ್ತು ಪತಿತರಿಗೆ ನಾರಾಯಣ ಬಲಿ ಮಾಡಬೇಕು, ಅದರಿಂದ ಅನುಗ್ರಹ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಪುಂಡರಿಕಾಕ್ಷನಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ ದಾನ ನಾಶವಾಗದು. ಪತನದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುವವನು ಜನಾರ್ದನನು, ಪತನದಲ್ಲಿರುವವರಿಗೆ ಭೋಗ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷ ನೀಡುವವನು ಹರಿಯೇ. ಮನುಷ್ಯನು ಇಹಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸಾಯುತ್ತಿರುವವರನ್ನು ನೋಡಿ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡಬೇಕು. ಮೃತ ಬಂಧು ಸಹ ಸತ್ತವನನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಯಮನ ಮಾರ್ಗ ಬೇರ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಧರ್ಮವೇ ಅವನೊಂದಿಗೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ನಾಳೆ ಮಾಡುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಇಂದು ಮಾಡಬೇಕು, ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಮಾಡಬೇಕು. ಮೃತ್ಯು ಯಾವಾಗಲೂ ಕಾಯುವುದಿಲ್ಲ, ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರೂ, ಮಾಡದಿದ್ದರೂ. ಹೊಲ, ಅಂಗಡಿ, ಮನೆ, ಬೇರೆಡೆ ಮನಸ್ಸು ಇದ್ದರೂ, ಮರದ ಕೆಳಗೆ ಕುಳಿತರೂ, ಮೃತ್ಯು ಒಬ್ಬನನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಕಾಲನಿಗೆ ಯಾರೂ ಪ್ರಿಯವಲ್ಲ, ದ್ವೇಷವೂ ಇಲ್ಲ. ಆಯುಷ್ಯ, ಕರ್ಮ ಕಡಿಮೆಯಾದಾಗ, ಬಲವಂತವಾಗಿ ಜೀವಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಸಮಯ ಬಂದಿಲ್ಲದವನು ನೂರಾರು ಬಾಣಗಳಿಂದ ಹೊಡೆದರೂ ಸಾಯುವುದಿಲ್ಲ. ಕುಶದ ಅಗ್ರದಿಂದ ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದರೂ, ಸಮಯ ಬಂದವನು ಬದುಕುವುದಿಲ್ಲ. ಔಷಧಿ, ಮಂತ್ರ, ಅಸ್ತ್ರಗಳು ಮೃತ್ಯುವಿನಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಲ. ಹಸುವಿನ ಹಸುವಿನಂತೆ, ಪ್ರಾಕೃತ ಕರ್ಮ ತನ್ನ ಕರ್ತೃವನ್ನು ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ತಲುಪುತ್ತದೆ. ಅಪ್ರಕಟದಿಂದ ಪ್ರಪಂಚವು ಪ್ರಪಂಚದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಪಂಚವು ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಬಾಲ್ಯದಿಂದ ಮುದುಕತನದವರೆಗೆ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಆಗುವಂತೆ, ಹಳೆಯ ವಸ್ತ್ರವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೊಸದು ಧರಿಸುವಂತೆ, ಆತ್ಮನು ದೇಹ ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆತ್ಮನು ಶಾಶ್ವತ, ಅವಧಿಯಿಲ್ಲದದು, ಆದ್ದರಿಂದ ದುಃಖವನ್ನು ಬಿಡಬೇಕು.

ಪುಷ್ಕರನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು: ಮನು, ವಿಷ್ಣು, ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ, ಹಾರೀತ, ಅತ್ರಿ, ಯಮ, ಅಂಗಿರಸ, ವಸಿಷ್ಠ, ದಕ್ಷ, ಸಂವರ್ತ, ಶಾತಾತಪ, ಪರಾಶರ, ಆಪಸ್ತಂಬ, ಉಶನ, ವ್ಯಾಸ, ಕಾತ್ಯಾಯನ, ಬೃಹಸ್ಪತಿ, ಗೌತಮ, ಶಂಖ ಮತ್ತು ಲಿಖಿತ—ಈ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಧರ್ಮದ ಕುರಿತು ಉಪದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ.

thumb|ಪಾರ್ವಣ ಶ್ರಾದ್ಧ ಅಥ ತ್ರಿಷಷ್ಟ್ಯಧಿಕಶತತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ಶ್ರಾದ್ಧಕಲ್ಪಕಥನಂ ಪುಷ್ಕರ ಉವಾಚ ಶ್ರಾದ್ಧಕಲ್ಪಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಭುಕ್ತಿಮುಕ್ತಿಪ್ರದಂ ಶೃಣು ।೧೬೩.೦೦೧ ನಿಮನ್ತ್ರ್ಯ ವಿಪ್ರಾನ್ ಪೂರ್ವೇದ್ಯುಃ ಸ್ವಾಗತೇನಾಪರಾಹ್ಣತಃ ॥೧೬೩.೦೦೧ ಪ್ರಾಚ್ಯೋಪವೇಶಯೇತ್ಪೀಠೇ ಯುಗ್ಮಾನ್ದೈವೇಽಥ ಪಿತ್ರಕೇ ।೧೬೩.೦೦೨ ಅಯುಗ್ಮಾನ್ ಪ್ರಾಙ್ಮುಖಾನ್ದೈವೇ ತ್ರೀನ್ ಪೈತ್ರೇ ಚೈಕಮೇವ ವಾ ॥೧೬೩.೦೦೨ ಮಾತಾಮಹಾನಾಮಪ್ಯೇವನ್ತನ್ತ್ರಂ ವಾ ವೈಶ್ಯದೇವಿಕಂ ।೧೬೩.೦೦೩ ಪಾಣಿಪ್ರಕ್ಷಾಲನಂ ದತ್ತ್ವಾ ವಿಷ್ಟರಾರ್ಥಂ ಕುಶಾನಪಿ ॥೧೬೩.೦೦೩ ಆವಾಹಯೇದನುಜ್ಞಾತೋ ವಿಶ್ವೇ ದೇವಾಸ ಇತ್ಯೃಚಾ ।೧೬೩.೦೦೪ ಯವೈರನ್ವವಕೀರ್ಯಾಥ(?) ಭಾಜನೇ ಸಪವಿತ್ರಕೇ ॥೧೬೩.೦೦೪ ಶನ್ನೋದೇವ್ಯಾ ಪಯಃ ಕ್ಷಿಪ್ತ್ವಾ ಯವೋಸೀತಿ ಯವಾಂಸ್ತಥಾ ।೧೬೩.೦೦೫ ಯಾದಿವ್ಯಾ ಇತಿಮನ್ತ್ರೇಣ ಹಸ್ತೇ ಹ್ಯರ್ಘಂ ವಿನಿಕ್ಷಿಪೇತ್ ॥೧೬೩.೦೦೫ ದತ್ವೋದಕಂ ಗನ್ಧಮಾಲ್ಯಂ ಧೂಪದಾನಂ ಪ್ರದೀಪಕಂ ।೧೬೩.೦೦೬ ಅಪಸವ್ಯಂ ತತಃ ಕೃತ್ವಾ ಪಿತೄಣಾಮಪ್ರದಕ್ಷಿಣಂ ॥೧೬೩.೦೦೬ ದ್ವಿಗುಣಾಂಸ್ತು ಕುಶಾನ್ ಕೃತ್ವಾ ಹ್ಯುಶನ್ತಸ್ತ್ವೇತ್ಯೃಚಾ ಪಿತೄನ್ ।೧೬೩.೦೦೭ ಆವಾಹ್ಯ ತದನುಜ್ಞಾತೋ ಜಪೇದಾಯಾನ್ತು ನಃ ತತಃ ॥೧೬೩.೦೦೭ ಯವಾರ್ಥಾಸ್ತು ತಿಲೈಃ ಕಾರ್ಯಾಃ ಕುರ್ಯಾದರ್ಘ್ಯಾದಿ ಪೂರ್ವವತ್ ।೧೬೩.೦೦೮ ದತ್ತ್ವಾರ್ಘ್ಯಂ ಸಂಶ್ರವಾನ್ ಶೇಷಾನ್ ಪಾತ್ರೇ ಕೃತ್ವಾ ವಿಧಾನತಃ ॥೧೬೩.೦೦೮ ಪಿತೃಭ್ಯಃ ಸ್ಥಾನಮಸೀತಿ ನ್ಯುಬ್ಜಂ ಪಾತ್ರಂ ಕರೋತ್ಯಧಃ ।೧೬೩.೦೦೯ ಅಗ್ನೌ ಕರಿಷ್ಯ ಆದಾಯ ಪೃಚ್ಛತ್ಯನ್ನಂ ಘೃತಪ್ಲುತಂ ॥೧೬೩.೦೦೯ ಕುರುಷ್ವೇತಿ ಹ್ಯನುಜ್ಞಾತೋ ಹುತ್ವಾಗ್ನೌ ಪಿತೃಯಜ್ಞವತ್ ।೧೬೩.೦೧೦ ಹುತಶೇಷಂ ಪ್ರದದ್ಯಾತ್ತು ಭಾಜನೇಷು ಸಮಾಹಿತಃ ॥೧೬೩.೦೧೦ ಯಥಾಲಾಭೋಪಪನ್ನೇಷು ರೌಪ್ಯೇಷು ತು ವಿಶೇಷತಃ ।೧೬೩.೦೧೧ ದತ್ವಾನ್ನಂ ಪೃಥಿವೀಪಾತ್ರಮಿತಿ ಪಾತ್ರಾಭಿಮನ್ತ್ರಣಂ ॥೧೬೩.೦೧೧ ಕೃತ್ವೇದಂ ವಿಷ್ಣುರಿತ್ಯನ್ನೇ ದ್ವಿಜಾಙ್ಗುಷ್ಠಂ ನಿವೇಶಯೇತ್ ।೧೬೩.೦೧೨ ಸವ್ಯಾಹೃತಿಕಾಂ ಗಾಯತ್ರೀಂ ಮಧುವಾತಾ ಇತಿ ತ್ಯಚಂ ॥೧೬೩.೦೧೨ ಜಪ್ತ್ವಾ ಯಥಾಸುಖಂ ವಾಚ್ಯಂ ಭುಞ್ಜೀರಂಸ್ತೇಽಪಿ ವಾಗ್ಯತಾಃ ।೧೬೩.೦೧೩ ಅನ್ನಮಿಷ್ಟಂ ಹವಿಷ್ಯಞ್ಚ ದದ್ಯಾಜ್ಜಪ್ತ್ವಾ ಪವಿತ್ರಕಂ ॥೧೬೩.೦೧೩ ಅನ್ನಮಾದಾಯ ತೃಪ್ತಾಃ ಸ್ಥ ಶೇಷಂ ಚೈವಾನ್ನಮಸ್ಯ ಚ ।೧೬೩.೦೧೪ ತದನ್ನಂ ವಿಕಿರೇದ್ಭೂಮೌ ದದ್ಯಾಚ್ಚಾಪಃ ಸಕೃತ್ಸಕೃತ್ ॥೧೬೩.೦೧೪ ಸರ್ವಮನ್ನಮುಪಾದಾಯ ಸತಿಲಂ ದಕ್ಷಿಣಾಮುಖಃ ।೧೬೩.೦೧೫ ಉಚ್ಛಿಷ್ಟಸನ್ನಿಧೌ ಪಿಣ್ಡಾನ್ ಪ್ರದದ್ಯಾತ್ಪಿತೃಯಜ್ಞವತ್ ॥೧೬೩.೦೧೫ ಮಾತಾಮಹಾನಾಮಪ್ಯೇವಂ ದದ್ಯಾದಾಚಮನಂ ತತಃ ।೧೬೩.೦೧೬ ಸ್ವಸ್ತಿ ವಾಚ್ಯಂ ತತಃ ಕುರ್ಯಾದಕ್ಷಯ್ಯೋದಕಮೇವ ಚ ॥೧೬೩.೦೧೬ ದತ್ವಾ ತು ದಕ್ಷಿಣಾಂ ಶಕ್ತ್ಯಾ ಸ್ವಧಾಕಾರಮುದಾಹರೇತ್ ।೧೬೩.೦೧೭ ವಾಚ್ಯತಾಮಿತ್ಯನುಜ್ಞಾತಃ ಸ್ವಪಿತೃಭ್ಯಃ ಸ್ವಧೋಚ್ಯತಾಂ(೧) ॥೧೬೩.೦೧೭ ಟಿಪ್ಪಣೀ ೧ ಮಾತಾಮಹಾನಾಮಿತ್ಯಾದಿಃ, ಸ್ವಪಿತೃಭ್ಯಃ ಸ್ವಧೋಚ್ಯತಾಮಿತ್ಯನ್ತಃ ಪಾಠಃ ಝ.. ಪುಸ್ತಕೇ ನಾಸ್ತಿ ಕುರ್ಯುರಸ್ತು ಸ್ವಧೇತ್ಯುಕ್ತೇ ಭೂಮೌ ಸಿಞ್ಚೇತ್ತತೋ ಜಲಂ ।೧೬೩.೦೧೮ ಪ್ರೀಯನ್ತಾಮಿತಿ ವಾ ದೈವಂ ವಿಶ್ವೇ ದೇವಾ ಜಲಂ ದದೇತ್ ॥೧೬೩.೦೧೮ ದಾತಾರೋ ನೋಽಭಿವರ್ಧನ್ತಾಂ ವೇದಾಃ ಸನ್ತತಿರೇವ ಚ ।೧೬೩.೦೧೯ ಶ್ರದ್ಧಾ ಚ ನೋ ಮಾವ್ಯಗಮದ್ಬಹುದೇಯಂ ಚ ನೋ .ಸ್ತ್ವಿತಿ ॥೧೬೩.೦೧೯ ಇತ್ಯುಕ್ತ್ವಾ ತು ಪ್ರಿಯಾ ವಾಚಃ ಪ್ರಣಿಪತ್ಯ ವಿಸರ್ಜಯೇತ್ ।೧೬೩.೦೨೦ ವಾಜೇ ವಾಜ ಇತಿ ಪ್ರೀತಪಿತೃಪೂರ್ವಂ ವಿಸರ್ಜನಂ(೧) ॥೧೬೩.೦೨೦ ಯಸ್ಮಿಂಸ್ತು ಸಂಶ್ರವಾಃ ಪೂರ್ವಮರ್ಘಪಾತ್ರೇ ನಿಪಾತಿತಾಃ ।೧೬೩.೦೨೧ ಪಿತೃಪಾತ್ರಂ ತದುತ್ತಾನಂ ಕೃತ್ವಾ ವಿಪ್ರಾನ್ ವಿಸರ್ಜಯೇತ್ ॥೧೬೩.೦೨೧ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಮನುವ್ರಜ್ಯ ಭಕ್ತ್ವಾ ತು ಪಿತೃಸೇವಿತಂ ।೧೬೩.೦೨೨ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ಭವೇತ್ತಾನ್ತು ರಜನೀಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೈಃ ಸಹ ॥೧೬೩.೦೨೨ ಏವಂ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಂ ಕೃತ್ವಾ ವೃದ್ಧೌ ನಾನ್ದೀಮುಖಾನ್ ಪಿತೄನ್ ।೧೬೩.೦೨೩ ಯಜೇತ ದಧಿಕರ್ಕನ್ಧುಮಿಶ್ರಾನ್ ಪಿಣ್ಡಾನ್ ಯವೈಃ ಕ್ರಿಯಾ ॥೧೬೩.೦೨೩ ಏಕೋದ್ದಿಷ್ಟಂ ದೈವಹೀನಮೇಕಾರ್ಘೈಕಪವಿತ್ರಕಂ ।೧೬೩.೦೨೪ ಆವಾಹನಾಗ್ನೌಕರಣರಹಿತಂ ಹ್ಯಪಸವ್ಯವತ್ ॥೧೬೩.೦೨೪ ಉಪತಿಷ್ಠತಾಮಿತ್ಯಕ್ಷಯ್ಯಸ್ಥಾನೇ ಪಿತೃವಿಸರ್ಜನೇ ।೧೬೩.೦೨೫ ಅಭಿರಮ್ಯತಾಮಿತಿ ವದೇದ್ಬ್ರೂಯುಸ್ತೇಽಭಿರತಾಃ ಸ್ಮ ಹ ॥೧೬೩.೦೨೫ ಗನ್ಧೋದಕತಿಲೈರ್ಯುಕ್ತಂ ಕುರ್ಯಾತ್ಪಾತ್ರಚತುಷ್ಟಯಂ ।೧೬೩.೦೨೬ ಅರ್ಘಾರ್ಥಪಿತೃಪಾತ್ರೇಷು ಪ್ರೇತಪಾತ್ರಂ ಪ್ರಸೇಚಯೇತ್ ॥೧೬೩.೦೨೬ ಯೇ ಸಮಾನಾ ಇತಿ ದ್ವಾಭ್ಯಾಂ ಶೇಷಂ ಪೂರ್ವವದಾಚರೇತ್ ।೧೬೩.೦೨೭ ಏತತ್ಸಪಿಣ್ಡೀಕರಣಮೇಕೋದ್ದಿಷ್ಟಂ ಸ್ತಿಯಾ ಸಹ(೨) ॥೧೬೩.೦೨೭ ಅರ್ವಾಕ್ಸಪಿಣ್ಡೀಕರಣಂ ಯಸ್ಯ ಸಂವತ್ಸರಾದ್ಭವೇತ್ ।೧೬೩.೦೨೮ ಟಿಪ್ಪಣೀ ೧ ಪಿತೃಪೂರ್ವಂ ವಿಸರ್ಜಯೇದಿತಿ ಖ.. , ಛ.. , ಝ.. ಚ ೨ ಸ್ತ್ರ್ಯಾ ಅಪೀತಿ ಖ.. , ಛ.. ಚ ತಸ್ಯಾಪ್ಯನ್ನಂ ಸೋದಕುಮ್ಭಂ ದದ್ಯಾತ್ಸಂವತ್ಸರಂ ದ್ವಿಜೇ ॥೧೬೩.೦೨೮ ಮೃತಾಹನಿ ಚ ಕರ್ತವ್ಯಂ ಪ್ರತಿಮಾಸನ್ತು ವತ್ಸರಂ ।೧೬೩.೦೨೯ ಪ್ರತಿಸಂವತ್ಸರಂ ಕಾರ್ಯಂ ಶ್ರಾದ್ಧಂ ವೈ ಮಾಸಿಕಾನ್ನವತ್ ॥೧೬೩.೦೨೯ ಹವಿಷ್ಯಾನ್ನೇನ ವೈ ಮಾಸಂ ಪಾಯಸೇನ ತು ವತ್ಸರಂ ।೧೬೩.೦೩೦ ಮಾತ್ಸ್ಯಹಾರಿಣಕೌರಭ್ರಶಾಕುನಚ್ಛಾಗಪಾರ್ಷತೈಃ(೧) ॥೧೬೩.೦೩೦ ಐಣರೌರವವಾರಾಹಶಾಶೈರ್ಮಾಂಸೈರ್ಯಥಾಕ್ರಮಂ ।೧೬೩.೦೩೧ ಮಾಸವೃದ್ಧ್ಯಾಭಿತೃಪ್ಯನ್ತಿ ದತ್ತೈರೇವ(೨) ಪಿತಾಮಹಾಃ ॥೧೬೩.೦೩೧ ಖಡ್ಗಾಮಿಷಂ ಮಹಾಶಲ್ಕಂ ಮಧುಯುಕ್ತಾನ್ನಮೇವ ಚ(೩) ।೧೬೩.೦೩೨ ಲೋಹಾಮಿಷಂ ಕಾಲಶಾಕಂ ಮಾಂಸಂ ವಾರ್ಧೀನಸಸ್ಯ ಚ ॥೧೬೩.೦೩೨ ಯದ್ದದಾತಿ ಗಯಾಸ್ಥಞ್ಚ ಸರ್ವಮಾನನ್ತ್ಯಮುಚ್ಯತೇ(೪) ।೧೬೩.೦೩೩ ತಥಾ ವರ್ಷಾತ್ರಯೋದಶ್ಯಾಂ ಮಘಾಸು ಚ ನ ಸಂಶಯಃ ॥೧೬೩.೦೩೩ ಕನ್ಯಾಂ ಪ್ರಜಾಂ ವನ್ದಿನಶ್ಚ ಪಶೂನ್ಮುಖ್ಯಾನ್ ಸುತಾನಪಿ ।೧೬೩.೦೩೪ ಘೃತಂ ಕೃಷಿಂ ಚ ವಾಣಿಜ್ಯಂ ದ್ವಿಶಫೈಕಶಫಂ ತಥಾ ॥೧೬೩.೦೩೪ ಬ್ರಹ್ಮವರ್ಚಸ್ವಿನಃ ಪುತ್ರಾನ್ ಸ್ವರ್ಣರೂಪ್ಯೇ ಸಕುಪ್ಯಕೇ ।೧೬೩.೦೩೫ ಜ್ಞಾತಿಶ್ರೈಷ್ಠ್ಯಂ ಸರ್ವಕಾಮಾನಾಪ್ನೋತಿ ಶ್ರಾದ್ಧದಃ ಸದಾ ॥೧೬೩.೦೩೫ ಪ್ರತಿಪತ್ಪ್ರಭೃತಿಷ್ವೇತಾನ್ವರ್ಜಯಿತ್ವಾ ಚತುರ್ದಶೀಂ ।೧೬೩.೦೩೬ ಶಸ್ತ್ರೇಣ ತು ಹತಾ ಯೇ ವೈ ತೇಷಾಂ ತತ್ರ ಪ್ರದೀಯತೇ ॥೧೬೩.೦೩೬ ಸ್ವರ್ಗಂ(೫) ಹ್ಯಪತ್ಯಮೋಜಶ್ಚ ಶೌರ್ಯಂ ಕ್ಷೇತ್ರಂ ಬಲಂ ತಥಾ ।೧೬೩.೦೩೭ ಪುತ್ರಶ್ರೈಷ್ಠ್ಯಂ ಸಸೌಭಾಗ್ಯಮಪತ್ಯಂ ಮುಖ್ಯತಾಂ ಸುತಾನ್ ॥೧೬೩.೦೩೭ ಟಿಪ್ಪಣೀ ೧ ಮಾತ್ಸ್ಯಾವಿಹಾರಿಣೌರಭ್ರಶಾಕುನಚ್ಛಾಗಪಾರ್ಷತೈರಿತಿ ಛ.. ೨ ದತ್ತೈರಿಹೇತಿ ಘ.. , ಙ.. , ಞ.. ಚ ೩ ಮಧುಮುದ್ಗಾನ್ನಮೇವ ವೇತಿ ಙ.. ೪ ಸರ್ವಮಾನನ್ತ್ಯಮಶ್ನುತೇ ಇತಿ ಘ.. , ಙ.. ಚ ೫ ಸ್ವರ್ಣಮಿತಿ ಖ.. , ಛ.. ಚ ಪ್ರವೃತ್ತಚಕ್ರತಾಂ ಪುತ್ರಾನ್ ವಾಣಿಜ್ಯಂ ಪ್ರಸುತಾಂ ತಥಾ ।೧೬೩.೦೩೮ ಅರೋಗಿತ್ವಂ ಯಶೋ ವೀತಶೋಕತಾಂ ಪರಮಾಙ್ಗತಿಂ ॥೧೬೩.೦೩೮ ಧನಂ ವಿದ್ಯಾಂ ಭಿಷಕಸಿದ್ಧಿಂ ರೂಪ್ಯಂ ಗಾಶ್ಚಾಪ್ಯಜಾವಿಕಂ ।೧೬೩.೦೩೯ ಅಶ್ವಾನಾಯುಶ್ಚ ವಿಧಿವತ್ಯಃ ಶ್ರಾದ್ಧಂ ಸಮ್ಪ್ರಯಚ್ಛತಿ ॥೧೬೩.೦೩೯ ಕೃತ್ತಿಕಾದಿಭರಣ್ಯನ್ತೇ ಸ ಕಾಮಾನಾಪ್ನುಯಾದಿಮಾನ್ ।೧೬೩.೦೪೦ ವಸುರುದ್ರಾದಿತಿಸುತಾಃ ಪಿತರಃ ಶ್ರಾದ್ಧದೇವತಾಃ ॥೧೬೩.೦೪೦ ಪ್ರೀಣಯನ್ತಿ ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ(೧) ಪಿತೄನ್ ಶ್ರಾದ್ಧೇನ ತರ್ಪಿತಾಃ ।೧೬೩.೦೪೧ ಆಯುಃ ಪ್ರಜಾಂ ಧನಂ(೨) ವಿದ್ಯಾಂ ಸ್ವರ್ಗಂ ಮೋಕ್ಷಂ ಸುಖಾನಿ ಚ ॥೧೬೩.೦೪೧ ಪ್ರಯಚ್ಛನ್ತಿ ತಥಾ ರಾಜ್ಯಂ ಪ್ರೀತಾ ನೄಣಾಂ ಪಿತಾಮಹಾಃ(೩)

ಪುಷ್ಕರನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು: ಭೋಗ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುವ ಶ್ರಾದ್ಧವಿಧಾನವನ್ನು ನಾನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ, ಕೇಳು. ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿ, ಸ್ವಾಗತಿಸಿ, ಅಪರಾಹ್ನದಲ್ಲಿ ಕೂಡಿ, ಪೂರ್ವದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ದೇವಪೀಠದಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಗಳಾಗಿ ಮತ್ತು ಪಿತೃಪೀಠದಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಗಳಿಲ್ಲದೆ ಆಸನಗೊಳಿಸಬೇಕು. ದೇವಪೀಠದಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಗಳಿಲ್ಲದವರನ್ನು ಪೂರ್ವಮುಖವಾಗಿ, ಪಿತೃಪೀಠದಲ್ಲಿ ಮೂವರನ್ನು ಅಥವಾ ಒಬ್ಬನನ್ನಾದರೂ ಆಸನಗೊಳಿಸಬೇಕು. ಮಾತಾಮಹರ ಶ್ರಾದ್ಧಕ್ಕೂ ಇದೇ ಕ್ರಮ; ವೈಶ್ಯ ದೇವಿಕಕ್ಕೂ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. ಕೈ ತೊಳೆದು, ಕುಶವನ್ನು ಹಂಚಿ, ಅನುಮತಿ ಪಡೆದು 'ವಿಶ್ವೇ ದೇವಾಃ' ಎಂಬ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಆಹ್ವಾನಿಸಬೇಕು. ಯವವನ್ನು ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಕಿ, 'ಶನ್ನೋ ದೇವ್ಯಾ' ಎಂಬ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಹಾಲು ಸೇರಿಸಿ, ಯವವನ್ನು ಅರ್ಘ್ಯವಾಗಿ ಕೊಡಬೇಕು. ಅರ್ಘ್ಯ, ಗಂಧ, ಹೂವು, ಧೂಪ, ದೀಪವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ, ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಅಪಸವ್ಯವಾಗಿ, ಪ್ರದಕ್ಷಿಣವಿಲ್ಲದೆ ಕುಶವನ್ನು ಎರಡುಪಟ್ಟು ಮಾಡಿ, 'ಉಶಂತಸ್ತ್ವ' ಎಂಬ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಪಿತೃಗಳನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಬೇಕು. ನಂತರ 'ಆಯಾಂತು ನಃ' ಎಂಬ ಜಪ ಮಾಡಿ, ಅರ್ಘ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ತಿಲಗಳಿಂದ ಮಾಡಬೇಕು. ಅರ್ಘ್ಯ ಕೊಟ್ಟು ಉಳಿದವನ್ನೂ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಇಡಬೇಕು. ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಆಸನ ನೀಡುವಾಗ ಪಾತ್ರೆಯನ್ನು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಕೆಳಮುಖವಾಗಿಡಬೇಕು. ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಅನ್ನವನ್ನು ಘೃತದೊಂದಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿ, 'ಕುರುಷ್ವ' ಎಂಬ ಅನುಮತಿಯೊಂದಿಗೆ ಪಿತೃಯಜ್ಞದಂತೆ ಹೋಮ ಮಾಡಬೇಕು. ಉಳಿದ ಅನ್ನವನ್ನು ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿ, ಸಾಧ್ಯವಾದರೆ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ನೀಡಬೇಕು. 'ಪೃಥಿವೀಪಾತ್ರಂ' ಎಂದು ಪಾತ್ತ್ರವನ್ನು ಅಭಿಮಂತ್ರಿಸಿ, 'ಇದಂ ವಿಷ್ಣವೇ' ಎಂದು ಅನ್ನವನ್ನು ದ್ವಿಜರ ಅಂಗುಷ್ಠದಲ್ಲಿ ಇಡಬೇಕು. ಗಾಯತ್ರಿ ಜಪಿಸಿ, 'ಮಧುವಾತಾ' ಎಂಬ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಪಠಿಸಿ, ತೃಪ್ತಿಯಿಂದ ಊಟ ಮಾಡಬೇಕು. ಅನ್ನವನ್ನು pavitram ಎಂದು ಜಪಿಸಿ, ಅರ್ಪಿಸಿ, 'ತೃಪ್ತಾಃ ಸ್ಥ' ಎಂದು ಹೇಳಬೇಕು. ಉಳಿದ ಅನ್ನವನ್ನು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಹಾಕಿ, ನೀರು ಎರಡು ಬಾರಿ ಹಾಕಬೇಕು. ಎಲ್ಲಾ ಅನ್ನವನ್ನು ತಿಲಗಳೊಂದಿಗೆ ದಕ್ಷಿಣಮುಖವಾಗಿ ತೆಗೆದು, ಉಚ್ಚಿಷ್ಟದ ಬಳಿ ಪಿಂಡಗಳನ್ನು ಪಿತೃಯಜ್ಞದಂತೆ ಸಮರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಮಾತಾಮಹರಿಗೂ ಇದೇ ರೀತಿ ಮಾಡಿ, ಆಚಮನ ಮಾಡಿ, 'ಸ್ವಸ್ತಿ' ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಅಕ್ಷಯಜಲವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಶಕ್ತಿಯಂತೆ ದಕ್ಷಿಣೆಯನ್ನು ನೀಡಿ, 'ಸ್ವಧಾ' ಎಂದು ಉಚ್ಚರಿಸಬೇಕು. ಅನುಮತಿ ಪಡೆದ ಮೇಲೆ 'ಸ್ವಪಿತೃಭ್ಯಃ ಸ್ವಧೋಚ್ಯತಾಂ' ಎಂದು ಹೇಳಬೇಕು. 'ಅಸ್ತು ಸ್ವಧಾ' ಎಂದು ಹೇಳಿದ ನಂತರ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ನೀರು ಸುರಿಯಬೇಕು. 'ಪ್ರೀಯಂತಾಂ' ಎಂದು ದೇವತರಿಗೆ ನೀರು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. 'ದಾತಾರೋ ನಮಗೆ ವೃದ್ಧಿಯಾಗಲಿ, ವೇದಗಳು ಮುಂದುವರಿಯಲಿ' ಎಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಬೇಕು. 'ಶ್ರದ್ಧೆ ನಮಗೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗದಿರಲಿ, ಹೆಚ್ಚಿನ ದಾನವಾಗಲಿ' ಎಂದು ಹೇಳಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಪ್ರೀತಿಯ ಮಾತುಗಳನ್ನಾಡಿ, ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ವಿದಾಯಿಸಬೇಕು. 'ವಾಜೆ ವಾಜ' ಎಂದು ಪಿತೃಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ವಿದಾಯಿಸಬೇಕು. ಅರ್ಘ್ಯಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಅರ್ಘ್ಯ ಹಾಕಿದ್ದರೆ, ಪಿತೃಪಾತ್ರವನ್ನು ಮೇಲ್ಮುಖವಾಗಿಟ್ಟು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ವಿದಾಯಿಸಬೇಕು. ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿ, ಪಿತೃಸೇವಿತ ಅನ್ನವನ್ನು ಭಕ್ಷಿಸಿ, ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿ ಆ ರಾತ್ರಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೊಂದಿಗೆ ಇರಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿದ ಮೇಲೆ, ವೃದ್ಧ ನಾಂದಿಮುಖ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ದಧಿಕರ್ಕಂಧುಮಿಶ್ರ ಪಿಂಡಗಳನ್ನು ಯವಗಳಿಂದ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಏಕೋದ್ದಿಷ್ಟ ಶ್ರಾದ್ಧದಲ್ಲಿ ದೇವಪೂಜೆ ಇಲ್ಲದೆ, ಒಂದೇ ಅರ್ಘ್ಯ, ಒಂದೇ ಪವಿತ್ರ, ಆಹ್ವಾನ, ಅಗ್ನಿಕಾರ್ಯ ಇಲ್ಲದೆ, ಅಪಸವ್ಯದಿಂದ ಮಾಡಬೇಕು. 'ಉಪತಿಷ್ಠತಾಂ' ಎಂದು ಅಕ್ಷಯಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪಿತೃವಿದಾಯದಲ್ಲಿ ಹೇಳಬೇಕು. 'ಅಭಿರಮ್ಯತಾಂ' ಎಂದು ಹೇಳಬೇಕು; ಅವರು 'ಅಭಿರತಾ ಸ್ಮಹ' ಎಂದು ಉತ್ತರಿಸಬೇಕು. ಗಂಧ, ನೀರು, ತಿಲಗಳೊಂದಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು; ಪಿತೃಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಅರ್ಘ್ಯ ನೀಡಬೇಕು; ಪ್ರೇತಪಾತ್ರವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಹಾಕಬೇಕು. 'ಯೇ ಸಮಾನಾಃ' ಎಂಬ ಎರಡು ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಉಳಿದವನ್ನೂ ಪೂರ್ವದಂತೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಇದನ್ನು ಸಪಿಂಡೀಕರಣ, ಏಕೋದ್ದಿಷ್ಟ ಎಂದು ಹೆಣ್ಣುಮಗುವಿನೊಂದಿಗೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಸಪಿಂಡೀಕರಣ ಒಂದು ವರ್ಷವಾದ ಮೇಲೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಅವನಿಗೂ ಅನ್ನ, ಜಲಕುಂಭವನ್ನು ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ದ್ವಿಜರಿಗೆ ನೀಡಬೇಕು. ಮೃತ ದಿನದಲ್ಲಿ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡಬೇಕು; ಪ್ರತಿಮಾಸವೂ ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಮಾಡಬೇಕು. ಪ್ರತಿವರ್ಷವೂ ಮಾಸಿಕ ಅನ್ನದಿಂದ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡಬೇಕು. ಮಾಸಿಕದಲ್ಲಿ ಹವಿಷ್ಯಾನ್ನ, ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಪಾಯಸದಿಂದ ಮಾಡಬೇಕು. ಮೀನು, ಹಾರಿಣ, ಕುರಿ, ಕೋಳಿ, ಆಡು, ಪಾರ್ಷತ, ಎಣ, ರೌರವ, ಕಾಡುಹಂದಿ, ಮೊಲ ಮಾಂಸದಿಂದ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕು. ಮಾಸಿಕವಾಗಿ ನೀಡಿದ ಆಹಾರದಿಂದ ಪಿತಾಮಹರು ತೃಪ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಖಡ್ಗ ಮಾಂಸ, ದೊಡ್ಡ ಮೀನು, ತುಪ್ಪಹಾಕಿದ ಅನ್ನ, ಲೋಹ ಮಾಂಸ, ಕಾಲಶಾಕ, ವಾರ್ಧೀನ ಮಾಂಸ ನೀಡಿದರೆ ಅನಂತ ಫಲ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಗಯೆಯಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ ದಾನವೂ ಅನಂತ ಫಲ ನೀಡುತ್ತದೆ. ವರ್ಷದಲ್ಲಿ Trayodashi, Magha ನಕ್ಷತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡಿದರೆ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ. ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು, ವಂದಿಗಳು, ಪ್ರಾಣಿ, ಮುಖ್ಯ ಪುತ್ರರು, ತುಪ್ಪ, ಕೃಷಿ, ವ್ಯಾಪಾರ, ಎರಡು ಮತ್ತು ಒಂದು ನಖದ ಪ್ರಾಣಿಗಳು, ಬ್ರಹ್ಮವರ್ಚಸ್ವಿ ಪುತ್ರರು, ಚಿನ್ನ, ಬೆಳ್ಳಿ, ಕುಂಭದಲ್ಲಿ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡಿದವರು ಜಾತಿಶ್ರೇಷ್ಠತೆ, ಎಲ್ಲಾ ಕಾಮನೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರತಿಪತಿನಿಂದ ಚತುರ್ಧಶಿಯವರೆಗೆ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡಬೇಕು; ಶಸ್ತ್ರದಿಂದ ಹತರಾದವರಿಗೆ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡಿದರೆ ಸ್ವರ್ಗ, ಪುತ್ರಶಕ್ತಿ, ಶೌರ್ಯ, ಕ್ಷೇತ್ರ, ಬಲ, ಪುತ್ರಶ್ರೇಷ್ಠತೆ, ಸೌಭಾಗ್ಯ, ಮುಖ್ಯ ಪುತ್ರತ್ವ, ವ್ಯಾಪಾರ, ಸಂತಾನ, ಆರೋಗ್ಯ, ಯಶಸ್ಸು, ದುಃಖರಹಿತತೆ, ಪರಮಗತಿ, ಧನ, ವಿದ್ಯೆ, ವೈದ್ಯಸಿದ್ಧಿ, ಬೆಳ್ಳಿ, ಹಸು, ಆಡು, ಕುದುರೆ, ಆಯುಷ್ಯ—all ಈ ಶ್ರಾದ್ಧದಿಂದ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಕೃತಿಕಾ ನಕ್ಷತ್ರದಿಂದ ಭರಣಿ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡಿದವರು ಎಲ್ಲ ಕಾಮನೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ವಸು, ರುದ್ರ ಮೊದಲಾದ ಪಿತೃಗಳು ಶ್ರಾದ್ಧದೇವತೆಗಳು; ಶ್ರಾದ್ಧದಿಂದ ತೃಪ್ತರಾದ ಪಿತೃಗಳು ಮಾನವರ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಸಂತೋಷವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಆಯುಷ್ಯ, ಸಂತಾನ, ಧನ, ವಿದ್ಯೆ, ಸ್ವರ್ಗ, ಮೋಕ್ಷ, ಸುಖ, ರಾಜ್ಯ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಪಿತಾಮಹರು ಸಂತೋಷಗೊಂಡಾಗ ದೊರೆಯುತ್ತವೆ.

ಅಥ ಪಞ್ಚಷಷ್ಟ್ಯಧಿಕಶತತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ನಾನಾಧರ್ಮಾಃ ಅಗ್ನಿರುವಾಚ ಧ್ಯೇಯ ಆತ್ಮಾ ಸ್ಥಿತೋ ಯೋಽಸೌ ಹೃದಯೇ ದೀಪವತ್ಪ್ರಭುಃ ।೧೬೫.೦೦೧ ಅನನ್ಯವಿಷಯಂ ಕೃತ್ವಾ ಮನೋ ಬುದ್ಧಿಸ್ಮೃತೀನ್ದ್ರಿಯಂ ॥೧೬೫.೦೦೧ ಶ್ರಾದ್ಧನ್ತು ಧ್ಯಾಯಿನೇ ದೇಯಂ(೩) ಗವ್ಯಂ ದಧಿ ಘೃತಂ ಪಯಃ ।೧೬೫.೦೦೨ ಪ್ರಿಯಙ್ಗವೋ ಮಸೂರಾಶ್ಚ ವಾರ್ತಾಕುಃ ಕೋದ್ರವೋ ನ ಹಿ ॥೧೬೫.೦೦೨ ಸೈಂಹಿಕಯೋ ಯದಾ ಸೂರ್ಯಂ ಗ್ರಸತೇ ಪರ್ವಸನ್ಧಿಷು ।೧೬೫.೦೦೩ ಹಸ್ತಿಚ್ಛಾಯಾ ತು ಸಾ ಜ್ಞೇಯಾ ಶ್ರಾದ್ಧದಾನಾದಿಕೇಽಕ್ಷ್ಯಾ ॥೧೬೫.೦೦೩ ಪಿತ್ರೇ ಚೈವ ಯದಾ ಸೋಮೋ ಹಂಸೇ ಚೈವ ಕರೇ ಸ್ಥಿತೇ ।೧೬೫.೦೦೪ ತಿಥಿರ್ವೈವಸ್ವತೋ ನಾಮ ಸಾ ಛಾಯಾ ಕುಞ್ಜರಸ್ಯ ತು ॥೧೬೫.೦೦೪ ಅಗ್ನೌಕರಣಶೇಷನ್ತು ನ ದದ್ಯಾದ್ವೈಶ್ವದೇವಿಕೇ ।೧೬೫.೦೦೫ ಅಗ್ನ್ಯಭಾವೇ ತು ವಿಪ್ರಸ್ಯ ಹಸ್ತೇ ದದ್ಯಾತ್ತು ದಕ್ಷಿಣೇ ॥೧೬೫.೦೦೫ ನ ಸ್ತ್ರೀ ದುಷ್ಯತಿ ಜಾರೇಣ ನ ವಿಪ್ರೋ ವೇದಕರ್ಮಣಾ ।೧೬೫.೦೦೬ ಬಲಾತ್ಕಾರೋಪಭುಕ್ತಾ ಚೇದ್ವೈರಿಹಸ್ತಗತಾಪಿ ವಾ(೧) ॥೧೬೫.೦೦೬ ಸನ್ತ್ಯಜೇದ್ದೂಷಿತಾನ್ನಾರೀಮೃತುಕಾಲೇ ನ ಶುದ್ಧ್ಯತಿ ।೧೬೫.೦೦೭ ಯ ಆತ್ಮವ್ಯತಿರೇಕೇಣ ದ್ವಿತೀಯಂ ನಾತ್ರ ಪಶ್ಯತಿ(೨) ॥೧೬೫.೦೦೭ ಬ್ರಹ್ಮಭೂತಃ ಸ ಏವೇಹ ಯೋಗೀ ಚಾತ್ಮರತೋಽಮಲಃ ।೧೬೫.೦೦೮ ವಿಷಯೇನ್ದ್ರಿಯಸಂಯೋಗಾತ್ಕೇಚಿದ್ಯೋಗಂ ವದನ್ತಿ ವೈ ॥೧೬೫.೦೦೮ ಅಧರ್ಮೋ ಧರ್ಮಬುದ್ಧ್ಯಾ ತು ಗೃಹೀತಸ್ತೈರಪಣ್ಡಿತೈಃ ।೧೬೫.೦೦೯ ಆತ್ಮನೋ ಮನಸಶ್ಚೈವ ಸಂಯೋಗಞ್ಚ ತಥಾ ಪರೇ ॥೧೬೫.೦೦೯ ವೃತ್ತಿಹೀನಂ ಮನಃ ಕೃತ್ವಾ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಂ ಪರಮಾತ್ಮನಿ ।೧೬೫.೦೧೦ ಏಕೀಕೃತ್ಯ ವಿಮುಚ್ಯೇತ ಬನ್ಧಾದ್ಯೋಗೋಽಯಮುತ್ತಮಃ ॥೧೬೫.೦೧೦ ಕುಟುಮ್ಬೈಃ ಪಞ್ಚಭಿರ್ಯಾಮಃ ಷಷ್ಠಸ್ತತ್ರ ಮಹತ್ತರಃ ।೧೬೫.೦೧೧ ದೇವಾಸುರಮನುಷ್ಯೈರ್ವಾ ಸ ಜೇತುಂ ನೈವ ಶಕ್ಯತೇ(೩) ॥೧೬೫.೦೧೧ ಬಹಿರ್ಮುಖಾನಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಕೃತ್ವಾ ಚಾಭಿಮುಖಾನಿ ವೈ ।೧೬೫.೦೧೨ ಮನಸ್ಯೇವೇನ್ದ್ರಿಯಗ್ರಾಮಂ ಮನಶ್ಚಾತ್ಮನಿ ಯೋಜಯೇತ್ ॥೧೬೫.೦೧೨ ಸರ್ವಭಾವವಿನಿರ್ಮುಕ್ತಂ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಂ ಬ್ರಹ್ಮಣಿ ನ್ಯಸೇತ್ ।೧೬೫.೦೧೩ ಏತಜ್ಜ್ಞಾನಞ್ಚ ಧ್ಯಾನಞ್ಚ ಶೇಷೋಽನ್ಯೋ ಗ್ರನ್ಥವಿಸ್ತರಃ(೪) ॥೧೬೫.೦೧೩ ಯನ್ನಾಸ್ತಿ ಸರ್ವಲೋಕಸ್ಯ ತದಸ್ತೀತಿ ವಿರುಧ್ಯತೇ ।೧೬೫.೦೧೪ ಕಥ್ಯಮಾನಂ ತಥಾನ್ಯಸ್ಯ ಹೃದಯೇ ನಾವತಿಷ್ಠತೇ ॥೧೬೫.೦೧೪ ಅಸಂವೇದ್ಯಂ ಹಿ ತದ್ಬ್ರಹ್ಮ(೧) ಕುಮಾರೀ ಸ್ತ್ರೀಮುಖಂ ಯಥಾ ।೧೬೫.೦೧೫ ಅಯೋಗೀ ನೈವ ಜಾನಾತಿ ಜಾತ್ಯನ್ಧೋ ಹಿ ಘಟಂ ಯಥಾ ॥೧೬೫.೦೧೫ ಸನ್ನ್ಯಸನ್ತಂ ದ್ವಿಜಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಸ್ಥಾನಾಚ್ಚಲತಿ ಭಾಸ್ಕರಃ ।೧೬೫.೦೧೬ ಏಷ ಮೇ ಮಣ್ಡಲಂ ಭಿತ್ತ್ವಾ ಪರಂ ಬ್ರಹ್ಮಾಧಿಗಚ್ಛತಿ ॥೧೬೫.೦೧೬ ಉಪವಾಸವ್ರತಞ್ಚೈವ ಸ್ನಾನನ್ತೀರ್ಥಂ ಫಲನ್ತಪಃ ।೧೬೫.೦೧೭ ದ್ವಿಜಸಮ್ಪಾದನಞ್ಚೈವ ಸಮ್ಪನ್ನನ್ತಸ್ಯ ತತ್ಫಲಂ ॥೧೬೫.೦೧೭ ಏಕಾಕ್ಷರಂ ಪರಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮಃ ಪರನ್ತಪಃ ।೧೬೫.೦೧೮ ಸಾವಿತ್ರ್ಯಾಸ್ತು ಪರಂ ನಾಸ್ತಿ ಪಾವನಂ ಪರಮಂ ಸ್ಮೃತಃ ॥೧೬೫.೦೧೮ ಪೂರ್ವಂ ಸ್ತ್ರಿಯಃ ಸುರೈರ್ಭುಕ್ತಾಃ ಸೋಮಗನ್ಧರ್ವವಹ್ನಿಭಿಃ ।೧೬೫.೦೧೯ ಭುಞ್ಜತೇ ಮಾನುಷಾಃ ಪಶ್ಚಾನ್ನೈತಾ ದುಷ್ಯನ್ತಿ ಕೇನಚಿತ್ ॥೧೬೫.೦೧೯ ಅಸವರ್ಣೇನ ಯೋ ಗರ್ಭಃ ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ಯೋನೌ ನಿಷಿಚ್ಯತೇ ।೧೬೫.೦೨೦ ಅಶುದ್ಧಾ ತು ಭವೇನ್ನಾರೀ ಯಾವತ್ಛಲ್ಯಂ ನ ಮುಞ್ಚತಿ ॥೧೬೫.೦೨೦ ನಿಃಸೃತೇ ತು ತತಃ ಶಲ್ಯೇ ರಜಸಾ ಶುದ್ಧ್ಯತೇ ತತಃ ।೧೬೫.೦೨೧ ಧ್ಯಾನೇನ ಸದೃಶನ್ನಾಸ್ತಿ ಶೋಧನಂ ಪಾಪಕರ್ಮಣಾಂ ॥೧೬೫.೦೨೧ ಶ್ವಪಾಕೇಷ್ವಪಿ ಭುಞ್ಜಾನೋ ಧ್ಯಾನೇನ ಹಿ ವಿಶುದ್ಧ್ಯತಿ ।೧೬೫.೦೨೨ ಆತ್ಮಾ ಧ್ಯಾತಾ ಮನೋ ಧ್ಯಾನಂ ಧ್ಯೇಯೋ ವಿಷ್ಣುಃ ಫಲಂ ಹರಿಃ ॥೧೬೫.೦೨೨ ಅಕ್ಷಯಾಯ ಯತಿಃ ಶ್ರಾದ್ಧೇ ಪಙ್ಕ್ತಿಪಾವನಪಾವನಃ ।೧೬೫.೦೨೩ ಆರೂಢೋ ನೈಷ್ಠಿಕನ್ಧರ್ಮಂ ಯಸ್ತು ಪ್ರಚ್ಯವತೇ ದ್ವಿಜಃ ॥೧೬೫.೦೨೩ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಂ ನ ಪಶ್ಯಾಮಿ ಯೇನ ಶುದ್ಧ್ಯೇತ್ಸ ಆತ್ಮಹಾ ।೧೬೫.೦೨೪ ಯೇ ಚ ಪ್ರವ್ರಜಿತಾಃ ಪತ್ನ್ಯಾಂ ಯಾ ಚೈಷಾಂ ವೀಜಸನ್ತತಿಃ ॥೧೬೫.೦೨೪ ವಿದುರಾ ನಾಮ ಚಣ್ಡಾಲಾ ಜಾಯನ್ತೇ ನಾತ್ರ ಸಂಶಯಃ ।೧೬೫.೦೨೫ ಶತಿಕೋ ಮ್ರಿಯತೇ ಗೃಧ್ರಃ ಶ್ವಾಸೌ ದ್ವಾದಶಿಕಸ್ತಥಾ ॥೧೬೫.೦೨೫ ಭಾಸೋ ವಿಂಶತಿವರ್ಷಾಣಿ ಸೂಕರೋ ದಶಭಿಸ್ತಥಾ ।೧೬೫.೦೨೬ ಅಪುಷ್ಪೋ ವಿಫಲೋ ವೃಕ್ಷೋ ಜಾಯತೇ ಕಣ್ಟಕಾವೃತಃ ॥೧೬೫.೦೨೬ ತತೋ ದಾವಾಗ್ನಿದಗ್ಧಸ್ತು ಸ್ಥಾಣುರ್ಭವತಿ ಸಾನುಗಃ ।೧೬೫.೦೨೭ ತತೋ ವರ್ಷಶತಾನ್ಯಷ್ಟೌ ದ್ವೇ ತಿಷ್ಠತ್ಯಚೇತನಃ ॥೧೬೫.೦೨೭ ಪೂರ್ಣೇ ವರ್ಷಸಹಸ್ರೇ ತು ಜಾಯತೇ ಬ್ರಹ್ಮರಾಕ್ಷಸಃ ।೧೬೫.೦೨೮ ಪ್ಲವೇನ ಲಭತೇ ಮೋಕ್ಷಂ ಕುಲಸ್ಯೋತ್ಸಾದನೇನ ವಾ ॥೧೬೫.೦೨೮ ಯೋಗಮೇವ ನಿಷೇವೇತೇತ ನಾನ್ಯಂ ಮನ್ತ್ರಮಘಾಪಹಮ್

ಅಗ್ನಿಯು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು: ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ದೀಪದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಆತ್ಮನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು. ಮನಸ್ಸು, ಬುದ್ಧಿ, ಸ್ಮೃತಿ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಬೇರೆ ಯಾವ ವಿಷಯಕ್ಕೂ ತೊಡಗಿಸದೆ, ಏಕಾಗ್ರಗೊಳಿಸಬೇಕು. ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವವರಿಗೆ ಶ್ರಾದ್ಧದಲ್ಲಿ ಹಾಲು, ಮೊಸರು, ತುಪ್ಪ, ಪಾಲು ನೀಡಬೇಕು. ಪ್ರಿಯಂಗು, ಮಸೂರ, ವಾತಾಕು, ಕೋದ್ರವ ಇವು ಶ್ರಾದ್ಧದಲ್ಲಿ ಬಳಸಬಾರದು. ಸೂರ್ಯನು ಗ್ರಹಣವಾದಾಗ, ಹಸ್ತಿಯ ನೆರಳು ಬಿದ್ದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ; ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಶ್ರಾದ್ಧ, ದಾನ ಮಾಡಬಾರದು. ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಚಂದ್ರನು ಹಂಸದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾಗ, ಆ ತಿಥಿಯೂ ಹಸ್ತಿಯ ನೆರಳಿನಂತೆ ಅಶುಭವಾಗಿದೆ. ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಮ ಮಾಡಿದ ಅನ್ನವನ್ನು ವೈಶ್ವದೇವದಲ್ಲಿ ನೀಡಬಾರದು; ಅಗ್ನಿಯಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ದಕ್ಷಿಣ ಹಸ್ತದಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಕೊಡಬೇಕು. ಹೆಣ್ಣು ಜಾರನಿಂದ ದೋಷಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ವೇದಕರ್ಮದಿಂದ ಪಾಪಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಬಲಾತ್ಕಾರದಿಂದ ಅಥವಾ ಬೇರೆಯವರಿಂದ ಸ್ತ್ರೀ ದೋಷಿತಳಾದರೂ, ಆಕೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು; ಆಕೆ ಋತುಕಾಲದಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧಳಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆತ್ಮವ್ಯತಿರೇಕದಿಂದ ಬೇರೆ ಯಾವುದನ್ನೂ ಕಾಣದವನು ಬ್ರಹ್ಮಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಯೋಗಿಯಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ವಿಷಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರುವುದನ್ನು ಕೆಲವರು ಯೋಗವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಆದರೆ ಅದು ಪಂಡಿತರು ಹೇಳುವ ಧರ್ಮವಲ್ಲ. ಆತ್ಮ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿನ ಸಂಗವನ್ನು, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಶಾಂತಗೊಳಿಸಿ, ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞನನ್ನು ಪರಮಾತ್ಮನಲ್ಲಿ ಏಕೀಕರಿಸಿ, ಬಂಧನದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಬೇಕು—ಇದು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಯೋಗ. ಮನೆಯವರು ಐದು ಯಾಮಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಬೇಕು; ಆರನೆಯದು ದೊಡ್ಡದು, ಅದನ್ನು ದೇವತೆ, ಅಸುರ, ಮಾನವರು ಗೆಲ್ಲಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಹೊರಮುಖದಿಂದ ಒಳಮುಖವಾಗಿಸಿ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಆತ್ಮನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಬೇಕು. ಎಲ್ಲ ಭಾವನೆಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿ, ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞನನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು. ಇದನ್ನು ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಧ್ಯಾನವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಉಳಿದದು ಗ್ರಂಥವಿಸ್ತಾರ ಮಾತ್ರ. ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ಇದೆ ಎಂದು ಹೇಳುವುದು ವಿರೋಧವಾಗಿದೆ; ಹೇಳಿದರೂ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನೆಲಸುವುದಿಲ್ಲ. ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಅನುಭವಿಸದೆ ತಿಳಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಅದು ಯುವತಿಯ ಮುಖದಂತೆ ಅಜ್ಞಾತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಯೋಗಿಯಲ್ಲದವನು ತಿಳಿಯಲಾರನು, ಜನ್ಮದಿಂದ ಕುರುಡನಂತೆ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಕಾಣಲಾಗದು. ಸಂನ್ಯಾಸಿಯನ್ನು ಕಂಡಾಗ ಸೂರ್ಯನು ತನ್ನ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ಸರಿಯುತ್ತಾನೆ; ಅವನು ತನ್ನ ವಲಯವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಪರಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಉಪವಾಸ, ವ್ರತ, ಸ್ನಾನ, ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆ, ದ್ವಿಜರ ಸೇವೆ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಫಲವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತವೆ. ಒಂದು ಅಕ್ಷರವಾದ ಪರಬ್ರಹ್ಮ, ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ, ಸಾವಿತ್ರಿ—ಇವುಗಳಿಗಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪಾವನವೇ ಇಲ್ಲ. ಮೊದಲಿಗೆ ದೇವತೆಗಳು ಸ್ತ್ರೀಯರನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದರು; ನಂತರ ಮಾನವರು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಅವು ಪಾಪಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅಸವರ್ಣದಿಂದ ಗರ್ಭವಿದ್ದರೆ, ಆಕೆ ಶುದ್ಧಳಲ್ಲ; ಶಲ್ಯ ಹೊರಬರುವವರೆಗೆ ಶುದ್ಧಳಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಧ್ಯಾನಕ್ಕಿಂತ ಪಾಪಶುದ್ಧಿಗೆ ಸಮಾನವಾದುದು ಇಲ್ಲ; ಶ್ವಪಾಕನ ಮನೆತನದಲ್ಲೂ ಧ್ಯಾನದಿಂದ ಶುದ್ಧಿಯಾಗಬಹುದು. ಆತ್ಮನು ಧ್ಯೇಯ, ಮನಸ್ಸು ಧ್ಯಾನ, ಧ್ಯೇಯನು ವಿಷ್ಣು, ಫಲವು ಹರಿಯೇ. ಯತಿ ಶ್ರಾದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರೆ ಪವಿತ್ರತೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ನೈಷ್ಠಿಕ ಧರ್ಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ತಪ್ಪಿದರೆ, ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತವಿಲ್ಲ; ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿದವನಿಗೆ ಶುದ್ಧಿಯಿಲ್ಲ. ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಸಂನ್ಯಾಸಿಯಾದವರು, ಅವರ ಸಂತಾನವು ಚಂಡಾಲರಾಗಿ ಜನಿಸುತ್ತಾರೆ. ನೂರಾರು ವರ್ಷ ಬದುಕುವ ಗಿಡ, ಹದಿನಾಲ್ಕು ವರ್ಷ ಗೃಹಧ್ರ, ಹದಿನೆಂಟು ವರ್ಷ ಭಾಸ, ಹತ್ತು ವರ್ಷ ಹಂದಿ—ಇವುಗಳೆಲ್ಲಾ ಫಲವಿಲ್ಲದ ಮರವಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿ, ನಂತರ ದಾವಾಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಸುಟ್ಟು, ಎಂಟು ನೂರು ವರ್ಷ ನಿರ್ಜೀವನಾಗಿ, ಸಾವಿರ ವರ್ಷ ಪೂರ್ತಿಯಾದ ಮೇಲೆ ಬ್ರಹ್ಮರಾಕ್ಷಸನಾಗಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾನೆ. ಪ್ಲವದಿಂದ ಮೋಕ್ಷ ಪಡೆಯಬಹುದು ಅಥವಾ ಕುಲವಿನಾಶದಿಂದ. ಯೋಗವನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸಬೇಕು, ಬೇರೆ ಮಂತ್ರ ಪಾಪಹರಕವಲ್ಲ.

ಅಥ ಷಟ್ಷಷ್ಟ್ಯಧಿಕಶತತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ವರ್ಣಧರ್ಮಾದಿಕಥನಂ ಪುಷ್ಕರ ಉವಾಚ ವೇದಸ್ಮಾರ್ತಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಧರ್ಮಂ ವೈ ಪಞ್ಚಧಾ ಸ್ಮೃತಂ(೧) ।೧೬೬.೦೦೧ ವರ್ಣತ್ವಮೇಕಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ಯೋಽಧಿಕಾರಃ ಪ್ರವರ್ತತೇ ॥೧೬೬.೦೦೧ ವರ್ಣಧರ್ಮಃ ಸ ವಿಜ್ಞೇಯೋ ಯಥೋಪನಯನನ್ತ್ರಿಷು ।೧೬೬.೦೦೨ ಯಸ್ತ್ವಾಶ್ರಮಂ ಸಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ಪದಾರ್ಥಃ ಸಂವಿಧೀಯತೇ ॥೧೬೬.೦೦೨ ಉಕ್ತ ಆಶ್ರಮಧರ್ಮಸ್ತು ಭಿನ್ನಪಿಣ್ಡಾದಿಕೋ ಯಥಾ ।೧೬೬.೦೦೩ ಉಭಯೇನ ನಿಮಿತ್ತೇನ ಯೋ ವಿಧಿಃ ಸಮ್ಪ್ರವರ್ತತೇ ॥೧೬೬.೦೦೩ ನೈಮಿತ್ತಿಕಃ ಸ ವಿಜ್ಞೇಯಃ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತವಿಧಿರ್ಯಥಾ ।೧೬೬.೦೦೪ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ಗೃಹೀ ಚಾಪಿ ವಾನಪ್ರಸ್ಥೋ ಯತಿರ್ನೃಪ ॥೧೬೬.೦೦೪ ಉಕ್ತ ಆಶ್ರಮಧರ್ಮಸ್ತು ಧರ್ಮಃ ಸ್ಯಾತ್ಪಞ್ಚಧಾ ಪರಃ(೧) ।೧೬೬.೦೦೫ ಷಾಡ್ಗುಣ್ಯಸ್ಯಾಭಿಧಾನೇ ಯೋ ದೃಷ್ಟಾರ್ಥಃ ಸ ಉದಾಹೃತಃ ॥೧೬೬.೦೦೫ ಸ ತ್ರೇಧಾ ಮನ್ತ್ರಯಾಗಾದ್ಯದೃಷ್ಟಾರ್ಥ ಇತಿ ಮಾನವಾಃ ।೧೬೬.೦೦೬ ಉಭಯಾರ್ಥೋ ವ್ಯವಹಾರಸ್ತು ದಣ್ಡಧಾರಣಮೇವ ಚ ॥೧೬೬.೦೦೬ ತುಲ್ಯಾರ್ಥಾನಾಂ ವಿಕಲ್ಪಃ ಸ್ಯಾದ್ಯಾಗಮೂಲಃ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಃ ।೧೬೬.೦೦೭ ವೇದೇ ತು ವಿಹಿತೋ ಧರ್ಮಃ ಸ್ಮೃತೌ ತಾದೃಶ ಏವ ಚ ॥೧೬೬.೦೦೭ ಅನುವಾದಂ ಸ್ಮೃತಿಃ ಸೂತೇ(೨) ಕಾರ್ಯಾರ್ಥಮಿತಿ ಮಾನವಾಃ ।೧೬೬.೦೦೮ ಗುಣಾರ್ಥಃ ಪರಿಸಙ್ಖ್ಯಾರ್ಥೋ ವಾನುವಾದೋ ವಿಶೇಷತಃ(೩) ॥೧೬೬.೦೦೮ ವಿಶೇಷದೃಷ್ಟ ಏವಾಸೌ ಫಲಾರ್ಥ ಇತಿ ಮಾನವಾಃ ।೧೬೬.೦೦೯ ಸ್ಯಾದಷ್ಟಚತ್ವಾರಿಂಶದ್ಭಿಃ ಸಂಸ್ಕಾರೈರ್ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಗಃ ॥೧೬೬.೦೦೯ ಗರ್ಭಾಧಾನಂ ಪುಂಸವನಂ ಸೀಮನ್ತೋನ್ನಯನಃ ತತಃ ।೧೬೬.೦೧೦ ಜಾತಕರ್ಮ ನಾಮಕೃತಿರನ್ನಪ್ರಾಶನಚೂಡಕಂ ॥೧೬೬.೦೧೦ ಸಂಸ್ಕಾರಶ್ಚೋಪನಯನಂ ವೇದವ್ರತಚತುಷ್ಟಯಂ ।೧೬೬.೦೧೧ ಸ್ನಾನಂ ಸ್ವಧರ್ಮಚಾರಿಣ್ಯಾ ಯೋಗಃ ಸ್ಯಾದ್ಯಜ್ಞಪಞ್ಚಕಂ ॥೧೬೬.೦೧೧ ದೇವಯಜ್ಞಃ ಪಿತೃಯಜ್ಞೋ ಮನುಷ್ಯಭೂತಯಜ್ಞಕೌ ।೧೬೬.೦೧೨ ಬ್ರಹ್ಮಯಜ್ಞಃ ಸಪ್ತಪಾಕಯಜ್ಞಸಂಸ್ಥಾಃ ಪುರೋಽಷ್ಟಕಾಃ ॥೧೬೬.೦೧೨ ಪಾರ್ವಣಶ್ರಾದ್ಧಂ ಶ್ರಾವಣ್ಯಾಗ್ರಹಾಯಣೀ ಚ ಚೈತ್ರ್ಯಪಿ ।೧೬೬.೦೧೩ ಆಶ್ವಯುಜೀ ಸಪ್ತಹವಿರ್ಯಜ್ಞಸಂಸ್ಥಾಸ್ತತಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ॥೧೬೬.೦೧೩ ಅಗ್ನ್ಯಾಧೇಯಮಗ್ನಿಹೋತ್ರಂ(೧) ದರ್ಶಃ ಸ್ಯಾತ್ಪಶುಬನ್ಧಕಃ ।೧೬೬.೦೧೪ ಚಾತುರ್ಮಾಸ್ಯಾಗ್ರಹಾಯೇಷ್ಟಿರ್ನಿರೂಢಃ ಪಶುಬನ್ಧಕಃ ॥೧೬೬.೦೧೪ ಸೌತ್ರಾಮಣಿಸಪ್ತಸೋಮಸಂಸ್ಥಾಗ್ನಿಷ್ಟೋಮ ಆದಿತಃ ।೧೬೬.೦೧೫ ಅತ್ಯಗ್ನಿಷ್ಟೋಮ ಉಕ್ಥಶ್ಚ ಷೋಡಶೀ ವಾಜಪೇಯಕಃ ॥೧೬೬.೦೧೫ ಅತಿರಾತ್ರಾಸ್ತಥಾ ಸ್ತೋಮ ಅಷ್ಟೌ ಚಾತ್ಮಗುಣಾಸ್ತತಃ ।೧೬೬.೦೧೬ ದಯಾ ಕ್ಷಮಾನಸೂಯಾ ಚ ಅನಾಯಾಸೋಽಥ ಮಙ್ಗಲಂ ॥೧೬೬.೦೧೬ ಅಕಾರ್ಪಣ್ಯಾಸ್ಪೃಹಾಶೌಚಂ ಯಸ್ಯೈತೇ ಸ ಪರಂ ವ್ರಜೇತ್ ।೧೬೬.೦೧೭ ಪ್ರಚಾರೇ ಮೈಥುನೇ ಚೈವ ಪ್ರಸ್ರಾವೇ ದನ್ತಧಾವನೇ ॥೧೬೬.೦೧೭ ಸ್ನಾನಭೋಜನಕಾಲೇ ಚ ಷಟ್ಸು ಮೌನಂ ಸಮಾಚರೇತ್ ।೧೬೬.೦೧೮ ಪುನರ್ದಾನಂ ಪೃಥಕ್ಪಾನಮಾಜ್ಯೇನ ಪಯಸಾ ನಿಶಿ ॥೧೬೬.೦೧೮ ದನ್ತಚ್ಛೇದನಮುಷ್ಣಂ ಚ ಸಪ್ತ ಸಕ್ತುಷು ವರ್ಜಯೇತ್ ।೧೬೬.೦೧೯ ಸ್ನಾತ್ವಾ ಪುಷ್ಪಂ ನ ಗೃಹ್ಣೀಯಾದ್ದೇವಾಯೋಗ್ಯನ್ತದೀರಿತಂ ॥೧೬೬.೦೧೯ ಅನ್ಯಗೋತ್ರೋಪ್ಯಸಮ್ಬದ್ಧಃ(೨) ಪ್ರೇತಸ್ಯಾಗ್ನಿನ್ದದಾತಿ ಯಃ ।೧೬೬.೦೨೦ ಪಿಣ್ಡಞ್ಚೋದಕದಾನಞ್ಚ ಸ ದಶಾಹಂ ಸಮಾಪಯೇತ್ ॥೧೬೬.೦೨೦ ಉದಕಞ್ಚ ತೃಣಂ ಭಸ್ಮ ದ್ವಾರಂ ಪನ್ಥಾಸ್ತಥೈವ ಚ ।೧೬೬.೦೨೧ ಏಭಿರನ್ತರಿತಂ ಕೃತ್ವಾ ಪಙ್ಕ್ತಿದೋಷೋ ನ ವಿದ್ಯತೇ ॥೧೬೬.೦೨೧ ಪಞ್ಚ ಪ್ರಾಣಾಹುತೀರ್ದದ್ಯಾದನಾಮಾಙ್ಗುಷ್ಠಯೋಗತಃ

ಪುಷ್ಕರನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು: ವೇದ ಮತ್ತು ಸ್ಮೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಿರುವ ಧರ್ಮವನ್ನು ಐದು ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ವರ್ಣಧರ್ಮ ಎಂದರೆ ವರ್ಣವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಯಾವ ಹಕ್ಕುಗಳು ಇರುವವೆಯೋ ಅದನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಜೀವನದ ಹಂತವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ವಿಧಿಗಳು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ವಿಭಿನ್ನ ಪಿಂಡಾದಿಗಳಂತೆ, ಆಶ್ರಮಧರ್ಮವೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಇದೆ. ಎರಡು ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ವಿಧಿಯನ್ನು ನೈಮಿತ್ತಿಕ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತ ವಿಧಿ. ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿ, ಗೃಹಸ್ಥ, ವಾನಪ್ರಸ್ಥ, ಯತಿ—ಈ ನಾಲ್ಕು ಆಶ್ರಮಗಳ ಧರ್ಮಗಳು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಐದು ವಿಧದ ಧರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಷಡ್ಗುಣ್ಯವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ, ದೃಷ್ಟಾರ್ಥವಾದದ್ದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಮೂರು ವಿಧದ ಧರ್ಮಗಳು—ಮಂತ್ರ, ಯಾಗ ಮೊದಲಾದವುಗಳು ಅದೃಷ್ಟಾರ್ಥವಾಗಿವೆ. ಎರಡೂ ವಿಧದ ವ್ಯವಹಾರಗಳು ಮತ್ತು ದಂಡಧಾರಣೆಯೂ ಉಂಟು. ಸಮಾನಾರ್ಥಗಳಲ್ಲಿರುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಯಾಗಮೂಲವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ವೇದದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿರುವ ಧರ್ಮ, ಸ್ಮೃತಿಯಲ್ಲೂ ಹಾಗೆಯೇ ಇದೆ. ಸ್ಮೃತಿ ಅನುವಾದವನ್ನು ಕಾರ್ಯಾರ್ಥಕ್ಕಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಗುಣಾರ್ಥ, ಪರಿಗಣನೆ, ಅನುವಾದ—ಇವುಗಳ ಮೂಲಕ ವಿಶೇಷ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅಷ್ಟಚತುರ್ವಿಂಶತಿ ಸಂಸ್ಕಾರಗಳಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕವನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು. ಗರ್ಭಾಧಾನ, ಪುಂಸವನ, ಸೀಮಂತೋನ್ನಯನ, ಜಾತಕರ್ಮ, ನಾಮಕರಣ, ಅನ್ನಪ್ರಾಶನ, ಚೂಡಾಕರ್ಮ, ಉಪನಯನ, ವೇದವ್ರತಗಳ ನಾಲ್ಕು, ಸ್ನಾನ, ಸ್ವಧರ್ಮಾಚರಣೆ, ಯೋಗ, ಐದು ಯಜ್ಞಗಳು—ಇವುಗಳೆಲ್ಲಾ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ದೇವಯಜ್ಞ, ಪಿತೃಯಜ್ಞ, ಮಾನವಯಜ್ಞ, ಭೂತಯಜ್ಞ, ಬ್ರಹ್ಮಯಜ್ಞ, ಏಳು ಪಾಕಯಜ್ಞಗಳು, ಪುರೋಷ್ಟಕ, ಪಾರ್ವಣಶ್ರಾದ್ಧ, ಶ್ರಾವಣ, ಅಗ್ರಹಾಯಣ, ಚೈತ್ರ, ಆಶ್ವಯುಜ—ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹವಿರ್ಯಜ್ಞಗಳು. ಅಗ್ನ್ಯಾಧೇಯ, ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರ, ದರ್ಶನ, ಪಶುಬಂಧ, ಚಾತುರ್ಮಾಸ್ಯ, ಅಗ್ರಹಾಯಣ ಇಷ್ಟಿ, ನಿರೂಢ ಪಶುಬಂಧ, ಸೌತ್ರಾಮಣಿ, ಸಪ್ತಸೋಮಯಜ್ಞ, ಅಗ್ನಿಷ್ಠೋಮ ಮೊದಲಾದವು, ಅತ್ಯಗ್ನಿಷ್ಠೋಮ, ಉಕ್ತ, ಷೋಡಶಿ, ವಾಜಪೇಯ, ಅತಿರಾತ್ರ, ಅಷ್ಟೌ ಸ್ತೋಮಗಳು, ಆತ್ಮಗುಣಗಳು—ದಯೆ, ಕ್ಷಮೆ, ಅಸೂಯೆ, ಶ್ರಮವಿಲ್ಲದಿರುವಿಕೆ, ಶುಭ, ದಾನದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಇಲ್ಲದಿರುವಿಕೆ, ಸ್ವಚ್ಛತೆ—ಇವುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದವನು ಪರಮ ಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಸಂಚಾರ, ಮೈಥುನ, ರಜೋಸ್ರಾವ, ಹಲ್ಲು ತೊಳೆಯುವಿಕೆ, ಸ್ನಾನ, ಭೋಜನ—ಈ ಆರು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಮೌನವನ್ನು ಪಾಲಿಸಬೇಕು. ಪುನಃ ದಾನ, ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಪಾನ, ತುಪ್ಪ, ಹಾಲು ರಾತ್ರಿ ಸೇವಿಸುವುದು, ಹಲ್ಲು ಕಡಿತ, ಉಷ್ಣ, ಏಳು ವಿಧದ ಸಕ್ತು—ಇವುಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು. ಸ್ನಾನಮಾಡಿ ದೇವರಿಗೆ ಅರ್ಪಣೆಯಾಗದ ಹೂವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಬಾರದು. ಅನ್ಯ ಗೋತ್ರದವರು ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲದೆ ಮೃತನಿಗೆ ಅಗ್ನಿ ನೀಡಿದರೆ, ಪಿಂಡ, ಜಲದಾನವನ್ನು ಹತ್ತು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಬೇಕು. ಜಲ, ಹುಲ್ಲು, ಬೂದಿ, ಬಾಗಿಲು, ದಾರಿ—ಇವುಗಳಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಿದರೆ ಪಂಕ್ತಿದೋಷವಿಲ್ಲ. ಐದು ಪ್ರಾಣಾಹುತಿಗಳನ್ನು ನಾಮ ಮತ್ತು ಅಂಗುಷ್ಠದ ಸಹಾಯದಿಂದ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು.

ಅಥಾಷ್ಟಷಷ್ಟ್ಯಧಿಕಶತತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ಮಹಾಪಾತಕಾದಿಕಥನಮ್ ಪುಷ್ಕರ ಉವಾಚ ದಣ್ಡಂ ಕುರ್ಯಾನ್ನೃಪೋ ನೄಣಾಂ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಮಕುರ್ವತಾಂ ।೧೬೮.೦೦೧ ಕಾಮತೋಽಕಾಮತೋ ವಾಪಿ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಂ ಕೃತಂ ಚರೇತ್ ॥೧೬೮.೦೦೧ ಟಿಪ್ಪಣೀ ೧ ಜಾತವೇದೋಮುಖೈಃ ಸೌರೈರಿತಿ ಖ.. ೨ ರಿಪುಂ ಹರೇದಿತಿ ಙ.. , ಞ.. ಚ ಮತ್ತಕ್ರುದ್ಧಾತುರಾಣಾಂ ಚ ನ ಭುಞ್ಜೀತ ಕದಾಚನ ।೧೬೮.೦೦೨ ಮಹಾಪಾತಕಿನಾಂ ಸ್ಪೃಷ್ಟಂ ಯಚ್ಚ ಸ್ಪೃಷ್ಟಮುದಕ್ಯಯಾ ॥೧೬೮.೦೦೨ ಗಣಾನ್ನಂ ಗಣಿಕಾನ್ನಂ ಚ(೧) ವಾರ್ಧುಷೇರ್ಗಾಯನಸ್ಯ ಚ ।೧೬೮.೦೦೩ ಅಭಿಶಪ್ತಸ್ಯ ಷಣ್ಡಸ್ಯ ಯಸ್ಯಾಶ್ಚೋಪಪತಿರ್ಗೃಹೇ ॥೧೬೮.೦೦೩ ರಜಕಸ್ಯ ನೃಶಂಸಸ್ಯ ವನ್ದಿನಃ ಕಿತವಸ್ಯ ಚ ।೧೬೮.೦೦೪ ಮಿಥ್ಯಾತಪಸ್ವಿನಶ್ಚೈವ ಚೌರದಣ್ಡಿಕಯೋಸ್ತಥಾ(೨) ॥೧೬೮.೦೦೪ ಕುಣ್ಡಗೋಲಸ್ತ್ರೀಜಿತಾನಾಂ ವೇದವಿಕ್ರಯಿಣಸ್ತಥಾ ।೧೬೮.೦೦೫ ಶೈಲೂಷತನ್ತ್ರವಾಯಾನ್ನಂ ಕೃತಘ್ನಸ್ಯಾನ್ನಮೇವ ಚ ॥೧೬೮.೦೦೫ ಕರ್ಮಾರಸ್ಯ ನಿಷಾದಸ್ಯ ಚೇಲನಿರ್ಣೇಜಕಸ್ಯ ಚ ।೧೬೮.೦೦೬ ಮಿಥ್ಯಾಪ್ರವ್ರಜಿತಸ್ಯಾನ್ನಮ್ಪುಂಶ್ಚಲ್ಯಾಸ್ತೈಲಿಕಸ್ಯ ಚ ॥೧೬೮.೦೦೬ ಆರೂಢಪತಿತಸ್ಯಾನ್ನಂ ವಿದ್ವಿಷ್ಟಾನ್ನಂ ಚ ವರ್ಜಯೇತ್ ।೧೬೮.೦೦೭ ತಥೈವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಯಾನ್ನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನಾನಿಮನ್ತ್ರಿತಃ ॥೧೬೮.೦೦೭ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನ್ನಞ್ಚ ಶೂದ್ರೇಣ ನಾದ್ಯಾಚ್ಚೈವ ನಿಮನ್ತ್ರಿತಃ ।೧೬೮.೦೦೮ ಏಷಾಮನ್ಯತಮಸ್ಯಾನ್ನಮಮತ್ಯಾ ವಾ ತ್ರ್ಯಹಂ ಕ್ಷಪೇತ್ ॥೧೬೮.೦೦೮ ಮತ್ಯಾ ಭುಕ್ತ್ವಾ ಚರೇತ್ಕೃಚ್ಛ್ರಂ ರೇತೋವಿಣ್ಮೂತ್ರಮೇವ ಚ ।೧೬೮.೦೦೯ ಚಣ್ಡಾಲಶ್ವಪಚಾನ್ನನ್ತು ಭುಕ್ತ್ವಾ ಚಾನ್ದ್ರಾಯಣಂ ಚರೇತ್ ॥೧೬೮.೦೦೯ ಅನಿರ್ದಿಶಂ ಚ ಪ್ರೇತಾನ್ನಂ ಗವಾಘ್ರಾತಂ ತಥೈವ ಚ ।೧೬೮.೦೧೦ ಶೂದ್ರೋಚ್ಛಿಷ್ಟಂ ಶುನೋಚ್ಛಿಷ್ಟಂ ಪತಿತಾನ್ನಂ ತಥೈವ ಚ ॥೧೬೮.೦೧೦ ತಪ್ತಕೃಚ್ಛ್ರಂ ಪ್ರಕುರ್ವೀತ ಅಶೌಚೇ ಕೃಚ್ಛ್ರಮಾಚರೇತ್ ।೧೬೮.೦೧೧ ಅಶೌಚೇ ಯಸ್ಯ ಯೋ ಭುಙ್ಕ್ತೇ ಸೋಪ್ಯಶುದ್ಧಸ್ತಥಾ ಭವೇತ್ ॥೧೬೮.೦೧೧ ಮೃತಪಞ್ಚನಖಾತ್ಕೂಪಾದಮೇಧ್ಯೇನ ಸಕೃದ್ಯುತಾತ್ ।೧೬೮.೦೧೨ ಟಿಪ್ಪಣೀ ೧ ಗಣಾನಾಂ ಗಣಿಕಾನಾಞ್ಚೇತಿ ಙ.. , ಞ.. ಚ ೨ ಚೌರದಾಮ್ಭಿಕಯೋಸ್ತಥೇತಿ ಞ.. ಅಪಃ ಪೀತ್ವಾ ತ್ರ್ಯಹಂ ತಿಷ್ಠೇತ್ಸೋಪವಾಸೋ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮಃ ॥೧೬೮.೦೧೨ ಸರ್ವತ್ರ ಶೂದ್ರೇ ಪಾದಃ ಸ್ಯಾದ್ದ್ವಿತ್ರಯಂ ವೈಶ್ಯಭೂಪಯೋಃ(೧) ।೧೬೮.೦೧೩ ವಿಡ್ವರಾಹಖರೋಷ್ಟ್ರಾಣಾಂ ಗೋಮಾಯೋಃ ಕಪಿಕಾಕಯೋಃ ॥೧೬೮.೦೧೩ ಪ್ರಾಶ್ಯ ಮೂತ್ರಪುರೀಷಾಣಿ ದ್ವಿಜಶ್ಚಾನ್ದ್ರಾಯಣಂ ಚರೇತ್ ।೧೬೮.೦೧೪ ಶುಷ್ಕಾಣಿ ಜಗ್ಧ್ವಾ ಮಾಂಸಾನಿ(೨) ಪ್ರೇತಾನ್ನಂ ಕರಕಾಣಿ ಚ ॥೧೬೮.೦೧೪ ಕ್ರವ್ಯಾದಶೂಕರೋಷ್ಟ್ರಾಣಾಂ ಗೋಮಾಯೋಃ ಕಪಿಕಾಕಯೋಃ ।೧೬೮.೦೧೫ ಗೋನರಾಶ್ವಖರೋಷ್ಟ್ರಾಣಾಂ ಛತ್ರಾಕಂ ಗ್ರಾಮಕುಕ್ಕುಟಂ ॥೧೬೮.೦೧೫ ಮಾಂಸಂ ಜಗ್ಧ್ವಾ ಕುಞ್ಜರಸ್ಯ ತಪ್ತಕೃಚ್ಛ್ರೇಣ ಶುದ್ಧ್ಯತಿ ।೧೬೮.೦೧೬ ಆಮಶ್ರಾದ್ಧೇ ತಥಾ ಭುಕ್ತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ಮಧು ತ್ವದನ್ ॥೧೬೮.೦೧೬ ಲಶುನಂ ಗುಞ್ಜನಂ ಚಾದ್ಯಾತ್ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಾದಿನಾ ಶುಚಿಃ(೩) ।೧೬೮.೦೧೭ ಭುಕ್ತ್ವಾ ಚಾನ್ದ್ರಾಯಣಂ ಕುರ್ಯಾನ್ಮಾಂಸಞ್ಚಾತ್ಮಕೃತನ್ತಥಾ ॥೧೬೮.೦೧೭ ಪೇಲುಗವ್ಯಞ್ಚ ಪೇಯೂಷಂ ತಥಾ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾತಕಂ ಮೃದಂ ।೧೬೮.೦೧೮ ವೃಥಾಕೃಶರಸಂಯಾವಪಾಯಸಾಪೂಪಶಷ್ಕುಲೀಃ ॥೧೬೮.೦೧೮ ಅನುಪಾಕೃಟಮಾಂಸಾನಿ ದೇವಾನ್ನಾನಿ ಹವೀಂಷಿ ಚ ।೧೬೮.೦೧೯ ಗವಾಞ್ಚ ಮಹಿಷೀಣಾಂ ಚ ವರ್ಜಯಿತ್ವಾ ತಥಾಪ್ಯಜಾಂ ॥೧೬೮.೦೧೯ ಸರ್ವಕ್ಷೀರಾಣಿ ವರ್ಜ್ಯಾಣಿ ತಾಸಾಞ್ಚೈವಾಪ್ಯನ್ನಿರ್ದಶಂ ।೧೬೮.೦೨೦ ಶಶಕಃ ಶಲ್ಯಕೀ ಗೋಧಾ ಖಡ್ಗಃ ಕೂರ್ಮಸ್ತಥೈವ ಚ ॥೧೬೮.೦೨೦ ಭಕ್ಷ್ಯಾಃ ಪಞ್ಚನಖಾಃ ಪ್ರೋಕ್ತಾಃ ಪರಿಶೇಷಾಶ್ಚ ವರ್ಜಿತಾಃ ।೧೬೮.೦೨೧ ಪಾಠೀನರೋಹಿತಾನ್ಮತ್ಸ್ಯಾನ್ ಸಿಂಹತುಣ್ಡಾಂಶ್ಚ ಭಕ್ಷಯೇತ್ ॥೧೬೮.೦೨೧ ಯವಗೋಧೂಮಜಂ ಸರ್ವಂ ಪಯಸಶ್ಚೈವ ವಿಕ್ರಿಯಾಃ ।೧೬೮.೦೨೨ ವಾಗಷಾಡ್ಗವಚಕ್ರಾದೀನ್ ಸಸ್ನೇಹಮುಷಿತಂ ತಥಾ ॥೧೬೮.೦೨೨ ಟಿಪ್ಪಣೀ ೧ ದ್ವಿತೀಯಂ ವೈಶ್ಯಶೂದ್ರಯೋರೇತಿ ಕ.. , ಖ.. , ಙ.. , ಞ.. ಚ ೨ ಶುಷ್ಕಾಣಿ ದಗ್ಧಮಂಸಾನಿ ಇತಿ ಙ.. ೩ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಾದ್ದ್ವಿಜಃ ಶುಚಿರಿತಿ ಖ.. ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರಪರೀದ್ಧಾಗ್ನಿರ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ ಕಾಮಚಾರತಃ ।೧೬೮.೦೨೩ ಚಾನ್ದ್ರಾಯಣಂ ಚರೇನ್ಮಾಸಂ ವೀರವಧ್ವಾಸನಂ ಹಿತಂ ॥೧೬೮.೦೨೩ ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯಾ ಸುರಾಪಾನಂ ಸ್ತೇಯಂ ಗುರ್ವಙ್ಗನಾಗಮಃ ।೧೬೮.೦೨೪ ಮಹಾನ್ತಿ ಪಾತಕಾನ್ಯಾಹುಃ ಸಂಯೋಗಶ್ಚೈವ ತೈಃ ಸಹ ॥೧೬೮.೦೨೪ ಅನೃತೇ ಚ ಸಮುತ್ಕರ್ಷೋ ರಾಜಗಾಮಿ ಚ ಪೈಶುನಂ ।೧೬೮.೦೨೫ ಗುರೋಶ್ಚಾಲೀಕನಿರ್ಬನ್ಧಃ ಸಮಾನಂ ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯಯಾ(೧) ॥೧೬೮.೦೨೫ ಬ್ರಹ್ಮೋಜ್ಝ್ಯವೇದನಿನ್ದಾ ಚ ಕೌಟಸಾಕ್ಷ್ಯಂ ಸುಹೃದ್ಬಧಃ ।೧೬೮.೦೨೬ ಗರ್ಹಿತಾನ್ನಾಜ್ಯಯೋರ್ಜಗ್ಧಿಃ(೨) ಸುರಾಪಾನಸಮಾನಿ ಷಟ್ ॥೧೬೮.೦೨೬ ನಿಕ್ಷೇಪಸ್ಯಾಪಹರಣಂ ನರಾಶ್ವರಜತಸ್ಯ ಚ ।೧೬೮.೦೨೭ ಭೂಮಿವಜ್ರಮಣೀನಾಞ್ಚ ರುಕ್ಮಸ್ತೇಯಸಮಂ ಸ್ಮೃತಂ ॥೧೬೮.೦೨೭ ರೇತಃಸೇಕಃ ಸ್ವಯೋನ್ಯಾಷು ಕುಮಾರೀಷ್ವನ್ತ್ಯಜಾಸು ಚ ।೧೬೮.೦೨೮ ಸಖ್ಯುಃ ಪುತ್ರಸ್ಯ ಚ(೩) ಸ್ತ್ರೀಷು ಗುರುತಲ್ಪಸಮಂ ವಿದುಃ ॥೧೬೮.೦೨೮ ಗೋಬಧೋಽಯಾಜ್ಯ ಸಂಯಾಜ್ಯಂ ಪಾರದಾರ್ಯಾತ್ಮವಿಕ್ರಿಯಃ ।೧೬೮.೦೨೯ ಗುರುಮಾತೃಪಿತೃತ್ಯಾಗಃ ಸ್ವಾಧ್ಯಯಾಗ್ನ್ಯೋಃ ಸುತಸ್ಯ ಚ ॥೧೬೮.೦೨೯ ಪರಿವಿತ್ತಿತಾನುಜೇನ ಪರಿವೇದನಮೇವ ಚ ।೧೬೮.೦೩೦ ತಯೋರ್ದಾನಞ್ಚ ಕನ್ಯಾಯಾಸ್ತಯೋರೇವ ಚ ಯಾಜನಂ ॥೧೬೮.೦೩೦ ಕನ್ಯಾಯಾ ದೂಷಣಞ್ಚೈವ ವಾರ್ಧುಷ್ಯಂ ವ್ರತಲೋಪನಂ ।೧೬೮.೦೩೧ ತಡಾಗಾರಾಮದಾರಾಣಾಮಪತ್ಯಸ್ಯ ಚ ವಿಕ್ರಿಯಃ ॥೧೬೮.೦೩೧ ವ್ರಾತ್ಯತಾ ಬಾನ್ಧವತ್ಯಾಗೋ ಭೃತಾಧ್ಯಾಪನಮೇವ ಚ ।೧೬೮.೦೩೨ ಭೃತಾಚ್ಚಾಧ್ಯಯನಾದಾನಮವಿಕ್ರೇಯಸ್ಯ ವಿಕ್ರಯಃ ॥೧೬೮.೦೩೨ ಟಿಪ್ಪಣೀ ೧ ಸಮಾನಿ ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯಯೇತಿ ಖ.. , ಙ.. , ಞ.. ಚ ೨ ಗರ್ಹಿತಾನಾಮನ್ನಜಗ್ಧಿರಿತಿ ಙ.. ೩ ಸಖ್ಯುಃ ಸುತಸ್ಯ ಚೇತಿ ಙ.. ಸರ್ವಾಕಾರೇಷ್ವಧೀಕಾರೋ ಮಹಾಯನ್ತ್ರಪ್ರವರ್ತನಂ ।೧೬೮.೦೩೩ ಹಿಂಸೌಷಧೀನಾಂ ಸ್ತ್ರ್ಯಾಜೀವಃ ಕ್ರಿಯಾಲಙ್ಗನಮೇವ ಚ ॥೧೬೮.೦೩೩ ಇನ್ಧನಾರ್ಥಮಶುಷ್ಕಾಣಾಂ ದುಮಾಣಾಞ್ಚೈವ ಪಾತನಂ ।೧೬೮.೦೩೪ ಯೋಷಿತಾಂ ಗ್ರಹಣಞ್ಚೈವ ಸ್ತ್ರೀನಿನ್ದಕಸಮಾಗಮಃ ॥೧೬೮.೦೩೪ ಆತ್ಮಾರ್ಥಞ್ಚ ಕ್ರಿಯಾರಮ್ಭೋ ನಿನ್ದಿತಾನ್ನದನನ್ತಥಾ ।೧೬೮.೦೩೫ ಅನಾಹಿತಾಗ್ನಿತಾಸ್ತೇಯಮೃಣಾನಾಞ್ಚಾನಪಕ್ರಿಯಾ ॥೧೬೮.೦೩೫ ಅಸಚ್ಛಾಸ್ತ್ರಾಧಿಗಮನಂ ದೌಃಶೀಲ್ಯಂ ವ್ಯಸನಕ್ರಿಯಾ ।೧೬೮.೦೩೬ ಧಾನ್ಯಕುಪ್ಯಪಶುಸ್ತೇಯಂ ಮದ್ಯಪಸ್ತ್ರೀನಿಷೇವಣಂ ॥೧೬೮.೦೩೬ ಸ್ತ್ರೀಶೂದ್ರವಿಟ್ಕ್ಷತ್ರಬಧೋ ನಾಸ್ತಿಕ್ಯಞ್ಚೋಪಪಾತಕಂ ।೧೬೮.೦೩೭ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಯ ರುಜಃ ಕೃತ್ಯಂ ಘ್ರಾತಿರಘ್ರೇಯಮದ್ಯಯೋಃ ॥೧೬೮.೦೩೭ ಜೈಂಭಂ ಪುಂಸಿ ಚ ಮೈಥುನ್ಯಂ ಜಾತಿಭ್ರಂಶಕರಂ ಸ್ಮೃತಂ ।೧೬೮.೦೩೮ ಶ್ವಖರೋಷ್ಟ್ರಮೃಗೇನ್ದ್ರಾಣಾಮಜಾವ್ಯೋಶ್ಚೈವ ಮಾರಣಂ(೧) ॥೧೬೮.೦೩೮ ಸಙ್ಕೀರ್ಣಕರಣಂ ಜ್ಞೇಯಂ ಮೀನಾಹಿನಕುಲಸ್ಯ ಚ ।೧೬೮.೦೩೯ ನಿನ್ದಿತೇಭ್ಯೋ ಧನಾದಾನಂ ಬಾಣಿಜ್ಯಂ ಶೂದ್ರಸೇವನಂ ॥೧೬೮.೦೩೯ ಅಪಾತ್ರೀಕರಣಂ ಜ್ಞೇಯಮಸತ್ಯಸ್ಯ ಚ ಭಾಷಣಂ ।೧೬೮.೦೪೦ ಕೃಮಿಕೀಟವಯೋಹತ್ಯಾ ಮದ್ಯಾನುಗತಭೋಜನಂ ॥೧೬೮.೦೪೦ ಫಲೈಧಃಕುಸುಮಸ್ತೇಯಮಧೈರ್ಯಞ್ಚ ಮಲಾವಹಮ್

ಈಗ ನೂರು ಅರವತ್ತೆಂಟನೇ ಅಧ್ಯಾಯ: ಮಹಾಪಾತಕಗಳ ವಿವರಣೆ. ಪುಷ್ಕರನು ಹೇಳಿದನು: ಯಾರಾದರೂ ಮಹಾಪಾತಕಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರೆ, ರಾಜನು ಅವರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಬೇಕು. ಅವರು ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತ ಮಾಡದೆ ಇದ್ದರೆ, ತಪ್ಪಿತಸ್ಥರು ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಅಥವಾ ಅನಿಚ್ಛೆಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ಪಾಪಕ್ಕೂ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಮದ್ಯಪಾನ, ಕಳ್ಳತನ, ಗುರುಭಾರ್ಯೆಗೆ ಹೋಗುವುದು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಹತ್ಯೆ — ಇವು ಮಹಾಪಾತಕಗಳು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳ ಜೊತೆಗಿನ ಸಂಬಂಧವೂ ಪಾಪವೇ. ಮತ್ತೆ, ಪಾತಕಿಗಳು ಅಥವಾ ಪಾತಿತರಿಂದ ಸ್ಪರ್ಶವಾದ ಆಹಾರವನ್ನು, ಅಥವಾ ವೇಶ್ಯೆಯ ಆಹಾರ, ಗಾಯಕರ ಆಹಾರ, ಶಾಪಿತನವರ ಆಹಾರ, ಷಂಡನವರ ಆಹಾರ, ರಾಜಕನವರ ಆಹಾರ, ಕ್ರೂರನವರ ಆಹಾರ, ವಂದಿಯವರ ಆಹಾರ, ಜೂಯಾಡಿಯವರ ಆಹಾರ, ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುವುದು ಎಂದು ಸುಳ್ಳು ಹೇಳುವವರ ಆಹಾರ, ಕಳ್ಳ ಅಥವಾ ದಂಡಿತನವರ ಆಹಾರ, ಕುಂಡ, ಗೋಲು, ಇತರ ಆಟಗಾರರ ಆಹಾರ, ವೇದವನ್ನು ಮಾರುವವರ ಆಹಾರ, ನಾಟಕಗಾರರ ಆಹಾರ, ವಸ್ತ್ರಮಾರುವವರ ಆಹಾರ, ಕೃತಘ್ನನ ಆಹಾರ, ಕರ್ಮಾರನ ಆಹಾರ, ನಿಷಾದನವರ ಆಹಾರ, ಚೀಲ ಅಥವಾ ನಿರ್ನೇಜಕನವರ ಆಹಾರ, ಸುಳ್ಳು ಸಂನ್ಯಾಸಿಯ ಆಹಾರ, ಪುಂಶ್ಚಲಿಯ ಆಹಾರ, ಎಣ್ಣೆ ಮಾರುವವರ ಆಹಾರ, ಪತನವಾದವರ ಆಹಾರ, ದ್ವೇಷಿತರ ಆಹಾರ, ಆಹ್ವಾನವಿಲ್ಲದೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಆಹಾರ, ಶೂದ್ರನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಆಹಾರ, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದಾದರೂ ತಿನ್ನಿದರೆ, ಮೂರು ದಿನ ಉಪವಾಸ ಮಾಡಬೇಕು. ಆಹಾರ ತಿಂದ ಮೇಲೆ, ಕೃಚ್ಛ್ರ ವ್ರತವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ವೀರ್ಯ, ಮೂತ್ರ, ಮಲ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಏನಾದರೂ ತಿಂದರೆ, ಚಾಂದ್ರಾಯಣ ವ್ರತ ಮಾಡಬೇಕು. ಚಂಡಾಲ, ಶ್ವಪಚನವರ ಆಹಾರ ತಿಂದರೆ, ಚಾಂದ್ರಾಯಣ ವ್ರತ ಮಾಡಬೇಕು. ಗುರುತು ಇಲ್ಲದ ಪ್ರೇತದ ಆಹಾರ, ಹಸು ವಾಸನೆ ಮಾಡಿದ ಆಹಾರ, ಶೂದ್ರ ಅಥವಾ ನಾಯಿಯ ಉಚ್ಚಿಷ್ಟ, ಪತನವಾದವರ ಆಹಾರ ತಿಂದರೆ, ತಪ್ತಕೃಚ್ಛ್ರ ವ್ರತ ಮಾಡಬೇಕು. ಅಶುದ್ಧನ ಆಹಾರ ತಿಂದವರು ಕೂಡ ಅಶುದ್ಧರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಮೃತ ಪಾಂಚನಖ, ಕುಡಿಯಲು ಅಸ್ಪೃಶ್ಯವಾದ ನೀರು ಕುಡಿದರೆ, ಮೂರು ದಿನ ಉಪವಾಸ ಮಾಡಬೇಕು. ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಶೂದ್ರನಿಗೆ ಒಂದು ಭಾಗ, ವೈಶ್ಯ, ಕ್ಷತ್ರಿಯರಿಗೆ ಎರಡು ಭಾಗ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತವಿದೆ. ಹಂದಿ, ಹಂದಿ, ಕತ್ತೆ, ಒಂಟೆ, ನರಿ, ಕೋತಿ, ಕಾಗೆ ಇವುಗಳ ಮೂತ್ರ ಅಥವಾ ಮಲ ತಿಂದರೆ, ಚಾಂದ್ರಾಯಣ ವ್ರತ ಮಾಡಬೇಕು. ಒಣ ಮಾಂಸ, ಪ್ರೇತದ ಮಾಂಸ, ಹಂದಿ, ನರಿ, ಕೋತಿ, ಕಾಗೆ, ಹಸು, ನರಿ, ಕತ್ತೆ, ಒಂಟೆ, ಚತ್ರಾಕ, ಗ್ರಾಮಕೋಳಿ, ಆನೆ ಮಾಂಸ ತಿಂದರೆ, ತಪ್ತಕೃಚ್ಛ್ರ ವ್ರತ ಮಾಡಬೇಕು. ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ ಶ್ರಾದ್ಧದಲ್ಲಿ ತಿಂದರೆ, ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿ ಮಧು ತಿಂದರೆ, ಲಶುನ, ಗುಂಜನ ತಿಂದರೆ, ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯ ವ್ರತದಿಂದ ಶುದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ಪೇಲು, ಗೋಮಯ, ಪೇಯೂಷ, ಶ್ಲೇಷ್ಮಾತಕ, ಮಣ್ಣು, ಅಲ್ಪ ರಸ, ಪಾಯಸ, ಅಪೂಪ, ಶಶಕು, ಶಲ್ಯಕಿ, ಗೋಧಾ, ಖಡ್ಗ, ಕೂರ್ಮ ಇವು ಪಾಂಚನಖ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಉಳಿದವುಗಳನ್ನು ತಿನ್ನಬಾರದು. ಪಾಠೀನ, ರೋಹಿತ ಮೀನು, ಸಿಂಹದ ತುಂಡು ತಿನ್ನಬಹುದು. ಯವ, ಗೋಧಿ, ಹಾಲಿನ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು, ಎಣ್ಣೆ, ಹಾಲು, ಇವುಗಳನ್ನು ತಿನ್ನಬಹುದು. ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಟ್ಟ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ತಿಂದರೆ, ಚಾಂದ್ರಾಯಣ ವ್ರತ ಒಂದು ತಿಂಗಳು ಮಾಡಬೇಕು. ಇವುಗಳ ಪಾಪಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತವಿದೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದವರು, ಅಥವಾ ಇವುಗಳ ಜೊತೆಗಿನ ಸಂಬಂಧದಿಂದ ಪಾಪವಾಗುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೆ, ಸುಳ್ಳು ಹೇಳುವುದು, ರಾಜನ ಬಳಿ ದೂರು ಹೇಳುವುದು, ಗುರುನೊಂದಿಗೆ ಜಗಳ, ವೇದವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡುವುದು, ವೇದವನ್ನು ನಿಂದಿಸುವುದು, ಸುಹೃದ್ನ ಹತ್ಯೆ, ಪಾಪ ಆಹಾರ ಅಥವಾ ತುಪ್ಪ ತಿನ್ನುವುದು, ಇವುಗಳೂ ಪಾಪವೇ. ಪಣ, ಭೂಮಿ, ವಜ್ರ, ಮಣಿಗಳು, ಚಿನ್ನ ಕಳ್ಳತನ, ಸ್ವಯಂ ಸಂಬಂಧಿಗಳಲ್ಲಿ ವೀರ್ಯಸ್ರಾವ, ಸ್ನೇಹಿತನ ಮಗನ ಹೆಂಗಸರಲ್ಲಿ ಪಾಪ, ಹಸು ಹತ್ಯೆ, ಯಜ್ಞ ಮಾಡದೆ ಯಜಮಾನನಾಗುವುದು, ಪರದಾರಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ, ಗುರು, ತಾಯಿ, ತಂದೆ, ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯ, ಅಗ್ನಿ, ಮಗನ ತ್ಯಾಗ, ಪರಿವಿತ್ತಿತನ, ಪರಿವೇದನೆ, ಅವರ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳ ವಿವಾಹ, ಅವರ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳ ಯಜ್ಞ, ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳ ಅವಮಾನ, ವೇಶ್ಯಾವೃತ್ತಿ, ವ್ರತಭಂಗ, ತಡಾಗ, ತೋಟ, ಮನೆ, ಮಗ ಮಾರಾಟ, ಬಂಧುಗಳ ತ್ಯಾಗ, ವೇತನಕ್ಕೆ ಪಾಠ, ವೇತನಕ್ಕೆ ಪಾಠ ಕಲಿಯುವುದು, ಮಾರಲು ಅಯೋಗ್ಯವಾದ ವಸ್ತು ಮಾರುವುದು, ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯ ಪಾಪ, ದೊಡ್ಡ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಚಲಿಸುವುದು, ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಔಷಧಿ, ಹೆಂಗಸರಿಂದ ಜೀವನ, ವಿಧಿ ಉಲ್ಲಂಘನೆ, ಒಣ ಮರವನ್ನು ಹೊಡೆಯುವುದು, ಹೆಂಗಸನ್ನು ಹಿಡಿಯುವುದು, ಹೆಂಗಸನ್ನು ನಿಂದಿಸುವವರ ಜೊತೆಗಿನ ಸಂಬಂಧ, ಸ್ವಾರ್ಥಕ್ಕಾಗಿ ವಿಧಿ ಪ್ರಾರಂಭ, ನಿಂದಿತ ಆಹಾರ, ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರ ಮಾಡದೆ ಕಳ್ಳತನ, ಸಾಲ ತೀರಿಸದೆ ಬಿಡುವುದು, ಅಸತ್ಪುಸ್ತಕ ಅಧ್ಯಯನ, ದುಶೀಲ, ವ್ಯಸನ, ಧಾನ್ಯ, ಮದ್ದು, ಪಶು ಕಳ್ಳತನ, ಮದ್ಯಪಾನ, ಹೆಂಗಸರಿಂದ ಜೀವನ, ಹೆಂಗಸನ್ನು, ಶೂದ್ರ, ವೈದಿಕ, ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಹತ್ಯೆ, ನಾಸ್ತಿಕತೆ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ರೋಗಕ್ಕೆ ಕಾರಣ, ದುರ್ಗಂಧ, ಮದ್ಯಪಾನ, ಪುರುಷನಲ್ಲಿ ಕಾಮಭೋಗ, ಜಾತಿಭ್ರಷ್ಟಿ, ನಾಯಿಯ, ಕತ್ತೆಯ, ಸಿಂಹದ ಹತ್ಯೆ, ಮೀನು, ಹಾವು, ನಿಂದಿತರಿಂದ ಹಣ, ವ್ಯಾಪಾರ, ಶೂದ್ರ ಸೇವೆ, ಅಪಾತ್ರೀಕರಣ, ಸುಳ್ಳು ಮಾತು, ಕೀಟ, ಹುಳು ಹತ್ಯೆ, ಮದ್ಯಪಾನ ಮಾಡಿದವರ ಆಹಾರ, ಹಣ್ಣು, ಹೂವು, ತುಪ್ಪ ಕಳ್ಳತನ, ಧೈರ್ಯವಿಲ್ಲದೆ ದುಷ್ಕರ್ಮ, ಇವುಗಳೆಲ್ಲ ಪಾಪಗಳಿಗೆ ಸೇರಿವೆ.

ಅಥ ಸಪ್ತತ್ಯಧಿಕಶತತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಾನಿ ಪುಷ್ಕರ ಉವಾಚ ಮಹಾಪಾಪಾನುಯುಕ್ತಾನಾಂ(೧) ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಾನಿ(೨) ವಚ್ಮಿತೇ ।೧೭೦.೦೦೧ ಸಂವತ್ಸರೇಣ ಪತತಿ ಪತಿತೇನ ಸಹಾಚರನ್ ॥೧೭೦.೦೦೧ ಯಾಜನಾದ್ಧ್ಯಾಪನಾದ್ಯೌನಾನ್ನ ತು ಯಾನಾಶನಾಸನಾತ್ ।೧೭೦.೦೦೨ ಯೋ ಯೇನ ಪತಿತೇನೈಷಾಂ ಸಂಸರ್ಗಂ ಯಾತಿ ಮಾನವಃ ॥೧೭೦.೦೦೨ ಸ ತಸ್ಯೈವ ವ್ರತಂ ಕುರ್ಯಾತ್ತತ್ಸಂಸರ್ಗಸ್ಯ ಶುದ್ಧಯೇ ।೧೭೦.೦೦೩ ಪತಿತಸ್ಯೋದಕಂ ಕಾರ್ಯಂ ಸಪಿಣ್ಡೈರ್ಬಾನ್ಧವೈಃ ಸಹ ॥೧೭೦.೦೦೩ ನಿನ್ದಿತೇಽಹನಿ ಸಾಯಾಹ್ಣೇ ಜ್ಞಾತ್ಯೃತ್ವಿಗ್ಗುರುಸನ್ನಿಧೌ ।೧೭೦.೦೦೪ ದಾಸೋ ಘಟಮಪಾಂ ಪೂರ್ಣಂ ಪರ್ಯಸ್ಯೇತ್ಪ್ರೇತವತ್ಪದಾ(೩) ॥೧೭೦.೦೦೪ ಅಹೋರಾತ್ರಮುಪಾಸೀತನ್ನಶೌಚಂ ಬಾನ್ಧವೈಃ ಸಹ ।೧೭೦.೦೦೫ ನಿವರ್ತಯೇರಂಸ್ತಸ್ಮಾತ್ತು ಜ್ಯೇಷ್ಠಾಂಶಮ್ಭಾಷಣಾದಿಕೇ ॥೧೭೦.೦೦೫ ಜ್ಯೇಷ್ಠಾಂಶಮ್ಪ್ರಾಪ್ನುಯಾಚ್ಚಾಸ್ಯ ಯವೀಯಾನ್ ಗುಣತೋಽಧಿಕಃ ।೧೭೦.೦೦೬ ಟಿಪ್ಪಣೀ ೧ ಮಹಾಪಾಪೋಪಪನ್ನಾನಾಮಿತಿ ಙ.. ೨ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಂ ವದಾಮಿ ತ ಇತಿ ಝ.. ೩ ಪ್ರೇತವತ್ಸದೇತಿ ಖ.. , ಗ.. , ಘ.. , ಙ.. ಚ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತೇ ತು ಚರಿತೇ ಪೂರ್ಣಂ ಕುಮ್ಭಮಪಾಂ ನವಂ ॥೧೭೦.೦೦೬ ತೇನೈವ ಸಾರ್ಧಂ ಪ್ರಾಶ್ಯೇಯುಃ ಸ್ನಾತ್ವಾ ಪುಣ್ಯಜಲಾಶಯೇ ।೧೭೦.೦೦೭ ಏವಮೇವ ವಿಧಿಂ ಕುರ್ಯುರ್ಯೋಷಿತ್ಸು ಪಪಿತಾಸ್ವಪಿ ॥೧೭೦.೦೦೭ ವಸ್ತ್ರಾನ್ನಪಾನನ್ದೇಯನ್ತು ವಸೇಯುಶ್ಚ ಗೃಹಾನ್ತಿಕೇ ।೧೭೦.೦೦೮ ತೇಷಾಂ ದ್ವಿಜಾನಾಂ ಸಾವಿತ್ರೀ ನಾನೂದ್ಯೇತ(೧) ಯಥಾವಿಧಿ ॥೧೭೦.೦೦೮ ತಾಂಶ್ಚಾರಯಿತ್ವಾ ತ್ರೀನ್ ಕೃಛ್ರಾನ್ ಯಥಾವಿಧ್ಯುಪನಾಯಯೇತ್ ।೧೭೦.೦೦೯ ವಿಕರ್ಮಸ್ಥಾಃ ಪರಿತ್ಯಕ್ತಾಸ್ತೇಷಾಂ ಮಪ್ಯೇತದಾದಿಶೇತ್ ॥೧೭೦.೦೦೯ ಜಪಿತ್ವಾ ತ್ರೀಣಿ ಸಾವಿತ್ರ್ಯಾಃ ಸಹಸ್ತ್ರಾಣಿ ಸಮಾಹಿತಃ ।೧೭೦.೦೧೦ ಮಾಸಙ್ಗೋಷ್ಠೇ ಪಯಃ ಪೀತ್ವಾ ಮುಚ್ಯತೇಽಸತ್ಪ್ರತಿಗ್ರಹಾತ್ ॥೧೭೦.೦೧೦ ಬ್ರಾತ್ಯಾನಾಂ ಯಾಜನಂ ಕೃತ್ವಾ ಪರೇಷಾಮನ್ತ್ಯಕರ್ಮ ಚ ।೧೭೦.೦೧೧ ಅಭಿಚಾರಮಹೀನಾನಾನ್ತ್ರಿಭಿಃ ಕೃಚ್ಛೈರ್ವ್ಯಪೋಹತಿ(೨) ॥೧೭೦.೦೧೧ ಶರಣಾಗತಂ ಪರಿತ್ಯಜ್ಯ ವೇದಂ ವಿಪ್ಲಾವ್ಯ ಚ ದ್ವಿಜಃ ।೧೭೦.೦೧೨ ಸಂವತ್ಸಂ ಯತಾಹಾರಸ್ತತ್ಪಾಪಮಪಸೇಧತಿ ॥೧೭೦.೦೧೨ ಶ್ವಶೃಗಾಲಖರೈರ್ದಷ್ಟೋ ಗ್ರಾಮ್ಯೈಃ ಕ್ರವ್ಯಾದ್ಭಿರೇವ ಚ ।೧೭೦.೦೧೩ ನರೋಷ್ಟ್ರಾಶ್ವೈರ್ವರಾಹೈಶ್ಚ(೩) ಪ್ರಾಣಾಯಾಮೇನ ಶುದ್ಧ್ಯತಿ ॥೧೭೦.೦೧೩ ಸ್ನಾತಕವ್ರತಲೋಪೇ ಚ ಕರ್ಮತ್ಯಾಗೇ ಹ್ಯಭೋಜನಂ ।೧೭೦.೦೧೪ ಹುಙ್ಕಾರಂ(೪) ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಯೋಕ್ತ್ವಾ ತ್ವಙ್ಕರಞ್ಚ ಗರೀಯಸಃ ॥೧೭೦.೦೧೪ ಸ್ನಾತ್ವಾನಶ್ನನ್ನಹಃಶೇಷಮಭಿವಾದ್ಯ ಪ್ರಸಾದಯೇತ್ ।೧೭೦.೦೧೫ ಅವಗೂರ್ಯ ಚರೇಕ್ಷಚ್ಛ್ರಮತಿಕೃಚ್ಛ್ರನ್ನಿಪಾತನೇ ॥೧೭೦.೦೧೫ ಕೃಚ್ಛ್ರಾತಿಕೃಚ್ಛ್ರಂ ಕುರ್ವೀತ ವಿಪ್ರಸ್ಯೋತ್ಪಾದ್ಯ ಶೋಣಿತಂ ।೧೭೦.೦೧೬ ಟಿಪ್ಪಣೀ ೧ ನ ಯುಜ್ಯೇತೇತಿ ಖ.. ೨ ಕೃಚ್ಛ್ರೈರ್ವಿಶುದ್ಧ್ಯತಿ ಇತಿ ಗ.. , ಘ.. , ಙ.. ಚ ೩ ನರೋಷ್ಟವಿಡ್ವರಾಹೈಶ್ಚೇತಿ ಙ.. ೪ ಕ್ರೂಙ್ಕಾರಮಿತಿ ಖ.. , ಘ.. , ಛ.. ಚ । ಓಙ್ಕಾರಮಿತಿ ಗ.. , ಙ.. ಚ । ಹಙ್ಕಾರಞ್ಚೇತಿ ಖ.. ಚಾಣ್ಡಾಲಾದಿರವಿಜ್ಞಾತೋ ಯಸ್ಯ ತಿಷ್ಠೇತ ವೇಶ್ಮನಿ ॥೧೭೦.೦೧೬ ಸಮ್ಯಗ್ಜ್ಞಾತಸ್ತು ಕಾಲೇನ ತಸ್ಯ ಕುರ್ವೀತ ಶೋಧನಂ ।೧೭೦.೦೧೭ ಚಾನ್ದ್ರಾಯಣಂ ಪರಾಕಂ ವಾ ದ್ವಿಜಾನಾನ್ತು ವಿಶೋಧನಂ ॥೧೭೦.೦೧೭ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯನ್ತು ಶೂದ್ರಾಣಾಂ ಶೇಷನ್ತದನುಸಾರತಃ ।೧೭೦.೦೧೮ ಗುಂಡಙ್ಕುಸುಮ್ಭಂ ಲವಣಂ ತಥಾ ಧಾನ್ಯಾನಿ ಯಾನಿ ಚ ॥೧೭೦.೦೧೮ ಕೃತ್ವಾ ಗೃಹೇ ತತೋ ದ್ವಾರಿ ತೇಷಾನ್ದದ್ಯಾದ್ಧುತಾಶನಂ ।೧೭೦.೦೧೯ ಮೃಣಮಯಾನಾನ್ತು ಭಾಣ್ಡಾನಾಂ ತ್ಯಾಗ ಏವ ವಿಧೀಯತೇ ॥೧೭೦.೦೧೯ ದ್ರವ್ಯಾಣಾಂ ಪರಿಶೇಷಾಣಾಂ ದ್ರವ್ಯಶುದ್ಧಿರ್ವಿಧೀಯತೇ ।೧೭೦.೦೨೦ ಕೂಪೈಕಪಾನಸಕ್ತಾ ಯೇ ಸ್ಪರ್ಶಾತ್ಸಙ್ಕಲ್ಪದೂಷಿತಾಃ(೧) ॥೧೭೦.೦೨೦ ಶುದ್ಧ್ಯೇಯುರುಪವಾಸೇನ ಪಞ್ಚಗವ್ಯೇನ ವಾಪ್ಯಥ ।೧೭೦.೦೨೧ ಯಸ್ತು ಸಂಸ್ಪೃಶ್ಯ ಚಣ್ಡಾಲಮಶ್ನೀಯಾಚ್ಚ ಸ್ವಕಾಮತಃ ॥೧೭೦.೦೨೧ ದ್ವಿಜಶ್ಚಾನ್ದ್ರಾಯಣಂ ಕುರ್ಯಾತ್ತಪ್ತಕೃಚ್ಛ್ರಮಥಾಪಿ ವಾ ।೧೭೦.೦೨೨ ಭಾಣ್ಡಸಙ್ಕಲಸಙ್ಕೀರ್ಣಶ್ಚಾಣ್ಡಾಲಾದಿಜುಗುಪ್ಸಿತೈಃ ॥೧೭೦.೦೨೨ ಭುಕ್ತ್ವಾಪೀತ್ವಾ ತಥಾ ತೇಷಾಂ ಷಡ್ರಾತ್ರೇಣ ವಿಶುದ್ಧ್ಯತಿ ।೧೭೦.೦೨೩ ಅನ್ತ್ಯಾನಾಂ ಭುಕ್ತಶೇಷನ್ತು ಭಕ್ಷಯಿತ್ವಾ ದ್ವಿಜಾತಯಃ ॥೧೭೦.೦೨೩ ವ್ರತಂ ಚಾನ್ದ್ರಾಯಣಂ ಕುರ್ಯುಸ್ತ್ರಿರಾತ್ರಂ ಶೂದ್ರ ಏವ ತು ।೧೭೦.೦೨೪ ಚಣ್ಡಾಲಕೂಪಭಾಣ್ಡೇಷು ಅಜ್ಞಾನಾತ್ಪಿವತೇ ಜಲಂ ॥೧೭೦.೦೨೪ ದ್ವಿಜಃ ಶಾನ್ತಪನಂ ಕುರ್ಯಾಚ್ಛೂದ್ರಶ್ಚೋಪವಸೇದ್ದಿನಂ ।೧೭೦.೦೨೫ ಚಣ್ಡಾಲೇನ ತು ಸಂಸ್ಪೃಷ್ಟೋ(೨) ಯಸ್ತ್ವಪಃ ಪಿವತೇ ದ್ವಿಜಃ ॥೧೭೦.೦೨೫ ತ್ರಿರಾತ್ರನ್ತೇನ ಕರ್ತವ್ಯಂ ಶೂದ್ರಶ್ಚೋಪವಸೇದ್ದಿನಂ ।೧೭೦.೦೨೬ ಉಚ್ಛಿಷ್ಟೇನ ಯದಿ(೩) ಸ್ಪೃಷ್ಟಃ ಶುನಾ ಶೂದ್ರೇಣ ವಾ ದ್ವಿಜಃ ॥೧೭೦.೦೨೬ ಟಿಪ್ಪಣೀ ೧ ಸ್ಪರ್ಶಸಙ್ಕಲ್ಪಭೂಷಿತಾ ಇತಿ ಝ.. ೨ ಸಂಸೃಷ್ಟ ಇತಿ ಕ.. ೩ ಯದೇತಿ ಖ.. , ಗ.. , ಘ.. , ಙ.. , ಛ.. ಚ ಉಪೋಷ್ಯ ರಜನೀಮೇಕಾಂ ಪಞ್ಚಗವ್ಯೇನ ಶುದ್ಧ್ಯತಿ ।೧೭೦.೦೨೭ ವೈಶ್ಯೇನ ಕ್ಷತ್ರಿಯೇಣೈವ ಸ್ನಾನಂ ನಕ್ತಂ ಸಮಾಚರೇತ್ ॥೧೭೦.೦೨೭ ಅಧ್ವಾನಂ ಪ್ರಸ್ಥಿತೋ ವಿಪ್ರಃ ಕಾನ್ತಾರೇ ಯದ್ಯನೂದಕೇ ।೧೭೦.೦೨೮ ಪಕ್ವಾನ್ನೇನ ಗೃಹೀತೇನ ಮೂತ್ರೋಚ್ಚಾರಙ್ಕರೋತಿ ವೈ ॥೧೭೦.೦೨೮ ಅನಿಧಾಯೈವ ತದ್ದ್ರವ್ಯಂ ಅಙ್ಗೇ ಕೃತ್ವಾ ತು ಸಂಸ್ಥಿತಂ ।೧೭೦.೦೨೯ ಶೌಚಂ ಕೃತ್ವಾನ್ನಮಭ್ಯುಕ್ಷ್ಯ ಅರ್ಕಸ್ಯಾಗ್ನೇಯಶ್ಚ ದರ್ಶಯೇತ್ ॥೧೭೦.೦೨೯ ಮ್ಲೇಚ್ಛೈರ್ಗತಾನಾಂ ಚೌರೈರ್ವಾ ಕಾನ್ತಾರೇ ವಾ ಪ್ರವಾಸಿನಾಂ ।೧೭೦.೦೩೦ ಭಕ್ಷ್ಯಾಭಕ್ಷ್ಯವಿಶುದ್ಧ್ಯರ್ಥಂ(೧) ತೇಷಾಂ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ನಿಷ್ಕೃತಿಂ ॥೧೭೦.೦೩೦ ಪುನಃ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಸ್ವದೇಶಞ್ಚ ವರ್ಣಾನಾಮನುಪೂರ್ವಶಃ ।೧೭೦.೦೩೧ ಕೃಚ್ಛ್ರಸ್ಯಾನ್ತೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ತು ಪುನಃ ಸಂಸ್ಕಾರಮರ್ಹತಿ ॥೧೭೦.೦೩೧ ಪಾದೋನಾನ್ತೇ ಕ್ಷತ್ರಿಯಶ್ಚ ಅರ್ಧಾನ್ತೇ ವೈಶ್ಯ ಏವ ಚ ।೧೭೦.೦೩೨ ಪಾದಂ ಕೃತ್ವಾ ತಥಾ ಶೂದ್ರೋ ದಾನಂ ದತ್ವಾ ವಿಶುದ್ಧ್ಯತಿ ॥೧೭೦.೦೩೨ ಉದಕ್ಯಾ ತು ಸವರ್ಣಾ ಯಾ ಸ್ಪೃಷ್ಟಾ ಚೇತ್ಸ್ಯಾದುದಕ್ಯಯಾ ।೧೭೦.೦೩೩ ತಸ್ಮಿನ್ನೇವಾಹನಿ ಸ್ನಾತಾ ಶುದ್ಧಿಮಾಪ್ನೋತ್ಯಸಂಶಯಂ ॥೧೭೦.೦೩೩ ರಜಸ್ವಲಾ ತು ನಾಶ್ನೀಯಾತ್ಸಂಸ್ಪೃಷ್ಟಾ ಹೀನವರ್ಣಯಾ ।೧೭೦.೦೩೪ ಯಾವನ್ನ ಶುದ್ಧಿಮಾಪ್ನೋತಿ ಶುದ್ಧಸ್ನಾನೇನ ಶುದ್ಧ್ಯತಿ ॥೧೭೦.೦೩೪ ಮೂತ್ರಂ ಕೃತ್ವಾ ವ್ರಜನ್ವರ್ತ್ಮ ಸ್ಮೃತಿಭ್ರಂಶಾಜ್ಜಲಂ ಪಿವೇತ್ ।೧೭೦.೦೩೫ ಅಹೋರಾತ್ರೋಷಿತೋ ಭೂತ್ವಾ ಪಞ್ಚಗವ್ಯೇನ ಶುದ್ಧ್ಯತಿ ॥೧೭೦.೦೩೫ ಮೂತ್ರೋಚ್ಚಾರಂ ದ್ವಿಜಃ ಕೃತ್ವಾ ಅಕೃತ್ವಾ ಶೌಚಮಾತ್ಮನಃ ।೧೭೦.೦೩೬ ಮೋಹಾದ್ಭುಕ್ತ್ವಾ(೨) ತ್ರಿರಾತ್ರನ್ತು ಯವಾನ್ ಪೀತ್ವಾ ವಿಶುದ್ಧ್ಯತಿ ॥೧೭೦.೦೩೬ ಯೇ ಪ್ರತ್ಯವಸಿತಾ ವಿಪ್ರಾಃ ಪ್ರವ್ರಜ್ಯಾದಿಬಲಾತ್ತಥಾ ।೧೭೦.೦೩೭ ಟಿಪ್ಪಣೀ ೧ ಭಕ್ಷ್ಯಭೋಜ್ಯವಿಶುದ್ಧ್ಯರ್ಥಮಿತಿ ಝ.. ೨ ಲೋಭಾದ್ಭುಕ್ತ್ವೇತಿ ಖ.. , ಗ.. , ಘ.. , ಙ.. , ಛ.. ಚ ಅನಾಶಕನಿವೃತಾಶ್ಚ ತೇಷಾಂ ಶುದ್ಧಿಃ ಪ್ರಚಕ್ಷ್ಯತೇ ॥೧೭೦.೦೩೭ ಚಾರಯೇತ್ತ್ರೀಣಿ ಕೃಚ್ಛ್ರಾಣಿ ಚಾನ್ದ್ರಾಯಣಮಥಾಪಿ ವಾ ।೧೭೦.೦೩೮ ಜಾತಕರ್ಮಾದಿಸಂಸ್ಕಾರೈಃ ಸಂಸ್ಕುರ್ಯಾತ್ತಂ ತಥಾ ಪುನಃ ॥೧೭೦.೦೩೮ ಉಪಾನಹಮಮೇಧ್ಯಂ ಚ ಯಸ್ಯ ಸಂಸ್ಪೃಶತೇ ಮುಖಂ ।೧೭೦.೦೩೯ ಮೃತ್ತಿಕಾಗೋಮಯೌ ತತ್ರ ಪಞ್ಚಗವ್ಯಞ್ಚ ಶೋಧನಂ ॥೧೭೦.೦೩೯ ವಾಪನಂ ವಿಕ್ರಯಞ್ಚೈವ ನೀಲವಸ್ತ್ರಾದಿಧಾರಣಂ ।೧೭೦.೦೪೦ ತಪನೀಯಂ ಹಿ ವಿಪ್ರಸ್ಯ ತ್ರಿಭಿಃ ಕೃಛ್ರೈರ್ವಿಶುದ್ಧ್ಯತಿ ॥೧೭೦.೦೪೦ ಅನ್ತ್ಯಜಾತಿಶ್ವಪಾಕೇನ(೧) ಸಂಸ್ಪೃಷ್ಟಾ ಸ್ತ್ರೀ ರಜಸ್ವಲಾ ।೧೭೦.೦೪೧ ಚತುರ್ಥೇಽಹನಿ ಶುದ್ಧಾ ಸಾ ತ್ರಿರಾತ್ರಂ ತತ್ರ ಆಚರೇತ್(೨) ॥೧೭೦.೦೪೧ ಚಾಣ್ಡಾಲಶ್ವಪಚೌ ಸ್ಪೃಷ್ಟ್ವಾ ತಥಾ ಪೂಯಞ್ಚ ಸೂತಿಕಾಂ ।೧೭೦.೦೪೨ ಶವಂ ತತ್ಸ್ಪರ್ಶಿನಂ ಸ್ಪೃಷ್ಟ್ವಾ(೩) ಸದ್ಯಃ ಸ್ನಾನೇನ ಶುದ್ಧ್ಯತಿ ॥೧೭೦.೦೪೨ ನಾರಂ ಸ್ಪೃಷ್ಟ್ವಾಸ್ಥಿ ಸಸ್ನೇಹಂ ಸ್ನಾತ್ವಾ ವಿಪ್ರೋ ವಿಶುದ್ಧ್ಯತಿ ।೧೭೦.೦೪೩ ರಥ್ಯಾರ್ಕದ್ದಮತೋಯೇನ ಅಧೀನಾಭೇರ್ಮೃದೋದಕೈಃ ॥೧೭೦.೦೪೩ ವಾನ್ತೋ ವಿವಿಕ್ತಃ ಸ್ನಾತ್ವಾ ತು ಘೃತಂ ಪ್ರಾಶ್ಯ ವಿಶುದ್ಧ್ಯತಿ ।೧೭೦.೦೪೪ ಸ್ನಾನಾತ್ಕ್ಷುರಕರ್ಮಕರ್ತಾ ಕೃಚ್ಛ್ರಕೃದ್ಗ್ರಹಣೇಽನ್ನಭುಕ್ ॥೧೭೦.೦೪೪ ಅಪಾಙ್ಕ್ತೇಯಾಶೀ ಗವ್ಯಾಶೀ ಶುನಾ ದಷ್ಟಸ್ತಥಾ ಶುಚಿಃ ।೧೭೦.೦೪೫ ಕೃಮಿದಷ್ಟಶ್ಚಾತ್ಮಘಾತೀ ಕೃಚ್ಛ್ರಾಜ್ಜಪ್ಯಾಚ್ಚ ಹೋಮತಃ ॥೧೭೦.೦೪೫ ಹೋಮಾದ್ಯೈಶ್ಚಾನುತಾಪೇನ ಪೂಯನ್ತೇ ಪಾಪಿನೋಽಖಿಲಾಃ(೪)

ಈಗ ನೂರು ಎಪ್ಪತ್ತನೇ ಅಧ್ಯಾಯ: ಪಾಪಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಗಳು. ಪುಷ್ಕರನು ಹೇಳಿದನು: ಮಹಾಪಾಪಗಳಲ್ಲಿ ಅಡಕಾದವರಿಗೆ ಯಾವ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತವಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಪಾತಕಿಯೊಂದಿಗೆ ಇದ್ದವರು ಒಂದು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಪಾತಿತನಾಗುತ್ತಾರೆ. ಯಜ್ಞ, ಪಾಠ, ಸಂಭೋಗದಿಂದ ಅಲ್ಲದೆ, ಊಟ, ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯಿಂದ ಪಾತಿತನಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಯಾರು ಯಾವ ಪಾತಿತನೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದರೆ, ಅವರ ಪಾಪ ನಿವಾರಣೆಗೆ ಅವರ ವ್ರತವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಪಾತಿತನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದವರು, ಬಂಧುಗಳು, ಸ್ನೇಹಿತರು ಸೇರಿ, ಅವನಿಗೆ ನೀರಿನ ಕುಂಭವನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ, ಅವನ ಶುದ್ಧಿಗಾಗಿ ಪಿತೃಕಾರ್ಯ ಮಾಡುವಂತೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಅವನನ್ನು ಅಪಹಾಸ್ಯ ಮಾಡಿ, ಒಂದು ದಿನ ರಾತ್ರಿ ಅಶೌಚದಿಂದ ಇರಬೇಕು. ಹಿರಿಯರ ಮಾತುಕತೆ, ಮುಂತಾದವುಗಳಿಂದ ದೂರವಿರಿಸಬೇಕು. ಅವನಿಗಿಂತ ಯೋಗ್ಯನಾದ ಕಿರಿಯವನು ಹಿರಿಯನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತ ಮಾಡಿದ ಮೇಲೆ, ಹೊಸ ನೀರಿನ ಕುಂಭವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ಪವಿತ್ರ ಜಲಾಶಯದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಕುಡಿಯಬೇಕು. ಹೆಂಗಸರಿಂದ ಪಾತಿತರಾದವರಿಗೂ ಇದೇ ವಿಧಿ. ಅವರು ಮನೆಯ ಹೊರಗಡೆ Vastra, ಅನ್ನ, ಪಾನ ಇವುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ವಾಸಿಸಬೇಕು. ಅವರ ಸವಿತ್ರಿ ಜಪ ಮಾಡಬಾರದು. ಮೂರು ಕೃಚ್ಛ್ರ ವ್ರತಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಸಿ, ಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ಉಪನಯನ ಮಾಡಬೇಕು. ಪಾಪಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿರುವವರನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡಬೇಕು. ಸಾವಿತ್ರಿಯ ಮೂರು ಸಾವಿರ ಜಪ ಮಾಡಿ, ಒಂದು ತಿಂಗಳು ಹಾಲು ಕುಡಿಯುತ್ತಾ ಇದ್ದರೆ, ಅಸತ್ಪ್ರತಿಗ್ರಹದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಬ್ರಾತ್ಯರಿಗೆ ಯಜ್ಞ ಮಾಡಿದರೆ, ಅಂತ್ಯಕರ್ಮ ಮಾಡಿದರೆ, ಮೂರು ಕೃಚ್ಛ್ರ ವ್ರತಗಳಿಂದ ಪಾಪ ನಿವಾರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಶರಣಾಗತನನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಟ್ಟರೆ, ವೇದವನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡಿದರೆ, ಒಂದು ವರ್ಷ ನಿಯಮಿತ ಆಹಾರ ಸೇವನೆ ಮಾಡಿದರೆ ಪಾಪ ನಿವಾರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಚಂಡಾಲ, ಶ್ವಗಾಳ, ಕತ್ತೆ, ಹಂದಿ, ಹಸು, ಕುದುರೆ, ಒಂಟೆ ಇವುಗಳಿಂದ ಕಚ್ಚಿಸಿಕೊಂಡರೆ, ಪ್ರಾಣಾಯಾಮದಿಂದ ಶುದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ಸ್ನಾತಕ ವ್ರತವನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ, ಕರ್ಮವನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ, ಒಂದು ದಿನ ಉಪವಾಸ ಮಾಡಬೇಕು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಹುಂಕಾರ ಮಾಡಿದರೆ, ತಕ್ಷಣ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ದಿನದ ಉಳಿದ ಭಾಗ ಉಪವಾಸ ಮಾಡಿ, ಕ್ಷಮೆ ಯಾಚಿಸಬೇಕು. ಅವನ ಮೇಲೆ ಮಲ, ಮೂತ್ರ, ರಕ್ತ ಬಿದ್ದರೆ, ತಕ್ಷಣ ತಪ್ತಕೃಚ್ಛ್ರ ವ್ರತ ಮಾಡಬೇಕು. ಚಂಡಾಲನಂತಹವರು ಮನೆಯಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ಗೊತ್ತಾದಾಗ ಶುದ್ಧಿ ಮಾಡಬೇಕು. ಚಾಂದ್ರಾಯಣ ಅಥವಾ ಪರಾಕ ವ್ರತದಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಶುದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯ ವ್ರತದಿಂದ ಶೂದ್ರರಿಗೆ ಶುದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಗುಂಡು, ಕುಸುಂಬ, ಉಪ್ಪು, ಧಾನ್ಯ ಇವುಗಳನ್ನು ಮನೆಯೊಳಗೆ ಇಟ್ಟಿದ್ದರೆ, ಅವುಗಳನ್ನು ಹೊರಗೆ ತೆಗೆದು ಹಾಕಬೇಕು. ಮಣ್ಣಿನ ಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡಬೇಕು. ಉಳಿದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಬೇಕು. ಒಂದು ಬಾವಿಯಿಂದ ಮಾತ್ರ ನೀರು ಕುಡಿಯುವವರು ಅಥವಾ ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಅಶುದ್ಧರಾದವರು, ಉಪವಾಸ ಅಥವಾ ಪಂಚಗವ್ಯದಿಂದ ಶುದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ಯಾರು ಚಂಡಾಲನನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿ ಸ್ವಯಂ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಆಹಾರ ಸೇವಿಸಿದರೆ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಚಾಂದ್ರಾಯಣ ಅಥವಾ ತಪ್ತಕೃಚ್ಛ್ರ ವ್ರತ ಮಾಡಬೇಕು. ಪಾತ್ರೆ ಅಥವಾ ಪಾತ್ರೆಗಳ ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಅಶುದ್ಧರಾದವರು, ಆರು ರಾತ್ರಿ ಉಪವಾಸ ಮಾಡಿದರೆ ಶುದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ಅಂತ್ಯಜನರ ಉಳಿದ ಆಹಾರ ತಿಂದರೆ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಚಾಂದ್ರಾಯಣ ವ್ರತ, ಶೂದ್ರನು ಮೂರು ರಾತ್ರಿ ಉಪವಾಸ ಮಾಡಬೇಕು. ಚಂಡಾಲನ ಬಾವಿಯಲ್ಲಿ ನೀರು ಕುಡಿದರೆ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಶಾಂತಪನ ವ್ರತ, ಶೂದ್ರನು ಒಂದು ದಿನ ಉಪವಾಸ ಮಾಡಬೇಕು. ಚಂಡಾಲನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದ ನೀರು ಕುಡಿದರೆ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಮೂರು ರಾತ್ರಿ ಉಪವಾಸ ಮಾಡಬೇಕು, ಶೂದ್ರನು ಒಂದು ದಿನ ಉಪವಾಸ ಮಾಡಬೇಕು. ಉಚ್ಚಿಷ್ಟದಿಂದ ಶೂದ್ರ ಅಥವಾ ನಾಯಿಯಿಂದ ಸ್ಪರ್ಶವಾದರೆ, ಒಂದು ರಾತ್ರಿ ಉಪವಾಸ ಮಾಡಿ, ಪಂಚಗವ್ಯದಿಂದ ಶುದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ವೈಶ್ಯ ಅಥವಾ ಕ್ಷತ್ರಿಯರಿಂದ ಸ್ಪರ್ಶವಾದರೆ, ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ರಾತ್ರಿ ಉಪವಾಸ ಮಾಡಬೇಕು. ಯಾತ್ರೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿರುವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು, ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ನೀರಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಪಾಕವಾದ ಅನ್ನವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ಮೂತ್ರ ಅಥವಾ ಮಲ ಮಾಡಿದರೆ, ಆ ವಸ್ತುವನ್ನು ದೇಹದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಶೌಚ ಮಾಡಿ, ಅನ್ನವನ್ನು ಸೂರ್ಯನಿಗೆ, ಅಗ್ನಿಗೆ ತೋರಿಸಿ ತಿನ್ನಬೇಕು. ಮ್ಲೇಚ್ಛರು ಅಥವಾ ಕಳ್ಳರಿಂದ ಅಥವಾ ಅನ್ಯ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಆಹಾರ ತಿಂದರೆ, ಸ್ವದೇಶಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗಿ, ಕ್ರಮವಾಗಿ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತ ಮಾಡಿ ಶುದ್ಧಿಯಾಗಬೇಕು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಪಾದದಷ್ಟು, ಕ್ಷತ್ರಿಯನು ಅರ್ಧದಷ್ಟು, ವೈಶ್ಯನು ಅರ್ಧದಷ್ಟು, ಶೂದ್ರನು ಪಾದದಷ್ಟು ದಾನ ನೀಡಿ ಶುದ್ಧಿಯಾಗಬೇಕು. ಉದಕ್ಯೆಯಿಂದ ಅಥವಾ ಉದಕ್ಯೆಯಿಂದ ಸ್ಪರ್ಶವಾದವರು, ಅದೇ ದಿನ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಶುದ್ಧರಾಗುತ್ತಾರೆ. ರಜಸ್ವಳನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದವರು, ಶುದ್ಧಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಶುದ್ಧರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಮೂತ್ರ ಮಾಡಿದ ಮೇಲೆ ದಾರಿ ಮಧ್ಯೆ ನೀರು ಕುಡಿದರೆ, ಒಂದು ದಿನ ಉಪವಾಸ ಮಾಡಿ, ಪಂಚಗವ್ಯದಿಂದ ಶುದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ಮೂತ್ರ ಅಥವಾ ಮಲ ಮಾಡಿದ ಮೇಲೆ ಶೌಚವಿಲ್ಲದೆ ಆಹಾರ ಸೇವಿಸಿದರೆ, ಮೂರು ರಾತ್ರಿ ಉಪವಾಸ ಮಾಡಿ, ಯವ ಕುಡಿದರೆ ಶುದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರವ್ರಜ್ಯೆಯಿಂದ ತಪ್ಪಿದವರು ಅಥವಾ ಉಪವಾಸ ಬಿಟ್ಟುಬಿಟ್ಟವರು, ಮೂರು ಕೃಚ್ಛ್ರ ವ್ರತ ಅಥವಾ ಚಾಂದ್ರಾಯಣ ವ್ರತ ಮಾಡಿ, ಜಾತಕರ್ಮ ಮುಂತಾದ ಸಂಸ್ಕಾರಗಳಿಂದ ಪುನಃ ಸಂಸ್ಕರಿಸಬೇಕು. ಅಪವಿತ್ರವಾದ ಪಾದರಕ್ಷೆ ಮುಖಕ್ಕೆ ತಾಗಿದರೆ, ಮಣ್ಣು, ಗೋಮಯ, ಪಂಚಗವ್ಯದಿಂದ ಶುದ್ಧಿಯಾಗಬೇಕು. ಕೂದಲು ಕತ್ತರಿಸುವುದು, ನೀಲ ಬಟ್ಟೆ ಧರಿಸುವುದು, ಚಿನ್ನ ಧರಿಸುವುದು, ಮೂರು ಕೃಚ್ಛ್ರ ವ್ರತಗಳಿಂದ ಶುದ್ಧಿಯಾಗಬೇಕು. ಅಂತ್ಯಜಾತಿಯವರು ಅಥವಾ ಶ್ವಪಚರಿಂದ ಸ್ಪರ್ಶವಾದ ರಜಸ್ವಳ ಮಹಿಳೆ ನಾಲ್ಕನೇ ದಿನ ಶುದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತಾಳೆ. ಚಂಡಾಲ, ಶ್ವಪಚ ಅಥವಾ ಸುತಿಕೆಯನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದವರು, ಶವವನ್ನು ಅಥವಾ ಶವವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದವರು ತಕ್ಷಣ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಶುದ್ಧರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಅಸ್ಥಿಯನ್ನು ಎಣ್ಣೆ ಹಚ್ಚಿದರೆ, ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಶುದ್ಧರಾಗುತ್ತಾರೆ. ರಸ್ತೆಯ ಮಣ್ಣು, ಸೂರ್ಯನ ನೀರು, ಹಸುವಿನ ಮಣ್ಣು, ಮೃದುದಕ ಇವುಗಳಿಂದ ಶುದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ಒಬ್ಬನು ವಾಂತಿ ಮಾಡಿದರೆ, ಒಂಟಿಯಾಗಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ತುಪ್ಪ ಕುಡಿದರೆ ಶುದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ಕೂದಲು ಕತ್ತರಿಸುವವನು, ಆಹಾರ ಸೇವಿಸುವವನು, ಪಾಂಕ್ತೇಯವಲ್ಲದವನು, ಹಸುವಿನಿಂದ ಅಥವಾ ನಾಯಿಯಿಂದ ಕಚ್ಚಿಸಿಕೊಂಡರೂ, ಕೀಟದಿಂದ ಕಚ್ಚಿಸಿಕೊಂಡರೂ, ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿದರೂ, ಕೃಚ್ಛ್ರ ವ್ರತ, ಜಪ, ಹೋಮದಿಂದ ಪಾಪಿಗಳು ಶುದ್ಧರಾಗುತ್ತಾರೆ.

ಅಥ ದ್ವಿಸಪ್ತತ್ಯಧಿಕಶತತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ಸರ್ವಪಾಪಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಾನಿ ಪುಷ್ಕರ ಉವಾಚ ಪರದಾರಪರದ್ರವ್ಯಜೀವಹಿಂಸಾದಿಕೇ ಯದಾ ।೧೭೨.೦೦೧ ಪ್ರವರ್ತತೇ ನೃಣಾಂ ಚಿತ್ತಂ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಂ ಸ್ತುತಿಸ್ತದಾ ॥೧೭೨.೦೦೧ ವಿಷ್ಣವೇ ವಿಷ್ಣವೇ ನಿತ್ಯಂ ವಿಷ್ಣವೇ ವಿಷ್ಣವೇ(೧) ನಮಃ ।೧೭೨.೦೦೨ ನಮಾಮಿ ವಿಷ್ಣುಂ ಚಿತ್ತಸ್ಥಮಹಙ್ಕಾರಗತಿಂ ಹರಿಂ ॥೧೭೨.೦೦೨ ಚಿತ್ತಸ್ಥಮೀಶಮವ್ಯಕ್ತಮನನ್ತಮಪರಾಜಿತಂ ।೧೭೨.೦೦೩ ವಿಷ್ಣುಮೀಡ್ಯಮಶೇಷೇಣ ಅನಾದಿನಿಧನಂ ವಿಭುಂ ॥೧೭೨.೦೦೩ ವಿಷ್ಣುಶ್ಚಿತ್ತಗತೋ ಯನ್ಮೇ ವಿಷ್ಣುರ್ಬುದ್ಧಿಗತಶ್ಚ ಯತ್ ।೧೭೨.೦೦೪ ಯಚ್ಚಾಹಙ್ಕಾರಗೋ ವಿಷ್ಣುರ್ಯದ್ವಿಷ್ಣುರ್ಮಯಿ ಸಂಸ್ಥಿತಃ ॥೧೭೨.೦೦೪ ಕರೋತಿ ಕರ್ಮಭೂತೋಽಸೌ ಸ್ಥವರಸ್ಯ ಚರಸ್ಯ ಚ ।೧೭೨.೦೦೫ ತತ್ಪಾಪನ್ನಾಶಮಾಯಾತು ತಸ್ಮಿನ್ನೇವ ಹಿ ಚಿನ್ತಿತೇ ॥೧೭೨.೦೦೫ ಧ್ಯಾತೋ ಹರತಿ ಯತ್ಪಾಪಂ ಸ್ವಪ್ನೇ ದೃಷ್ಟಸ್ತು ಭಾವನಾತ್ ।೧೭೨.೦೦೬ ತಮುಪೇನ್ದ್ರಮಹಂ ವಿಷ್ಣುಂ ಪ್ರಣತಾರ್ತಿಹರಂ ಹರಿಂ ॥೧೭೨.೦೦೬ ಜಗತ್ಯಸ್ಮಿನ್ನಿರಾಧಾರೇ ಮಜ್ಜಮಾನೇ ತಮಸ್ಯಧಃ ।೧೭೨.೦೦೭ ಹಸ್ತಾವಲಮ್ಬನಂ ವಿಷ್ಣುಂ ಪ್ರಣಮಾಮಿ ಪರಾತ್ಪರಂ ॥೧೭೨.೦೦೭ ಸರ್ವೇಶ್ವರೇಶ್ವರ ವಿಭೋ ಪರಮಾತ್ಮನ್ನಧೋಕ್ಷಜ ।೧೭೨.೦೦೮ ಹೃಷೀಕೇಶ ಹೃಷೀಕೇಶ ಹೃಷೀಕೇಶ ನಮೋಽಸ್ತು ತೇ ॥೧೭೨.೦೦೮ ನೃಸಿಂಹಾನನ್ತ ಗೋವಿನ್ದ ಭೂತಭವನ ಕೇಶವ ।೧೭೨.೦೦೯ ಟಿಪ್ಪಣೀ ೧ ವಿಷ್ಣವೇ ವಿಷ್ಣವೇ ಇತಿ ಜ.. , ಞ.. ಚ ದುರುಕ್ತಂ ದುಷ್ಕೃತಂ ಧ್ಯಾತಂ ಶಮಯಾಘನ್ನಮೋಽಸ್ತು ತೇ ॥೧೭೨.೦೦೯ ಯನ್ಮಯಾ ಚಿನ್ತಿತಂ ದುಷ್ಟಂ ಸ್ವಚಿತ್ತವಶವರ್ತಿನಾ ।೧೭೨.೦೧೦ ಅಕಾರ್ಯಮಹದತ್ಯುಗ್ರನ್ತಚ್ಛಮನ್ನಯ ಕೇಶವ ॥೧೭೨.೦೧೦ ಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯದೇವ ಗೋವಿನ್ದ ಪರಮಾರ್ಥಪರಾಯಣ ।೧೭೨.೦೧೧ ಜಗನ್ನಾಥ ಜಗದ್ಧಾತಃ ಪಾಪಂ ಪ್ರಶಮಯಾಚ್ಯುತ ॥೧೭೨.೦೧೧ ಯಥಾಪರಾಹ್ಣೇ ಸಾಯಾಹ್ಣೇ ಮಧ್ಯಾಹ್ಣೇ ಚ ತಥಾ ನಿಶಿ ।೧೭೨.೦೧೨ ಕಾಯೇನ ಮನಸಾ ವಾಚಾ ಕೃತಂ ಪಾಪಮಜಾನತಾ ॥೧೭೨.೦೧೨ ಜಾನತಾ ಚ ಹೃಷೀಕೇಶ ಪುಣ್ಡರೀಕಾಕ್ಷ ಮಾಧವ ।೧೭೨.೦೧೩ ನಾಮತ್ರಯೋಚ್ಚಾರಣತಃ ಸ್ವಪ್ನೇ ಯಾತು ಮಮ ಕ್ಷಯಂ ॥೧೭೨.೦೧೩ ಶಾರೀರಂ ಮೇ ಹೃಷೀಕೇಶ ಪುಣ್ಡರೀಕಾಕ್ಷ ಮಾಧವ ।೧೭೨.೦೧೪ ಪಾಪಂ ಪ್ರಶಮಯಾದ್ಯ ತ್ವಂ(೧) ಬಾಕ್ಕೃತಂ ಮಮ ಮಾಧವ ॥೧೭೨.೦೧೪ ಯದ್ಭುಞ್ಜನ್ಯತ್ಸ್ವಪಂಸ್ತಿಷ್ಠನ್ ಗಚ್ಛನ್ ಜಾಗ್ರದ್ಯದಾಸ್ಥಿತಃ ।೧೭೨.೦೧೫ ಕೃತವಾನ್ ಪಾಪಮದ್ಯಾಹಂ ಕಾಯೇನ ಮನಸಾ ಗಿರಾ ॥೧೭೨.೦೧೫ ಯತ್ಸ್ವಲ್ಪಮಪಿ ಯತ್ಸ್ಥೂಲಂ ಕುಯೋನಿನರಕಾಬಹಂ ।೧೭೨.೦೧೬ ತದ್ಯಾತು ಪ್ರಶಮಂ ಸರ್ವಂ ವಾಸುದೇವಾನುಕೀರ್ತನಾತ್ ॥೧೭೨.೦೧೬ ಪರಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಪರಂ ಧಾಮ ಪವಿತ್ರಂ ಪರಮಞ್ಚ ಯತ್ ।೧೭೨.೦೧೭ ತಸ್ಮಿನ್(೨) ಪ್ರಕೀರ್ತಿತೇ ವಿಷ್ಣೌ ಯತ್ಪಾಪಂ ತತ್ಪ್ರಣಶ್ಯತು ॥೧೭೨.೦೧೭ ಯತ್ಪ್ರಾಪ್ಯ ನ ನಿವರ್ತನ್ತೇ ಗನ್ಧಸ್ಪರ್ಶದಿವರ್ಜಿತಂ ।೧೭೨.೦೧೮ ಸೂರಯಸ್ತತ್ಪದಂ ವಿಷ್ಣೋಸ್ತತ್ಸರ್ವಂ ಶಮಯತ್ವಘಂ(೩) ॥೧೭೨.೦೧೮ ಪಾಪಪ್ರಣಾಶನಂ ಸ್ತೋತ್ರಂ ಯಃ ಪಠೇಚ್ಛೃಣುಯಾದಪಿ(೪) ।೧೭೨.೦೧೯ ಟಿಪ್ಪಣೀ ೧ ಪ್ರಶಮಾತ್ಯರ್ಥಮಿತಿ ಖ.. , ಘ.. , ಜ.. ಚ ೨ ಅಸ್ಮಿನ್ನಿತಿ ಘ.. ೩ ಸರ್ವಂ ಗಮಯತ್ವಘಮಿತಿ ಝ.. ೪ ಯಃ ಪಠೇಚ್ಛ್ರದ್ಧಯಾ ನರ ಇತಿ ಜ.. , ಝ.. ಚ । ಯಃ ಪಠೇಚ್ಛೃಣುಯಾನ್ನರ ಇತಿ ಞ.. ಶಾರೀರೈರ್ಮಾನಸೈರ್ವಾಗ್ಜೈಃ ಕೃತೈಃ ಪಪೈಃ ಪ್ರಮುಚ್ಯತೇ ॥೧೭೨.೦೧೯ ಸರ್ವಪಾಪಗ್ರಹಾದಿಭ್ಯೋ ಯಾತಿ ವಿಷ್ಣೋಃ ಪರಂ ಪದಂ ।೧೭೨.೦೨೦ ತಸ್ಮಾತ್ಪಾಪೇ ಕೃತೇ ಜಪ್ಯಂ ಸ್ತೋತ್ರಂ ಸರ್ವಾಘಮರ್ದನಂ ॥೧೭೨.೦೨೦ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಮಘೌಘಾನಾಂ ಸ್ತೋತ್ರಂ ವ್ರತಕೃತೇ ವರಂ ।೧೭೨.೦೨೧ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತೈಃ ಸ್ತೋತ್ರಜಪೈರ್ವ್ರತೈರ್ನಶ್ಯತಿ ಪಾತಕಂ ॥೧೭೨.೦೨೧ ತತಃ ಕಾರ್ಯಾಣಿ(೧) ಸಂಸಿದ್ಧ್ಯೈ ತಾನಿ ವೈ ಭುಕ್ತಿಮುಕ್ತಯೇ

ಈಗ ನೂರು ಎಪ್ಪತ್ತೆರಡನೇ ಅಧ್ಯಾಯ: ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಗಳು. ಪುಷ್ಕರನು ಹೇಳಿದನು: ಪರದಾರಿ, ಪರದ್ರವ್ಯ, ಜೀವಹಿಂಸೆ ಮುಂತಾದ ದುಷ್ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸು ತೊಡಗಿದಾಗ, ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತವಾಗಿ ಈ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಪಠಿಸಬೇಕು. 'ವಿಷ್ಣವೇ ವಿಷ್ಣವೇ ಸದಾ ನಮಸ್ಕಾರ. ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಇರುವ, ಅಹಂಕಾರದ ಮೂಲಕ ಚಲಿಸುವ, ಹರಿ ಎಂಬ ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ನಾನು ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಇರುವ, ಕಾಣದ, ಅನಂತ, ಜಯಿಸಲಾರದ, ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಪೂಜ್ಯ, ಆದಿಯೂ ಅಂತ್ಯವೂ ಇಲ್ಲದ, ಮಹಾ ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ನಾನು ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ. ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಇರುವ ವಿಷ್ಣು, ಬುದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ವಿಷ್ಣು, ಅಹಂಕಾರದಲ್ಲಿ ಇರುವ ವಿಷ್ಣು, ನನ್ನೊಳಗೆ ಇರುವ ವಿಷ್ಣು, ಅವನು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಇರುವ ಸ್ಥಾವರ, ಜಂಗಮ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಕರ್ತೃ. ಅವನನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನಿಸಿದಾಗ, ಅವನು ಪಾಪವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಕಂಡರೂ, ಭಾವನೆ ಮಾಡಿದರೂ ಪಾಪವನ್ನು ದೂರಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಆ ಉಪೇಂದ್ರನಾದ ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ, ದುಃಖವನ್ನು ದೂರಮಾಡುವ ಹರಿಗೆ ನಾನು ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಆಧಾರವಿಲ್ಲದೆ, ಅಂಧಕಾರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುತ್ತಿರುವವರ ಕೈ ಹಿಡಿದು ಎತ್ತುವ ಪರಾತ್ಪರ ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ನಾನು ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಒಡೆಯನಾದ, ಪರಮಾತ್ಮ, ಅಧೋಕ್ಷಜ, ಹೃಷೀಕೇಶ, ಹೃಷೀಕೇಶ, ಹೃಷೀಕೇಶ, ನಿಮಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ನರಸಿಂಹ, ಅನಂತ, ಗೋವಿಂದ, ಭೂತಭವನ, ಕೇಶವ, ದುಷ್ಕರ್ಮ, ದುಷ್ಕೃತ, ದುಷ್ಚಿಂತೆ, ಪಾಪಗಳನ್ನು ಶಮನಮಾಡು ಎಂದು ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ. ನನ್ನಿಂದ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಯಾದರೂ ದುಷ್ಟವಾದುದು, ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಮಾಡಿದ ದೊಡ್ಡ ತಪ್ಪು, ಅದನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸು ಕೇಶವ. ಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ದೇವ, ಗೋವಿಂದ, ಪರಮಾರ್ಥ ಪರಾಯಣ, ಜಗನ್ನಾಥ, ಜಗದ್ಧಾತ, ಪಾಪವನ್ನು ಶಮನಮಾಡು ಅಚ್ಯುತ. ಸಂಜೆ, ಮಧ್ಯಾಹ್ನ, ರಾತ್ರಿ, ದೇಹದಿಂದ, ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ, ಮಾತಿನಿಂದ, ತಿಳಿಯದೆ ಅಥವಾ ತಿಳಿದು ಮಾಡಿದ ಪಾಪ, ಹೃಷೀಕೇಶ, ಪುಂಡರೀಕಾಕ್ಷ, ಮಾಧವ, ಈ ಮೂರು ನಾಮಗಳನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿದರೂ ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಪಾಪವು ನಾಶವಾಗಲಿ. ಹೃಷೀಕೇಶ, ಪುಂಡರೀಕಾಕ್ಷ, ಮಾಧವ, ದೇಹದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಪಾಪವನ್ನು ನೀನು ಶಮನಮಾಡು. ಮಾಧವ, ಮಾತಿನಿಂದ ಮಾಡಿದ ಪಾಪವನ್ನು ನೀನು ಶಮನಮಾಡು. ನಾನು ತಿನ್ನುವಾಗ, ನಿದ್ರಿಸುವಾಗ, ನಿಲ್ಲುವಾಗ, ನಡೆಯುವಾಗ, ಎಚ್ಚರದಲ್ಲಿರುವಾಗ, ಯಾವ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಾದರೂ ದೇಹ, ಮನಸ್ಸು, ಮಾತಿನಿಂದ ಮಾಡಿದ ಪಾಪ, ಅದು ಸಣ್ಣದಾಗಿರಲಿ, ದೊಡ್ಡದಾಗಿರಲಿ, ನರಕಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವದಾಗಿರಲಿ, ಆ ಪಾಪವು ವಾಸುದೇವನ ನಾಮಸ್ಮರಣೆಯಿಂದ ಶಮನವಾಗಲಿ. ಪರಬ್ರಹ್ಮ, ಪರಧಾಮ, ಪವಿತ್ರವಾದ ಪರಮಾತ್ಮ, ಆ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿದಾಗ, ಪಾಪವು ನಾಶವಾಗಲಿ. ಆ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪದವನ್ನು ಪಡೆದವರು ಹಿಂದಿರುಗುವುದಿಲ್ಲ, ಅದು ಗಂಧ, ಸ್ಪರ್ಶ ಮುಂತಾದಿಂದ ದೂರವಾದುದು. ಆ ಪಾದವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿದರೆ, ಪಾಪವೆಲ್ಲವೂ ಶಮನವಾಗಲಿ. ಈ ಪಾಪನಾಶಕ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಯಾರು ಓದುತ್ತಾರೋ ಅಥವಾ ಕೇಳುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ದೇಹ, ಮನಸ್ಸು, ಮಾತಿನಿಂದ ಮಾಡಿದ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗಿ, ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪರಮಪದವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪಾಪವಾದರೆ, ಈ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಜಪಿಸಬೇಕು. ಇದು ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಪಾಪಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತ, ಸ್ತೋತ್ರ ಜಪ, ವ್ರತ ಇವುಗಳಿಂದ ಪಾಪವು ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಕಾರ್ಯಗಳು ಸಿದ್ಧಿಯಾಗಲು, ಭೋಗ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷಕ್ಕೆ ಈ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಬೇಕು.

ಅಥಾಷ್ಟಸಪ್ತತ್ಯಧಿಕಶತತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ತೃತೀಯಾವ್ರತಾನಿ ಅಗ್ನಿರುವಾಚ ತೃತೀಯಾವ್ರತಾನ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯೇ ಭುಕ್ತಿಮುಕ್ತಿಪ್ರದಾನಿ ತೇ ।೧೭೮.೦೦೧ ಲಲಿತಾಯಾಂ ತೃತೀಯಾಯಾಂ ಮೂಲಗೌರೀವ್ರತಂ ಶೃಣು ॥೧೭೮.೦೦೧ ತೃತೀಯಾಯಾಂ ಚೈತ್ರಶುಕ್ಲೇ ಊಢಾ ಗೌರೀ ಹರೇಣ ಹಿ ।೧೭೮.೦೦೨ ತಿಲಸ್ನಾತೋಽರ್ಚಯೇಚ್ಛಮ್ಭುಂ ಗೌರ್ಯಾ ಹೈಮಫಲಾದಿಭಿಃ ॥೧೭೮.೦೦೨ ನಮೋಽಸ್ತು ಪಾಟಲಾಯೈವ ಪಾದೌ ದೇವ್ಯಾಃ ಶಿವಸ್ಯ ಚ ।೧೭೮.೦೦೩ ಶಿವಾಯೇತಿ ಚ ಸಙ್ಕೀರ್ತ್ಯ ಜಯಾಯೈ ಗುಲ್ಫಯೋರ್ಯಜೇತ್ ॥೧೭೮.೦೦೩ ತ್ರಿಪುರಘ್ನಾಯ ರುದ್ರಾಯ ಭಾನ್ಯೈ ಜಙ್ಘಯೋರ್ದ್ವಯೋಃ ।೧೭೮.೦೦೪ ಶಿವಂ ರುದ್ರಾಯೇಶ್ವರಾಯ(೧) ವಿಜಯಾಯೈವ ಜಾನುನೀ ॥೧೭೮.೦೦೪ ಈಶಾಯೇತಿ ಕಟಿಂ ದೇವ್ಯಾಃ(೨) ಶಙ್ಕರಾಯೇತಿ ಶಙ್ಕರಮ್ ।೧೭೮.೦೦೫ - - - -- - - -- - - -- - - -- - - - ಟಿಪ್ಪಣೀ ೧ ಶಿವಂ ರುದ್ರಾಯ ವಿಶ್ವಾಯೇತಿ ಖ.. , ಛ.. ಚ । ಶಿವಂ ಭದ್ರಾಯೇಶ್ವರಾಯೇತಿ ಜ.. , ಝ.. , ಞ.. , ಟ.. ಚ ೨ ಈಶಾಯ ಕಟ್ಯಾಂ ದೇವ್ಯಾಶ್ಚ ಇತಿ ಙ.. । ಈಶಾಯೇತಿ ತಾತೋ ದೇವ್ಯಾ ಇತಿ ಘ.. - - - -- - - -- - - -- - - -- - - - ಕುಕ್ಷಿದ್ವಯಞ್ಚ ಕೋಟವ್ಯೈ ಶೂಲಿನಂ ಶೂಲಪಾಣಯೇ ॥೧೭೮.೦೦೫ ಮಙ್ಗಲಾಯೈ ನಮಸ್ತುಭ್ಯಮುದರಞ್ಚಾಭಿಪೂಜಯೇತ್ ।೧೭೮.೦೦೬ ಸರ್ವಾತ್ಮನೇ ನಮೋ ರುದ್ರಮೈಶಾನ್ಯೈ ಚ ಕುಚದ್ವಯಂ ॥೧೭೮.೦೦೬ ಶಿವಂ ದೇವಾತ್ಮನೇ ತದ್ವಥ್ರಾದಿನ್ಯೈ(೧) ಕಣ್ಠಮರ್ಚಯೇತ್ ।೧೭೮.೦೦೭ ಮಹಾದೇವಾಯ ಚ ಶಿವಮನನ್ತಾಯೈ ಕರದ್ವಯಂ ॥೧೭೮.೦೦೭ ತ್ರಿಲೋಚನಾಯೇತಿ ಹರಂ ಬಾಹುಂ ಕಾಲಾನಲಪ್ರಿಯೇ(೨) ।೧೭೮.೦೦೮ ಸೌಭಾಗ್ಯಾಯೈ ಮಹೇಶಾಯ ಭೂಷಣಾನಿ ಪ್ರಪೂಜಯೇತ್ ॥೧೭೮.೦೦೮ ಅಶೋಕಮಧುವಾಸಿನ್ಯೈ ಈಶ್ವರಾಯೇತಿ ಚೌಷ್ಠಕೌ ।೧೭೮.೦೦೯ ಚತುರ್ಮುಖಪ್ರಿಯಾ ಚಾಸ್ಯಂ ಹರಾಯ ಸ್ಥಾಣವೇ ನಮಃ ॥೧೭೮.೦೦೯ ನಮೋಽರ್ಧನಾರೀಶಹರಮಮಿತಾಙ್ಗ್ಯೈ ಚ ನಾಸಿಕಾಂ ।೧೭೮.೦೧೦ ನಮ ಉಗ್ರಾಯ ಲೋಕೇಶಂ ಲಲಿತೇತಿ ಪುನರ್ಭ್ರುವೌ ॥೧೭೮.೦೧೦ ಸರ್ವಾಯ ಪುರಹನ್ತಾರಂ(೩) ವಾಸನ್ತ್ಯೈ ಚೈವ ತಾಲುಕಂ(೪) ।೧೭೮.೦೧೧ ನಮಃ ಶ್ರೀಕಣ್ಠನಾಥಾಯೈ ಶಿತಿಕಣ್ಠಾಯ ಕೇಶಕಂ ॥೧೭೮.೦೧೧ ಭೀಮೋಗ್ರಾಯ ಸುಪೂಪಿಣ್ಯೈ ಶಿರಃ ಸರ್ವಾತ್ಮನೇ ನಮಃ ।೧೭೮.೦೧೨ ಮಲ್ಲಿಕಾಶೋಕಕಮಲಕುನ್ದನ್ತಗರಮಾಲತೀ(೫) ॥೧೭೮.೦೧೨ ಕದಮ್ಬಕರವೀರಞ್ಚ(೬) ವಾಣಮಮ್ಲಾನಕುಙ್ಕುಮಂ ।೧೭೮.೦೧೩ ಸಿನ್ಧುವಾರಞ್ಚ ಮಾಸೇಷು ಸರ್ವೇಷು ಕ್ರಮಶಃ ಸ್ಮೃತಂ ॥೧೭೮.೦೧೩ ಉಮಾಮಹೇಶ್ವರೌ ಪೂಜ್ಯ ಸೌಭಾಗ್ಯಾಷ್ಟಕಮಗ್ರತಃ(೭) ।೧೭೮.೦೧೪ - - - -- - - -- - - -- - - -- - - - ಟಿಪ್ಪಣೀ ೧ ಶಿವಂ ವೇದಾತ್ಮನೇ ತದ್ವದ್ರೂಪಿಣ್ಯೈ ಇತಿ ಘ.. , ಜ.. , ಞ.. ಚ ೨ ಹರಞ್ಚಾನ್ತಕಾಲಾನಲಪ್ರಿಯೇ ಇತಿ ಖ.. , ಘ.. , ಜ.. , ಞ.. ಚ ೩ ಪುರಹರ್ತಾರಮಿತಿ ಘ.. ೪ ವಾಸನ್ಯೈ ಚ ತಥಾಲಕಮಿತಿ ಛ.. , ಟ.. ಚ ೫ ಮಲ್ಲಿಕಾಶೋಕಕಮಲಚ್ಛದಂ ತಗರಮಾಲತೀ ಇತಿ ಖ.. , ಘ.. , ಜ.. ಚ ೬ ಕುನ್ದಞ್ಚ ಕರವೀರಞ್ಚೇತಿ ಖ.. , ಘ.. , ಜ.. ಚ ೭ ಮಲ್ಲಿಕಾಶೋಕೇತ್ಯಾದಿಃ, ಸೌಭಾಗ್ಯಾಷ್ಟಕಮಗ್ರತಃ ಇತ್ಯನ್ತಃ ಛ.. ಪುಸ್ತಕೇ ನಾಸ್ತಿ - - - -- - - -- - - -- - - -- - - - ಸ್ಥಾಪಯೇದ್(೧) ಘೃತನಿಷ್ಪಾವಕುಸುಮ್ಭಕ್ಷೀರಜೀವಕಂ ॥೧೭೮.೦೧೪ ತರುರಾಜೇಕ್ಷುಲವಣಂ(೨) ಕುಸ್ತುಮ್ಬುರುಮಥಾಷ್ಟಮಂ ।೧೭೮.೦೧೫ ಚೈತ್ರೇ ಶೃಗೋದಕಂ ಪ್ರಾಶ್ಯ ದೇವದೇವ್ಯಗ್ರತಃ ಸ್ವಪೇತ್ ॥೧೭೮.೦೧೫ ಪ್ರಾತಃ ಸ್ನಾತ್ವಾ ಸಮಭ್ಯರ್ಚ್ಯ ವಿಪ್ರದಾಮ್ಪತ್ಯಮರ್ಚಯೇತ್(೩) ।೧೭೮.೦೧೬ ತದಷ್ಟಕಂ ದ್ವಿಜೇ ದದ್ಯಾಲ್ಲಲಿತಾ ಪ್ರೀಯತಾಂ ಮಮ(೪) ॥೧೭೮.೦೧೬ ಶೃಙ್ಗೋದಕಂ(೫) ಗೋಮಯಂ ಚ ಮನ್ದಾರಂ ಬಿಲ್ವಪತ್ರಕಂ ।೧೭೮.೦೧೭ ಕುಶೋದಕಂ ದಧಿ ಕ್ಷೀರಂ ಕಾರ್ತ್ತಿಕೇ ಪೃಷದಾಜ್ಯಕಮ್ ॥೧೭೮.೦೧೭ ಗೋಮೂತ್ರಾಜ್ಯಂ ಕೃಷ್ಣತಿಲಂ ಪಞ್ಚಗವ್ಯಂ ಕ್ರಮಾಶನಂ ।೧೭೮.೦೧೮ ಲಲಿತಾ ವಿಜಯಾ ಭದ್ರಾ ಭವಾನೀ ಕುಮುದಾ ಶಿವಾ ॥೧೭೮.೦೧೮ ವಾಸುದೇವೀ ತಥಾ ಗೌರೀ ಮಙ್ಗಲಾ ಕಮಲಾ ಸತೀ ।೧೭೮.೦೧೯ ಚೈತ್ರಾದೌ ದಾನಕಾಲೇ ಚ ಪ್ರೀಯತಾಮಿತಿ ವಾಚಯೇತ್ ॥೧೭೮.೦೧೯ ಫಲಮೇಕಂ ಪವಿತ್ರಾಜ್ಯಂ(೬) ವ್ರತಾನ್ತೇ ಶಯಾನಂ ದದೇತ್ ।೧೭೮.೦೨೦ ಉಮಾಮಹೇಶ್ವರಂ ಹೈಮಂ ವೃಷಭಞ್ಚ ಗವಾ ಸಹ ॥೧೭೮.೦೨೦ ಗುರುಞ್ಚ ಮಿಥುನಾನ್ಯರ್ಚ್ಯ(೭) ವಸ್ತ್ರಾದ್ಯೈರ್ಭುಕ್ತಿಮುಕ್ತಿಭಾಕ್(೮) ।೧೭೮.೦೨೧ ಸೌಭಾಗ್ಯಾರೋಗ್ಯರೂಪಾಯುಃ ಸೌಭಾಗ್ಯಶಯನವ್ರತಾನ್ ॥೧೭೮.೦೨೧ ನಭಸ್ಯೇ ವಾಥ ವೈಶಾಖೇ ಕುರ್ಯಾನ್ಮಾರ್ಗಶಿರಸ್ಯಥ(೯) ।೧೭೮.೦೨೨ - - - -- - - -- - - -- - - -- - - - ಟಿಪ್ಪಣೀ ೧ ಅರ್ಪಯೇದಿತಿ ಖ.. , ಛ.. ಚ ೨ ತೃಣರಾಜೇಕ್ಷುಲವಣಮಿತಿ ಖ.. , ಛ.. , ಟ.. ಚ ೩ ದ್ವಿಜದಾಮ್ಪತ್ಯಮರ್ಚಯೇದಿತಿ ಖ.. , ಘ.. , ಛ.. , ಟ.. ಚ ೪ ಲಲಿತಾ ಪ್ರೀಯತಾಮಿತಿ ಟ.. ೫ ಪೃಷ್ಠೋದಕಮಿತಿ ಞ.. । ಕೂಪೋದಕಮಿತಿ ಜ.. , ಝ.. ಚ ೬ ಪರಿತ್ಯಾಜ್ಯಮಿತಿ ಕ.. , ಜ.. , ಠ.. ಚ । ಪರಿತ್ಯಜ್ಯೇತಿ ಖ.. , ಛ.. ಚ । ಪರಿಗ್ರಾಹ್ಯಮಿತಿ ಙ.. ೭ ಗುರುಂ ಮಿಥುನಮಭರ್ಚ್ಯೇತಿ ಙ.. ೮ ವಸ್ತ್ರಾದ್ಯೈಃ ಸರ್ವಮಾಪ್ನುಯಾದಿತಿ ಖ.. , ಘ.. , ಙ.. , ಛ.. , ಝ.. , ಞ.. , ಟ.. ಚ ೯ ಕುರ್ಯಾದ್ವಾ ಮಾರ್ಗಶೀರ್ಷಕೇ ಇತಿ ಙ.. , ಞ.. ಚ - - - -- - - -- - - -- - - -- - - - ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷೇ ತೃತೀಯಾಯಾಂ ಲಲಿತಾಯೈ ನಮೋ ಯಜೇತ್ ॥೧೭೮.೦೨೨ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷಂ ತತಃ ಪ್ರಾರ್ಚ್ಯ ವ್ರತಾನ್ತೇ(೧) ಮಿತ್ಯುನಾನಿ ಚ ।೧೭೮.೦೨೩ ಚತುರ್ವಿಂಶತಿಮಭ್ಯರ್ಚ್ಯ ವಸ್ತ್ರಾದ್ಯೈರ್ಭುಕ್ತಿಮುಕ್ತಿಭಾಕ್ ॥೧೭೮.೦೨೩ ಉಕ್ತೋ ಮಾರ್ಗೋ ದ್ವಿತೀಯೋಽಯಂ ಸೌಭಾಗ್ಯವ್ರತಮಾವದೇ ।೧೭೮.೦೨೪ ಫಾಲ್ಗುಣಾದಿತೃತೀಯಾಯಾಂ ಲವಣಂ ಯಸ್ತು ವರ್ಜಯೇತ್ ॥೧೭೮.೦೨೪ ಸಮಾಪ್ತೇ ಶಯನನ್ದದ್ಯಾದ್ಗೃಹಶ್ಚೋಪಸ್ಕರಾನ್ವಿತಂ ।೧೭೮.೦೨೫ ಸಮ್ಪೂಜ್ಯ ವಿಪ್ರಮಿಥುನಂ ಭವಾನೀ ಪ್ರೀಯತಾಮಿತಿ(೨) ॥೧೭೮.೦೨೫ ಸೌಭಾಗ್ಯಾರ್ಥಂ ತೃತೀಯೋಕ್ತಾ ಗೌರೀಲೋಕಾದಿದಾಯಿನೀ ।೧೭೮.೦೨೬ ಮಾಘೇ ಭಾದ್ರೇ ಚ ವೈಶಾಖೇ ತೃತೀಯಾವ್ರತಕೃತ್ತಥಾ ॥೧೭೮.೦೨೬ ದಮನಕತೃತೀಯಾಕೃತ್ಚೈತ್ರೇ ದಮನಕೈರ್ಯಜೇತ್ ।೧೭೮.೦೨೭ ಆತ್ಮತೃತೀಯಾ ಮಾರ್ಗಸ್ಯ ಪ್ರಾರ್ಚ್ಯೇಚ್ಛಾಭೋಜನಾದಿನಾ ॥೧೭೮.೦೨೭ ಗೌರೀ ಕಾಲೀ ಉಮಾ ಭದ್ರಾ ದುರ್ಗಾ ಕಾನ್ತಿಃ ಸರಸ್ವತೀ ।೧೭೮.೦೨೮ ವೈಷ್ಣವೀ ಲಕ್ಷ್ಮೀಃ ಪ್ರಕೃತಿಃ ಶಿವಾ ನಾರಾಯಣೀ ಕ್ರಮಾತ್(೩) ॥೧೭೮.೦೨೮ ಮಾರ್ಗತೃತೀಯಾಮಾರಭ್ಯ ಸೌಭಾಗ್ಯಂ ಸ್ವರ್ಗಮಾಪ್ನುಯಾತ್

ಈಗ ನೂರು ಎಪ್ಪತ್ತೆಂಟನೇ ಅಧ್ಯಾಯ: ತೃತೀಯಾ ವ್ರತಗಳು. ಅಗ್ನಿಯು ಹೇಳಿದನು: ನಾನು ಈಗ ತೃತೀಯಾ ವ್ರತಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಇವು ಭೋಗ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತವೆ. ಲಲಿತಾ ತೃತೀಯೆಯಂದು ಮೂಲಗೌರೀ ವ್ರತವನ್ನು ಹೇಗೆ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂದು ಕೇಳು. ಚೈತ್ರ ಮಾಸದ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದ ತೃತೀಯೆಯಂದು ಗೌರಿಯನ್ನು ಹರಿಯು ಮದುವೆಯಾದನು. ಆ ದಿನ ತಿಲದಿಂದ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಶಂಭುವನ್ನು ಗೌರಿಯೊಂದಿಗೆ ಹಿಮ್ಫಲಾದಿಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. 'ಪಾಟಲೆಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ' ಎಂದು ದೇವಿಯ ಪಾದಗಳನ್ನು, ಶಿವನ ಪಾದಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. 'ಶಿವಾಯ' ಎಂದು ಸಂಕೀರ್ತಿಸಿ, ಜಯೆಗೆ ಗುಳ್ಫಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. 'ತ್ರಿಪುರಘ್ನ', 'ರುದ್ರ', 'ಭಾನು' ಎಂದು ಜಂಘೆಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. 'ಶಿವ', 'ರುದ್ರ', 'ಈಶ್ವರ', 'ವಿಜಯ' ಎಂದು ಜಾನುವನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. 'ಈಶಾ' ಎಂದು ದೇವಿಯ ಕಟಿಯನ್ನು, 'ಶಂಕರ' ಎಂದು ಶಂಕರನನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಕುಕ್ಷಿಯನ್ನು ಕೋಟವ್ಯೆಗೆ, ಶೂಲಿಯನ್ನು ಶೂಲಪಾಣಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಮಂಗಳೆಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿ, ಉದರವನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. 'ಸರ್ವಾತ್ಮನೆ', 'ರುದ್ರಮಯಿ', 'ಈಶಾನಿ' ಎಂದು ಕುಚಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. 'ಶಿವ', 'ದೇವಾತ್ಮ', 'ರೂಪಿಣಿ' ಎಂದು ಕಂಠವನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. 'ಮಹಾದೇವ', 'ಶಿವ', 'ಅನಂತ' ಎಂದು ಕೈಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. 'ತ್ರಿಲೋಚನ', 'ಹರ', 'ಕಾಲಾನಲಪ್ರಿಯೆ' ಎಂದು ಬಾಹುಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. 'ಸೌಭಾಗ್ಯ', 'ಮಹೇಶ', 'ಭೂಷಣ' ಎಂದು ಆಭರಣಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. 'ಅಶೋಕ', 'ಮಧುವಾಸಿನಿ', 'ಈಶ್ವರ' ಎಂದು ತುಟಿಗಳನ್ನು, 'ಚತುರ್ಮುಖಪ್ರಿಯ', 'ಹರ', 'ಸ್ಥಾಣು' ಎಂದು ಮುಖವನ್ನು, 'ಅರ್ಧನಾರೀಶ', 'ಹರ', 'ಅಮಿತಾಂಗ್ಯ' ಎಂದು ಮೂಗಿನ ತುದಿಯನ್ನು, 'ಉಗ್ರ', 'ಲೋಕೇಶ', 'ಲಲಿತ' ಎಂದು ಭ್ರೂಗಳನ್ನು, 'ಸರ್ವ', 'ಪುರಹಂತಾರ', 'ವಾಸಂತ್ಯ' ಎಂದು ತಾಲುಕನ್ನು, 'ಶ್ರೀಕಂಠನಾಥ', 'ಶಿತಿಕಂಠ' ಎಂದು ಕೂದಲನ್ನು, 'ಭೀಮ', 'ಉಗ್ರ', 'ಸುಪೂಪಿಣಿ', 'ಸರ್ವಾತ್ಮನೆ' ಎಂದು ತಲೆಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಮಲ್ಲಿಕೆ, ಅಶೋಕ, ಕಮಲ, ಕುಂದ, ತಗರ, ಮಾಲತಿ, ಕದಂಬ, ಕರವೀರ, ವಾಣ, ಕುಂಕುಮ, ಸಿಂಧುವಾರ ಮುಂತಾದ ಹೂವುಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಉಮಾ ಮಹೇಶ್ವರರನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ, ಸೌಭಾಗ್ಯಾಷ್ಟಕವನ್ನು ಮುಂದೆ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಘೃತ, ನಿಷ್ಪಾವ, ಕುಸುಂಬ, ಹಾಲು, ಜೀವಕ, ತರು, ರಾಜಿಕ, ಉಪ್ಪು, ಕುಸ್ತುಂಬುರು ಮುಂತಾದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಚೈತ್ರ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಶೃಂಗೋದಕವನ್ನು ಕುಡಿಯಬೇಕು. ಬೆಳಗ್ಗೆ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ದೇವಿ ದೇವರರನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ, ದಂಪತಿಗಳಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಆ ಅಷ್ಟಕವನ್ನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ದಂಪತಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿ, 'ಲಲಿತಾ ಪ್ರೀತಿಯಾಗಲಿ' ಎಂದು ಹೇಳಬೇಕು. ಶೃಂಗೋದಕ, ಗೋಮಯ, ಮಂದಾರ, ಬಿಲ್ವಪತ್ರ, ಕುಶೋದಕ, ಮೊಸರು, ಹಾಲು, ಕಾರ್ತಿಕದಲ್ಲಿ ಪೃಷದಾಜ್ಯ, ಗೋಮೂತ್ರ, ತುಪ್ಪ, ಕಪ್ಪು ತಿಲ, ಪಂಚಗವ್ಯ, ಕ್ರಮವಾಗಿ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಲಲಿತಾ, ವಿಜಯಾ, ಭದ್ರಾ, ಭವಾನಿ, ಕುಮುದಾ, ಶಿವಾ, ವಾಸುದೇವಿ, ಗೌರಿ, ಮಂಗಳಾ, ಕಮಲಾ, ಸತಿ — ಈ ಹೆಸರನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿ, ಚೈತ್ರ ಮೊದಲಾದ ಮಾಸಗಳಲ್ಲಿ ದಾನ ಮಾಡಿದಾಗ 'ಪ್ರೀತಿಯಾಗಲಿ' ಎಂದು ಹೇಳಬೇಕು. ಒಂದು ಹಣ್ಣು ಅಥವಾ ಪವಿತ್ರ ತುಪ್ಪವನ್ನು ವ್ರತಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಶಯಾನರಿಗೆ ಕೊಡಬೇಕು. ಉಮಾ ಮಹೇಶ್ವರರ ಹಿಮ್ಮೂರ್ತಿ, ವೃಷಭ, ಹಸು, ಗುರು, ದಂಪತಿಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ, ವಸ್ತ್ರ ಮುಂತಾದ ದಾನದಿಂದ ಭೋಗ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಸೌಭಾಗ್ಯ, ಆರೋಗ್ಯ, ರೂಪ, ಆಯುಷ್ಯ, ಸೌಭಾಗ್ಯಶಯನ ವ್ರತಗಳನ್ನು ನಭಸ್ಸು ಅಥವಾ ವೈಶಾಖ ಅಥವಾ ಮಾರ್ಗಶಿರ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಮಾಡಬಹುದು. ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದ ತೃತೀಯೆಯಂದು ಲಲಿತೆಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಪ್ರತಿಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಿ, ವ್ರತಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ದಂಪತಿಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ, ವಸ್ತ್ರ ಮುಂತಾದ ದಾನದಿಂದ ಭೋಗ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದು ದ್ವಿತೀಯ ಮಾರ್ಗ, ಸೌಭಾಗ್ಯ ವ್ರತವಾಗಿದೆ. ಫಾಲ್ಗುಣ ಮೊದಲಾದ ತೃತೀಯೆಯಲ್ಲಿ ಉಪ್ಪನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ವ್ರತಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಶಯಾನರಿಗೆ ಮನೆ ಉಪಕರಣಗಳೊಂದಿಗೆ ದಾನ ಮಾಡಬೇಕು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ದಂಪತಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ, 'ಭವಾನಿ ಪ್ರೀತಿಯಾಗಲಿ' ಎಂದು ಹೇಳಬೇಕು. ಸೌಭಾಗ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ತೃತೀಯಾ ವ್ರತವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಮಾಘ, ಭಾದ್ರ, ವೈಶಾಖ ಮಾಸಗಳಲ್ಲಿ ತೃತೀಯಾ ವ್ರತ ಮಾಡಿದವರು, ಚೈತ್ರ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ದಮನಕ ತೃತೀಯೆಯನ್ನು ದಮನಕ ಹೂವುಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಆತ್ಮ ತೃತೀಯಾ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಉಪವಾಸ ಮುಂತಾದಿಂದ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಗೌರಿ, ಕಾಳಿ, ಉಮಾ, ಭದ್ರಾ, ದುರ್ಗಾ, ಕಾಂತಿ, ಸರಸ್ವತಿ, ವೈಷ್ಣವಿ, ಲಕ್ಷ್ಮಿ, ಪ್ರಕೃತಿ, ಶಿವಾ, ನಾರಾಯಣಿ — ಈ ಹೆಸರನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಉಚ್ಚರಿಸಿ, ಮಾರ್ಗ ತೃತೀಯೆಯಿಂದ ಸೌಭಾಗ್ಯ ಮತ್ತು ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು.

ಅಥಾಶೀತ್ಯಧಿಕಶತತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ಪಞ್ಚಮೀವ್ರತಾನಿ ಅಗ್ನಿರುವಾಚ ಪಞ್ಚಮೀವ್ರತಕಂ ವಕ್ಷ್ಯೇ ಆರೋಗ್ಯಸ್ವರ್ಗಮೋಕ್ಷದಂ(೧) ।೧೮೦.೦೦೧ ನಭೋನಭಸ್ಯಾಶ್ವಿನೇ ಚ ಕಾರ್ತ್ತಿಕೇ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷಕೇ ॥೧೮೦.೦೦೧ ವಾಸುಕಿಸ್ತಕ್ಷಕಃ ಪೂಜ್ಯಃ ಕಾಲೀಯೋ ಮಣಿಭದ್ರಕಃ ।೧೮೦.೦೦೨ ಐರಾವತೋ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರಃ ಕರ್ಕೋಟಕಧನಞ್ಜಯೌ ॥೧೮೦.೦೦೨ ಏತೇ ಪ್ರಯಚ್ಛನ್ತ್ಯಭಯಮಾಯುರ್ವಿದ್ಯಾಯಶಃ ಶ್ರಿಯಮ್

ಈಗ ನಾನೂರ ಎಪ್ಪತ್ತನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ — ಐದನೇ ಚಂದ್ರ ದಿನದ ವ್ರತಗಳು. ಅಗ್ನಿದೇವರು ಹೇಳಿದರು: ಐದನೇ ತಿಥಿಯ ವ್ರತವನ್ನು ನಾನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಇದು ಆರೋಗ್ಯ, ಸ್ವರ್ಗ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಆಶ್ವಯುಜ ಮತ್ತು ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ, ವಾಸುಕಿಯು, ತಕ್ಷಕನು, ಕಾಲಿಯನು, ಮಣಿಭದ್ರನು, ಐರಾವತನು, ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು, ಕರ್ಕೋಟಕನು ಮತ್ತು ಧನಂಜಯನು ಪೂಜ್ಯರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಇವರನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದರೆ ಭಯವಿಲ್ಲದೆ, ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯ, ವಿದ್ಯೆ, ಕೀರ್ತಿ ಮತ್ತು ಐಶ್ವರ್ಯ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.

; ಚತುರ್ದಶೀವ್ರತಾನಿ ಅಗ್ನಿರುವಾಚ ವ್ರತಂ ವಕ್ಷ್ಯೇ ಚತುರ್ದಶ್ಯಾಂ ಭುಕ್ತಿಮುಕ್ತಿಪ್ರದಾಯಕಂ(೧) ।೧೯೨.೦೦೧ ಕಾರ್ತ್ತಿಕೇ ತು ಚತುರ್ದಶ್ಯಾಂ ನಿರಾಹಾರೋ ಯಜೇಚ್ಛಿವಮ್ ॥೧೯೨.೦೦೧ ವರ್ಷಭೋಗಧನಾಯುಷ್ಮಾನ್(೨) ಕುರ್ವನ್ ಶಿವಚತುರ್ದಶೀಮ್ ।೧೯೨.೦೦೨ ಮಾರ್ಗಶೀರ್ಷೇ ಸಿತೇಽಷ್ಟಾಭ್ಯಾಂ ತೃತೀಯಾಯಾಂ ಮುನಿವ್ರತಃ ॥೧೯೨.೦೦೨ ಟಿಪ್ಪಣೀ ೧ ಭುಕ್ತಿಮುಕ್ತಿಪ್ರದಂ ಶೃಣು ಇತಿ ಖ.. , ಘ.. , ಜ.. , ಝ.. , ಞ.. , ಟ.. ಚ । ಭುಕ್ತಿಮುಕ್ತಿಸುಖಪ್ರದಮಿತಿ ಙ.. ೨ ಭೋಗಬಲಾಯುಷ್ಮಾನಿತಿ ಙ.. ದ್ವಾದಶ್ಯಾಂ ವಾ ಚತುರ್ದಶ್ಯಾಂ ಫಲಾಹಾರೋ ಯಜೇತ್ಸುರಂ(೧) ।೧೯೨.೦೦೩ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಫಲಾನಿ ದದ್ಯಾತ್ತು ಕುರ್ವನ್ ಫಲಚತುರ್ದಶೀಂ ॥೧೯೨.೦೦೩ ಚತುರ್ದಶ್ಯಾಂ ಮಥಾಷ್ಟಮ್ಯಾಂ ಪಕ್ಷಯೋಃ ಶುಕ್ಲಕೃಷ್ಣಯೋಃ ।೧೯೨.೦೦೪ ಅನಶ್ನನ್ ಪೂಜಯೇಚ್ಛಮ್ಭುಂ ಸ್ವರ್ಗ್ಯುಭಯಚತುರ್ದಶೀಂ ॥೧೯೨.೦೦೪ ಕೃಷ್ಣಾಷ್ಟಮ್ಯಾನ್ತು ನಕ್ತೇನ ತಥಾ ಕೃಷ್ಣಚತುರ್ದಶೀಂ ।೧೯೨.೦೦೫ ಇಹ ಭೋಗಾನವಾಪ್ನೋತಿ ಪರತ್ರ ಚ ಶುಭಾಙ್ಗತಿಂ ॥೧೯೨.೦೦೫ ಕಾರ್ತಿಕೇ ಚ ಚತುರ್ದಶ್ಯಾಂ ಕೃಷ್ಣಾಯಾಂ ಸ್ನಾನಕೃತ್ಸುಖೀ ।೧೯೨.೦೦೬ ಆರಾಧಿತೇ ಮಹೇನ್ದ್ರೇ ತು ಧ್ವಜಾಕಾರಾಸು ಯಷ್ಟಿಷು(೨) ॥೧೯೨.೦೦೬ ತತಃ ಶುಕ್ಲಚತುರ್ದಶ್ಯಾಮನನ್ತಂ ಪೂಜಯೇದ್ಧರಿಂ ।೧೯೨.೦೦೭ ಕೃತ್ವಾದರ್ಭಮಯಂ ಚೈವ ವಾರಿಧಾನೀ ಸಮನ್ವಿತಂ ॥೧೯೨.೦೦೭ ಶಾಲಿಪ್ರಸ್ಥಸ್ಯ ಪಿಷ್ಟಸ್ಯ ಪೂಪನಾಮ್ನಃ ಕೃತಸ್ಯ ಚ ।೧೯೨.೦೦೮ ಅರ್ಧಂ ವಿಪ್ರಾಯ ದಾತವ್ಯಮರ್ಧಮಾತ್ಮನಿ ಯೋಜಯೇತ್(೩) ॥೧೯೨.೦೦೮ ಕರ್ತವ್ಯಂ ಸರಿತಾಂ ಚಾನ್ತೇ ಕಥಾಂ ಕೃತ್ವಾ(೪) ಹರೇರಿತಿ ।೧೯೨.೦೦೯ ಅನನ್ತಸಂಸಾರಮಹಾಸಮುದ್ರೇ ಮಗ್ನಾನ್ ಸಮಭ್ಯುದ್ಧರ ವಾಸುದೇವ ॥೧೯೨.೦೦೯ ಅನನ್ತರೂಪೇ ವಿನಿಯೋಜಯಸ್ವ ಅನನ್ತರೂಪಾಯ ನಮೋ ನಮಸ್ತೇ ।೧೯೨.೦೧೦ ಅನೇನ ಪೂಜಯಿತ್ವಾಥ ಸೂತ್ರಂ ಬದ್ಧಾ ತು ಮನ್ತ್ರಿತಂ ॥೧೯೨.೦೧೦ ಸ್ವಕೇ ಕರೇ ವಾ ಕಣ್ಠೇ ವಾ ತ್ವನನ್ತವ್ರತಕೃತ್ಸುಖೀ

ಈಗ ನಾನೂರ ತೊಂಬತ್ತೆರಡನೇ ಅಧ್ಯಾಯ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ — ಚತುರ್ಧಶಿ ವ್ರತಗಳು. ಅಗ್ನಿದೇವರು ಹೇಳಿದರು: ಚತುರ್ಧಶಿ ದಿನದ ವ್ರತವನ್ನು ನಾನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಇದು ಭೋಗ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದ ಚತುರ್ಧಶಿಯಲ್ಲಿ ಉಪವಾಸದಿಂದ ಶಿವನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಬೇಕು. ವರ್ಷ ಭೋಗ, ಧನ ಮತ್ತು ಆಯುಷ್ಯವನ್ನು ಬಯಸುವವರು ಶಿವಚತುರ್ಧಶಿಯನ್ನು ಆಚರಿಸಬೇಕು. ಮಾರ್ಗಶಿರ ಮಾಸದ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದ ತೃತೀಯೆಯಲ್ಲಿ ಮುನಿವ್ರತವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ದ್ವಾದಶಿ ಅಥವಾ ಚತುರ್ಧಶಿಯಲ್ಲಿ ಹಣ್ಣು ಮಾತ್ರ ಸೇವಿಸಿ ದೇವರನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಹಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಚತುರ್ಧಶಿ ವ್ರತವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಚತುರ್ಧಶಿ ಮತ್ತು ಅಷ್ಟಮಿ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಶುಕ್ಲ ಅಥವಾ ಕೃಷ್ಣ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ, ಉಪವಾಸದಿಂದ ಶಂಭುವನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದರೆ ಸ್ವರ್ಗ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಕೃಷ್ಣ ಅಷ್ಟಮಿಯಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿ ಉಪವಾಸದಿಂದ, ಹಾಗೆಯೇ ಕೃಷ್ಣ ಚತುರ್ಧಶಿಯಲ್ಲಿ, ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಭೋಗ ಮತ್ತು ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿ ಶುಭಸ್ಥಾನ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದ ಕೃಷ್ಣ ಚತುರ್ಧಶಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಸಂತೋಷ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಮಹೇಂದ್ರನನ್ನು ಧ್ವಜದ ಆಕಾರದ ಯಷ್ಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಆರಾಧಿಸಿದರೆ, ನಂತರ ಶುಕ್ಲ ಚತುರ್ಧಶಿಯಲ್ಲಿ ಅನಂತನನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ದರ್ಬೆಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ನೀರು ತುಂಬಿ, ಅಕ್ಕಿಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ಪಾಕವನ್ನು ಅರ್ಧವನ್ನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ನೀಡಿ, ಉಳಿದ ಅರ್ಧವನ್ನು ತಾನೇ ಸೇವಿಸಬೇಕು. ನದಿಯ ತೀರದಲ್ಲಿ ಹರಿಯ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳಬೇಕು. 'ಅನಂತನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನಮಗೆ ರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡು ವಾಸುದೇವಾ, ಅನಂತ ರೂಪದವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ' ಎಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಬೇಕು. ಈ ರೀತಿ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿ, ಸೂತ್ರವನ್ನು ಮಂತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಕೈಗೆ ಅಥವಾ ಕಂಠಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡರೆ, ಅನಂತ ವ್ರತವನ್ನು ಮಾಡಿದ ಸಂತೋಷ ಸಿಗುತ್ತದೆ.

ಅಥ ಚತುರ್ನವತ್ಯಧಿಕಶತತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ಅಶೋಕಪೂರ್ಣಿಮಾದಿವ್ರತಂ ಅಗ್ನಿರುವಾಚ ಅಶೋಕಪೂರ್ಣಿಮಾಂ ವಕ್ಷ್ಯೇ ಭೂಧರಂ ಚ ಭುವಂ ಯಜೇತ್ । ಫಾಲ್ಗುನ್ಯಾಂ ಸಿತಪಕ್ಷಾಯಾಂ ವರ್ಷಂ ಸ್ಯಾದ್ಭುಕ್ತಿಮುಕ್ತಿಭಾಕ್ ॥೧ ಕಾರ್ತ್ತಿಕ್ಯಾನ್ತು ವೃಷೋತ್ಸರ್ಗಂ ಕೃತ್ವಾ ನಕ್ತಂ ಸಮಾಚರೇತ್ । ಶೈವಂ ಪದಮವಾಪ್ನೋತಿ ವೃಷವ್ರತಮಿದಂ ಪರಂ ॥೨ ಪಿತ್ರ್ಯಾ ಯಾಮಾವಸೀ ತಸ್ಯಾಂ ಪಿತೄಣಾಂ ದತ್ತಮಕ್ಷಯಂ । ಉಪೋಷ್ಯಾಬ್ದಂ ಪಿತೄನಿಷ್ಟ್ವಾ ನಿಷ್ಪಾಪಃ ಸ್ವರ್ಗಮಾಪ್ನುಯಾತ್ ॥೩ ಪಞ್ಚದಶ್ಯಾಂ ಚ ಮಾಘಸ್ಯ ಪೂಜ್ಯಾಜಂ ಸರ್ವಮಾಪ್ನುಯಾತ್ । ವಕ್ಷ್ಯೇ ಸಾವಿತ್ರ್ಯಮಾವಾಸ್ಯಾಮ್ಭುಕ್ತಿಮುಕ್ತಿಕರೀಂ ಶುಭಾಂ ॥೪ ಪಞ್ಚದಶ್ಯಾಂ ವ್ರತೀ ಜ್ಯೈಷ್ಠೇ ವಟಮೂಲೇ ಮಹಾಸತೀಂ । ತ್ರಿರಾತ್ರೋಪೋಷಿತಾ ನಾರೀ ಸಪ್ತಧಾನ್ಯೈಃ ಪ್ರಪೂಜಯೇತ್ ॥೫ ಪ್ರರೂಢೈಃ ಕಣ್ಠಸೂತ್ರೈಶ್ಚ ರಜನ್ಯಾಂ ಕುಙ್ಕುಮಾದಿಭಿಃ । ವಟಾವಲಮ್ಬನಂ ಕೃತ್ವಾ ನೃತ್ಯಗೀತೈಃ ಪ್ರಭಾತಕೇ ॥೬ ನಮಃ ಸಾವಿತ್ರ್ಯೈ ಸತ್ಯವತೇ ನೈವೇದ್ಯಂ ಚಾರ್ಪಯೇದ್ದ್ವಿಜೇ । ವೇಶ್ಮ ಗತ್ವಾ ದ್ವಿಜಾನ್ ಭೋಜ್ಯ ಸ್ವಯಂ ಭುಕ್ತ್ವಾ ವಿಸರ್ಜಯೇತ್ ॥೭ ಸಾವಿತ್ರೀ ಪ್ರೀಯತಾಂ ದೇವೀ ಸೌಭಾಗ್ಯಾದಿಕಮಾಪ್ನುಯಾತ್

ಈಗ ನಾನೂರ ತೊಂಬತ್ತನಾಲ್ಕನೇ ಅಧ್ಯಾಯ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ — ಅಶೋಕಪೂರ್ಣಿಮಾ ಮತ್ತು ಇತರ ವ್ರತಗಳು. ಅಗ್ನಿದೇವರು ಹೇಳಿದರು: ಅಶೋಕಪೂರ್ಣಿಮಾ ವ್ರತವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಭೂಮಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ, ಪರ್ವತವನ್ನು ಆರಾಧಿಸಬೇಕು. ಫಾಲ್ಗುಣ ಮಾಸದ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದ ಪೂರ್ಣಿಮೆಯಲ್ಲಿ ಈ ವ್ರತವನ್ನು ಮಾಡಿದರೆ ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಭೋಗ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ವೃಷಭವನ್ನು ಬಿಡಿಸಿ, ರಾತ್ರಿ ಉಪವಾಸ ಮಾಡಿ ಆಚರಿಸಿದರೆ ಶಿವನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಪಿತೃಪಕ್ಷದ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ನೀಡಿದ ದಾನ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಒಂದು ವರ್ಷ ಉಪವಾಸ ಮಾಡಿ ಪಿತೃಗಳನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಿದರೆ ಪಾಪವಿಲ್ಲದೆ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಮಾಘ ಮಾಸದ ಪಂಚದಶಿಯಲ್ಲಿ ಅಜನು ಪೂಜಿಸಿದರೆ ಎಲ್ಲವೂ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಮಾಸದ ಪಂಚದಶಿಯಲ್ಲಿ ವಟಮರದ ಕೆಳಗೆ ಸ್ತ್ರೀಮಹಾತ್ಮೆಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಮೂರು ರಾತ್ರಿ ಉಪವಾಸ ಮಾಡಿ, ಏಳು ವಿಧದ ಧಾನ್ಯಗಳಿಂದ ಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಬೆಳೆದು ಬಂದ ಹಾರಗಳಿಂದ, ರಾತ್ರಿ ಕುಂಕುಮದಿಂದ ಅಲಂಕಾರ ಮಾಡಿ, ವಟಮರವನ್ನು ಸುತ್ತಿ ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಹಾಡುಗಳಿಂದ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಆರಾಧಿಸಬೇಕು. 'ಸಾವಿತ್ರಿಗೆ, ಸತ್ಯವತಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ' ಎಂದು ಹೇಳಿ, ನೈವೇದ್ಯವನ್ನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಮನೆಗೆ ಹೋಗಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಭೋಜನ ನೀಡಬೇಕು, ತಾನೂ ಭೋಜನ ಮಾಡಿ ಅವರನ್ನು ವಿದಾಯ ಮಾಡಬೇಕು. ದೇವಿ ಸಾವಿತ್ರಿ ಸಂತೋಷವಾಗಲಿ, ಸೌಭಾಗ್ಯ ಮತ್ತು ಇತರ ಶುಭಗಳು ಸಿಗುತ್ತವೆ.

ಅಥ ಪಞ್ಚನವತ್ಯಧಿಕಶತತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ವಾರವ್ರತಾನಿ ಅಗ್ನಿರುವಾಚ ವಾರವ್ರತಾನಿ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಭುಕ್ತಿಮುಕ್ತಿಪ್ರದಾನಿ ಹಿ ।೧೯೫.೦೦೧ ಕರಂ ಪುನರ್ವಸುಃ ಸೂರ್ಯೇ ಸ್ನಾನೇ ಸರ್ವೌಷಧೀ ಶುಭಾ ॥೧೯೫.೦೦೧ ಶ್ರಾಧ್ಹೌ ಚಾದಿತ್ಯವಾರೇ ತು ಸಪ್ತಜನ್ಮಸ್ವರೋಗಭಾಕ್ ।೧೯೫.೦೦೨ ಸಙ್ಕ್ರಾನ್ತೌ ಸೂರ್ಯವಾರೋ ಯಃ ಸೋಽರ್ಕಸ್ಯ ಹೃದಯಃ ಶುಭಃ ॥೧೯೫.೦೦೨ ಕೃತ್ವಾ ಹಸ್ತೇ ಸೂರ್ಯವಾರಂ ನಕ್ತೇನಾಬ್ದಂ ಸ ಸರ್ವಭಾಕ್ ।೧೯೫.೦೦೩ ಚಿತ್ರಾಭಸೋಮವಾರಾಣಿ ಸಪ್ತ ಕೃತ್ವಾ ಸುಖೀ ಭವೇತ್ ॥೧೯೫.೦೦೩ ಸ್ವಾತ್ಯಾಂ ಗೃಹೀತ್ವಾ ಚಾಙ್ಗಾರಂ ಸಪ್ತನಕ್ತ್ಯಾರ್ತಿವರ್ಜಿತಃ ।೧೯೫.೦೦೪ ವಿಶಾಖಾಯಾಂ ಬುಧಂ ಗೃಹ್ಯ ಸಪ್ತನಕ್ತೀ ಗ್ರಹಾರ್ತಿನುತ್ ॥೧೯೫.೦೦೪ ಅನುರಾಧೇ ದೇವಗುರುಂ ಸಪ್ತನಕ್ತೀ ಗ್ರಹಾರ್ತಿನುತ್(೧) ।೧೯೫.೦೦೫ ಶುಕ್ರಂ ಜ್ಯೇಷ್ಠಾಸು ಸಙ್ಗೃಹ್ಯ ಸಪ್ತನಕ್ತೀ ಗ್ರಹಾರ್ತಿನುತ್ ॥೧೯೫.೦೦೫ ಮೂಲೇ ಶನೈಶ್ಚರಂ ಗೃಹ್ಯ ಸಪ್ತನಕ್ತೀ ಗ್ರಹಾರ್ತಿನುತ್

ಈಗ ನಾನೂರ ತೊಂಬತ್ತೈದನೇ ಅಧ್ಯಾಯ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ — ವಾರ ವ್ರತಗಳು. ಅಗ್ನಿದೇವರು ಹೇಳಿದರು: ವಾರ ವ್ರತಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಇವು ಭೋಗ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತವೆ. ಪುನರ್ವಸು ನಕ್ಷತ್ರದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯೋದಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಎಲ್ಲ ಔಷಧಿಗಳು ಶುಭವಾಗುತ್ತವೆ. ಆದಿತ್ಯವಾರದಲ್ಲಿ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡಿದರೆ ಏಳು ಜನ್ಮಗಳ ರೋಗಗಳು ದೂರವಾಗುತ್ತವೆ. ಸಂಕ್ರಮಣ ದಿನದಲ್ಲಿ ಆದಿತ್ಯವಾರ ಬಂದರೆ ಅದು ಸೂರ್ಯನ ಹೃದಯದಂತೆ ಶುಭವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಆದಿತ್ಯವಾರವನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು, ಒಂದು ವರ್ಷ ರಾತ್ರಿ ಉಪವಾಸ ಮಾಡಿದರೆ ಎಲ್ಲ ಫಲಗಳು ಸಿಗುತ್ತವೆ. ಚಿತ್ತಾ ನಕ್ಷತ್ರದಲ್ಲಿ ಸೋಮವಾರವನ್ನು ಏಳು ಬಾರಿ ಆಚರಿಸಿದರೆ ಸಂತೋಷ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಸ್ವಾತಿ ನಕ್ಷತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಂಗಾರವನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಏಳು ರಾತ್ರಿ ಉಪವಾಸ ಮಾಡಿದರೆ ಗ್ರಹದೋಷ ದೂರವಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಶಾಖಾ ನಕ್ಷತ್ರದಲ್ಲಿ ಬುಧವಾರವನ್ನು ಆಚರಿಸಿ, ಏಳು ರಾತ್ರಿ ಉಪವಾಸ ಮಾಡಿದರೆ ಗ್ರಹದೋಷ ನಿವಾರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಅನೂರಾಧಾ ನಕ್ಷತ್ರದಲ್ಲಿ ದೇವಗುರುವನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿ, ಏಳು ರಾತ್ರಿ ಉಪವಾಸ ಮಾಡಿದರೆ ಗ್ರಹದೋಷ ದೂರವಾಗುತ್ತದೆ. ಜ್ಯೇಷ್ಠಾ ನಕ್ಷತ್ರದಲ್ಲಿ ಶುಕ್ರನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿ, ಏಳು ರಾತ್ರಿ ಉಪವಾಸ ಮಾಡಿದರೆ ಗ್ರಹದೋಷ ದೂರವಾಗುತ್ತದೆ. ಮೂಲೆ ನಕ್ಷತ್ರದಲ್ಲಿ ಶನಿಯನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿ, ಏಳು ರಾತ್ರಿ ಉಪವಾಸ ಮಾಡಿದರೆ ಗ್ರಹದೋಷ ನಿವಾರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಅಥ ಷಣ್ಣವತ್ಯಧಿಕಶತತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ನಕ್ಷತ್ರವ್ರತಾನಿ ಅಗ್ನಿರುವಾಚ ನಕ್ಷತ್ರವ್ರತಕಂ ವಕ್ಷ್ಯೇ ಭೇ ಹರಿಃ ಪೂಜಿತೋಽರ್ಥದಃ ।೦೧ ನಕ್ಷತ್ರಪುರುಷಂ ಚಾದೌ ಚೈತ್ರಮಾಸೇ ಹರಿಂ ಯಜೇತ್ ॥೦೧ ಮೂಲೇ ಪಾದೌ ಯಜೇಜ್ಜಙ್ಘೇ ರೋಹಿಣೀಸ್ವರ್ಚಯೇದ್ಧರಿಂ ।೦೨ ಜಾನುನೀ ಚಾಶ್ವಿನೀಯೋಗೇ ಆಷಾಢಾಸೂರುಸಞ್ಜ್ಞಕೇ ॥೦೨ ಮೇಢ್ರಂ ಪೂರ್ವೋತ್ತರಾಸ್ವೇವ ಕಟಿಂ ವೈ ಕೃತ್ತಿಕಾಸು ಚ ।೦೩ ಪಾರ್ಶ್ವೇ ಭಾದ್ರಪದಾಭ್ಯಾನ್ತು ಕುಕ್ಷಿಂ ವೈ ರೇವತೀಷು ಚ ॥೦೩ ಸ್ತನೌ ಚೈವಾನುರಾಧಾಸು ಧನಿಷ್ಠಾಸು ಚ ಪೃಷ್ಠಕಂ ।೦೪ ಭುಜೌ ಪೂಜ್ಯೌ ವಿಶಾಖಾಸು ಪುನರ್ವಸ್ವಙ್ಗುಲೀರ್ಯಜೇತ್ ॥೦೪ ಅಶ್ಲೇಷಾಸು ನಖಾನ್ ಪೂಜ್ಯ ಕಣ್ಠಂ ಜ್ಯೇಷ್ಠಾಸು ಪೂಜಯೇತ್ ।೦೫ ಶ್ರೋತ್ರೇ ವಿಷ್ಣೋಶ್ಚ ಶ್ರವಣೇ ಮುಖಂ ಪುಷ್ಯೇ ಹರೇರ್ಯಜೇತ್ ॥೦೫ ಯಜೇತ್ಸ್ವಾತಿಷು ದನ್ತಾಗ್ರಮಾಸ್ಯಂ ವಾರುಣತೋಽರ್ಚಯೇತ್ ।೦೬ ಮಘಾಸು ನಸಾಂ ನಯನೇ ಮೃಗಶೀರ್ಷೇ ಲಲಾಟಕಂ ॥೦೬ ಚಿತ್ರಾಸು ಚಾರ್ದ್ರಾಸು ಕಚಾನಬ್ದಾನ್ತೇ ಸ್ವರ್ಣಕಂ ಹರಿಂ ।೦೭ ಗುಡಪೂರ್ಣೇ ಘಟೇಽಭ್ಯರ್ಚ್ಯ ಶಯ್ಯಾಗೋರ್ಥಾದಿ ದಕ್ಷಿಣಾ ॥೦೭ ನಕ್ಷತ್ರಪುರುಷೋ ವಿಷ್ಣುಃ ಪೂಜನೀಯಃ ಶಿವಾತ್ಮಕಃ ।೦೮ ಶಾಮ್ಭವಾಯನೀಯವ್ರತಕೃನ್ಮಾಸಭೇ ಪೂಜಯೇದ್ಧರಿಂ ॥೦೮ ಕಾರ್ತ್ತಿಕೇ ಕೃತ್ತಿಕಾಯಾಂ ಚ ಮೃಗಶೀರ್ಷೇ ಮೃಗಾಸ್ಯಕೇ ।೦೯ ನಾಮಭಿಃ ಕೇಶವಾದ್ಯೈಸ್ತು ಅಚ್ಯುತಾಯ ನಮೋಽಪಿ ವಾ ॥೦೯ ಕಾರ್ತ್ತಿಕೇ ಕೃತ್ತಿಕಾಭೇಽಹ್ನಿ ಮಾಸನಕ್ಷತ್ರಗಂ ಹರಿಂ ।೧೦ ಶಾಮ್ಭವಾಯನೀಯವ್ರತಕಂ ಕರಿಷ್ಯೇ ಭುಕ್ತಿಮುಕ್ತಿದಂ ॥೧೦ ಕೇಶವಾದಿ ಮಹಾಮೂರ್ತಿಮಚ್ಯುತಂ ಸರ್ವದಾಯಕಂ ।೧೧ ಆವಾಹಯಾಮ್ಯಹನ್ದೇವಮಾಯುರಾರೋಗ್ಯವೃದ್ಧಿದಂ ॥೧೧ ಕಾರ್ತ್ತಿಕಾದೌ ಸಕಾಸಾರಮನ್ನಂಮಾಸಚತುಷ್ಟಯಂ ।೧೨ ಫಾಲ್ಗುನಾದೌ ಚ ಕುಶರಮಾಷಾಢಾದೌ ಚ ಪಾಯಸಂ ॥೧೨ ದೇವಾಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಭ್ಯಶ್ಚ ನಕ್ತನ್ನೈವೇದ್ಯಮಾಶಯೇತ್ ।೧೩ ಪಞ್ಚಗವ್ಯಜಲೇಸ್ನಾತಸ್ತಸ್ಯೈವ ಪ್ರಾಶನಾಚ್ಛುಚಿಃ ॥೧೩ ಅರ್ವಾಗ್ವಿಸರ್ಜನಾದ್ದ್ರವ್ಯಂ ನೈವೇದ್ಯಂ ಸರ್ವಮುಚ್ಯತೇ ।೧೪ ವಿಸರ್ಜಿತೇ ಜಗನ್ನಾಥೇ ನಿರ್ಮಾಲ್ಯನ್ಭವತಿ ಕ್ಷಣಾತ್ ॥೧೪ ನಮೋ ನಮಸ್ತೇಽಚ್ಯುತ ಮೇ ಕ್ಷಯೋಸ್ತು ಪಾಪಸ್ಯ ವೃದ್ಧಿಂ ಸಮುಪೈತು ಪುಣ್ಯಂ ।೧೫ ಐಶ್ವರ್ಯವಿತ್ತಾದಿ ಸದಾಕ್ಷಯಂ ಮೇಕ್ಷಯಞ್ಚ ಮಾ ಸನ್ತತಿರಭ್ಯಪೈತು ॥೧೫ ಯಥಾಚ್ಯುತಸ್ತ್ವಮ್ಪರತಃ ಪರಸ್ತಾತ್ಸ ಬ್ರಹ್ಮಭೂತಃ ಪರತಃ ಪರಾತ್ಮನ್ ।೧೬ ತಥಾಚ್ಯುತಂ ತ್ವಂ ಕುರು ವಾಞ್ಛಿತಂ ಮೇ ಮಯಾ ಕೃತಮ್ಪಾಪಹರಾಪ್ರಮೇಯ ॥೧೬ ಅಚ್ಯುತಾನನ್ದ ಗೋವಿನ್ದ ಪ್ರಸೀದ ಯದಭೀಪ್ಸಿತಂ ।೧೭ ಅಕ್ಷಯಂ ಮಾಮಮೇಯಾತ್ಮನ್ ಕುರುಷ್ವ ಪುರುಷೋತ್ತಮ ॥೧೭ ಸಪ್ತ ವರ್ಷಾಣಿ ಸಮ್ಪೂಜ್ಯ ಭುಕ್ತಿಮುಕ್ತಿಮವಾಪುನುಯಾತ್ ।೧೮ ಅನನ್ತವ್ರತಮಾಖ್ಯಾಸ್ಯೇ ನಕ್ಷತ್ರವ್ರತಕೇರ್ಥದಂ॥೧೮ ಮಾರ್ಗಶೀರ್ಷೇ ಮೃಗಶಿರೇ ಗೋಮೂತ್ರಾಶೋ ಯಜೇದ್ಧರಿಂ ।೧೯ ಅನನ್ತಂ ಸರ್ವಕಾಮಾನಾಮನನ್ತೋ ಭಗವಾನ್ ಫಲಂ ॥೧೯ ದದಾತ್ಯನನ್ತಞ್ಚ ಪುನಸ್ತದೇವಾನ್ಯತ್ರ ಜನ್ಮನಿ ।೨೦ ಅನನ್ತಪುಣ್ಯೋಪಚಯಙ್ಕರೋತ್ಯೇತನ್ಮಹಾವ್ರತಂ ॥೨೦ ಯಥಾಭಿಲಷಿತಪ್ರಾಪ್ತಿಂ ಕರೋತ್ಯಕ್ಷಯಮೇವ ಚ ।೨೧ ಪಾದಾದಿ ಪೂಜ್ಯ ನಕ್ತೇ ತು ಭುಞ್ಜೀಯಾತ್ತೈಲವರ್ಜಿತಂ ॥೨೧ ಘೃತೇನಾನನ್ತಮುದ್ದಿಶ್ಯ ಹೋಮೋ ಮಾಸಚತುಷ್ಟಯಂ ।೨೨ ಚೈತ್ರಾದೌ ಶಾಲಿನಾ ಹೋಮಃ ಪಯಸಾ ಶ್ರಾವಣಾದಿಷು ॥೨೨ ಮಾನ್ಧಾತಾಭೂದ್ಯುವನಾಶ್ವಾದನನ್ತವ್ರತಕಾತ್ಸುತಃ

ಇಗೋ ನಕ್ಷತ್ರವ್ರತಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಈ ವ್ರತವನ್ನು ಮಾಡಿದರೆ, ಹರಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದ ಫಲವಾಗಿ ಎಲ್ಲ ವಿಧದ ಐಶ್ವರ್ಯ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಚೈತ್ರ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗೆ ನಕ್ಷತ್ರಪುರುಷನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹರಿಯನ್ನು ಆರಾಧಿಸಬೇಕು. ಮೂಲ ನಕ್ಷತ್ರದಲ್ಲಿ ಪಾದಗಳನ್ನು, ರೋಹಿಣಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಲುಗಳನ್ನು, ಅಶ್ವಿನಿಯಲ್ಲಿ ಮೊಣಕಾಲುಗಳನ್ನು, ಆಶಾಢದಲ್ಲಿ ತೊಡೆಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಪೂರ್ವೋತ್ತರಾಷಾಢಗಳಲ್ಲಿ ಮೇಢ್ರವನ್ನು, ಕೃತಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕಟಿಯನ್ನು, ಭಾದ್ರಪದಗಳಲ್ಲಿ ಪಾರ್ಶ್ವಗಳನ್ನು, ರೇವತಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಟ್ಟೆಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಅನುರಾದಾ ಮತ್ತು ಧನಿಷ್ಠಾ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ತನಗಳನ್ನು, ಪುನರ್ವಸು ಮತ್ತು ವಿಶಾಖೆಯಲ್ಲಿ ಕೈಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಆಶ್ಲೇಷೆಯಲ್ಲಿ ನಖಗಳನ್ನು, ಜ್ಯೇಷ್ಠೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಠವನ್ನು, ಶ್ರವಣೆಯಲ್ಲಿ ಕಿವಿಗಳನ್ನು, ಪುಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಮುಖವನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಸ್ವಾತಿಯಲ್ಲಿ ಹಲ್ಲುಗಳನ್ನು, ವಾರಣ ನಕ್ಷತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಾಯಿಯನ್ನು ಆರಾಧಿಸಬೇಕು. ಮಘಾ ನಕ್ಷತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೂಗು, ಮೃಗಶಿರೆಯಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣು ಮತ್ತು ಲಲಾಟವನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಚಿತ್ರಾ ಮತ್ತು ಆರ್ಧ್ರಾ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೂದಲುಗಳನ್ನು, ನಕ್ಷತ್ರದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹರಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಗುಡಿನಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣವಾದ ಘಟವನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿ, ಹಾಸಿಗೆ ಮತ್ತು ಇತರ ದಕ್ಷಿಣೆಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ನಕ್ಷತ್ರಪುರುಷನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಶಾಂಭವಾಯನೀಯ ವ್ರತವನ್ನು ಮಾಡುವವರು ಮಾಸಪ್ರಕಾರ ಹರಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಕೃತಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಮೃಗಶಿರೆಯಲ್ಲಿ ಹರಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಕೇಶವ ಮುಂತಾದ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಅಥವಾ ಅಚ್ಯುತ ಎಂದು ಹರಿಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಬೇಕು. ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದ ನಕ್ಷತ್ರದ ದಿನದಲ್ಲಿ ಶಾಂಭವಾಯನೀಯ ವ್ರತವನ್ನು ಮಾಡಿ, ಭೋಗ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು. ಕೇಶವ ಮುಂತಾದ ಮಹಾಮೂರ್ತಿಯ ಅಚ್ಯುತನನ್ನು ಆವಾಹನೆ ಮಾಡಿ, ಆಯಸ್ಸು, ಆರೋಗ್ಯ, ವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಕೋರಿ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಕಾರ್ತಿಕದಿಂದ ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳು ಅಕ್ಕಸಾರು ಅನ್ನವನ್ನು, ಫಾಲ್ಗುಣದಿಂದ ಕುಷಾರ ಅನ್ನವನ್ನು, ಮಾಷಾದಿಯಿಂದ ಪಾಯಸವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ದೇವರಿಗೆ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ರಾತ್ರಿ ಅನ್ನವನ್ನು ನೈವೇದ್ಯವಾಗಿ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಪಂಚಗವ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಅದನ್ನು ಸೇವಿಸಿದರೆ ಶುದ್ಧಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಅರ್ಚನೆಯ ನಂತರ ನೈವೇದ್ಯವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಅರ್ಚನೆಯಾದ ಮೇಲೆ ಜಗನ್ನಾಥನನ್ನು ವಿಸರ್ಜಿಸಿದರೆ, ನೈವೇದ್ಯ ಕ್ಷಣಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಲ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. 'ಅಚ್ಯುತ, ನನ್ನ ಪಾಪಗಳು ಕ್ಷಯವಾಗಲಿ, ಪುಣ್ಯ ಹೆಚ್ಚಾಗಲಿ. ಐಶ್ವರ್ಯ, ಧನ, ಇವು ಎಂದೆಂದಿಗೂ ಕ್ಷಯವಾಗದೆ ಇರಲಿ. ನನ್ನ ಸಂತಾನ ಸದಾ ವೃದ್ಧಿಯಾಗಲಿ' ಎಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಬೇಕು. 'ಯಾವಂತೆ ನೀನು ಪರಮಾತ್ಮ, ಬ್ರಹ್ಮರೂಪಿ, ಪರಾತ್ಪರ, ಹಾಗೆ ನನ್ನ ಇಷ್ಟವನ್ನು ನೀನು ನೆರವೇರಿಸು. ನಾನು ಮಾಡಿದ ಪಾಪಗಳನ್ನು ನೀನು ಕ್ಷಮಿಸು' ಎಂದು ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. 'ಅಚ್ಯುತ, ಆನಂದ, ಗೋವಿಂದ, ದಯಮಾಡು, ನಾನು ಬಯಸಿದುದನ್ನು ನನಗೆ ಅನುಗ್ರಹಿಸು. ನನ್ನ ಪುಣ್ಯವು ಎಂದೆಂದಿಗೂ ಕ್ಷಯವಾಗದಿರಲಿ' ಎಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಬೇಕು. ಏಳು ವರ್ಷ ಈ ವ್ರತವನ್ನು ಮಾಡಿದರೆ, ಭೋಗ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷ ಎರಡನ್ನೂ ಪಡೆಯಬಹುದು. ಅನಂತವ್ರತವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ, ಇದು ನಕ್ಷತ್ರವ್ರತಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಫಲವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಮಾರ್ಗಶಿರ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಮೃಗಶಿರ ನಕ್ಷತ್ರದಲ್ಲಿ ಗೋಮೂತ್ರ ಸೇವಿಸಿ ಹರಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಅನಂತನು ಎಲ್ಲ ಕಾಮನೆಗಳಿಗೆ ಫಲವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಪುನಃ ಪುನಃ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಅದೇ ಫಲವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಅನಂತ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಈ ಮಹಾವ್ರತವು, ಇಷ್ಟಾರ್ಥವನ್ನು ದೊರಕಿಸುವುದಲ್ಲದೆ, ಫಲವು ಕ್ಷಯವಾಗದು. ಪಾದದಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಪೂಜಿಸಿ, ರಾತ್ರಿ ಎಣ್ಣೆ ಇಲ್ಲದ ಆಹಾರವನ್ನು ಸೇವಿಸಬೇಕು. ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳು ತುಪ್ಪದಿಂದ ಹೋಮ ಮಾಡಬೇಕು. ಚೈತ್ರದಿಂದ ಶಾಲಿಯ ಹೋಮ, ಶ್ರಾವಣಾದಿಯಿಂದ ಪಾಯಸ ಹೋಮ ಮಾಡಬೇಕು. ದೇವರಿಗೆ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ರಾತ್ರಿ ಅನ್ನವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಪಂಚಗವ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಅದನ್ನು ಸೇವಿಸಿದರೆ ಶುದ್ಧಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಅರ್ಚನೆಯ ನಂತರ ನೈವೇದ್ಯವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಅರ್ಚನೆಯಾದ ಮೇಲೆ ಜಗನ್ನಾಥನನ್ನು ವಿಸರ್ಜಿಸಿದರೆ, ನೈವೇದ್ಯ ಕ್ಷಣಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಲ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ವ್ರತವನ್ನು ಮಾಡಿದ ಮಂಧಾತಾ ರಾಜನಿಗೆ ಯುವನಾಶ್ವ ಎಂಬ ಪುತ್ರನು ಜನಿಸಿದ್ದ.

ಅಗ್ನಿರುವಾಚ ದೀಪದಾನವ್ರತಂ ವಕ್ಷ್ಯೇ ಭುಕ್ತಿಮುಕ್ತಿಪ್ರದಾಯಕಂ ।೨೦೦.೦೦೧ ದೇವದ್ವಿಜಾತಿಕಗೃಹೇ ದೀಪದೋಽಬ್ದಂ ಸ ಸರ್ವಭಾಕ್ ॥೨೦೦.೦೦೧ ಚತುರ್ಮಾಸಂ ವಿಷ್ಣುಲೋಕೀ ಕಾರ್ತ್ತಿಕೇ ಸ್ವರ್ಗಲೋಕ್ಯಪಿ ।೨೦೦.೦೦೨ ದೀಪದಾನಾತ್ಪರಂ ನಾಸ್ತಿ ನ ಭೂತಂ ನ ಭವಿಷ್ಯತಿ ॥೨೦೦.೦೦೨ ದೀಪೇನಾಯುಷ್ಯಚಕ್ಷುಷ್ಮಾನ್ದೀಪಾಲ್ಲಕ್ಷ್ಮೀಸುತಾದಿಕಂ ।೨೦೦.೦೦೩ ಸೌಭಾಗ್ಯಂ ದೀಪದಃ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಸ್ವರ್ಗಲೋಕೇ ಮಹೀಯತೇ ॥೨೦೦.೦೦೩ ವಿದರ್ಭರಾಜದುಹಿತಾ ಲಲಿತಾ ದೀಪದಾತ್ಮಭಾಕ್ ।೨೦೦.೦೦೪ ಚಾರುಧರ್ಮಕ್ಷ್ಮಾಪಪತ್ನೀ ಶತಭಾರ್ಯಾಧಿಕಾಭವತ್ ॥೨೦೦.೦೦೪ ದದೌ ದೀಪಸಹಸ್ರಂ ಸಾ ವಿಷ್ಣೋರಾಯತನೇ ಸತೀ ।೨೦೦.೦೦೫ ಪೃಷ್ಟಾ ಸಾ ದೀಪಮಾಹಾತ್ಮ್ಯಂ ಸಪತ್ನೀಭ್ಯ ಉವಾಚ ಹ ॥೨೦೦.೦೦೫ ಲಲಿತೋವಾಚ ಸೌವೀರರಾಜಸ್ಯ ಪುರಾ ಮೈತ್ರೇಯೋಽಭೂತ್ಪುರೋಹಿತಃ ।೨೦೦.೦೦೬ ತೇನ ಚಾಯತನಂ ವಿಷ್ಣೋಃ ಕಾರಿತಂ ದೇವಿಕಾತಟೇ ॥೨೦೦.೦೦೬ ಕಾರ್ತ್ತಿಕೇ ದೀಪಕಸ್ತೇನ ದತ್ತಃ ಸಮ್ಪ್ರೇರಿತೋ ಮಯಾ ।೨೦೦.೦೦೭ ವಕ್ತ್ರಪ್ರಾನ್ತೇನ ನಶ್ಯನ್ತ್ಯಾ ಮಾರ್ಜಾರಸ್ಯ ತದಾ ಭಯಾತ್ ॥೨೦೦.೦೦೭ ನಿರ್ವಾಣವಾನ್ ಪ್ರದೀಪ್ತೋಽಭೂದ್ವರ್ತ್ಯಾ ಮೂಷಿಕಯಾ ತದಾ ।೨೦೦.೦೦೮ ಮೃತಾ ರಾಜಾತ್ಮಜಾ ಜಾತಾ ರಾಜಪತ್ನೀ ಶತಾಧಿಕಾ ॥೨೦೦.೦೦೮ ಅಸಙ್ಕಲ್ಪಿತಮಪ್ಯಸ್ಯ ಪ್ರೇರಣಂ ಯತ್ಕೃತಂ ಮಯಾ ।೨೦೦.೦೦೯ ವಿಷ್ಣ್ವಾಯತನದೀಪಸ್ಯ ತಸ್ಯೇದಂ ಭುಜ್ಯತೇ ಫಲಂ ॥೨೦೦.೦೦೯ ಜಾತಿಸ್ಮರಾ ಹ್ಯತೋ ದೀಪಾನ್ ಪ್ರಯಚ್ಛಾಮಿ ತ್ವಹರ್ನಿಶಂ ।೨೦೦.೦೧೦ ಏಕದಶ್ಯಾಂ ದೀಪದೋ ವೈ ವಿಮಾನೇ ದಿವಿ ಮೋದತೇ ॥೨೦೦.೦೧೦ ಜಾಯತೇ ದೀಪಹರ್ತಾ ತು ಮೂಕೋ ವಾ ಜಡ ಏವ ಚ ।೨೦೦.೦೧೧ ಅನ್ಧೇ ತಮಸಿ ದುಷ್ಪಾರೇ ನರಕೇ ಪತತೇ ಕಿಲ ॥೨೦೦.೦೧೧ ವಿಕ್ರೋಶಮಾನಾಂಶ್ಚ ನರಾನ್ ಯಮಕಿಙ್ಕರಾಹತಾನ್ ।೨೦೦.೦೧೨ ವಿಲಾಪೈರಲಮತ್ರಾಪಿ ಕಿಂ ವೋ ವಿಲಪಿತೇ ಫಲಂ ॥೨೦೦.೦೧೨ ಯದಾ ಪ್ರಮಾದಿಭಿಃ ಪೂರ್ವಮತ್ಯನ್ತಸಮುಪೇಕ್ಷಿತಃ ।೨೦೦.೦೧೩ ಜನ್ತುರ್ಜನ್ಮಸಹಸ್ರೇಭ್ಯೋ ಹ್ಯೇಕಸ್ಮಿನ್ಮಾನುಷೋ ಯದಿ ॥೨೦೦.೦೧೩ ತತ್ರಾಪ್ಯತಿವಿಮೂಢಾತ್ಮಾ ಕಿಂ ಭೋಗಾನಭಿಧಾವತಿ ।೨೦೦.೦೧೪ ಸ್ವಹಿತಂ(೧) ವಿಷಯಾಸ್ವಾದೈಃ ಕ್ರನ್ದನಂ ತದಿಹಾಗತಂ ॥೨೦೦.

ಇಗೋ ದೀಪದಾನ ವ್ರತದ ಮಹಿಮೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಈ ವ್ರತವು ಭೋಗ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷ ಎರಡನ್ನೂ ಕೊಡುತ್ತದೆ. ದೇವತೆ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಮತ್ತು ಇತರರ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ವರ್ಷ ದೀಪವನ್ನು ಹಚ್ಚಿದವನು ಎಲ್ಲ ವಿಧದ ಫಲಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳು ವಿಷ್ಣುಲೋಕದಲ್ಲಿ, ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿಯೂ ದೀಪದಾನದಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ದೀಪದಾನಕ್ಕಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದುದು ಇಲ್ಲ; ಭೂತಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ಇರಲಿಲ್ಲ, ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಇರದು. ದೀಪದಿಂದ ಆಯುಷ್ಯ, ದೃಷ್ಟಿ, ಲಕ್ಷ್ಮೀ, ಸಂತಾನ, ಸೌಭಾಗ್ಯ ಎಲ್ಲವೂ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ದೀಪದಾನ ಮಾಡಿದವನು ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಗೌರವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ವಿದ್ಯಾಭರಾಜನ ಪುತ್ರಿ ಲಲಿತಾ ದೀಪದಾನದಿಂದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಪಡೆದಳು. ಆಕೆ ಚಾರುಧರ್ಮನ ಪತ್ನಿಯಾಗಿ ನೂರುಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪತ್ನಿಯರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠಳಾದಳು. ಆಕೆ ವಿಷ್ಣುಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ಸಾವಿರ ದೀಪಗಳನ್ನು ಹಚ್ಚಿದಳು. ಪತ್ನಿಯರು ಕೇಳಿದಾಗ, ದೀಪದ ಮಹಿಮೆ ಏನೆಂದು ವಿವರಿಸಿದಳು. ಲಲಿತಾ ಹೇಳಿದಳು: ಸೌವೀರರಾಜನಿಗೆ ಮೈತ್ರೇಯನು ಪೂಜಾರಿ ಆಗಿದ್ದ. ಅವನು ದೇವಿಕಾತಟದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುಮಂದಿರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಅವನು ದೀಪವನ್ನು ಹಚ್ಚಿದನು, ನಾನು ಪ್ರೇರಣೆಯಾಗಿ ಇದ್ದೆ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬೆಕ್ಕಿನ ಭಯದಿಂದ ದೀಪ ನಂದಿತು. ಆದರೆ ಒಂದು ಎಲಿಯು ಬಂದು ಬತ್ತಿಯನ್ನು ಹಚ್ಚಿತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರಾಜಕುಮಾರಿ ಮೃತಳಾಗಿ ಪುನಃ ರಾಜಪತ್ನಿಯಾಗಿ ಜನ್ಮವನ್ನೂ ಪಡೆದಳು. ನಾನು ಅನೇಕ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ಸಂಕಲ್ಪಿಸದೆ ಮಾಡಿದರೂ, ವಿಷ್ಣುಮಂದಿರದ ದೀಪದ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಈ ಫಲವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ನಾನು ಜಾತಿಸ್ಮರಳಾಗಿ ಪ್ರತಿದಿನವೂ ದೀಪವನ್ನು ಹಚ್ಚುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಏಕಾದಶಿಯಲ್ಲಿ ದೀಪದಾನ ಮಾಡಿದವನು ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಸುಖವಾಗಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ದೀಪವನ್ನು ಹಚ್ಚದೆ ಕಳವು ಮಾಡಿದವನು ಮೂಕನಾಗಿಯೂ, ಜಡನಾಗಿಯೂ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಗಾಢವಾದ ಕತ್ತಲಿನಲ್ಲಿ, ದುಗುಡದ ನರಕದಲ್ಲಿ ಬೀಳುತ್ತಾನೆ. ಯಮದೂತರಿಂದ ಪೀಡಿತನಾಗಿ ನರಕದಲ್ಲಿ ಅಳುತ್ತಾನೆ. ಇಲ್ಲಿ ಅಳುವುದರಿಂದ ಏನು ಫಲ? ಹಿಂದೆ ಅನೇಕ ಜನ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ದೀಪದಾನವನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿದವನು, ಸಾವಿರಾರು ಜನ್ಮಗಳ ನಂತರ ಮಾನವನಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿದರೂ, ಅತಿ ಮೂಢನಾಗಿದ್ದರೆ ಸುಖವನ್ನು ಪಡೆಯಲಾಗದು. ಇಹಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸ್ವಹಿತವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ವಿಷಯಾಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಅಳುತ್ತಾನೆ.

ನರಕಸ್ವರೂಪಮ್ ಅಗ್ನಿರುವಾಚ ಪುಷ್ಪಾದ್ಯೈಃ ಪೂಜನಾದ್ವಿಷ್ಣೋರ್ನ ಯಾತಿ ನರಕಾನ್ದವೇ ।೨೦೩.೦೦೧ ಆಯುಷೋಽನ್ತೇ ನರಃ ಪ್ರಾಣೈರನಿಚ್ಛನ್ನಪಿ ಮುಚ್ಯತೇ ॥೨೦೩.೦೦೧ ಜಲಮಗ್ನಿರ್ವಿಷಂ ಶಸ್ತ್ರಂ ಕ್ಷುದ್ವ್ಯಾಧಿಃ ಪತನಂ ಗಿರೇಃ ।೨೦೩.೦೦೨ ನಿಮಿತ್ತಂ ಕಿಞ್ಚಿದಾಸಾದ್ಯ ದೇಹೀ ಪ್ರಾಣೈರ್ವಿಮುಚ್ಯತೇ ॥೨೦೩.೦೦೨ ಅನ್ಯಚ್ಛರೀರಮಾದತ್ತೇ ಯಾತನೀಯಂ ಸ್ವಕರ್ಮಭಿಃ ।೨೦೩.೦೦೩ ಭುಙ್ಕ್ತೇಽಥ ಪಾಪಕೃತ್ದುಃಖಂ ಸುಖಂ ಧರ್ಮಾಯ ಸಙ್ಗತಃ ॥೨೦೩.೦೦೩ ನೀಯತೇ ಯಮದೂತೈಸ್ತು ಯಮಂ ಪ್ರಾಣಿಭಯಙ್ಕರೈಃ ।೨೦೩.೦೦೪ ಕುಪಥೇ ದಕ್ಷಿಣದ್ವಾರಿ ಧರ್ಮಿಕಃ ಪಶ್ಚಿಮಾದಿಭಿಃ ॥೨೦೩.೦೦೪ ಯಮಾಜ್ಞಪ್ತೈಃ ಕಿಙ್ಕರೈಸ್ತು ಪಾತ್ಯತೇ ನರಕೇಷು ಚ(೨) ।೨೦೩.೦೦೫ ಟಿಪ್ಪಣೀ ೧ ಆಸನಂ ಮೂರ್ತಿಷೋಢಾಙ್ಗಮಿತಿ ಖ.. ೨ ಪಾತ್ಯತೇ ನರಕೇಷ್ವಪಿ ಇತಿ ಖ.. । ಪಾತ್ಯತೇ ನರಕೇ ಸದಾ ಇತಿ ಙ.. ।ಪೀಡ್ಯತೇ ನರಕೇಽಧುನೇತಿ ಘ.. , ಛ.. ಚ ಸ್ವರ್ಗೇ ತು ನೀಯತೇ ಧರ್ಮಾದ್ವಸಿಷ್ಠಾದ್ಯುಕ್ತಿಸಂಶ್ರಯಾತ್ ॥೨೦೩.೦೦೫ ಗೋಘಾತೀ ತು ಮಹಾವೀಚ್ಯಾಂ ವರ್ಷಲಕ್ಷನ್ತು ಪೀಡ್ಯತೇ ।೨೦೩.೦೦೬ ಆಮಕುಮ್ಭೇ ಮಹಾದೀಪ್ತೇ ಬ್ರಹ್ಮಹಾ ಭೂಮಿಹಾರಕಃ ॥೨೦೩.೦೦೬ ಮಹಾಪ್ರಲಯಕಂ ಯಾವದ್ರೌರವೇ ಪೀಡ್ಯತೇ ಶನೈಃ ।೨೦೩.೦೦೭ ಸ್ತ್ರೀಬಾಲವೃದ್ಧಹನ್ತಾ ತು ಯಾವದಿನ್ದ್ರಾಶ್ಚತುರ್ದಶ ॥೨೦೩.೦೦೭ ಮಹಾರೌರವಕೇ ರೌದ್ರೇ ಗೃಹಕ್ಷೇತ್ರಾದಿದೀಪಕಃ ।೨೦೩.೦೦೮ ದಹ್ಯತೇ ಕಲ್ಪಮೇಕಂ ಸ ಚೌರಸ್ತಾಮಿಸ್ರಕೇ ಪತೇತ್ ॥೨೦೩.೦೦೮ ನೈಕಕಲ್ಪನ್ತು ಶೂಲಾದ್ಯೈರ್ಭಿದ್ಯತೇ ಯಮಕಿಙ್ಕರೈಃ ।೨೦೩.೦೦೯ ಮಹಾತಾಮಿಸ್ರಕೇ ಸರ್ಪಜಲೌಕಾದ್ಯೈಶ್ಚ ಪೀಡ್ಯತೇ ॥೨೦೩.೦೦೯ ಯಾವದ್ಭೂಮಿರ್ಮಾತೃಹಾದ್ಯಾ ಅಸಿಪತ್ರವನೇಽಸಿಭಿಃ(೧) ।೨೦೩.೦೧೦ ನೈಕಕಲ್ಪನ್ತು ನರಕೇ ಕರಮ್ಭವಾಲುಕಾಸು ಚ ॥೨೦೩.೦೧೦ ಯೇನ ದಗ್ಧೋ ಜನಸ್ತತ್ರ ದಹ್ಯತೇ ವಾಲುಕಾದಿಭಿಃ ।೨೦೩.೦೧೧ ಕಾಕೋಲೇ ಕೃಮಿವಿಷ್ಠಾಶೀ ಏಕಾಕೀ ಮಿಷ್ಟಭೋಜನಃ ॥೨೦೩.೦೧೧ ಕುಟ್ಟಲೇ ಮೂತ್ರರಕ್ತಾಶೀ ಪಞ್ಚಯಜ್ಞಕ್ರಿಯೋಜ್ಝಿತಃ ।೨೦೩.೦೧೨ ಸುದುರ್ಗನ್ಧೇ ರಕ್ತಭೋಜೀ ಭವೇಚ್ಚಾಭಕ್ಷ್ಯಭಕ್ಷ್ಯಕಃ ॥೨೦೩.೦೧೨ ತೈಲಪಾಕೇ ತು ತಿಲವತ್ಪೀಡ್ಯತೇ ಪರಪೀಡಕಃ ।೨೦೩.೦೧೩ ತೈಲಪಾಕೇ ತು ಪಚ್ಯೇತ ಶರಣಾಗತಘಾತಕಃ ॥೨೦೩.೦೧೩ ನಿರುಚ್ಛಾಸೇ ದಾನನಾಶೀ ರಸವಿಕ್ರಯಕೋಽಧ್ವರೇ ।೨೦೩.೦೧೪ ನಾಮ್ನಾ ವಜ್ರಕವಾಟೇನ ಮಹಾಪಾತೇ ತದಾನೃತೀ ॥೨೦೩.೦೧೪ ಮಹಾಜ್ವಾಲೇ ಪಾಪಬುದ್ಧಿಃ ಕ್ರಕಚೇಽಗಮ್ಯಗಾಮಿನಃ ।೨೦೩.೦೧೫ ಸಙ್ಕರೀ ಗುಡಪಾಕೇ ಚ(೨) ಪ್ರತುದೇತ್ಪರಮರ್ಮನುತ್ ॥೨೦೩.೦೧೫ ಟಿಪ್ಪಣೀ ೧ ಅಸಿಪತ್ರವನೇಽಗ್ನಿಭಿರಿತಿ ಙ.. ೨ ಗುರುಪಾಕೇ ಚೇತಿ ಖ.. , ಜ.. ಚ ಕ್ಷಾರಹ್ರದೇ(೧) ಪ್ರಾಣಿಹನ್ತಾ ಕ್ಷುರಧಾರೇ ಚ ಭೂಮಿಹೃತ್ ।೨೦೩.೦೧೬ ಅಮ್ಬರೀಷೇ ಗೋಸ್ವರ್ಣಹೃದ್ದ್ರುಮಚ್ಛಿದ್ವಜ್ರಶಸ್ತ್ರಕೇ ॥೨೦೩.೦೧೬ ಮಧುಹರ್ತಾ ಪರೀತಾಪೇ ಕಾಲಸೂತ್ರೇ ಪರಾರ್ಥಹೃತ್ ।೨೦೩.೦೧೭ ಕಶ್ಮಲೇಽತ್ಯನ್ತಮಾಂಸಾಶೀ ಉಗ್ರಗನ್ಧೇ ಹ್ಯಪಿಣ್ಡದಃ ॥೨೦೩.೦೧೭ ದುರ್ಧರೇ ತು ಕಾಚಭಕ್ಷೀ ವನ್ದಿಗ್ರಾಹರತಾಶ್ಚ ಯೇ ।೨೦೩.೦೧೮ ಮಞ್ಜುಷೇ ನರಕೇ ಲೋಹೇಽಪ್ರತಿಷ್ಠೇ ಶ್ರುತಿನಿನ್ದಕಃ ॥೨೦೩.೦೧೮ ಪೂತಿವಕ್ತ್ರೇ ಕೂಟಸಾಕ್ಷೀ ಪರಿಲುಣ್ಠೇ ಧನಾಪಹಾ ।೨೦೩.೦೧೯ ಬಾಲಸ್ತ್ರೀವೃದ್ಧಘಾತೀ ಚ ಕರಾಲೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾರ್ತಿಕೃತ್ ॥೨೦೩.೦೧೯ ವಿಲೇಪೇ ಮದ್ಯಪೋ ವಿಪ್ರೋ ಮಹಾತಾಮ್ರೇ ತು ಮೇದಿನಃ(೨)

ಹೂವಿನಂತಹ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದವನು ನರಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆಯುಷ್ಯ ಮುಗಿದಾಗ, ಇಚ್ಛೆ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಜೀವನು ದೇಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ನೀರು, ಬೆಂಕಿ, ವಿಷ, ಆಯುಧ, ಹಸಿವಿನಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ರೋಗ, ಪರ್ವತದಿಂದ ಬಿದ್ದುವುದು — ಯಾವುದಾದರೂ ಕಾರಣದಿಂದ ದೇಹಿ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಬಿಡುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನ ಕರ್ಮದ ಪ್ರಕಾರ, ಮತ್ತೊಂದು ದೇಹವನ್ನು ಪಡೆದು, ಪಾಪ ಮಾಡಿದವನು ದುಃಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ, ಧರ್ಮ ಮಾಡಿದವನು ಸುಖವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಯಮದೂತರಿಂದ, ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಭಯ ಹುಟ್ಟಿಸುವವರಿಂದ, ದಕ್ಷಿಣ ದ್ವಾರದಿಂದ ದುಷ್ಟನು, ಪಶ್ಚಿಮ ದ್ವಾರದಿಂದ ಧರ್ಮಾತ್ಮನು ಯಮನ ಬಳಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಯಮನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಕಿಂಕರರು ಪಾಪಿಗಳನ್ನು ನರಕಕ್ಕೆ ಎಸೆಯುತ್ತಾರೆ. ಧರ್ಮದಿಂದ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಲ್ಪಡುವನು. ಗೋಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿದವನು ಮಹಾವೀಚಿ ನರಕದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ ವರ್ಷ ಪೀಡಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಭೂಮಿಯ ಹಗರಣ ಮಾಡಿದವನು ಆಮಕುಂಭ ಮತ್ತು ಮಹಾದೀಪ್ತ ನರಕದಲ್ಲಿ ಪೀಡಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿದವನು ಮಹಾಪ್ರಳಯ ಕಾಲದವರೆಗೆ ರೌರವ ನರಕದಲ್ಲಿ ಪೀಡಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಮಹಿಳೆ, ಮಗು, ವೃದ್ಧರನ್ನು ಕೊಂದವನು, ಇಂದ್ರನು ಎಷ್ಟು ಕಾಲ ಜೀವಿಸಿದ್ದಾನೋ ಅಷ್ಟುವರೆಗೂ ಮಹಾರೌರವ ನರಕದಲ್ಲಿ ಪೀಡಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಮನೆ, ಹೊಲ ಹಗರಣ ಮಾಡಿದವನು ಮಹಾರೌರವ ನರಕದಲ್ಲಿ ಸುಟ್ಟಿಹಾಕಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಕಳ್ಳನು ತಾಮಿಸ್ರ ನರಕದಲ್ಲಿ ಬೀಳುತ್ತಾನೆ. ಅನೇಕ ಕಾಲ್ಪಗಳಲ್ಲಿ ಯಮದೂತರಿಂದ ಶೂಲ ಮುಂತಾದ ಆಯುಧಗಳಿಂದ ಭೇದನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಮಹಾತಾಮಿಸ್ರ ನರಕದಲ್ಲಿ ಹಾವು, ಜಿಂಕೆಯ ಹಲ್ಲುಗಳಿಂದ ಪೀಡಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹಗರಣ ಮಾಡಿದವನು ಅಸಿಪತ್ರವನದಲ್ಲಿ ಕತ್ತಿಯಿಂದ ಹತ್ಯೆಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಅನೇಕ ಕಾಲ್ಪಗಳಲ್ಲಿ ಕರಂಬವಾಲುಕಾ ನರಕದಲ್ಲಿ ಪೀಡಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಯಾರಿಂದ ಜನರನ್ನು ಸುಟ್ಟಿದ್ದಾನೋ, ಅವನು ವಾಲುಕಾ ಮುಂತಾದ ನರಕಗಳಲ್ಲಿ ಸುಟ್ಟಿಹಾಕಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಕಾಕೋಲ ನರಕದಲ್ಲಿ ಕೀಟ, ಮಲವನ್ನು ತಿನ್ನುವನು, ಒಬ್ಬನೇ ಇರುತ್ತಾನೆ, ಇಷ್ಟವಾದ ಆಹಾರವನ್ನು ಪಡೆಯಲಾಗದು. ಕುಟ್ಟಲ ನರಕದಲ್ಲಿ ಮೂತ್ರ, ರಕ್ತವನ್ನು ತಿನ್ನುವನು, ಪಂಚಯಜ್ಞವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಟ್ಟವನು. ದುರ್ಗಂಧದ ರಕ್ತವನ್ನು ತಿನ್ನುವನು, ಅಹಿತವಾದ ಆಹಾರವನ್ನು ತಿನ್ನುವನು. ತೈಲಪಾಕ ನರಕದಲ್ಲಿ ಎಳ್ಳಿನಂತೆ ಪೀಡಿತನಾಗುವನು, ಇತರರನ್ನು ಪೀಡಿಸಿದವನು. ಶರಣಾಗತರನ್ನು ಕೊಂದವನು ತೈಲಪಾಕ ನರಕದಲ್ಲಿ ಬೇಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಉಸಿರಿಲ್ಲದೆ ದಾನವನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡಿದವನು, ರಸವನ್ನು ಮಾರಿದವನು, ಮಹಾಪಾತಕ ಮಾಡಿದವನು ವಜ್ರಕವಾಟ ನರಕದಲ್ಲಿ ಬೀಳುತ್ತಾನೆ. ಮಹಾಜ್ವಾಲೆ ನರಕದಲ್ಲಿ ಪಾಪಬುದ್ಧಿಯವನು, ಕ್ರಕಚದಲ್ಲಿ ಪರಸ್ತ್ರೀಯರ ಬಳಿಗೆ ಹೋದವನು. ಗುಡಪಾಕ ನರಕದಲ್ಲಿ ಪರಮರ್ಮವನ್ನು ಪೀಡಿಸುವನು. ಕ್ಷಾರಹ್ರದ ನರಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಿಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿದವನು, ಕ್ಷುರಧಾರೆ ನರಕದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹಗರಣ ಮಾಡಿದವನು. ಅಂಬರೀಷ ನರಕದಲ್ಲಿ ಹಸು, ಬಂಗಾರ, ಮರವನ್ನು ಹಗರಣ ಮಾಡಿದವನು, ವಜ್ರಶಸ್ತ್ರಕ ನರಕದಲ್ಲಿ ಬೀಳುತ್ತಾನೆ. ಮಧು ಕಳವು ಮಾಡಿದವನು ಪರಿತಾಪ ನರಕದಲ್ಲಿ, ಕಾಲಸೂತ್ರ ನರಕದಲ್ಲಿ ಪರದ್ರವ್ಯವನ್ನು ಹಗರಣ ಮಾಡಿದವನು. ಮಾಂಸವನ್ನು ತಿನ್ನುವನು, ದುರ್ಗಂಧದ ಆಹಾರವನ್ನು ತಿನ್ನುವನು, ಅಪಿಂಡದಾನ ಮಾಡಿದವನು ಕಶ್ಮಲ ನರಕದಲ್ಲಿ ಬೀಳುತ್ತಾನೆ. ದುರ್ಬಲನು, ಗಾಜನ್ನು ತಿನ್ನುವನು, ಬಂಧನದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದವನು ದುರ್ಬಲ ನರಕದಲ್ಲಿ ಬೀಳುತ್ತಾನೆ. ಮಂಜುಷೆ ನರಕದಲ್ಲಿ ಲೋಹದೊಳಗೆ ಸ್ಥಿರವಾಗದೆ ಇರುವನು, ವೇದವನ್ನು ನಿಂದಿಸಿದವನು. ಪೂತಿವಕ್ತ್ರ ನರಕದಲ್ಲಿ ಸುಳ್ಳು ಸಾಕ್ಷಿ ಹೇಳಿದವನು, ಧನವನ್ನು ಹಗರಣ ಮಾಡಿದವನು. ಬಾಲ, ಮಹಿಳೆ, ವೃದ್ಧರನ್ನು ಕೊಂದವನು ಕರಾಳ ನರಕದಲ್ಲಿ ಬೀಳುತ್ತಾನೆ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ತೊಂದರೆ ಮಾಡಿದವನು. ವಿಲೇಪ ನರಕದಲ್ಲಿ ಮದ್ಯಪಾನ ಮಾಡಿದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು, ಮಹಾತಾಮ್ರ ನರಕದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹಗರಣ ಮಾಡಿದವನು ಬೀಳುತ್ತಾನೆ.

ಪೃಥ್ವೀದಾನಾನಿ ಅಗ್ನಿರುವಾಚ ಪೃಥ್ವೀದಾನಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಪೃಥಿವೀ ತ್ರಿವಿಧಾ ಮತಾ ।೨೧೩.೦೦೧ ಶತಕೋಟಿರ್ಯೋಜನಾನಾಂ ಸಪ್ತದ್ವೀಪಾ ಸಸಾಗರಾ ॥೨೧೩.೦೦೧ ಜಮ್ಬುದ್ವೀಪಾವಧಿಃ ಸಾ ಚ ಉತ್ತಮಾ ಮೇದಿನೀರಿತಾ ।೨೧೩.೦೦೨ ಉತ್ತಮಾಂ ಪಞ್ಚಭಿರ್ಭಾರೈಃ ಕಾಞ್ಚನೈಶ್ಚ ಪ್ರಕಲ್ಪಯೇತ್ ॥೨೧೩.೦೦೨ ತದರ್ಧಾನ್ತರಜಂ ಕೂರ್ಮಂ ತಥಾ ಪದ್ಮಂ ಸಮಾದಿಶೇತ್ ।೨೧೩.೦೦೩ ಉತ್ತಮಾ ಕಥಿತಾ ಪೃಥ್ವೀ ದ್ವ್ಯಂಶೇನೈವ ತು ಮಧ್ಯಮಾ ॥೨೧೩.೦೦೩ ಕನ್ಯಸಾ ಚ ತ್ರಿಭಾಗೇನ(೧) ತ್ರಿಹಾನ್ಯಾ ಕೂರ್ಮಪಙ್ಕಜೇ ।೨೧೩.೦೦೪ ಪಲಾನಾನ್ತು ಸಹಸ್ರೇಣ ಕಲ್ಪಯೇತ್ಕಲ್ಪಪಾದಪಂ ॥೨೧೩.೦೦೪ ಮೂಲದಣ್ಡಂ ಸಪತ್ರಞ್ಚ ಫಲಪುಷ್ಪಸಮನ್ವಿತಂ ।೨೧೩.೦೦೫ ಟಿಪ್ಪಣೀ ೧ ಸ್ವಲ್ಪಾ ಸಾ ತು ತ್ರಿಭಾಗೇನೇತಿ ಙ.. , ಟ.. ಚ ಪಞ್ಚಸ್ಕನ್ಧನ್ತು ಸಙ್ಕಲ್ಪ್ಯ ಪಞ್ಚಾನಾನ್ದಾಪಯೇತ್ಸುಧೀಃ ॥೨೧೩.೦೦೫ ಏತದ್ದಾತಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ಪಿತೃಭಿರ್ಮೋದತೇ ಚಿರಂ ।೨೧೩.೦೦೬ ವಿಷ್ಣ್ವಗ್ರೇ ಕಾಮಧೇನುನ್ತು ಪಲಾನಾಂ ಪಞ್ಚಭಿಃ ಶತೈಃ ॥೨೧೩.೦೦೬ ಬ್ರಹ್ಮವಿಷ್ಣುಮಹೇಶಾದ್ಯಾ ದೇವಾ ಧೇನೌ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಾಃ ।೨೧೩.೦೦೭ ಧೇನುದಾನಂ ಸರ್ವದಾನಂ ಸರ್ವದ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕದಂ ॥೨೧೩.೦೦೭ ವಿಷ್ಣ್ವಗ್ರೇ ಕಪಿಲಾಂ ದತ್ತ್ವಾ ತಾರಯೇತ್ಸಕಲಂ ಕುಲಂ ।೨೧೩.೦೦೮ ಅಲಙ್ಕೃತ್ಯ ಸ್ತ್ರಿಯಂ ದದ್ಯಾದಶ್ವಮೇಧಫಲಂ ಲಭೇತ್(೧) ॥೨೧೩.೦೦೮ ಭೂಮಿಂ ದತ್ತ್ವಾ ಸರ್ವಭಾಕ್ಸ್ಯಾತ್ಸರ್ವಶಸ್ಯ ಪ್ರರೋಹಿಣೀಮ್ ।೨೧೩.೦೦೯ ಗ್ರಾಮಂ ವಾಥ ಪುರಂ ವಾಪಿ(೨) ಖೇಟಕಞ್ಚ ದದ್ತ್ಸುಖೀ ॥೨೧೩.೦೦೯ ಕಾರ್ತ್ತಿಕ್ಯಾದೌ(೩) ವೃಷೋತ್ಸರ್ಗಂ ಕುರ್ವಂಸ್ತಾರಯತೇ ಕುಲಂ(೪)

ಇಗೋ ಭೂಮಿದಾನದ ಮಹಿಮೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಭೂಮಿ ಮೂರು ವಿಧವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಶತಕೋಟಿ ಯೋಜನೆಗಳಷ್ಟು ವ್ಯಾಪಕವಾದ, ಏಳು ದ್ವೀಪಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಗರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಜಂಬುದ್ವೀಪದವರೆಗೆ ಇರುವ ಭೂಮಿಯು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದುದು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಐದು ಬಂಗಾರದ ಭಾರದಿಂದ ಅಳವಡಿಸಬೇಕು. ಅದರ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಕೂರ್ಮ ಮತ್ತು ಪದ್ಮವನ್ನು ಸೂಚಿಸಬೇಕು. ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಭೂಮಿಯ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ಮಧ್ಯಮ ಭೂಮಿಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು. ಸ್ವಲ್ಪ ಭಾಗವನ್ನು ಕನ್ಯಸಾ ಎಂದು, ಮೂರು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಕೂರ್ಮ ಮತ್ತು ಪದ್ಮದಲ್ಲಿ ನೀಡಬೇಕು. ಸಾವಿರ ಪಲದಿಂದ ಕಲ್ಪವೃಕ್ಷವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕು. ಅದರ ಬೇರು, ದಂಡ, ಎಲೆ, ಹಣ್ಣು, ಹೂವುಗಳೊಂದಿಗೆ ಪೂರ್ಣವಾಗಿರಬೇಕು. ಐದು ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿ, ಐದು ಜನರಿಗೆ ದಾನ ಮಾಡಬೇಕು. ಈ ಭೂಮಿದಾನ ಮಾಡಿದವನು ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪಿತೃಗಳೊಂದಿಗೆ ದೀರ್ಘ ಕಾಲ ಸುಖವಾಗಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ. ವಿಷ್ಣುವಿನ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಐದು ಶತ ಪಲಗಳ ಮೌಲ್ಯದ ಕಾಮಧೇನು ದಾನ ಮಾಡಿದರೆ, ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು, ಮಹೇಶ ಮುಂತಾದ ದೇವತೆಗಳು ಆ ಹಸುವಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಹಸುವನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಎಲ್ಲ ದಾನಗಳ ಫಲವೂ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ, ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕವೂ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ವಿಷ್ಣುವಿನ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಪಿಲಾ ಹಸುವನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಿದರೆ, ತನ್ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕುಲವನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸಬಹುದು. ಅಲಂಕಾರ ಮಾಡಿದ ಮಹಿಳೆಯನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಿದರೆ, ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಜ್ಞದ ಫಲ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಭೂಮಿಯನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಿದವನು ಎಲ್ಲ ವಿಧದ ಆಹಾರವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ, ಎಲ್ಲ ಬೆಳೆಗಳೂ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಒಂದು ಗ್ರಾಮ ಅಥವಾ ನಗರ ಅಥವಾ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಿದವನು ಸುಖಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದಿಂದ ಹಸು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದವನು ತನ್ನ ಕುಲವನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸಬಹುದು.

ಗಾಯತ್ರೀನಿರ್ವಾಣಂ ಅಗ್ನಿರುವಾಚ ಏವಂ ಸನ್ಧ್ಯಾವಿಧಿಂ ಕೃತ್ವಾ ಗಾಯತ್ರೀಞ್ಚ ಜಪೇತ್ಸ್ಮರೇತ್ ।೦೧ ಗಾಯಞ್ಚ್ಛಿಷ್ಯಾನ್ ಯತಸ್ತ್ರಾಯೇತ್ಭಾರ್ಯಾಂ ಪ್ರಾಣಾಂಸ್ತಥೈವ ಚ(೧) ॥೦೧ ತತಃ ಸ್ಮೃತೇಯಂ ಗಾಯತ್ರೀ ಸಾವಿತ್ರೀಯ ತತೋ ಯತಃ ।೦೨ ಪ್ರಕಾಶನಾತ್ಸಾ ಸವಿತುರ್ವಾಗ್ರೂಪತ್ವಾತ್ಸರಸ್ವತೀ ॥೦೨ ತಜ್ಜ್ಯೋತಿಃ ಪರಮಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಭರ್ಗಸ್ತೇಜೋ ಯತಃ ಸ್ಮೃತಂ ।೦೩ ಭಾ ದೀಪ್ತಾವಿತಿ ರೂಪಂ ಹಿ ಭ್ರಸ್ಜಃ ಪಾಕೇಽಥ ತತ್ಸ್ಮೃತಂ ॥೦೩ ಓಷಧ್ಯಾದಿಕಂ ಪಚತಿ ಭ್ರಾಜೃ ದೀಪ್ತೌ ತಥಾ ಭವೇತ್ ।೦೪ ಭರ್ಗಃ ಸ್ಯಾದ್ಭ್ರಾಜತ ಇತಿ ಬಹುಲಂ ಛನ್ದ ಈರಿತಂ ॥೦೪ ವರೇಣ್ಯಂ ಸರ್ವತೇಜೋಭ್ಯಃ ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ವೈ ಪರಮಂ ಪದಂ ।೦೫ ಸ್ವರ್ಗಾಪವರ್ಗಕಾಮೈರ್ವಾ ವರಣೀಯಂ ಸದೈವ ಹಿ ॥೦೫ ವೃಣೋತೇರ್ವರಣಾರ್ಥತ್ವಾಜ್ಜಾಗ್ರತ್ಸ್ವಪ್ನಾದಿವರ್ಜಿತಂ ।೦೬ ನಿತ್ಯಶುದ್ಧಬುದ್ಧಮೇಕಂ ಸತ್ಯನ್ತದ್ಧೀಮಹೀಶ್ವರಂ ॥೦೬ ಅಹಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಪರಂ ಜ್ಯೋತಿರ್ಧ್ಯಯೇಮಹಿ ವಿಮುಕ್ತಯೇ ।೦೭ ತಜ್ಜ್ಯೋತಿರ್ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುರ್ಜಗಜ್ಜನ್ಮಾದಿಕಾರಣಂ ॥೦೭ ಶಿವಂ ಕೇಚಿತ್ಪಠನ್ತಿ ಸ್ಮ ಶಕ್ತಿರೂಪಂ ಪಠನ್ತಿ ಚ ।೦೮ ಕೇಚಿತ್ಸೂರ್ಯಙ್ಕೇಚಿದಗ್ನಿಂ ವೇದಗಾ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರಿಣಃ ॥೦೮ ಟಿಪ್ಪಣೀ ೧ ಕಾಯಾನ್ ಪ್ರಾಣಾಂಸ್ತಥೈವ ಚೇತಿ ಞ.. ಅಗ್ನ್ಯಾದಿರೂಪೋ ವಿಷ್ಣುರ್ಹಿ ವೇದಾದೌ ಬ್ರಹ್ಮ ಗೀಯತೇ ।೦೯ ತತ್ಪದಂ ಪರಮಂ ವಿಷ್ಣೋರ್ದೇವಸ್ಯ ಸವಿತುಃ ಸ್ಮೃತಂ ॥೦೯ ಮಹದಾಜ್ಯಂ ಸೂಯತೇ ಹಿ ಸ್ವಯಂ ಜ್ಯೋತಿರ್ಹರಿಃ ಪ್ರಭುಃ ।೧೦ ಪರ್ಜನ್ಯೋ ವಾಯುರಾದಿತ್ಯಃ ಶೀತೋಷ್ಣಾದ್ಯೈಶ್ಚ ಪಾಚಯೇತ್ ॥೧೦ ಅಗ್ನೌ ಪ್ರಾಸ್ತಾಹುತಿಃ ಸಮ್ಯಗಾದಿತ್ಯಮುಪತಿಷ್ಠತೇ ।೧೧ ಆದಿತ್ಯಾಜ್ಜಾಯತೇ ವೃಷ್ಟಿರ್ವೃಷ್ಟೇರನ್ನನ್ತತಃ ಪ್ರಜಾಃ ॥೧೧ ದಧಾತೇರ್ವಾ ಧೀಮಹೀತಿ ಮನಸಾ ಧಾರಯೇಮಹಿ ।೧೨ ನೋಽಸ್ಮಾಕಂ ಯಶ್ಚ ಭರ್ಗಶ್ಚ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಪ್ರಾಣಿನಾಂ ಧಿಯಃ ॥೧೨ ಚೋದಯಾತ್ಪ್ರೇರಯೇದ್ಬುದ್ಧೀರ್ಭೋಕ್ತೄಣಾಂ ಸರ್ವಕರ್ಮಸು ।೧೩ ದೃಷ್ಟಾದೃಷ್ಟವಿಪಾಕೇಷು ವಿಷ್ಣುಸೂರ್ಯಾಗ್ನಿರೂಪವಾನ್ ॥೧೩ ಈಶ್ವರಪ್ರೇರಿತೋ ಗಚ್ಛೇತ್ಸ್ವರ್ಗಂ ವಾಶ್ವಭ್ರಮೇವ ವಾ ।೧೪ ಈಶಾವಾಸ್ಯಮಿದಂ ಸರ್ವಂ ಮಹದಾದಿಜಗದ್ಧರಿಃ ॥೧೪ ಸ್ವರ್ಗಾದ್ಯೈಃ ಕ್ರೀಡತೇ ದೇವೋ ಯೋಽಹಂ ಸ ಪುರುಷಃ ಪ್ರಭುಃ ।೧೫ ಆದಿತ್ಯಾನ್ತರ್ಗತಂ ಯಚ್ಚ ಭರ್ಗಾಖ್ಯಂ ವೈ ಮುಮುಕ್ಷುಭಿಃ ॥೧೫ ಜನ್ಮಮೃತ್ಯುವಿನಾಶಾಯ ದುಃಖಸ್ಯ ತ್ರಿವಿಧಸ್ಯ ಚ ।೧೬ ಧ್ಯಾನೇನ ಪುರುಷೋಽಯಞ್ಚ ದ್ರಷ್ಟವ್ಯಃ ಸೂರ್ಯಮಣ್ಡಲೇ ॥೧೬ ತತ್ತ್ವಂ ಸದಸಿ ಚಿದ್ಬ್ರಹ್ಮ ವಿಷ್ಣೋರ್ಯತ್ಪರಮಂ ಪದಂ ।೧೭ ದೇವಸ್ಯ ಸವಿತುರ್ಭರ್ಗೋ ವರೇಣ್ಯಂ ಹಿ ತುರೀಯಕಂ ॥೧೭ ದೇಹಾದಿಜಾಗ್ರದಾಬ್ರಹ್ಮ ಅಹಂ ಬ್ರಹ್ಮೇತಿ ಧೀಮಹಿ ।೧೮ ಯೋಽಸಾವಾದಿತ್ಯಪುರುಷಃ ಸೋಽಸಾವಹಮನನ್ತ ಓಂ ॥೧೮ ಜ್ಞಾನಾನಿ ಶುಭಕರ್ಮಾದೀನ್ ಪ್ರವರ್ತಯತಿ ಯಃ ಸದಾ

ಅಗ್ನಿ ಹೇಳಿದನು: ಈ ರೀತಿ ಸಂಧ್ಯಾವಂದನೆ ಮಾಡಿದ ಮೇಲೆ ಗಾಯತ್ರಿಯ ಜಪವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು, ಆಕೆಯನ್ನು ನೆನೆಸಬೇಕು. ಗಾಯತ್ರಿಯನ್ನು ಜಪಿಸುವುದರಿಂದ ಶಿಷ್ಯರನ್ನು, ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಗಳನ್ನು ಕಾಪಾಡಬಹುದು. ಈ ಗಾಯತ್ರಿಯು ಸ್ಮರಣೆಯಿಂದ ಸಾವಿತ್ರಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಕಾಶಿಸುವುದರಿಂದ ಆಕೆ ಸವಿತೃನ ರೂಪವಾಗಿದ್ದಾಳೆ, ಮಾತೆಯಾದ ಸರಸ್ವತಿಯೂ ಆಗಿದ್ದಾಳೆ. ಆ ಬೆಳಕು ಪರಬ್ರಹ್ಮ, ಭರ್ಗ ಎಂಬುದು ಆ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಬಂದಿದೆ. 'ಭಾ' ಎಂದರೆ ಪ್ರಕಾಶ, 'ಭ್ರಜ' ಎಂದರೆ ಬೇಯಿಸುವುದು, ಈ ರೀತಿ ಭರ್ಗ ಎಂಬ ಪದದ ಅರ್ಥ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಭರ್ಗ ಎಂಬುದು ಬಹಳವಾಗಿ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. 'ವರೇಣ್ಯ' ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲಾ ತೇಜಸ್ಸುಗಳಿಗಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಪರಮ ಸ್ಥಾನ. ಸ್ವರ್ಗ ಅಥವಾ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಬಯಸುವವರು ಸದಾ ಆರಾಧಿಸಬೇಕಾದುದು. 'ವೃಣೋತಿ' ಎಂಬ ಧಾತುವಿನಿಂದ 'ವರಣ' ಅರ್ಥ ಬರುತ್ತದೆ, ಜಾಗ್ರತ್, ಸ್ವಪ್ನ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತವಾದದ್ದು. ಸದಾ ಶುದ್ಧ, ಬುದ್ಧಿ, ಏಕ, ಸತ್ಯ, ಆ ಪರಮೇಶ್ವರನನ್ನು ನಾವು ಧ್ಯಾನಿಸೋಣ. ನಾನು ಪರಬ್ರಹ್ಮ, ಪರಮ ಜ್ಯೋತಿ, ಆ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯೋಣ. ಆ ಜ್ಯೋತಿ ಭಗವಂತನಾದ ವಿಷ್ಣು, ಜಗತ್ತಿನ ಸೃಷ್ಟಿ ಮೊದಲಾದ ಕಾರಣ. ಕೆಲವರು ಆತನನ್ನು ಶಿವ ಎಂದು, ಕೆಲವರು ಶಕ್ತಿ ಎಂದು, ಕೆಲವರು ಸೂರ್ಯ, ಕೆಲವರು ಅಗ್ನಿ ಎಂದು ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅಗ್ನಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮ ಎಂದು ಹಾಡಲಾಗಿದೆ. ಆ ಪರಮ ಸ್ಥಾನವು ವಿಷ್ಣುವಿನದು, ದೇವರಾದ ಸವಿತೃನದು. ಆ ಮಹಾ ಜ್ಯೋತಿ ಸ್ವತಃ ಹರಿಯು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮಳೆ, ಗಾಳಿ, ಸೂರ್ಯ, ಶೀತ, ಉಷ್ಣ ಇವುಗಳಿಂದ ಬೇಯುತ್ತದೆ. ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಪಿಸಿದ ಹೋಮ ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ತಲುಪುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಮಳೆ, ಮಳೆಯಿಂದ ಅನ್ನ, ಅನ್ನದಿಂದ ಪ್ರಜೆಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತಾರೆ. 'ಧೀಮಹಿ' ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಆ ಧ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ನಮ್ಮ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಆ ಭರ್ಗನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಲಿ. ಎಲ್ಲಾ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ, ದೃಷ್ಟ ಮತ್ತು ಅದೃಷ್ಟ ಫಲಗಳಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣು, ಸೂರ್ಯ, ಅಗ್ನಿ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇರುವನು. ಈಶ್ವರನ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕಾಗಲಿ, ಮತ್ತೇಡೆಗೆ ಆಗಲಿ ಹೋಗಬಹುದು. ಈ ಜಗತ್ತು, ಮಹತ್ತಿನಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಎಲ್ಲವೂ ಹರಿಯು ಆವರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ಸ್ವರ್ಗಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ದೇವರು ಕ್ರೀಡಿಸುತ್ತಾನೆ, ನಾನು ಆ ಪುರಷನು, ಪ್ರಭು. ಸೂರ್ಯಮಂಡಲದ ಒಳಗೆ ಇರುವ ಭರ್ಗ ಎಂಬುದು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಬಯಸುವವರು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕಾದುದು. ಜನನ, ಮರಣ, ಮೂರು ವಿಧದ ದುಃಖಗಳ ನಿವಾರಣೆಗೆ ಧ್ಯಾನದಿಂದ ಆ ಪುರಷನು ಸೂರ್ಯಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ನೋಡಬೇಕಾದವನು. ಆ ಸತ್ಯ, ಚೈತನ್ಯ, ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪರಮ ಸ್ಥಾನ. ದೇವರಾದ ಸವಿತೃನ ಭರ್ಗ, ವರೇಣ್ಯ, ತುರೀಯ ಸ್ಥಿತಿ. ದೇಹದಿಂದ ಜಾಗ್ರತ್‌ನಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮವರೆಗೆ 'ನಾನು ಬ್ರಹ್ಮ' ಎಂದು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು. ಆ ಸೂರ್ಯಮಂಡಲದ ಪುರಷನು, ಅವನೇ ನಾನು, ಅನಂತ, ಓಂ. ಸದಾ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಶುಭಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುವವನು.

ಗಾಯತ್ರೀನಿರ್ವಾಣಂ ಅಗ್ನಿರುವಾಚ ಲಿಙ್ಗಮೂರ್ತಿಂ ಶಿವಂ ಸ್ತುತ್ವಾ ಗಾಯತ್ರ್ಯಾ ಯೋಗಮಾಪ್ತವಾನ್ ।೨೧೭.೦೦೧ ನಿರ್ವಾಣಂ(೧) ಪರಮಂ ಬ್ರಹ್ಮ ವಸಿಷ್ಠೋಽನ್ಯಶ್ಚ ಶಙ್ಕರಾತ್(೨) ॥೨೧೭.೦೦೧ ನಮಃ ಕನಕಲಿಙ್ಗಾಯ(೩) ವೇದಲಿಙ್ಗಾಯ ವೈ ನಮಃ ।೨೧೭.೦೦೨ ನಮಃ ಪರಮಲಿಙ್ಗಾಯ(೪) ವ್ಯೋಮಲಿಙ್ಗಾಯ ವೈ ನಮಃ ॥೨೧೭.೦೦೨ ನಮಃ ಸಹಸ್ರಲಿಙ್ಗಾಯ ವಹ್ನಿಲಿಙ್ಗಾಯ ವೈ ನಮಃ ।೨೧೭.೦೦೩ ನಮಃ ಪುರಾಣಲಿಙ್ಗಾಯ ಶ್ರುತಿಲಿಙ್ಗಾಯ ವೈ ನಮಃ ॥೨೧೭.೦೦೩ ನಮಃ ಪಾತಾಲಲಿಙ್ಗಾಯ ಬ್ರಹ್ಮಲಿಙ್ಗಾಯ ವೈ ನಮಃ ।೨೧೭.೦೦೪ ನಮೋ ರಹಸ್ಯಲಿಙ್ಗಾಯ ಸಪ್ತದ್ವೀಪೋರ್ಧಲಿಙ್ಗಿನೇ ॥೨೧೭.೦೦೪ ನಮಃ ಸರ್ವಾತ್ಮಲಿಙ್ಗಾಯ ಸರ್ವಲೋಕಾಙ್ಗಲಿಙ್ಗಿನೇ ।೨೧೭.೦೦೫ ನಮಸ್ತ್ವವ್ಯಕ್ತಲಿಙ್ಗಾಯ ಬುದ್ಧಿಲಿಙ್ಗಾಯ ವೈ ನಮಃ ॥೨೧೭.೦೦೫ ನಮೋಽಹಙ್ಕಾರಕಿಙ್ಗಾಯ ಭೂತಲಿಙ್ಗಾಯ ವೈ ನಮಃ ।೨೧೭.೦೦೬ ನಮ ಇನ್ದ್ರಿಯಲಿಙ್ಗಾಯ ನಮಸ್ತನ್ಮಾತ್ರಲಿಙ್ಗಿನೇ ॥೨೧೭.೦೦೬ ನಮಃ ಪುರುಷಲಿಙ್ಗಾಯ ಭಾವಲಿಙ್ಗಾಯ ವೈ ನಮಃ ।೨೧೭.೦೦೭ ಟಿಪ್ಪಣೀ ೧ ನಿರ್ಮಲಮಿತಿ ಖ.. ೨ ವಶಿಷ್ತೋಪ್ಯೇವ ಶಙ್ಕರಾದಿತಿ ಖ.. , ಘ.. ಚ ೩ ಕಮಲಲಿಙ್ಗಾಯೇತಿ ಟ.. ೪ ನಮಃ ಪವನಲಿಙ್ಗಾಯೇತಿ ಖ.. , ಗ.. , ಘ.. , ಙ.. , ಟ.. ಚ ನಮೋ ರಜೋರ್ಧಲಿಙ್ಗಾಯ ಸತ್ತ್ವಲಿಙ್ಗಾಯ(೧) ವೈ ನಮಃ(೨) ॥೨೧೭.೦೦೭ ನಮಸ್ತೇ ಭವಲಿಙ್ಗಾಯ ನಮಸ್ತ್ರೈಗುಣ್ಯಲಿಙ್ಗಿನೇ ।೨೧೭.೦೦೮ ನಮೋಽನಾಗತಲಿಙ್ಗಾಯ ತೇಜೋಲಿಙ್ಗಾಯ ವೈ ನಮಃ ॥೨೧೭.೦೦೮ ನಮೋ ವಾಯೂರ್ಧ್ವಲಿಙ್ಗಾಯ(೩) ಶ್ರುತಿಲಿಙ್ಗಾಯ ವೈ ನಮಃ ।೨೧೭.೦೦೯ ನಮಸ್ತೇಽಥರ್ವಲಿಙ್ಗಾಯ ಸಾಮಲಿಙ್ಗಾಯ(೪) ವೈ ನಮಃ ॥೨೧೭.೦೦೯ ನಮೋ ಯಜ್ಞಾಙ್ಗಲಿಙ್ಗಾಯ ಯಜ್ಞಲಿಙ್ಗಾಯ ವೈ ನಮಃ ।೨೧೭.೦೧೦ ನಮಸ್ತೇ ತತ್ತ್ವಲಿಙ್ಗಾಯ ದೇವಾನುಗತಲಿಙ್ಗಿನೇ(೫) ॥೨೧೭.೦೧೦ ದಿಶ ನಃ ಪರಮಂ ಯೋಗಮಪತ್ಯಂ ಮತ್ಸಮನ್ತಥಾ ।೨೧೭.೦೧೧ ಬ್ರಹ್ಮ ಚೈವಾಕ್ಷಯಂ ದೇವ ಶಮಞ್ಚೈವ ಪರಂ ವಿಭೋ(೬) ॥೨೧೭.೦೧೧ ಅಕ್ಷಯನ್ತ್ವಞ್ಚ ವಂಶಸ್ಯ ಧರ್ಮೇ ಚ ಮತಿಮಕ್ಷಯಾಂ ।೨೧೭.೦೧೨ ಅಗ್ನಿರುವಾಚ ವಸಿಷ್ಠೇನ ಸ್ತುತಃ ಶಮ್ಭುಸ್ತುಷ್ಟಃ ಶ್ರೀಪರ್ವತೇ ಪುರಾ ॥೨೧೭.೦೧೨ ವಸಿಷ್ಠಾಯ ವರಂ ದತ್ತ್ವಾ ತತ್ರೈವಾನ್ತರಧೀಯತ

ಅಗ್ನಿ ಹೇಳಿದನು: ಶಿವನ ಲಿಂಗರೂಪವನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ, ಗಾಯತ್ರಿಯ ಮೂಲಕ ಯೋಗವನ್ನು ಪಡೆದನು. ವಸಿಷ್ಠ ಮತ್ತು ಇತರರು ಶಂಕರನಿಂದ ಪರಮ ನಿರ್ವಾಣ, ಪರಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಪಡೆದರು. ಕನಕಲಿಂಗಕ್ಕೆ ನಮಸ್ಕಾರ, ವೇದಲಿಂಗಕ್ಕೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಪರಮಲಿಂಗಕ್ಕೆ ನಮಸ್ಕಾರ, ಆಕಾಶಲಿಂಗಕ್ಕೂ ನಮಸ್ಕಾರ. ಸಾವಿರ ಲಿಂಗಗಳಿಗೆ, ಅಗ್ನಿಲಿಂಗಕ್ಕೂ ನಮಸ್ಕಾರ. ಪುರಾಣಲಿಂಗ, ಶ್ರುತಿಲಿಂಗಗಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಪಾತಾಳಲಿಂಗ, ಬ್ರಹ್ಮಲಿಂಗಗಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ರಹಸ್ಯಲಿಂಗ, ಏಳು ದ್ವೀಪಗಳ ಒಡೆಯ ಲಿಂಗಕ್ಕೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಎಲ್ಲರ ಆತ್ಮರೂಪ ಲಿಂಗ, ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳ ಅಂಗ ಲಿಂಗಕ್ಕೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಅವ್ಯಕ್ತಲಿಂಗ, ಬುದ್ಧಿಲಿಂಗಗಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಅಹಂಕಾರಲಿಂಗ, ಭೂತಲಿಂಗಗಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಇಂದ್ರಿಯಲಿಂಗ, ತನ್ಮಾತ್ರಲಿಂಗಗಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಪುರಷಲಿಂಗ, ಭಾವಲಿಂಗಗಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ರಾಜಸಲಿಂಗ, ಸತ್ತ್ವಲಿಂಗಗಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಭಾವಲಿಂಗ, ತ್ರಿಗುಣಲಿಂಗಗಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಅನಾಗತಲಿಂಗ, ತೇಜೋಲಿಂಗಗಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ವಾಯುಲಿಂಗ, ಶ್ರುತಿಲಿಂಗಗಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಅರ್ಥಲಿಂಗ, ಸಾಮಲಿಂಗಗಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಯಜ್ಞಾಂಗಲಿಂಗ, ಯಜ್ಞಲಿಂಗಗಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ತತ್ತ್ವಲಿಂಗ, ದೇವತೆಗಳ ಅನುಯಾಯ ಲಿಂಗಕ್ಕೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ದೇವಾ, ನಮಗೆ ಪರಮ ಯೋಗ, ಸಂತಾನ, ಮತ್ತು ಸಮಾನವನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸು. ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ಶಾಶ್ವತ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸು. ನಮ್ಮ ವಂಶವು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿರಲಿ, ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಬುದ್ಧಿ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿರಲಿ. ಅಗ್ನಿ ಹೇಳಿದನು: ವಸಿಷ್ಠನು ಶಂಭುವನ್ನು ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಸ್ತುತಿಸಿದಾಗ, ಶಿವನು ತೃಪ್ತನಾಗಿ, ವಸಿಷ್ಠನಿಗೆ ವರವನ್ನು ನೀಡಿ ಅಲ್ಲಿ ಅಂತರಧಾನವಾದನು.