ಅಗ್ನಿಪುರಾಣಮ್

ಗಾನ್ಧಾರೀ ಚ ಸುಷುಮ್ಣಾ ಚ ನಾಡ್ಯೌ ದ್ವೌ ಮಾರುತೌ ತಥಾ। ಸಮಾನೋದಾನನಾಮಾನೌ ರಸನಾಪಾಯುರಿನ್ದ್ರಿಯೇ

ಗಾಂಧಾರಿ ಮತ್ತು ಸುಷುಮ್ನಾ ಎಂಬ ಎರಡು ನಾಡಿಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ ಎರಡು ವಾಯುಗಳು; ಅವುಗಳ ಹೆಸರುಗಳು ಸಮಾನ ಮತ್ತು ಉದಾನ. ರಸನೆ ಮತ್ತು ಪಾಯು ಎಂಬ ಇಂದ್ರಿಯಗಳೂ ಇಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ.

ರಸಸ್ತು ವಿಷಯೋ ರೂಪಶಬ್ದಸ್ಪರ್ಶರಸಾ ಗುಣಾಃ। ಮಣ್ಡಲಂ ವರ್ತ್ತುಲಂ ತಚ್ಚ ಪುಣ್ಡರೀಕಾಙ್ಕಿತಂ ಸಿತಂ

ರಸವು ವಿಷಯ, ರೂಪ, ಶಬ್ದ, ಸ್ಪರ್ಶ ಮತ್ತು ರಸ ಎಂಬ ಗುಣಗಳು. ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಮಂಡಲವು, ಕಮಲದ ಗುರುತು ಇರುವ ಬಿಳಿಯ ವೃತ್ತವಾಗಿದೆ.

ಸ್ವಪ್ನಾವಸ್ಥಾಪ್ರತಿಷ್ಠಾಯಾಂ ಕಾರಣಂ ಗರುಡಧ್ವಜಂ। ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ್ತಕೃತಂ ಸರ್ವಂ ಸಞ್ಚಿನ್ತ್ಯ ಭುವನಾದಿಕಂ

ಸ್ವಪ್ನ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರಣ ಗರುಡಧ್ವಜ. ಎಲ್ಲ ಭುವನಗಳವರೆಗೆ ಯೋಚಿಸಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯು ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಭಾವ್ಯಂ ತ್ವಯಾನುಕೂಲೇನ ವಿಷ್ಣುಂ ವಿಜ್ಞಾಪಯೇದಿತಿ। ತತೋ ವಾಗೀಶ್ವರೀಂ ದೇವೀಂ ವಾಗೀಶಮಪಿ ಪೂರ್ವವತ್

ನೀನು ಅನುಕೂಲ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ತಿಳಿಸಬೇಕು. ನಂತರ ಹಿಂದಿನಂತೆ ವಾಗೀಶ್ವರಿ ದೇವಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ವಾಗೀಶನನ್ನು ಆವಾಹನೆ ಮಾಡಿ ಪೂಜಿಸಿ ಸತ್ಪಾದಿಸಬೇಕು.

ಆವಾಹ್ಯಾಭ್ಯರ್ಚ್ಯ ಸನ್ತರ್ಪ್ಯ ಶಿಷ್ಯಂ ವಕ್ಷಸಿ ತಾಡಯೇತ್। ಓಂ ಹಾಂ ಹಾಂ ಹಂ ಫಟ್ । ಪ್ರವಿಶೇದಪ್ಯನೇನೈವ ಚೈತನ್ಯಂ ವಿಭಜೇತ್ತತಃ

ಆವಾಹನೆ ಮಾಡಿ ಪೂಜಿಸಿ ತೃಪ್ತಿ ಪಡಿಸಿ, ಶಿಷ್ಯನಿಗೆ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ತಟ್ಟಬೇಕು; ಓಂ ಹಾಂ ಹಾಂ ಹಂ ಫಟ್. ಇದರಿಂದ ಅವನ ಚೈತನ್ಯವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ನಂತರ ವಿಭಜಿಸಬೇಕು.

ಶಸ್ತ್ರೇಣ ಪಾಶಸಂಯುಕ್ತಂ ಜ್ಯೇಷ್ಠಯಾಽಙ್ಕುಶಮುದ್ರಯಾ। ಓಂ ಹಾಂ ಹಂ ಹೋಂ ಹ್ರೂಂ ಫಟ್ । ಸ್ವಾಹಾನ್ತೇನ ಹೃದಾಕೃಷ್ಯ ತೇನೈವ ಪುಟಿತಾತ್ಮನಾ

ಶಸ್ತ್ರವನ್ನು ಪಾಶದ ಜೊತೆಗೆ, ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಅಂಕುಶ ಮುದ್ರೆಯಿಂದ ಹಿಡಿದು, ಓಂ ಹಾಂ ಹಂ ಹೋಂ ಹ್ರೂಂ ಫಟ್ ಎಂದು ಸ್ವಾಹಾ ಅಂತ್ಯವಿಟ್ಟು ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಆಕರ್ಷಿಸಿ, ಶುದ್ಧವಾದ ಆತ್ಮದಿಂದ ಮಾಡಬೇಕು.

ಗೃಹೀತ್ವಾ ತಂ ನಮೋನ್ತೇನ ನಿಜಾತ್ಮನಿ ನಿಯೋಜಯೇತ್ । ಓಂ ಹಾಂ ಹಂ ಹೋಮ್ ಆತ್ಮನೇ ನಮಃ। ಪೂರ್ವವತ್ ಪಿತೃಸಂಯೋಗಂ ಭಾವಯಿತ್ವೋದ್ಭವಾಖ್ಯಯಾ

ಅದನ್ನು ಹಿಡಿದು 'ನಮಃ' ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ತನ್ನ ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು; ಓಂ ಹಾಂ ಹಂ ಹೋಂ ಆತ್ಮನೇ ನಮಃ. ಹಿಂದಿನಂತೆ ಪಿತೃಸಂಯೋಗವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿ ಉದ್ಭವಮುದ್ರೆಯಿಂದ ಮಾಡಬೇಕು.

ವಾಮಯಾ ತದನೇನೈವ ದೇವೀಗರ್ಭೇ ವಿನಿಕ್ಷಿಪೇತ್। ಓಂ ಹಾಂ ಹಂ ಹಾಂ ಆತ್ಮನ ನಮಃ। ದೇಹೋತ್ಪತ್ತೌ ಹೃದಾ ಹ್ಯೇವಂ ಶಿರಸಾ ಜನ್ಮನಾ ತಥಾ

ಎಡ ಕೈಯಿಂದ ಇದೇ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ದೇವಿಯ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇಡಬೇಕು; ಓಂ ಹಾಂ ಹಂ ಹಾಂ ಆತ್ಮನ ನಮಃ. ದೇಹ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆಯೇ, ಹುಟ್ಟುವಾಗ ತಲೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ.

ಶಿಖಯಾ ವಾಧಿಕಾರಾಯ ಭೋಗಾಯ ಕವಚಾಣುನಾ। ತತ್ತ್ವಶುದ್ಧೌ ಹೃದಾ ಹ್ಯೇವಂ ಗರ್ಭಾಧಾನಾಯ ಪೂರ್ವವತ್

ಶಿಖೆಯಿಂದ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕಾಗಿ, ಭೋಗಕ್ಕಾಗಿ ಕವಚದ ಅಣುವಿನಿಂದ, ತತ್ತ್ವಶುದ್ಧಿಗಾಗಿ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆಯೇ, ಗರ್ಭಾಧಾನಕ್ಕೂ ಹಿಂದಿನಂತೆ ಮಾಡಬೇಕು.

ಶಿರಸಾ ಪಾಶಶೈಥಿಲ್ಯೇ ನಿಷ್ಕೃತ್ಯೈವಂ ಶತಂ ಜಪೇತ್। ಏವಂ ಪಾಶವಿಯೋಗೇಽಪಿ ತತಃ ಶಸ್ತ್ರಾತ್ಮಜಪ್ತಯಾ

ತಲೆಯಿಂದ ಪಾಶವನ್ನು ಸಡಿಲಗೊಳಿಸಲು, ಹೀಗೆಯೇ ತೆಗೆದು ನೂರು ಬಾರಿ ಜಪಿಸಬೇಕು; ಹೀಗೆಯೇ ಪಾಶವಿಯೋಗಕ್ಕೂ ನಂತರ ಶಸ್ತ್ರದಿಂದ ಆತ್ಮಜಪವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.

ಛಿನ್ದ್ಯಾದಸ್ತ್ರೇಣ ಕರ್ತ್ತಂರ್ಯ್ಯಾ ಕಲಾಬೀಜವತಾ ಯಥಾ। ಓಂ ಹ್ರೀಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಕಲಾಪಾಶಾಯ ಹಃ ಫಟ್। ವಿಸೃಜ್ಯ ವರ್ತ್ತುಲೀಕೃತ್ಯ ಪಾಶಮಸ್ತ್ರೇಣ ಪೂರ್ವವತ್

ಅಸ್ತ್ರಮಂತ್ರದ ಮೂಲಕ, ಕಲಾಬೀಜದಂತೆ, ಆ ಪಾಶವನ್ನು ಕಡಿದು ಬಿಡಬೇಕು. 'ಓಂ ಹ್ರೀಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಕಲಾಪಾಶಾಯ ಹಃ ಫಟ್' ಎಂದು ಉಚ್ಚರಿಸಿ, ಆ ಪಾಶವನ್ನು ವೃತ್ತಾಕಾರವಾಗಿ ರೂಪಿಸಿ, ಹಿಂದಿನಂತೆ ಅಸ್ತ್ರಮಂತ್ರದಿಂದ ಬಿಡಿಸಬೇಕು.

ಘೃತಪೂರ್ಣೇ ಸ್ರುವೇ ದತ್ವಾ ಕಲಾಸ್ತ್ರೇಣೈವ ಹೋಮಯೇತ್। ಅಸ್ತ್ರೇಣ ಜುಹುಯಾತ್ ಪಞ್ಚ ಪಾಶಾಙ್ಕುರನಿವೃತ್ತಯೇ

ಘೃತದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಸ್ರುವವನ್ನು ತೆಗೆದು, ಕಲಾ ಅಸ್ತ್ರಮಂತ್ರದಿಂದ ಅಗ್ನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಆ ಅಸ್ತ್ರಮಂತ್ರದಿಂದ ಐದು ಬಾರಿ ಹೋಮ ಮಾಡಿ, ಪಾಶದ ಮೊಗ್ಗುಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸಬೇಕು.

ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತನಿಷೇಧಾರ್ಥಂ ದದ್ಯಾದಷ್ಟಾಹುತೀಸ್ತತಃ। ಓಂ ಹಃ ಅಸ್ತ್ರಾಯ ಹ್ರೂಂ ಫಟ್। ಹೃದಾವಾಹ್ಯ ಹೃಷೀಕೇಶಂ ಕೃತ್ವಾ ಪೂಜನತರ್ಪಣೇ

ದೋಷ ನಿವಾರಣೆಗಾಗಿ, ನಂತರ ಎಂಟು ಬಾರಿ ಹೋಮ ಮಾಡಬೇಕು. 'ಓಂ ಹಃ ಅಸ್ತ್ರಾಯ ಹ್ರೂಂ ಫಟ್' ಎಂದು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಹೃಷೀಕೇಶನನ್ನು ಆಮಂತ್ರಿಸಿ, ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ತರ್ಪಣ ಮಾಡಬೇಕು.

ಪೂರ್ವ್ವೋಕ್ತವಿಧಿನಾ ಕುರ್ಯ್ಯಾದಧಿಕಾರಸಮರ್ಪಣಂ। ಓಂ ಹಾಂ ರಸಶುಲ್ಕಂ ಗೃಹಾಣ ಸ್ವಾಹಾ। ನಿಃಶೇಷದಗ್ಧಪಾಶಸ್ಯ ಪಶೋರಸ್ಯ ಹರೇ ತ್ವಯಾ

ಹಿಂದೆ ವಿವರಿಸಿದ ಕ್ರಮದಂತೆ ಅಧಿಕಾರ ಸಮರ್ಪಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. 'ಓಂ ಹಾಂ ರಸಶುಲ್ಕಂ ಗ್ರಹಾಣ ಸ್ವಾಹಾ' ಎಂದು ಅರ್ಪಿಸಿ, ಹರಿಯೇ, ನಿನ್ನಿಂದ ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಪಾಶಗಳು ಸುಟ್ಟ ಈ ಪಶು ಇನ್ನೂ ಬಂಧನದಲ್ಲಿರಬಾರದು.

ನ ಸ್ಥೇಯಂ ಬನ್ಧಕತ್ವೇನ ಶಿವಾಜ್ಞಾಂ ಶ್ರಾವಯೇದಿತಿ। ತತೋ ವಿಸೃಜ್ಯ ಗೋವಿನ್ದಂ ವಿದ್ಯಾತ್ಮಾನಂ ನಿಯೋಜ್ಯ ಚ

ಬಂಧನದಲ್ಲಿರಬಾರದು ಎಂಬ ಶಿವಾಜ್ಞೆಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಬೇಕು. ನಂತರ, ಗೋವಿಂದನನ್ನು, ವಿದ್ಯಾತ್ಮನನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಿ, ಬಿಡಿಸಬೇಕು.

ಬಾಹುಮುಕ್ತಾರ್ದ್ಧದೃಶ್ಯೇನ ಚನ್ದ್ರಬಿಮ್ಬೇನ ಸನ್ನಿಭಂ। ಸಂಹಾರಮುದ್ರಯಾ ಸ್ವಸ್ಥಂ ವಿಧಾಯೋದ್ಭವಮುದ್ರಯಾ

ಬಾಹು ಚಾಚಿದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ, ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಕಾಣುವಂತೆ, ಚಂದ್ರಬಿಂಬದಂತೆ, ಸಂಹಾರಮುದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಕುಳಿತು, ನಂತರ ಉದ್ಭವಮುದ್ರೆಯನ್ನು ಧರಿಸಬೇಕು.

ಸೂತ್ರೇ ಸಂಯೋಜ್ಯ ವಿನ್ಯಸ್ಯ ತೋಯಬಿನ್ದುಂ ಯಥಾ ಪುರಾ। ವಿಸೃಜ್ಯ ಪಿತರೌ ವಹ್ನೇಃ ಪೂಜಿತೌ ಕುಸುಮಾದಿಭಿಃ

ಹಿಂದಿನಂತೆ, ದಾರದಿಂದ ಜೋಡಿಸಿ, ಜಲಬಿಂದುವನ್ನು ಇಟ್ಟು, ಅಗ್ನಿಯ ಪಿತೃಗಳನ್ನು ಹೂವಿನಿಂದ ಮತ್ತು ಇತರ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸಿ, ಬಿಡಿಸಬೇಕು.

ಈಶ್ವರ ಉವಾಚ ಸನ್ಧಾನಮಥ ವಿದ್ಯಾಯಾಃ ಪ್ರಾಚೀನಕಲಯಾ ಸಹ। ಕುರ್ವೀತ ಪೂರ್ವವತ್ ಕೃತ್ವಾ ತತ್ತ್ವಂ ವರ್ಣಯ ತದ್ಯಥಾ

ಈಶ್ವರನು ಹೇಳಿದನು: ಈಗ ವಿದ್ಯೆಯ ಸಂಧಾನವನ್ನು, ಹಿಂದಿನಂತೆ, ಪ್ರಾಚೀನ ಕಲೆಯೊಂದಿಗೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಹಾಗೆ ಮಾಡಿದ ಮೇಲೆ, ಆ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ವಿವರಿಸು.

ಓಂ ಹೋಂ ಕ್ಷೀಮಿತಿ ಸನ್ಧಾನಂ। ರಾಗಶ್ಚ ಶುದ್ಧವಿದ್ಯಾ ಚ ನಿಯತಿಃ ಕಲಯಾ ಸಹ। ಕಾಲೋ ಮಾಯಾ ತಥಾಽವಿದ್ಯಾ ತತ್ತ್ವಾನಾಮಿತಿ ಸಪ್ತಕಂ

'ಓಂ ಹೋಂ ಕ್ಷೀ' ಎಂಬುದು ಸಂಧಾನ. ರಾಗ, ಶುದ್ಧವಿದ್ಯೆ, ನಿಯತಿ ಕಲೆಯೊಂದಿಗೆ, ಕಾಲ, ಮಾಯೆ ಮತ್ತು ಅವಿದ್ಯೆ—ಇವು ಏಳು ತತ್ತ್ವಗಳು.

ರಲವಾಃ ಶಷಸಾಃ ವರ್ಣಾಃ ಷಡ್ ವಿದ್ಯಾಯಾಂ ಪ್ರಕೀರ್ತ್ತಿತಾಃ। ಪದಾನಿ ಪ್ರಣವಾದೀನಿ ಏಕವಿಂಶತಿಸಙ್‌ಖ್ಯಯಾ

ರ, ಲ, ವ, ಶ, ಷ, ಸ ಎಂಬ ಆರು ಅಕ್ಷರಗಳು ವಿದ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಪ್ರಣವದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ ಒಟ್ಟು ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ಪದಗಳಿವೆ.

ಓಂ ನಮಃ ಶಿವಾಯ ಸರ್ವಪ್ರಭವೇ ಹಂ ಶಿವಾಯ ಈಶಾನಮೂರ್ದ್ಧಾಯ ತತ್‌ಪುರುಷವಕ್ತ್ರಾಯ ಅಘೋರಹೃದಯಾಯ ವಾಮದೇವಗುಹ್ಯಾಯ ಸದ್ಯೋಜಾತಮೂರ್ತ್ತಯೇ ಓಂ ನಮೋ ನಮೋ ಗುಹ್ಯಾತಿಗುಹ್ಯಾಯ ಗೋಪ್ತ್ರೇ ಅನಿಧನಾಯ ಸರ್ವಾಧಿಪಾಯ ಜ್ಯೋತೀರೂಪಾಯ ಪರಮೇಶ್ವರಾಯ ಭಾವೇನ ಓಂ ವ್ಯೋಮ। ಓಂ ರೂದ್ರಾಣಾಂ ಭುವನಾನಾಞ್ಚ ಸ್ವರೂಪಮಥ ಕಥ್ಯತೇ। ಪ್ರಥಮೋ ವಾಮದೇವಃ ಸ್ಯಾತ್ತತಃ ಸರ್ವಭವೋದ್ಭವಃ

'ಓಂ ನಮಃ ಶಿವಾಯ ಸರ್ವಪ್ರಭವೇ ಹಂ ಶಿವಾಯ ಈಶಾನಮೂರ್ದ್ಧಾಯ ತತ್ಪುರುಷವಕ್ತ್ರಾಯ ಅಘೋರಹೃದಯಾಯ ವಾಮದೇವಗುಹ್ಯಾಯ ಸದ್ಯೋಜಾತಮೂರ್ತಯೇ ಓಂ ನಮೋ ನಮೋ ಗುಹ್ಯಾತಿಗುಹ್ಯಾಯ ಗೋಪ್ತ್ರೆ ಅನಿಧನಾಯ ಸರ್ವಾಧಿಪಾಯ ಜ್ಯೋತಿರೂಪಾಯ ಪರಮೇಶ್ವರಾಯ ಭಾವೇನ ಓಂ ವ್ಯೋಮ। ಓಂ ರುದ್ರರ ಮತ್ತು ಲೋಕಗಳ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಈಗ ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೊದಲನೆಯದು ವಾಮದೇವ, ನಂತರ ಸರ್ವಭವೋದ್ಭವ.'

ವಜ್ರದೇಹಃ ಪ್ರಭುರ್ದ್ಧಾತಾ ಕ್ರಮವಿಕ್ರಮಸುಪ್ರಭಾಃ। ವಟುಃ ಪ್ರಶಾನ್ತನಾಮಾ ಚ ಪರಮಾಕ್ಷರಸಞ್‌ಜ್ಞಕಃ

ವಜ್ರದಂತೆ ದೇಹವಿರುವ ಪ್ರಭು, ಧಾರಕ, ಕ್ರಮವಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ, ವಟು, ಪ್ರಶಾಂತನಾಮಕ, ಪರಮಾಕ್ಷರ ಎಂಬ ಹೆಸರುಳ್ಳವನು.

ಶಿವಶ್ಚ ಸಶಿವೋ ಬಭ್ರುರಕ್ಷಯಃ ಶಮ್ಭುರೇವ ಚ। ಅದೃಷ್ಟರೂಪನಾಮಾನೌ ತಥಾಽನ್ಯೋ ರೂಪವರ್ದ್ಧನಃ

ಶಿವ, ಸಶಿವ, ಬಭ್ರು, ಅಕ್ಷಯ, ಶಂಭು, ಅದೃಷ್ಟರೂಪ ಎಂಬ ಎರಡು ಹೆಸರುಗಳು, ಮತ್ತೊಬ್ಬನು ರೂಪವರ್ಧನ.

ಮನೋನ್ಮನೋ ಮಹಾವೀರ್ಯ್ಯಶ್ಚಿತ್ರಾಡ್ಗಸ್ತದನನ್ತರಂ। ಕಲ್ಯಾಣ ಇತಿ ವಿಜ್ಞೇಯಾಃ ಪಞ್ಚವಿಂಶತಿಸಙ್ಖ್ಯಯಾ

ಮನೋನ್ಮನ, ಮಹಾವೀರ್ಯ, ಚಿತ್ರಾಂಗ, ನಂತರ ಕಲ್ಯಾಣ—ಇವರ ಸಂಖ್ಯೆ ಇಪ್ಪತ್ತೈದು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಮನ್ತ್ರೋ ಘೋರಾಮರೌ ವೀಜೇ ನಾಡ್ಯೌ ದ್ವೇ ತತ್ರ ತೇ ಯಥಾ। ಪೂಷಾ ಚ ಹಸ್ತಿಜಿಹ್ವಾ ಚ ವ್ಯಾನನಾಗೌ ಪ್ರಭಞ್ಜನೌ

ಮಂತ್ರ, ಘೋರಾಮರೌ, ಎರಡು ಬೀಜಗಳು, ಎರಡು ನಾಡಿಗಳು: ಪೂಷಾ ಮತ್ತು ಹಸ್ತಿಜಿಹ್ವಾ, ವ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಂಜನ.

ವಿಷಯೋ ರೂಪಮೇವೈಕಮಿನ್ದ್ರಿಯೇ ಪಾದಚಕ್ಷುಷೀ। ಶಬ್ದಃ ಸ್ಪರ್ಶಶ್ಚ ರೂಪಞ್ಚ ತ್ರಯ ಏತೇ ಗುಣಾಃ ಸ್ಮೃತಾ

ಒಂದು ಇಂದ್ರಿಯದಲ್ಲಿ ವಿಷಯವೆಂದರೆ ರೂಪ ಮಾತ್ರ, ಕಾಲು ಮತ್ತು ಕಣ್ಣು; ಶಬ್ದ, ಸ್ಪರ್ಶ, ರೂಪ—ಈ ಮೂರು ಗುಣಗಳು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಅವಸ್ಥಾಽತ್ರ ಸುಷುಪ್ತಿಶ್ಚ ರುದ್ರೋ ದೇವಸ್ತು ಕಾರಣಂ। ವಿದ್ಯಾಮಧ್ಯಗತಂ ಸರ್ವಂ ಭಾವಯೇದ್ಭವನಾದಿಕಂ

ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತಿಯೆಂದರೆ ಸುಷುಪ್ತಿ; ರುದ್ರನು ದೇವತೆ ಮತ್ತು ಕಾರಣ. ಸೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ವಿದ್ಯೆಯೊಳಗೆ ಸ್ಥಿತವಾಗಿರುವಂತೆ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು.

ತಾಡನಂ ಛೇದನಂ ತತ್ರ ಪ್ರವೇಶಞ್ಚಾಪಿ ಯೋಜನಂ। ಆಕೃಷ್ಯ ಗ್ರಹಣಂ ಕುರ್ಯಾದ್ವಿದ್ಯಯಾ ಹೃತ್‌ಪ್ರದೇಶತಃ

ಅಲ್ಲಿ ತಾಡನೆ, ಚೇದನೆ, ಪ್ರವೇಶ ಮತ್ತು ಯೋಜನೆ; ಹೃದಯ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ವಿದ್ಯೆಯ ಮೂಲಕ ಆಕರ್ಷಿಸಿ ಹಿಡಿಯಬೇಕು.