ಅಗ್ನಿಪುರಾಣಮ್

नैमिषे हरिमीजाना ऋषयः शौनकादयः । तीर्थयात्राप्रसङ्गेन स्वागतं सूतमब्रुवन्

ನೈಮಿಷಾರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಶೌನಕ ಮುಂತಾದ ಋಷಿಗಳು ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದಾಗ, ಸೂತನು ಬಂದಾಗ ಅವನಿಗೆ ಆತ್ಮೀಯವಾಗಿ ಸ್ವಾಗತ ಹೇಳಿದರು.

ऋषय ऊचुः सूत त्वं पूजितोऽस्माभिः सारात्सारं वदस्व नः । येन विज्ञानमात्रेणसर्व्वज्ञत्वं प्रजायते

ಋಷಿಗಳು ಹೇಳಿದರು: ಸೂತ, ನಾವು ನಿನ್ನನ್ನು ಗೌರವಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಎಲ್ಲದಕ್ಕೂ ಸಾರವಾದುದನ್ನು ನಮಗೆ ಹೇಳು; ಅದನ್ನು ತಿಳಿದರೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಅರಿಯುವ ಶಕ್ತಿ ಬರುತ್ತದೆ.

सूत उवाच सारात्सारो हि भगवान् विष्णुः सर्गादिकृद्विभुः । ब्रह्माहमस्मि तं ज्ञात्वा सर्व्वज्ञात्वं प्रजायते

ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು: ಎಲ್ಲ ಸಾರಗಳ ಸಾರವೇ ಭಗವಂತನಾದ ವಿಷ್ಣು, ಸೃಷ್ಟಿ ಮೊದಲಾದ ಎಲ್ಲವನ್ನು ಮಾಡುವ ಪರಮಾತ್ಮನು. ಆತನನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮಸ್ವರೂಪನೆಂದು ತಿಳಿದು ನಾನು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಅರಿಯುವವನಾದೆನು.

द्वे ब्रह्मणी वेदितव्ये शब्दब्रह्म परं च यत्। द्वे विद्ये वेदितव्ये हि इति चाथर्वणी श्रुतिः

ಎರಡು ವಿಧದ ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು: ಒಂದು ಶಬ್ದರೂಪದ ಬ್ರಹ್ಮ, ಇನ್ನೊಂದು ಪರಬ್ರಹ್ಮ. ಇದೇ ರೀತಿ ಎರಡು ವಿಧದ ವಿದ್ಯೆಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು ಎಂದು ಅಥರ್ವಣ ವೇದದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದೆ.

अहं शुक्रश्च पैलाद्या गत्वा वदरिकाश्रमम् । व्यासं नत्वा पृष्टवन्तः सोऽस्मान् सारमथाब्रवीत्

ನಾನು, ಶುಕ್ರನು ಮತ್ತು ಪೈಲ ಮುಂತಾದವರು ಬದರಿಕಾಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ವ್ಯಾಸರಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳಿದೆವು. ಆಗ ಅವರು ನಮಗೆ ಸಾರವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದರು.

व्यास उवाच शुकाद्यैः श्रृणु सूत त्वं वशिष्ठो मां यथाऽब्रवीत्। ब्रह्मसारं हि पृच्छन्तं मुनिभिश्च परात्परम्

ವ್ಯಾಸನು ಹೇಳಿದನು: ಸೂತ, ನಾನು ಶುಕ ಮುಂತಾದವರ ಜೊತೆ ಬ್ರಹ್ಮನ ಸಾರವನ್ನು ಕೇಳಿದಾಗ ವಸಿಷ್ಠನು ನನಗೆ ಹೇಗೆ ಹೇಳಿದನೋ, ಅದನ್ನು ನೀನು ಕೇಳು.

वसिष्ठ उवाच द्वैविध्यं ब्रह्मा वक्ष्यामि श्रृणु व्यासाखिलानुगम्। यथाऽग्निर्मां पुरा प्राह मुनिभिर्दैवतैः सह

ವಸಿಷ್ಠನು ಹೇಳಿದನು: ವ್ಯಾಸ, ನಾನು ಬ್ರಹ್ಮನ ಎರಡು ರೂಪಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಹಿಂದೆ ಅಗ್ನಿಯು ಮುನಿಗಳು ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳ ಮುಂದೆ ನನಗೆ ಹೇಗೆ ಹೇಳಿದನೋ, ಅದನ್ನೇ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.

पुराणं परमाग्नेयं ब्रह्मविद्याक्षरं परम् । ऋग्वेदाद्यपरं ब्रह्म सर्वदेवसुखावहम्

ಅಗ್ನಿಪುರಾಣವೆಂಬ ಪರಮ ಪವಿತ್ರವಾದ ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನವೇ ಶಾಶ್ವತವಾದುದು. ಇನ್ನೊಂದು ಬ್ರಹ್ಮವೆಂದರೆ ಋಗ್ವೇದ ಮೊದಲಾದ ವೇದಗಳು, ಅವು ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಸಂತೋಷವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತವೆ.

अग्निनोक्तं पुराणं यदाग्नेयं ब्रह्मसम्मितम् भुक्तिमुक्तिप्रदं दिव्यं पठतां श्रृण्वतां नृणाम्

ಅಗ್ನಿಯು ಹೇಳಿದ ಅಗ್ನಿಪುರಾಣವು ಬ್ರಹ್ಮನಂತೆ ಪವಿತ್ರವಾದುದು. ಇದನ್ನು ಓದುತ್ತಾ ಅಥವಾ ಕೇಳುತ್ತಾ ಇರುವವರಿಗೆ ಭೋಗವೂ ಮೋಕ್ಷವೂ ಸಿಗುತ್ತದೆ.

वसिष्ठ उवाच संसारसागरोत्तारनावं ब्रह्मेश्वरं वेद। विद्यासारं यद्विदित्वा सर्वज्ञो जायते नरः

ವಸಿಷ್ಠನು ಹೇಳಿದನು: ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ಈಶ್ವರನಾದ ವೇದವು ಸಂಸಾರದ ಸಾಗರವನ್ನು ದಾಟಲು ದೋಣಿಯಂತಿದೆ. ಅದರ ಸಾರವನ್ನು ತಿಳಿದರೆ ಮನುಷ್ಯನು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಅರಿಯುವವನಾಗುತ್ತಾನೆ.

अग्निरुवाच विष्णुः कालाग्निरुद्रोऽहं विद्यासारं वदामि ते। विद्यासारं पुराणं यत्सर्वं सर्वस्य कारणम्

ಅಗ್ನಿಯು ಹೇಳಿದನು: ವಿಷ್ಣು, ಕಾಲ, ಅಗ್ನಿ, ರುದ್ರ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ನಾನೇ. ನಾನು ನಿನಗೆ ವಿದ್ಯೆಯ ಸಾರವಾದ ಪುರಾಣವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ; ಅದು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಹುಟ್ಟಿಸುವ ಮೂಲವಾಗಿದೆ.

सर्गस्य प्रतिसर्गस्य वंशमन्वन्तरस्य च। वंशानुचरितादेश्च, मत्स्यकूर्म्मादिरूपधृक्

ಸೃಷ್ಟಿ, ಪ್ರಲಯ, ವಂಶಗಳು, ಮನ್ವಂತರಗಳು, ವಂಶಗಳ ಕಥೆಗಳು, ಮತ್ತು ಮತ್ಸ್ಯ, ಕೂರ್ಮ ಮುಂತಾದ ಅವತಾರಗಳ ರೂಪಗಳು—allವು ಇಲ್ಲಿ ವಿವರವಾಗಿವೆ.

द्वे विद्ये भगवान् विष्णुः परा चैवापरा च ह। ऋग्यजुः सामाथर्वाख्या वेदाङ्गानि च षड् द्विज

ಭಗವಂತನಾದ ವಿಷ್ಣುವಿನಲ್ಲಿ ಎರಡು ವಿಧದ ವಿದ್ಯೆಗಳಿವೆ: ಪರಾ ಮತ್ತು ಅಪರಾ. ಋಗ್ವೇದ, ಯಜುರ್ವೇದ, ಸಾಮವೇದ, ಅಥರ್ವಣವೇದ ಮತ್ತು ಆರು ವೇದಾಂಗಗಳು, ದ್ವಿಜನೇ.

शिक्षा कल्पो व्याकरणं निरुक्तं ज्योतिषाङ्गतिः। छन्दोऽभिधानं मीमांसा धर्म्मशास्त्रं पुराणकम्

ಶಿಕ್ಷೆ, ಕಲ್ಪ, ವ್ಯಾಕರಣ, ನಿರುಕ್ತ, ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ, ಛಂದಸ್ಸು, ಪದಕೋಶ, ವಿಚಾರ, ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಪುರಾಣ—allವು ವಿದ್ಯೆಗಳ ಭಾಗಗಳಾಗಿವೆ.

न्यायवैद्यकगान्धर्वं धनुर्वेदोऽर्थशास्त्रकम्। अपरेयं परा विद्या यया ब्रह्माभिगम्यते

ನ್ಯಾಯ, ವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ, ಸಂಗೀತ, ಧನುರ್ವೇದ, ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ—ಇವು ಅಪರಾ ವಿದ್ಯೆಗಳು. ಪರಾ ವಿದ್ಯೆ ಎಂದರೆ ಅದು ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಹಾಯಮಾಡುವದು.

यत्तददृश्ययमग्राह्यमगोत्रचरणं ध्रुवम्। विष्णुनोक्तं यथा मह्यं देवेभ्यो ब्रह्मणा पुरा

ಯಾವುದು ಕಾಣದ, ಸ್ಪರ್ಶಿಸಲಾಗದ, ವಂಶವಿಲ್ಲದ, ವರ್ಣವಿಲ್ಲದ, ಶಾಶ್ವತವಾದುದೋ, ಅದನ್ನು ವಿಷ್ಣು ನನಗೆ ಹೇಳಿದನು; ಹಾಗೆಯೇ ಬ್ರಹ್ಮನು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಹಿಂದೆ ವಿವರಿಸಿದ್ದನು.

तथा ते कथयिष्यामि हेतुं मत्स्यादिरूपिणम्

ಅದೇ ರೀತಿ, ಮತ್ಸ್ಯ ಮುಂತಾದ ರೂಪಗಳ ಕಾರಣವನ್ನು ನಾನು ನಿನಗೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.

इत्यदिमहापुराणे आग्नेये प्रश्नो नाम प्रथमोध्यायः

ಇಂತಾಗಿ ಮಹಾಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಅಗ್ನಿಪುರಾಣದಲ್ಲಿ 'ಪ್ರಶ್ನ' ಎಂಬ ಮೊದಲ ಅಧ್ಯಾಯ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ.

वसिष्ठ उवाच मत्स्यादिरूपिणं विष्णुं ब्रूहि सर्गादिकारणम् । पुराणं ब्रह्म चाग्नेयं यथा विष्णोः पुरा श्रुतम्

ವಸಿಷ್ಠನು ಹೀಗೆಂದನು: ಮೀನು ಮೊದಲಾದ ರೂಪಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಕುರಿತು, ಸೃಷ್ಟಿಯ ಕಾರಣದ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳು. ಬ್ರಹ್ಮನೇ, ವಿಷ್ಣುವಿನಿಂದ ಹಿಂದೆ ಕೇಳಿದಂತೆ ಅಗ್ನಿಪುರಾಣವನ್ನು ವಿವರಿಸು.

अग्निरुवाच मत्स्यावतारं वक्ष्येऽहं वसिष्ठ श्रृणु वै हरेः । अवतारक्रिया दुष्टनष्ट्यै सत्पालनाय हि

ಅಗ್ನಿಯು ಹೇಳಿದನು: ವಸಿಷ್ಠನೇ, ನಾನು ಹರಿಯ ಮತ್ಸ್ಯಾವತಾರವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ, ಕೇಳು. ಅವತಾರವೆಂಬುದು ದುಷ್ಟರನ್ನು ನಾಶಮಾಡಲು, ಸಜ್ಜನರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಆಗುತ್ತದೆ.

आसीदतीतकल्पान्ते ब्राह्मो नैमित्तिको लयः । समुद्रोपप्लुतास्तत्र लोका भूरादिका मुने

ಹಿಂದಿನ ಕಾಲ್ಪಿಕ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಉಂಟಾದ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಲಯವಾಯಿತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಮುನಿಯೇ, ಭೂಲೋಕ ಮೊದಲಾದ ಲೋಕಗಳು ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಮುಳುಗಿದವು.

मनुर्वैवस्वतस्तेपे तपो वै भुक्तिमुक्तये। एकदा कृतमालायां कुर्वतो जलतर्पणम्

ವೈವಸ್ವತನು ಎಂಬ ಮನುವು ಭೋಗ ಹಾಗೂ ಮುಕ್ತಿಗಾಗಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದನು. ಒಂದು ದಿನ, ಕೃತಮಾಲಾ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಜಲತರ್ಪಣ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ,

तस्याञ्चल्युदके मत्स्यः स्वल्प एकोऽभ्यपद्यत। क्षेप्तुकामं जले प्राह न मां क्षिप नरोत्तम

ಅವನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಮೀನು ಒಬ್ಬಟನೇ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಅದನ್ನು ನೀರಿಗೆ ಹಾಕಲು ಮನುವು ಮುಂದಾದಾಗ, ಆ ಮೀನು ಹೇಳಿತು: 'ನರಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ನನ್ನನ್ನು ಬಿಸುಡಬೇಡ.'

ग्राहादिभ्यो भयं मेऽद्यतच्छ्रुत्वा कलशेऽक्षिपत्। स तु वृद्धः पुनर्मत्स्यः प्राह तं देहि मे बृहत्

'ನಾನು ಇಂದು ಗ್ರಾಹಾದಿಗಳಿಂದ ಭಯಪಡುವೆನು' ಎಂದು ಕೇಳಿ, ಅವನು ಅದನ್ನು ಒಂದು ಕಲಶದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟನು. ಆದರೆ ಆ ಮೀನು ಬೆಳೆದಂತೆ ಮತ್ತೆ ಹೇಳಿತು: 'ನನಗೆ ದೊಡ್ಡ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಕೊಡು.'

स्थानमेतद्वचः श्रुत्वा राजाऽथोदञ्चनेऽक्षिपत्। तत्र वृद्धोऽब्रवीद् भूपं पृथु देहि पदं मनो

ಈ ಮಾತು ಕೇಳಿ, ರಾಜನು ಅದನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ದೊಡ್ಡ ಜಲಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟನು. ಅಲ್ಲಿಯೂ ಅದು ಬೆಳೆದಾಗ, ಆ ಮೀನು ರಾಜನಿಗೆ ಹೇಳಿತು: 'ರಾಜನೇ, ನನಗೆ ಇನ್ನೂ ವಿಶಾಲವಾದ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಕೊಡು.'

सरोवरे पुनः क्षिप्तो ववृधे तत्प्रमाणवान् । ऊचे देहि बृहत् स्थानप्राक्षिपच्चाम्बुधौ ततः

ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟಾಗ, ಅದು ಆ ಸರೋವರದಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಯಿತು. ಆಗ ಅದು ಹೇಳಿತು: 'ನನಗೆ ಇನ್ನೂ ದೊಡ್ಡ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಕೊಡು' ಎಂದು. ಆಗ ಮನುವು ಅದನ್ನು ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಬಿಡಿದನು.

लक्षयोजनविस्तीर्णः क्षणमात्रेण सोऽभवत्। मत्स्यं तमद्‌भुतं दृष्ट्वा विस्मितः प्राव्रवीन्‌ मनुः

ಅದು ಕ್ಷಣಮಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ ಯೋಜನಗಳಷ್ಟು ವಿಶಾಲವಾದುದಾಯಿತು. ಆ ಅದ್ಭುತ ಮೀನನ್ನು ನೋಡಿ, ಮನುವು ಆಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ ಹೀಗೆಂದನು:

को भवान्ननु वै विष्णुः नारायण नमोऽस्तुते। मायया मोहयसि मां किमर्थं त्वं जनार्दन

'ನೀನು ಯಾರು? ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನೀನು ವಿಷ್ಣುವೇ, ನಾರಾಯಣನೇ, ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಜನಾರ್ದನನೇ, ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ಮಾಯೆಯಿಂದ ಏಕೆ ಮೋಹಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದೀಯೆ?'

मनुनोक्तोऽब्रवीन्मत्स्यो मनुं वै पालने रतम्। अवतीर्णो भवायास्य जगतो दुष्टनष्टये

ಮನುವಿನ ಮಾತು ಕೇಳಿ, ಮೀನು ಮನುವಿಗೆ ಹೀಗೆಂದಿತು: 'ನಾನು ಈ ಜಗತ್ತಿನ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ, ದುಷ್ಟರನ್ನು ನಾಶಮಾಡಲು ಅವತಾರವಾಗಿ ಬಂದಿದ್ದೇನೆ.'