ಅಗ್ನಿಪುರಾಣಮ್

ಈ ಶಿಲ್ಪಶಾಸ್ತ್ರದ ಪವಿತ್ರ ವಿವರಣೆಯಲ್ಲಿ, ದೇವಮೂರ್ತಿಯ ರೂಪರೇಖೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ರೂಪಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಸುಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೊದಲು, ಬಾಯಿಯನ್ನು ಮುಚ್ಚಿದಾಗ ಅದರ ಅಗಲವನ್ನು ಗುರುತಿಸಬೇಕು; ಬಾಯಿ ಎರಡು ಬೆರಳಷ್ಟು ಅಗಲವಾಗಿರಬೇಕು. ಮೂಗಿನ ಬೇರು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬೆರಳಷ್ಟು ಅಳತೆ ಇರಬೇಕು. ಮೂಗಿನ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬೆರಳಷ್ಟು ಉದ್ದವಿರುವ projections ಇರಬೇಕು, ಅದು ಕನಗಿಲ ಹೂವಿನಂತೆ ಕಾಣಬೇಕು. ಕಣ್ಣುಗಳ ನಡುವಿನ ಅಂತರವನ್ನು ಕಣ್ಮರಳಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ಬೆರಳಷ್ಟು ಅಳತೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಕಣ್ಣಿನ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬೆರಳಷ್ಟು ಅಗಲ ಇರಬೇಕು, ಮತ್ತು ಎರಡು ಕಣ್ಣುಗಳ ನಡುವಿನ ಅಂತರವೂ ಎರಡು ಬೆರಳಷ್ಟೇ ಇರಬೇಕು. ಕಣ್ಣಿನ ಮಣಿಕೆಯು ಕಣ್ಣಿನ ಐದನೇ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ಅದನ್ನು ಮೂರು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಬೇಕು. ಕಣ್ಣಿನ ಅಗಲ ಮೂರು ಬೆರಳಷ್ಟು, ಕಣ್ಣಿನ ಗುಂಡಿಯ ಅಗಲ ಅರ್ಧ ಬೆರಳಷ್ಟು ಇರಬೇಕು. ಭ್ರೂಗಳ ರೇಖೆಗಳು ಕೂಡ ಇದೇ ಅಳತೆಯಲ್ಲಿರಬೇಕು ಮತ್ತು ಭ್ರೂಗಳು ಸಮಾನವಾಗಿರಬೇಕು. ಭ್ರೂಗಳ ನಡುವಿನ ಅಂತರ ಎರಡು ಬೆರಳಷ್ಟು, ಭ್ರೂಗಳ ಉದ್ದ ನಾಲ್ಕು ಬೆರಳಷ್ಟು ಇರಬೇಕು. ತಲೆಯ ಸುತ್ತಳತೆ ಮೂವತ್ತಾರು ಬೆರಳಷ್ಟಾಗಿರಬೇಕು. ಆದರೆ, ಕೇಶವ ಮತ್ತು ಅವನು ನಂತರದ ಮೂರ್ತಿಗಳಿಗೆ ತಲೆಯ ಸುತ್ತಳತೆ ಮೂವತ್ತೆರಡು ಬೆರಳಷ್ಟಾಗಿರಬೇಕು; ಐದು ಕಣ್ಣುಗಳು ಮತ್ತು ಭಯಾನಕ ಕಂಠವಿರುವ ಮೂರ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಆ ಸುತ್ತಳತೆ ಅಗಲದಿಂದ ಅಳೆಯಬೇಕು. ಕಂಠವು ತನ್ನ ಅಗಲಕ್ಕಿಂತ ಮೂರು ಪಟ್ಟು ಉದ್ದವಾಗಿರಬೇಕು, ಮತ್ತು ಅದರ ಉದ್ದ ಎಂಟು ಬೆರಳಷ್ಟು ಇರಬೇಕು. ಕಂಠ ಮತ್ತು ರುಧಿರ (ಛಾತಿ) ನಡುವಿನ ಅಂತರವನ್ನೂ ಈ ರೀತಿ ಅಳೆಯಬೇಕು. ಭುಜಗಳು ಎಂಟು ಬೆರಳಷ್ಟು ಅಗಲವಾಗಿರಬೇಕು, ಅವು ಮೂರು ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಜನೆ ಮತ್ತು ಶುಭಚಿಹ್ನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಇರಬೇಕು. ಭುಜಗಳಲ್ಲಿ ಏಳು ಸಂಧಿಗಳು ಇರಬೇಕು; ಮುಂಬಾಗದ ಭುಜಗಳು ಹದಿನಾರು ಬೆರಳಷ್ಟು ಉದ್ದವಾಗಿರಬೇಕು. ಭುಜಗಳ ಅಗಲದಲ್ಲಿ ಮೂರು ವಿಭಾಗಗಳಿರಬೇಕು, ಮುಂಬಾಗದ ಭುಜಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಹಾಗೆಯೇ. ಭುಜದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಳತೆ ಒಂಬತ್ತು ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿರಬೇಕು. ಮುಂಬಾಗದ ಭುಜದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಳತೆ ಹದಿನಾರು ಬೆರಳಷ್ಟು, ಕರದ ಸುತ್ತಳತೆ ಹನ್ನೆರಡು ಬೆರಳಷ್ಟಾಗಿರಬೇಕು. ಕರದ ಅಗಲ ಆರು ಬೆರಳಷ್ಟು, ಉದ್ದ ಏಳು ಬೆರಳಷ್ಟು, ಮಧ್ಯ ಬೆರಳು ಐದು ಬೆರಳಷ್ಟು ಇರಬೇಕು. ತೋಡು ಮತ್ತು ಅನಾಮಿಕ ಬೆರಳುಗಳು ಅರ್ಧ ಬೆರಳಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಆಗಿರಬೇಕು, ಚಿಕ್ಕ ಬೆರಳು ಮತ್ತು ಅಂಗುಷ್ಠ ಎರಡೂ ನಾಲ್ಕು ಬೆರಳಷ್ಟು ಆಗಿರಬೇಕು. ಅಂಗುಷ್ಠದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಸಂಧಿಗಳು, ಉಳಿದ ಬೆರಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ಸಂಧಿಗಳು ಇರಬೇಕು. ಈ ಸಂಧಿಗಳ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಖಗಳ ಅಳತೆಗಳನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಬೇಕು. ಛಾತಿಯ ಅಳತೆ ಹೊಟ್ಟೆಯ ಅಳತೆಗೂ ಸಮಾನವಾಗಿರಬೇಕು. ನಾಭಿಯ ವ್ಯಾಸ ಒಂದು ಬೆರಳಷ್ಟು ಆಗಿರಬೇಕು. ಜನನಾಂಗಗಳ ನಡುವಿನ ಅಂತರವನ್ನು ಒಂದು ತಾಳ (ಹಸ್ತಪ್ರಮಾಣ) ಅಳತೆ ಮಾಡಬೇಕು. ನಾಭಿಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಳತೆ ನಲವತ್ತೆರಡು ಬೆರಳಷ್ಟಿರಬೇಕು. ಛಾತಿಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ತಾಳ ಅಳತೆ ಇರಬೇಕು, ಸ್ತನದ ಚೂಚಿಗಳು ಜೋಳದ ಗಾತ್ರದಂತೆ, ಅದರ ಸುತ್ತು ಎರಡು ಬೆರಳಷ್ಟು ಇರಬೇಕು. ಛಾತಿ ಸುತ್ತಲೂ ಸುತ್ತುವ ಬಟ್ಟೆಯ ಉದ್ದ ಅರವತ್ತನಾಲ್ಕು ಬೆರಳಷ್ಟು ಇರಬೇಕು; ನಾಲ್ಕು ಮುಖಗಳಿರುವ ಮೂರ್ತಿಗೆ ಅದೇ ರೀತಿ ಕೆಳಗಿನ ಭಾಗಕ್ಕೂ ಸುತ್ತು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕಟಿಯ ಸುತ್ತಳತೆ ಐವತ್ತನಾಲ್ಕು ಬೆರಳಷ್ಟು, ತೊಡೆಯ ಬೇರು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಗಲ ಹನ್ನೆರಡು ಬೆರಳಷ್ಟಿರಬೇಕು. ಅಲ್ಲಿಂದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಗಲ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಕೆಳಗೆ ಹೋದಂತೆ ಕ್ರಮೇಣ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಮೊಣಕಾಲಿನ ಸುತ್ತಳತೆ ಮೂರು ಪಟ್ಟು ಎಂಟು ಬೆರಳಷ್ಟು ಆಗಿರಬೇಕು. ಕಾಲಿನ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಗಲ ಏಳು ಬೆರಳಷ್ಟು, ಸುತ್ತಳತೆ ಮೂರು ಪಟ್ಟು ಅದೇ ಅಗಲ, ಕಾಲಿನ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅಗಲ ಐದು ಬೆರಳಷ್ಟಿರಬೇಕು. ಅದರ ಸುತ್ತಳತೆ ಮೂರು ಪಟ್ಟು ಅದೇ ಆಗಿರಬೇಕು. ಪಾದಗಳನ್ನು ತಾಳ ಅಳತೆಯಲ್ಲಿ ಅಳೆಯಬೇಕು; ಪಾದಗಳ ಎತ್ತಿದ ಭಾಗವು ನಾಲ್ಕು ಬೆರಳಷ್ಟು ಉದ್ದವಾಗಿರಬೇಕು. ಕಾಲಿನ ಮೊದಲು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಬೆರಳಷ್ಟು ಅಗಲ ಇರಬೇಕು, ಪಾದದಲ್ಲಿ ಅಗಲಕ್ಕೆ ಮೂರು ವಿಭಾಗ, ಪಾದದ ಬೆನ್ನು ಮೂರು ಬೆರಳಷ್ಟು ಇರಬೇಕು. ದೊಡ್ಡ ಬೆರಳು ಮತ್ತು ಎರಡನೇ ಬೆರಳು ಐದು ಬೆರಳಷ್ಟು ಉದ್ದವಾಗಿರಬೇಕು; ಉಳಿದ ಬೆರಳುಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಎಂಟನೇ ಭಾಗ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿರಬೇಕು. ಅಂಗುಷ್ಠದ ಮೇಲಿನ ನಖ ಒಂದು ಮತ್ತು ಕಾಲು ಬೆರಳಷ್ಟು ಉದ್ದವಾಗಿರಬೇಕು; ಅದರ ನಖವನ್ನು ಜೋಳದ ಗಾತ್ರದಂತೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳಿಗೂ ಅರ್ಧ ಬೆರಳಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬೇಕು. ವೃಷಣಗಳು ಮೂರು ಬೆರಳಷ್ಟು, ಲಿಂಗವು ನಾಲ್ಕು ಬೆರಳಷ್ಟು ಆಗಿರಬೇಕು. ವೃಷಣದ ತುದಿಯನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಬೆರಳಷ್ಟು ಮಾಡಬೇಕು, ವೃಷಣಗಳ ಸುತ್ತಳತೆ ಆರು ಬೆರಳಷ್ಟು ಇರಬೇಕು. ಈ ರೀತಿ, ಮೂರ್ತಿಗೆ ಅಲಂಕಾರಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಅಳವಡಿಸಬೇಕು. ಇದು ಅವನ ಅಂಗಚಿಹ್ನೆಗಳ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ವಿವರಣೆ. ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿ, ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸಬೇಕು. ಬಲ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಚಕ್ರವನ್ನು, ಅದರ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪದ್ಮವನ್ನು ಇರಿಸಬೇಕು; ಎಡ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಶಂಖ ಮತ್ತು ಗದೆಯನ್ನು, ಕೃಷ್ಣವರ್ಣದ ವಾಸುದೇವನ ಗುರುತಿನಂತೆ ಇರಿಸಬೇಕು. ಶ್ರೀ ಮತ್ತು ಪುಷ್ಟಿಯನ್ನು ಸಹ ರೂಪಿಸಿ, ಅವರ ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಪದ್ಮ ಮತ್ತು ವೀಣೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದಂತೆ ಮಾಡಬೇಕು; ತೊಡೆಯ ಉದ್ದ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಹೂಮಾಲೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿದವರನ್ನು ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹಿಡಿದವರನ್ನೂ ರೂಪಿಸಬೇಕು. ಆ ಇಬ್ಬರನ್ನು ಪ್ರಕಾಶವೃತ್ತದಲ್ಲಿ, ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಗಜಗಳಂತೆ ಕಂಗೊಳಿಸುವಂತೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು; ಪಾದಪೀಠವು ಪದ್ಮದಂತೆ ಇರಬೇಕು. ಈ ರೀತಿ ಮೂರ್ತಿಗಳಿಗೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಆ ಬಳಿಕ, ಭಗವಂತನು ಪೀಠದ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ: ಪೀಠವು ಮೂರ್ತಿಗೆ ಸಮಾನ ಉದ್ದದಲ್ಲಿರಬೇಕು, ಎತ್ತರವು ಅರ್ಧ ಭಾಗ, ಅಗಲವು ನಾಲ್ಕು ಅಥವಾ ಅರವತ್ತಾರು ಪ್ರಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಇರಬೇಕು. ಮೇಲೂ ಕೆಳಗೂ ಎರಡು ಸಾಲುಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಒಳಭಾಗವನ್ನು ಸಮವಾಗಿ ಸುತ್ತಲೂ ಸುದೃಢವಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕು. ಮೇಲಿನ ಎರಡು ಸಾಲುಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಕೊಠಡಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಒಳಭಾಗವನ್ನು ಸಮವಾಗಿ ಸುತ್ತಲೂ ಮಾಡಬೇಕು. ಆ ಎರಡು ಭಾಗಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಸಮವಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕು; ಮೇಲಿನ ಎರಡು ಸಾಲುಗಳನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಿ, ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಯಬೇಕು. ಪೀಠದ ಪಟ್ಟಿಯು ಒಂದು ಭಾಗದಷ್ಟು, ಅದರ ಒಳಭಾಗ ಅರ್ಧ ಭಾಗದಷ್ಟು ಇರಬೇಕು; ಭಾಗದಿಂದ ಭಾಗವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಎರಡೂ ಬದಿಗಳನ್ನು ಸಮಾನವಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕು. ಹೊರಗೆ ಒಂದು ಪಾದವನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು; ಅದರ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೀರು ಹರಿಯುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮೂರು ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಇರಬೇಕು. ಈ ಶುಭಕರವಾದ ಪೀಠವನ್ನು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಬಹುದು; ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಮೂರ್ತಿಗಳಿಗೆ ಎಂಟು ತಾಳಗಳಷ್ಟು ಉದ್ದದಲ್ಲಿ ಮಾಡಬೇಕು. ಭ್ರೂಗಳು ಸ್ವಲ್ಪ ಉದ್ದವಾಗಿರಬೇಕು, ಮೂಗು ಸ್ವಲ್ಪ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿರಬೇಕು; ಮುಖದ ಮೇಲ್ಭಾಗವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ವೃತ್ತಾಕಾರದಂತೆ ಮಾಡಬೇಕು, ಅಡ್ಡ ಬಾಯಿಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಬೇಕು. ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಉದ್ದವಾಗಿ, ಮೂರು ಜೋಳದ ಭಾಗಗಳಂತೆ ಮಾಡಬೇಕು; ಕಣ್ಣಿನ ಅಗಲವನ್ನು ಅದರ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಮಾಡಬೇಕು. ಕಿವಿಯ ಜೋಡಣೆಯನ್ನು ದೊಡ್ಡದಾಗಿ, ಗಲ್ಲರೇಖೆಗೆ ಸಮನಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕು; ಎರಡು ತುಟಿಗಳನ್ನು ವಕ್ರವಾಗಿ, ಕಲಾತ್ಮಕತೆ ಇಲ್ಲದಂತೆ ರೂಪಿಸಬೇಕು. ಈ ರೀತಿ, ಪವಿತ್ರ ಶಿಲ್ಪಶಾಸ್ತ್ರದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ದೇವಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದು ಇಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.