ಅಗ್ನಿಪುರಾಣಮ್

ವದನಂ ಚಿವುಕಂ ಗ್ರೀವಾ ಯುಗಭಾಗೈರ್ಭುಜಾಕ್ಷಿಭಿಃ। ಕರಾಭ್ಯಾಂ ಮುಕುಲೀಕೃತ್ಯ ಪ್ರತಿಮಾಯಾಃ ಪ್ರಮಾಣತಃ

ಮುಖ, ಹಣೆ, ಕಂಠವನ್ನು ಕೈ ಮತ್ತು ಕಣ್ಣಿನ ಭಾಗಗಳೊಂದಿಗೆ ರೂಪಿಸಬೇಕು. ಕೈಗಳನ್ನು ಮೊಗ್ಗಿನಂತೆ ಮಾಡಿ, ಪ್ರತಿಮೆಯ ಗಾತ್ರದಂತೆ ಮಾಡಬೇಕು.

ಮುಖಂ ಪ್ರತಿ ಸಮಃ ಕಾರ್ಯಾ ವಿಸ್ತಾರಾದಷ್ಟಮಾಂಶತಃ। ಚತುರ್ಮುಖಂ ಮಯಾ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ತ್ರಿಮುಖಞ್ಚೋಚ್ಯತೇ ಶ್ರೃಣು

ಮುಖವನ್ನು ಅಗಲದ ಎಂಟನೇ ಭಾಗದಷ್ಟು ಸಮವಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕು. ನಾನು ನಾಲ್ಕು ಮುಖದ ರೂಪವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ್ದೇನೆ, ಈಗ ಮೂರು ಮುಖದ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳು.

ಕರ್ಣಪಾದಾಧಿಕಾಸ್ತಸ್ಯ ಲಲಾಟಾದೀನಿ ನಿರ್ದಿಶೇತ್। ಭುಜೌ ಚತುರ್ಭಿರ್ಭಾಗೈಮ್ತು ಕರ್ತ್ತವ್ಯೌ ಪಞ್ಚಿಮೋರ್ಜಿತಮ್

ಅದರಲ್ಲಿ ಕಿವಿ ಮತ್ತು ಕಾಲುಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಮುಖ್ಯ. ಹಣೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಬೇಕು. ಎರಡು ಕೈಗಳನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಭಾಗಗಳಿಂದ ಮಾಡಿ, ಐದನೇ ಭಾಗವನ್ನು ಬಿಡಬೇಕು.

ವಿಸ್ತರಾದಷ್ಟಮಾಂಶೇನ ಮುಖಾನಾಂ ಪ್ರತಿನಿರ್ಗಮಃ। ಏಕವಕ್ತ್ರಂ ತಥಾ ಕಾರ್ಯ್ಯಂ ಪೂರ್ವಸ್ಯಾಂ ಸೌಮ್ಯಲೋಚನಮ್

ಮುಖಗಳು ಅಗಲದ ಎಂಟನೇ ಭಾಗದಷ್ಟು ಹೊರಬರುವಂತೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಹೀಗೆಯೇ ಒಂದು ಮುಖವನ್ನೂ ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಮೃದು ಕಣ್ಣುಗಳೊಂದಿಗೆ ರೂಪಿಸಬೇಕು.

ಲಲಾಟನಾಸಿಕಾವಕ್ತ್ರಗ್ನೀವಾಯಾಞ್ಚ ವಿವರ್ತ್ತಯೇತ್। ಭುಜಾಚ್ಚ ಪಞ್ಚಮಾಂಶೇನ ಭುಜಹೀನಂ ವಿವರ್ತಯೇತ್

ಹಣೆ, ಮೂಗು, ಬಾಯಿ ಮತ್ತು ಕಂಠವನ್ನು ರೂಪಿಸಬೇಕು. ಕೈಗಳನ್ನು ಐದನೇ ಭಾಗದಷ್ಟು ಮಾಡಿ, ಕೈ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಕೈಗಳನ್ನು ಬಿಡಬಹುದು.

ವಿಸ್ತಾರಸ್ಯ ಷಡಂಶೇನ ಮುಖೈರ್ನಿರ್ಗಮನಂ ಹಿತಮ್। ಸರ್ವಷಾಂ ಮುಖಲಿಙ್ಗಾನಾಂ ತ್ರಪುಷಂ ವಾಥ ಕುಕ್ಕುಟಮ್

ಮುಖಗಳು ಅಗಲದ ಆರನೇ ಭಾಗದಷ್ಟು ಹೊರಬರುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು ಯೋಗ್ಯ. ಎಲ್ಲ ಮುಖವಿರುವ ಲಿಂಗಗಳಿಗೆ ತಾಮ್ರ ಅಥವಾ ಕೋಳಿಯ ರೂಪವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಭಗವಾನುವಾಚ ಅತಃ ಪರಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಪ್ರತಿಮಾನಾನ್ತು ಪಿಣ್ಡಿಕಾಮ್। ದೈರ್ಘ್ಯೇಣ ಪ್ರತಿಮಾತುಲ್ಯಾ ತದರ್ದ್ಧೇನ ತು ವಿಸ್ತೃತಾ

ಶ್ರೀಭಗವಂತನು ಹೇಳಿದನು: ಈಗ ನಾನು ಪ್ರತಿಮೆಗಳ ಪೀಠದ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಅದರ ಉದ್ದವು ಪ್ರತಿಮೆಯಷ್ಟಿರಬೇಕು, ಅಗಲವು ಅದರ ಅರ್ಧವಾಗಿರಬೇಕು.

ಉಚ್ಛಿತಾಯಾಮತೋರ್ದ್ಧೇನ ಸುವಿಸ್ತಾರಾರ್ದ್ಧಭಾಗತಃ। ತೃತೀಯೇನ ತು ವಾ ತುಲ್ಯಂ ತತ್ತ್ರಿಭಾಗೇಣ ಮೇಖಲಾ

ಪೀಠದ ಎತ್ತರವು ಉದ್ದದ ಅರ್ಧವಾಗಿರಬೇಕು, ಅಥವಾ ಅಗಲವಾದರೆ ಮೂರನೇ ಭಾಗವಾಗಿರಬಹುದು. ಮೆಖಲೆಯು ಮೂರನೇ ಭಾಗದಷ್ಟು ಇರಬೇಕು.

ಖಾತಂ ಚ ತತ್‌ಪ್ರಮಾಣಂ ತು ಕಿಞ್ಚಿದುತ್ತರತೋ ನತಮ್। ವಿಸ್ತಾರಸ್ಯ ಚತುರ್ಥೇನ ಪ್ರಣಾಲಸ್ಯ ವಿನಿರ್ಗಮಃ

ಆ ಕುಹರವು ಸರಿಯಾದ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ, ಸ್ವಲ್ಪ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ವಾಲಿದಂತೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಅಗಲದ ನಾಲ್ಕನೇ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೀರು ಹರಿಯುವ ಚಾನಲ್ ಮಾಡಬೇಕು.

ಸಮಮೂಲಸ್ಯ ವಿಸ್ತಾರಮಗ್ನೇ ಕುರ್ಯ್ಯಾತ್ತದರ್ದ್ಧತಃ। ವಿಸ್ತಾರಸ್ಯ ತೃತೀಯೇನ ತೋಯಮಾರ್ಗನ್ತು ಕಾರಯೇತ್

ಅಗ್ನಿಯೇ, ಆಧಾರದ ಅಗಲವನ್ನು ಸಮಾನವಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕು, ಅದರ ಉದ್ದವನ್ನು ಅದರ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಇಡಬೇಕು; ನೀರಿನ ಕಾಲುವೆಯನ್ನು ಆ ಉದ್ದದ ಮೂರನೇ ಭಾಗದಷ್ಟು ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕು.

ಉಚ್ಛಾಯಂ ಪೂರ್ವವತ್ ಕುರ್ಯ್ಯಾದ್ಭಾಗಷೋಡಶಸಙ್‌ಖ್ಯಯಾ। ಅಧಃ ಷಟ್ಕಂ ದ್ವಿಭಾಗನ್ತು ಕಣ್ಠಂ ಕುರ್ಯಾತ್ತ್ರಿಭಾಗಕಮ್

ಹೆಚ್ಚುವನ್ನು ಹಿಂದಿನಂತೆ, ಹದಿನಾರು ಭಾಗಗಳ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮಾಡಬೇಕು; ಕೆಳಭಾಗವನ್ನು ಆರು ಭಾಗಗಳಷ್ಟು, ಕಂಠವನ್ನು ಎರಡು ಭಾಗಗಳಷ್ಟು, ಗಂಟಲನ್ನು ಮೂರು ಭಾಗಗಳಷ್ಟು ಮಾಡಬೇಕು.

ಶೇಷಾಸ್ತ್ವೇಕೈಕಶಃ ಕಾರ್ಯಾಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನಿರ್ಗಮಾಸ್ತಥಾ। ಪಟ್ಟಿಕಾ ಪಿಣ್ಡಿಕಾ ಚೇಯಂ ಸಾಮಾನ್ಯಪ್ರತಿಮಾಸು ಚ

ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ತಯಾರಿಸಬೇಕು; ಆಧಾರ ಮತ್ತು ನಿರ್ಗಮನವನ್ನು ಕೂಡ. ಈ ಪಟ್ಟಿಯೂ ಪೀಠವೂ ಎಲ್ಲ ಪ್ರತಿಮೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿವೆ.

ಪ್ರಾಸಾದದ್ವಾರಮಾನೇನ ಪ್ರತಿಮಾದ್ವಾರಮುಚ್ಯತೇ । ಗಜವ್ಯಾಲಕಸಂಯುಕ್ತಾ ಪ್ರಭಾ ಸ್ಯಾತ್ ಪ್ರತಿಮಾಸು ಚ

ಪ್ರತಿಮೆಯ ಬಾಗಿಲು, ಮಂದಿರದ ಬಾಗಿಲಿನ ಪ್ರಮಾಣದಂತೆ ಇರಬೇಕು; ಪ್ರತಿಮೆಯ ಪ್ರಕಾಶವನ್ನು ಆನೆಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಲಗಳು ಅಲಂಕರಿಸಬೇಕು.

ಪಿಣ್ಡಿಕಾಪಿ ಯಥಾಶೋಭಂ ಕರ್ತ್ತವ್ಯಾ ಸತತಂ ಹರೇಃ। ಸರ್ವೇಷಾಮೇವ ದೇವಾನಾಂ ವಿಷ್ಣೂಕ್ತಂ ಮಾನಮುಚ್ಯತೇ। ದೇವೀನಾಮಪಿ ಸರ್ವಾಸಂ ಲಕ್ಷ್ಮ್ಯುಕ್ತಂ ಮಾನಮುಚ್ಯತೇ

ಹರಿಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾದಂತೆ ಪೀಠವನ್ನು ಸದಾ ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕು; ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ವಿಷ್ಣುವು ಹೇಳಿದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಬಳಸಬೇಕು; ಎಲ್ಲ ದೇವಿಯರಿಗೆ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯು ಹೇಳಿದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಬಳಸಬೇಕು.

ದಿಕ್ಪಾಲಯಾಗಕಥನಂ ಭಗವಾನುವಾಚ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಞ್ಚಕಂ ವಕ್ಷ್ಯೇ ಪ್ರತಿಮಾತ್ಮಾ ತು ಪೂರುಷಃ ।೫೬.೦೦೧ ಪ್ರಕೃತಿಃ ಪಿಣ್ಡಿಕಾ ಲಕ್ಷ್ಮೀಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ಯೋಗಕಸ್ತಯೋಃ ॥೫೬.೦೦೧ ಇಚ್ಛಾಫಲಾರ್ಥಿಭಿಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ಕ್ರಿಯತೇ ನರೈಃ ।೫೬.೦೦೨ ಗರ್ಭಸೂತ್ರಂ ತು ನಿಃಸಾರ್ಯ(೨) ಪ್ರಾಸಾದಸ್ಯಾಗ್ರತೋ ಗುರುಃ ॥೫೬.೦೦೨ ಅಷ್ಟಷೋಡಶವಿಂಶಾನ್ತಂ ಮಣ್ಡಪಞ್ಚಾಧಮಾದಿಕಮ್ ।೫೬.೦೦೩ ಸ್ನಾನಂ ಕಲಶಾರ್ಥಞ್ಚ ಯಾಗದ್ರವ್ಯಾರ್ಥಮರ್ಧತಃ ॥೫೬.೦೦೩ ತ್ರಿಭಾಗೇಣಾರ್ಧಭಾಗೇನ ವೇದಿಂ ಕುರ್ಯಾತ್ತು ಶೋಭನಾಮ್ ।೫೬.೦೦೪ ಕಲಶೈರ್ಘಟಿಕಾಭಿಶ್ಚ ವಿತಾನಾದ್ಯೈಶ್ಚ ಭೂಷಯೇತ್ ॥೫೬.೦೦೪ ಪಞ್ಚಗವ್ಯೇನ ಸಮ್ಪ್ರೋಕ್ಷ್ಯ ಸರ್ವದ್ರವ್ಯಾಣಿ ಧಾರಯೇತ್ ।೫೬.೦೦೫ ಅಲಙ್ಕೃತೋ ಗುರುರ್ವಿಷ್ಣುಂ ಧ್ಯಾತ್ವಾತ್ಮಾನಂ ಪ್ರಪೂಜಯೇತ್ ॥೫೬.೦೦೫ ಅಙ್ಗುಲೀಯಪ್ರಭೃತಿಭಿರ್ಮೂರ್ತಿಪಾನ್ ವಲಯಾದಿಭಿಃ ।೫೬.೦೦೬ ಕುಣ್ಡೇ ಕುಣ್ಡೇ ಸ್ಥಾಪಯೇಚ್ಚ ಮೂರ್ತಿಪಾಂಸ್ತತ್ರ ಪಾರಗಾನ್ ॥೫೬.೦೦೬ ಚತುಷ್ಕೋಣೇ ಚಾರ್ಧಕೋಣೇ ವರ್ತುಲೇ ಪದ್ಮಸನ್ನಿಭೇ ।೫೬.೦೦೭ ಪೂರ್ವಾದೌ ತೋರಣಾರ್ಥನ್ತು ಪಿಪ್ಪಲೋಡುಮ್ಬರೌ ವಟಂ ॥೫೬.೦೦೭ ಪ್ಲಕ್ಷಂ ಸುಶೋಭನಂ ಪೂರ್ವಂ ಸುಭದ್ರನ್ದಕ್ಷತೋರಣಂ ।೫೬.೦೦೮ ಸುಕರ್ಮ ಚ ಸುಹೋತ್ರಞ್ಚ ಆಪ್ಯೇ ಸೌಮ್ಯೇ ಸಮುಚ್ಛ್ರಯಮ್ ॥೫೬.೦೦೮ ಪಞ್ಚಹಸ್ತಂ ತು ಸಂಸ್ಥಾಪ್ಯ ಸ್ಯೋನಾಪೃಥ್ವೀತಿ ಪೂಜಯೇತ್ ।೫೬.೦೦೯ ತೋರಣಸ್ತಮ್ಭಮೂಲೇ ತು ಕಲಶಾನ್ಮಙ್ಗಲಾಙ್ಕುರಾನ್ ॥೫೬.೦೦೯ ಪ್ರದದ್ಯಾದುಪರಿಷ್ಟಾಚ್ಚ ಕುರ್ಯಾಚ್ಚಕ್ರಂ ಸುದರ್ಶನಂ ।೫೬.೦೧೦ ಪಞ್ಚಹಸ್ತಪ್ರಮಾಣನ್ತು ಧ್ವಜಂ ಕುರ್ಯಾದ್ದ್ವಿಚಕ್ಷಣಃ ॥೫೬.೦೧೦ ವೈಪುಲ್ಯಂ ಚಾಸ್ಯ ಕುರ್ವೀತ ಷೋಡಶಾಙ್ಗುಲಸನ್ಮಿತಂ ।೫೬.೦೧೧ ಸಪ್ತಹಸ್ತೋಚ್ಛ್ರಿತಂ ವಾಸ್ಯ ಕುರ್ಯಾತ್ಕುಣ್ಡಂ ಸುರೋತ್ತಮ(೧) ॥೫೬.೦೧೧ ಅರುಣೋಗ್ನಿನಿಭಶ್ಚೈವ ಕೃಷ್ಣಃ ಶುಕ್ಲೋಥ ಪೀತಕಃ ।೫೬.೦೧೨ ರಕ್ತವರ್ಣಸ್ತಥಾ ಶ್ವೇತಃ ಶ್ವೇತವರ್ಣಾದಿಕಕ್ರಮಾತ್ (೨) ॥೫೬.೦೧೨ ಕುಮುದಃ ಕುಮುದಾಕ್ಷಶ್ಚ ಪುಣ್ಡರೀಕೋಥ ವಾಮನಃ ।೫೬.೦೧೩ ಶಙ್ಕುಕರ್ಣಃ ಸರ್ವನೇತ್ರಃ ಸುಮುಖಃ ಸುಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಃ ॥೫೬.೦೧೩ ಪೂಜ್ಯಾ ಕೋಟಿಗುಣೈರ್ಯುಕ್ತಾಃ ಪೂರ್ವಾದ್ಯಾ ಧ್ವಜದೇವತಾಃ ।೫೬.೦೧೪ ಜಲಾಢಕಸುಪೂರಾಸ್ತು ಪಕ್ವವಿಮ್ಬೋಪಮಾ ಘಟಾಃ ॥೫೬.೦೧೪ ಅಷ್ಟಾವಿಂಶಾಧಿಕಶತಂ ಕಾಲಮಣ್ಡನವರ್ಜಿತಾಃ ।೫೬.೦೧೫ ಸಹಿರಣ್ಯಾ ವಸ್ತ್ರಕಣ್ಠಾಃ ಸೋದಕಾಸ್ತೋರಣಾದ್ವಹಿಃ ॥೫೬.೦೧೫ ಘಟಾಃ ಸ್ಥಾಪ್ಯಾಶ್ಚ ಪೂರ್ವಾದೌ ವೇದಿಕಾಯಾಶ್ಚ ಕೋಣಗಾನ್ ।೫೬.೦೧೬ ಚತುರಃ ಸ್ಥಾಪಯೇತ್ಕುಮ್ಭಾನಾಜಿಘ್ರೇತಿ ಚ ಮನ್ತ್ರತಃ ॥೫೬.೦೧೬ ಕುಮ್ಭೇಷ್ವಾವಾಹ್ಯ ಶಕ್ರಾದೀನ್ ಪೂರ್ವಾದೌ ಪೂಜಯೇತ್ಕ್ರಮಾತ್ ।೫೬.೦೧೭ ಇನ್ದ್ರಾಗಚ್ಛ ದೇವರಾಜ ವಜ್ರಹಸ್ತ ಗಜಸ್ಥಿತ ॥೫೬.೦೧೭ ಪೂರ್ವದ್ವಾರಞ್ಚ ಮೇ ರಕ್ಷ ದೇವೈಃ ಸಹ ನಮೋಸ್ತು ತೇ ।೫೬.೦೧೮ ತ್ರಾತಾರಮಿನ್ದ್ರಮನ್ತ್ರೇಣ ಅರ್ಚಯಿತ್ವಾ ಯಜೇದ್ಬುಧಃ ॥೫೬.೦೧೮ ಆಗಚ್ಛಾಗ್ರೇ ಶಕ್ತಿಯುತ(೧) ಚ್ಛಾಗಸ್ಥ ಬಲಸಂಯುತ ।೫೬.೦೧೯ ರಕ್ಷಾಗ್ನೇಯೀಂ ದಿಶಂ ದೇವೈಃ ಪೂಜಾಂ ಗೃಹ ನಮೋಸ್ತು ತೇ ॥೫೬.೦೧೯ ಅಗ್ನಿಮೂರ್ಧೇತಿಮನ್ತ್ರೇಣ(೨) ಯಜೇದ್ವಾ ಆಗ್ನೇಯ ನಮಃ ।೫೬.೦೨೦ ಮಹಿಷಸ್ಥ ಯಮಾಗಚ್ಛ ದಣ್ಡಹಸ್ತ ಮಹಾಬಲ ॥೫೬.೦೨೦ ರಕ್ಷ ತ್ವಂ ದಕ್ಷಿಣದ್ವಾರಂ ವೈವಸ್ವತ ನಮೋಸ್ತು ತೇ ।೫೬.೦೨೧ ವೈವಸ್ವತಂ ಸಙ್ಗಮನಮಿತ್ಯನೇನ ಯಜೇದ್ಯಮಂ ॥೫೬.೦೨೧ ನೈರ್ಋತಾಗಚ್ಛ ಖಡ್ಗಾಢ್ಯ ಬಲವಾಹನಸಂಯುತ(೩) ।೫೬.೦೨೨ ಇದಮರ್ಘ್ಯಮಿದಂ ಪಾದ್ಯಂ ರಕ್ಷ ತ್ವಂ ನೈರ್ಋತೀಂ ದಿಶಂ ॥೫೬.೦೨೨ ಏಷ ತೇ ನೈರ್ಋತೇ ಮನ್ತ್ರೇಣ ಯಜೇದರ್ಘ್ಯಾದಿಭಿರ್ನರಃ ।೫೬.೦೨೩ ಮಕರಾರೂಢ ವರುಣ ಪಾಶಹಸ್ತ ಮಹಾಬಲ ॥೫೬.೦೨೩ ಆಗಚ್ಛ ಪಶ್ಚಿಮಂ ದ್ವಾರಂ ರಕ್ಷ ರಕ್ಷ ನಮೋಸ್ತು ತೇ ।೫೬.೦೨೪ ಉರುಂ ಹಿ ರಾಜಾ ವರುಣಂ ಯಜೇದರ್ಘ್ಯಾದಿಭಿರ್ಗುರುಃ ॥೫೬.೦೨೪ ಆಗಚ್ಛ ವಾಯೋ ಸಬಲ ಧ್ವಜಹಸ್ತ ಸವಾಹನ ।೫೬.೦೨೫ ವಾಯವ್ಯಂ ರಕ್ಷ ದೇವೈಸ್ತ್ವಂ ಸಮರುದ್ಭಿರ್ನಮೋಸ್ತು ತೇ ॥೫೬.೦೨೫ ವಾತ ಇತ್ಯಾದಿಭಿಶ್ಚಾರ್ವೇದೋನ್ನಮೋ ವಾಯವೇಪಿ ವಾ ।೫೬.೦೨೬ ಆಗಚ್ಛ ಸೋಮ ಸಬಲಾ ಗದಾಹಸ್ತ ಸವಾಹನ ॥೫೬.೦೨೬ ರಕ್ಷ ತ್ವಮುತ್ತರದ್ವಾರಂ ಸಕುವೇರ ನಮೋಸ್ತು ತೇ ।೫೬.೦೨೭ ಸೋಮಂ ರಾಜಾನಮಿತಿ ವಾ ಯಜೇತ್ಸೋಮಾಯ ವೈ ನಮಃ ॥೫೬.೦೨೭ ಆಗಚ್ಛೇಶಾನ ಸಬಲ ಶೂಲಹಸ್ತ ವೃಷಸ್ಥಿತ ।೫೬.೦೨೮ ಯಜ್ಞಮಣ್ಡಪಸ್ಯೈಶಾನೀಂ ದಿಶಂ ರಕ್ಷ ನಮೋಸ್ತು ತೇ ॥೫೬.೦೨೮ ಈಶಾನಮಸ್ಯೇತಿ ಯಜೇದೀಶಾನಾಯ ನಮೋಪಿ ವಾ ।೫೬.೦೨೯ ಬ್ರಹ್ಮನ್ನಾಗಚ್ಛ ಹಂಸಸ್ಥ ಸ್ರುಕ್ಸ್ರುವವ್ಯಗ್ರಹಸ್ತಕ ॥೫೬.೦೨೯ ಸಲೋಕೋರ್ಧ್ವಾಂ ದಿಶಂ ರಕ್ಷ ಯಜ್ಞಸ್ಯಾಜ ನಮೋಸ್ತು ತೇ ।೫೬.೦೩೦ ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭೇತಿ ಯಜೇನ್ನಮಸ್ತೇ ಬ್ರಹ್ಮಣೇಪಿ ವಾ ॥೫೬.೦೩೦ ಅನನ್ತಾಗಚ್ಛ ಚಕ್ರಾಢ್ಯ ಕೂರ್ಮಸ್ಥಾಹಿಗಣೇಶ್ವರ ।೫೬.೦೩೧ ಅಧೋದಿಶಂ ರಕ್ಷ ರಕ್ಷ ಅನನ್ತೇಶ ನಮೋಸ್ತು ತೇ ।೫೬.೦೩೧ ನಮೋಸ್ತು ಸರ್ಪೇತಿ ಯಜೇದನನ್ತಾಯ ನಮೋಪಿ ವಾ ॥೫೬.೦೩೧ ಇತ್ಯಾದಿಮಹಾಪುರಾಣೇ ಆಗ್ನೇಯೇ ದಿಕ್ಪತಿಯಾಗೋ ನಾಮ ಷಟ್ಪಞ್ಚಾಶತ್ತಮೋಧ್ಯಾಯಃ ॥ ಭಗವಾನುವಾಚ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಞ್ಚಕಂ ವಕ್ಷ್ಯೇ ಪ್ರತಿಮಾತ್ಮಾ ತು ಪೂರುಷಃ। ಪಿಣ್ಡಿಕಾ ಲಕ್ಷ್ಮೀಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ಯೋಗಕಸ್ತಯೋಃ

ಇಚ್ಛಾಫಲಾರ್ಥಿಭಿಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ಕ್ರಿಯತೇ ನರೈಃ। ಗರ್ಭಸೂತ್ರಂ ತು ನಿಃ ಸಾರ್ಯ ಪ್ರಾಸಾದಸ್ಯಾಗ್ರತೋ ಗುರುಃ

ಆದ್ದರಿಂದ, ಇಚ್ಛಿತ ಫಲವನ್ನು ಬಯಸುವವರು ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ; ಗುರುವು ಮಂದಿರದ ಮುಂದೆ ಗರ್ಭಸೂತ್ರವನ್ನು ಹೊರತೆಗೆದು ಕಟ್ಟಬೇಕು.

ಅಷ್ಟಷೋಡಶವಿಂಶಾನ್ತಂ ಮಣ್ಡಪಞ್ಚಾಧಮಾದಿಕಮ್। ಸ್ನಾನಾರ್ಥಂ ಕಲಶಾರ್ಥಞ್ಚ ಯಾಗದ್ರವ್ಯಾರ್ಥಮರ್ದ್ಧತಃ

ಎಂಟು, ಹದಿನಾರು, ಇಪ್ಪತ್ತು ಇವುಗಳವರೆಗೆ ಮಂಟಪ ಮತ್ತು ಅದರ ಕೆಳಭಾಗಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕು; ಸ್ನಾನಕ್ಕಾಗಿ, ಕಲಶಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಯಾಗದ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇದೆ.

ತ್ರಿಭಾಗೇಣಾರ್ದ್ಧಭಾಗೇನ ವೇದಿಂ ಕುರ್ಯಾತ್ತು ಶೋಭನಾಮ್। ಕಲಶೈರ್ಘಟಿಕಾಭಿಶ್ಚ ವಿತಾನಾದ್ಯೈಶ್ಚ ಭೂಷಯೇತ್

ಮೂರು ಭಾಗ ಮತ್ತು ಅರ್ಧ ಭಾಗದ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ವೇದಿಯನ್ನು ಸುಂದರವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕು; ಅದನ್ನು ಕಲಶಗಳು, ಸಣ್ಣ ಪಾತ್ರೆಗಳು, ತೊಗಲು ಮುಂತಾದವುಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಬೇಕು.

ಪಞ್ಚಗವ್ಯೇನ ಸಮ್ಪ್ರೋಕ್ಷ್ಯ ಸರ್ವದ್ರವ್ಯಾಣಿ ಧಾರಯೇತ್। ಅಲಙ್ಕೃತೋ ಗುರುರ್ವಿಷ್ಣುಂ ಧ್ಯಾತ್ವಾತ್ಮಾನಂ ಪ್ರಪೂಜಯೇತ್

ಪಂಚಗವ್ಯದಿಂದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಛಿಂಪಿದ ನಂತರ, ಎಲ್ಲಾ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಜೋಡಿಸಬೇಕು; ಅಲಂಕರಿಸಿದ ಗುರುವು ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿ, ತನ್ನನ್ನೇ ಪೂಜಿಸಬೇಕು.

ಅಙ್ಗುಲೀಯಪ್ರಭೃತಿಭಿರ್ಮೂತ್ತಿಪಾನ್ ವಲಯಾದಿಭಿಃ। ಕುಣ್ಡೇ ಕುಣ್ಡೇ ಸ್ಥಾಪಯೇಚ್ಚ ಮೂರ್ತ್ತಿಪಾಂಸ್ತತ್ರ ಪಾರಗಾನ್

ಉಂಗುರಗಳು, ವಲಯಗಳು ಮುಂತಾದ ಆಭರಣಗಳಿಂದ, ಪ್ರತಿಮಾ ಧಾರಕರನ್ನು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕುಂಡದಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು; ಅಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತರಾದವರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಬೇಕು.

ಚತುಷ್ಕೋಣೇ ಚಾರ್ದ್ಧಕೋಣೇ ವರ್ತುಲೇ ಪದ್ಮಸನ್ನಿಭೇಃ। ಪೂರ್ವಾದೌ ತೋರಣಾರ್ಥನ್ತು ಪಿಪ್ಪಲೋಡುಮ್ಬರೌ ವಟಮ್

ಚೌಕ, ಅರ್ಧಚೌಕ, ವೃತ್ತ ಮತ್ತು ಕಮಲಾಕಾರದ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ; ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಮೊದಲು, ತೋರಣಕ್ಕಾಗಿ ಪಿಪ್ಪಲ, ಉದುಂಬರ ಮತ್ತು ವಟ ವೃಕ್ಷಗಳನ್ನು ಬಳಸಬೇಕು.

ಪ್ಲಕ್ಷಂ ಸುಶೋಭನಂ ಪೂರ್ವಂ ಸುಭದ್ರನ್ದಕ್ಷತೋರಣಮ್। ಸುಕರ್ಮ ಚ ಸುಹೋತ್ರಞ್ಚ ಆಪ್ಯೇ ಸೌಮ್ಯೇ ಸಮುಚ್ಛಯಮ್

ಪ್ಲಕ್ಷವೃಕ್ಷವನ್ನು ಸುಂದರವಾಗಿ ಮೊದಲು ಇರಿಸಬೇಕು; ತೋರಣಕ್ಕೆ ಸುಭದ್ರ ಮತ್ತು ಅಂಡಕ ವೃಕ್ಷಗಳನ್ನು, ಜಲಮಯ ಮತ್ತು ಶಾಂತ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಸುಕರ್ಮ ಮತ್ತು ಸುಹೋತ್ರ ವೃಕ್ಷಗಳನ್ನು, ಹಾಗೂ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಬಳಸಬೇಕು.

ಪಞ್ಚಹಸ್ತಂ ತು ಸಂಸ್ಥಾಪ್ಯ ಸ್ಯೋನಾಪೃಥ್ವೀತಿ ಪೂಜಯೇತ್। ತೋರಣಸ್ತಮ್ಭಮೂಲೇ ತು ಕಲಶಾನ್ಮಙ್ಗಲಾಙ್ಕುಶನ್

ಐದು ಹಸ್ತಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಸ್ಯೋನಾ ಮತ್ತು ಪೃಥ್ವಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು; ತೋರಣದ ಕಂಬದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಲಶಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಶುಭಾಂಕುರಗಳನ್ನು ಇಡಬೇಕು.

ಪ್ರದದ್ಯಾದುಪರಿಷ್ಟಾಚ್ಚ ಕುರ್ಯ್ಯಾಚ್ಚಕ್ರಂ ಸುದರ್ಶನಮ್। ಪಞ್ಚಹಸ್ತಪ್ರಮಾಣನ್ತು ಧ್ವಜಂ ಕುರ್ಯ್ಯಾದ್ವಿಚಕ್ಷಣಃ

ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ, ಸುದರ್ಶನ ಚಕ್ರವನ್ನೂ ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕು; ಧ್ವಜವನ್ನು ಐದು ಹಸ್ತಗಳ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನಿಯು ತಯಾರಿಸಬೇಕು.

ವೈಪುಲ್ಯಂ ಚಾಸ್ಯ ಕುರ್ವೀತ ಷೋಡಶಾಙ್ಗುಲಸಮ್ಮಿತಮ್। ಸಪ್ತಹಸ್ತೋಚ್ಛಿತಂ ವಾಸ್ಯ ಕುರ್ಯ್ಯಾತ್ ಕುಣ್ಡಂ ಸುರೋತ್ತಮ

ಅದರ ಅಗಲವನ್ನು ಹದಿನಾರು ಅಂಗುಲಗಳಷ್ಟು ಮಾಡಬೇಕು; ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ಕುಂಡವನ್ನು ಏಳು ಹಸ್ತ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕು.

ಅರುಣೋಗ್ನಿನಿಭಶ್ಚೈವ ಕೃಷ್ಣಃ ಶುಕ್ಲೋಥ ಪೀತಕಃ। ರಕ್ತವರ್ಣಸ್ತಥಾ ಶ್ವೇತಃ ಶ್ವೇತವರ್ಣಾದಿಕಕ್ರಮಾತ್

ಅರುಣಾಗ್ನಿಯಂತಹ, ಕಪ್ಪು, ಬಿಳುಪು ಅಥವಾ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ; ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣವೂ, ಬಿಳುಪಿನಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಇಡಬಹುದು.

ಕುಮುದಃ ಕುಮುದಾಕ್ಷಶ್ಚ ಪುಣ್ಡರೀಕೋಥ ವಾಮನಃ। ಶಙ್ಕುಕರ್ಣಃ ಸರ್ವ್ವನೇತ್ರಃ ಸುಮುಖಃ ಸುಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಃ

ಕುಮುದ, ಕುಮುದಾಕ್ಷ, ಪುಂಡರಿಕ ಮತ್ತು ವಾಮನ; ಶಂಕುಕರ್ಣ, ಸರ್ವನೇತ್ರ, ಸುಮುಖ ಮತ್ತು ಸುಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಎಂಬುವರು.

ಪೂಜ್ಯಾ ಕೋಟಿಗುಣೈರ್ಯುಕ್ತಾಃ ಪೂರ್ವ್ವಾದ್ಯಾ ಧ್ವಜದೇವತಾಃ। ಜಲಾಢಕಸುಪೂರಾಸ್ತು ಪಕ್ಕವಿಮ್ಬೋಪಮಾ ಘಟಾಃ

ಪೂರ್ವದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಧ್ವಜದೇವತೆಗಳನ್ನು ಕೋಟಿ ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿನ ಗೌರವದಿಂದ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ನೀರಿನ ಕುಂಭಗಳು ಹಣ್ಣು ಹಣ್ಣಾಗಿ, ತುಂಬಿ, ಬಲಗೊಳಿಸಿ ಇರಬೇಕು.

ಅಷ್ಟವಿಂಶಾಧಿಕಶತಂ ಕಾಲಮಣ್ಡನವರ್ಜಿತಾಃ। ಸಹಿರಣ್ಯಾ ವಸ್ತ್ರಕಣ್ಠಾಃ ಸೋದಕಾಸ್ತೋರಣಾದ್ ಬಹಿಃ

ನೂರ ಇಪ್ಪತ್ತೆಂಟು ಕುಂಭಗಳು ಅಲಂಕಾರವಿಲ್ಲದೆ, ಹೊನ್ನಿನಿಂದ ಹಾಗೂ ಬಟ್ಟೆಯಿಂದ ಕಂಠ ಭಾಗವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿ, ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿ, ತೋರಣದ ಹೊರಗಡೆ ಇಡಬೇಕು.