ಅಗ್ನಿಪುರಾಣಮ್

ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಕೇಳು, ಮಹಾನುಭಾವನೇ! ಮಾನವ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಪಾಂಚಭೌತಿಕ ಅಂಶಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಸಂಬಂಧಿತ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೊದಲಿಗೆ, ದೇಹದಲ್ಲಿ ಐದು ಕರ್ಮೇಂದ್ರಿಯಗಳು ಇವೆ—ಅವುಗಳೆಂದರೆ ಕಾಲುಗಳು, ಗುದ, ಕೈಗಳು, ವಾಣಿ ಮತ್ತು ಲಿಂಗ. ಇವುಗಳ ಮೂಲಕ ಕರ್ಮಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಈಗ ಪಂಚಭೂತಗಳ ಕುರಿತು ಕೇಳು—ಆಕಾಶ, ವಾಯು, ಅಗ್ನಿ, ಜಲ ಮತ್ತು ಪೃಥ್ವಿ—ಈ ಐದು ಭೂತಗಳಿಂದಲೇ ಈ ಸ್ಥೂಲ ದೇಹವು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ಎಲ್ಲವೂ ಇದರಿಂದ ಆಧಾರ ಹೊಂದಿವೆ. ಆಮೇಲೆ, ಪ್ರಾಣತತ್ತ್ವವನ್ನು ‘ಭ’ ಅಕ್ಷರದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಜೀವಿಯೊಡನೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು. ಬುದ್ಧಿತತ್ತ್ವವನ್ನು ‘ಬ’ ಅಕ್ಷರದ ಮೂಲಕ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅದೇ ರೀತಿ, ಅಹಂಕಾರದ ರೂಪವಾದ ‘ಫ’ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು; ಮನಸ್ಸಿನ ತತ್ತ್ವವನ್ನು, ಅಂದರೆ ‘ಪ’ ಅಕ್ಷರವನ್ನು, ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದಂತೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು. ‘ನ’ ಅಕ್ಷರವು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಶಬ್ದವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ—ಅದನ್ನು ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು. ಸ್ಪರ್ಶತತ್ತ್ವವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ‘ಧ’ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಬಾಯಿಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು. ರೂಪತತ್ತ್ವದ ‘ದ’ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ರುಚಿತತ್ತ್ವದ ‘ಥ’ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಹೊಟ್ಟೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು. ಘ್ರಾಣತತ್ತ್ವದ ‘ತ’ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಎರಡು ತೊಡೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು; ‘ಣ’ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಕಿವಿಯಲ್ಲಿ, ‘ಢ’ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಚರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು. ‘ಡ’ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಎರಡೂ ಕಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ, ‘ಠ’ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ನಾಲಿಗೆಯಲ್ಲಿ, ‘ಟ’ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಮೂಗಿನಲ್ಲಿ, ‘ಞ’ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ವಾಣಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು. ‘ಝ’ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು, ಅದು ಕೈಗಳ ತತ್ತ್ವವಾಗಿದೆ; ಕಾಲಿನಲ್ಲಿ ‘ಜ’, ಗುದದಲ್ಲಿ ‘ಛ’, ಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ‘ಚ’ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು. ಪೃಥ್ವಿತತ್ತ್ವದ ‘ಙ’ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಕಾಲುಗಳಲ್ಲಿ, ‘ಘ’ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ, ಅಗ್ನಿತತ್ತ್ವದ ‘ಗ’ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು. ವಾಯುತತ್ತ್ವದ ‘ಖ’ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಮೂಗಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು; ಆಕಾಶತತ್ತ್ವದ ‘ಕ’ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಸದಾ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು. ಸೂರ್ಯರೂಪಿಯಾದ ‘ಯ’ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಹೃದಯಪದ್ಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು; ಅಲ್ಲಿಂದ ಏಳುಸಾವಿರ ದ್ವಾರಗಳು ಹರಡುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಲೆ ಹದಿನಾರು ಭಾಗಗಳೊಂದಿಗೆ ‘ಮ’ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಅದರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಚಕ್ರವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು. ಅಲ್ಲೆ, ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರಾದವರು ಪವಿತ್ರ ‘ಹ’ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು; ಮತ್ತು ‘ಓಂ ಆಂ’ ಎಂಬ ಪರತತ್ತ್ವದ ಬೀಜವನ್ನು, ‘ಆಂ’ ಎಂಬ ಪುರುಷತತ್ತ್ವಕ್ಕೆ ನಮಸ್ಕಾರವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು. ‘ಓಂ ವಾಂ’ ಎಂಬ ಶಬ್ದವನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನ ಲಯಕ್ಕೆ, ವಿಶ್ವತತ್ತ್ವಕ್ಕೆ ನಮಸ್ಕಾರವನ್ನು, ‘ಓಂ ವಾ’ ಎಂಬ ಶಬ್ದವನ್ನು ಸಮಸ್ತತತ್ತ್ವಕ್ಕೆ ನಮಸ್ಕಾರವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು—ಈ ಐದು ಶಕ್ತಿಗಳ ವಿವರಣೆ ಇದೆ. ಮೊದಲನೆಯದು ನಿಂತ ಸ್ಥಿತಿಗೆ, ಎರಡನೆಯದು ಕುಳಿತ ಸ್ಥಿತಿಗೆ, ಮೂರನೆಯದು ಹಾಯ್ದು ಉರುಳಿರುವ ಸ್ಥಿತಿಗೆ, ನಾಲ್ಕನೆಯದು ಪಾನಕ್ರೀಯೆಗೆ ಅನ್ವಯಿಸಬೇಕು. ಗ್ರತ್ಯರ್ಚಾ ವಿಧಿಯ ಐದನೇ ದಿನದಂದು ಈ ಐದು ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಬೇಕು; ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ‘ಹುಂ’ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಹರಿಯನ್ನು ಮಂತ್ರರೂಪದಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು. ಯಾವೆಡೆಗೆ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನೆ ನಡೆಯಬೇಕೋ, ಅಲ್ಲಿ ಮೂಲಮಂತ್ರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು—‘ಓಂ ನಮೋ ಭಗವತೇ ವಾಸುದೇವಾಯ’ ಎಂಬುದು ಮೂಲಮಂತ್ರ. ತಲೆಯ ಮೇಲೆ, ಮೂಗಿನಲ್ಲಿ, ಭಾಲದಲ್ಲಿ, ನಂತರ ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿ, ಗಂಟಲಿನಲ್ಲಿ, ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ, ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಕೇಶವನನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು. ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿ ನಾರಾಯಣನನ್ನು, ಗಂಟಲಲ್ಲಿ ಮಾಧವನನ್ನು, ಎರಡೂ ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಗೋವಿಂದನನ್ನು, ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು. ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಧುಸೂದನನನ್ನು, ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ವಾಮನನನ್ನು, ಕಟಿಯಲ್ಲಿ ತ್ರಿವಿಕ್ರಮನನ್ನು, ತೊಡೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಧರನನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು. ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೃಷೀಕೇಶನನ್ನು, ಕುಣಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪದ್ಮನಾಭನನ್ನು, ಕಾಲಿನಲ್ಲಿ ದಾಮೋದರನನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು—ಇವು ಹೃದಯದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ ಆರು ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆ. ಇದು ಮೂಲರೂಪದ ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಧಾನವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ; ಅಥವಾ ಯಾವ ದೇವತೆಯ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆಯೋ, ಆ ದೇವತೆಯ ಸ್ವಮೂಲಮಂತ್ರದಿಂದ ಜೀವಪ್ರದಾನವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು; ಆ ರೂಪದ ಹೆಸರಿನ ಮೊದಲ ಅಕ್ಷರವನ್ನೂ ಕೂಡ. ಆ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಹನ್ನೆರಡು ಸ್ವರಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿಭಜಿಸಿ, ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು; ಹೃದಯ ಮೊದಲಾದ ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ಅಕ್ಷರಗಳ ಮೂಲವನ್ನು ವಿಧ್ಯವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು. ಯಾವ ದೇವತೆ ಹೇಗಿದ್ದಾಳೋ, ದೇಹದಲ್ಲಿಯೂ ಆ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ಹೀಗೆಯೇ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು; ಪದ್ಮವೃತ್ತದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಗಂಧಾದಿಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಹಿಂದೆ ಹೇಳಿದಂತೆ, ಆಸನವನ್ನು ಅದರ ಅಂಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು; ಅದನ್ನು ಸುತ್ತುವ ಹನ್ನೆರಡು ಅಣಿಗಳುಳ್ಳ ಶುಭಚಕ್ರವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು. ಆ ಮೂರು ನಾಭಿಗಳ ಚಕ್ರವು ಎರಡು ಅಂಚುಗಳೊಂದಿಗೆ, spoke ಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ; ನಂತರ ಹಿಂದಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮೂಲಭೂತಾದಿಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು. ಕಿರಣಗಳ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಹನ್ನೆರಡು ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು; ಅಲ್ಲೆ ಹದಿನಾರು ಕಿರಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಚಂದ್ರನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು. ಗುರುವು ನಾಭಿಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ಬಲವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು; ಮತ್ತು ಹನ್ನೆರಡು ದಳಗಳ ಪದ್ಮವನ್ನು ಅದರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು. ಅದರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಪುರುಷಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿ, ಪೂಜಿಸಬೇಕು; ಪ್ರತಿಮೆಯಲ್ಲಿ ಹರಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿಯ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಗಂಧ, ಪುಷ್ಪ ಮುಂತಾದವುಗಳಿಂದ, ಸರಿಯಾಗಿ, ಅಂಗಗಳು ಮತ್ತು ಆವರಣಗಳ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ; ಹನ್ನೆರಡು ಅಕ್ಷರಗಳ ಬೀಜಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಕೇಶವನಾದ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಹನ್ನೆರಡು ಅಣಿಗಳ ವೃತ್ತದಲ್ಲಿ ಲೋಕಪಾಲರು ಮತ್ತು ಇತರರನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಬೇಕು; ನಂತರ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಗಂಧ, ಪುಷ್ಪ ಮುಂತಾದವುಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಪೌರುಷ ಸೂಕ್ತ ಮತ್ತು ಶ್ರೀ ಸೂಕ್ತದಿಂದ ಪೀಠವನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು; ಮೂಲದಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ವೈಷ್ಣವ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಐದು ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಬೇಕು. ವೈಷ್ಣವಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಅಗ್ನಿಗೆ ಹೋಮ ಮಾಡಿ, ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಶಾಂತಿಜಲ ವಿಧಿಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು; ಅದನ್ನು ಪ್ರತಿಮೆಯ ಮೇಲೆ ಛಿಂಪಡಿಸಿ, ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ತರಬೇಕು. ದಕ್ಷಿಣಾಗ್ನಿಯಿಂದ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ತಂದು, ‘ಅಗ್ನಿರರ್ಪಿತಃ’ ಎಂದು ಹೇಳಬೇಕು; ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ತಂದು, ‘ಅಗ್ನಿಂ ವಹ್ನಿಮಾಹ್ವಯಾಮ’ ಎಂದು ಹೇಳಬೇಕು. ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ತಂದು, ‘ಅಗ್ನಿಂ ವಹ್ನಿಮಾಹ್ವಯಾಮ’ ಎಂದು ಪಠಿಸಬೇಕು; ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ತರುವಾಗ, ‘ಅಗ್ನಯೇ ತ್ವಂ ಹಿ ಅಗ್ನಿಃ’ ಎಂಬ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಬೇಕು. ಪ್ರತಿ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸಾವಿರ ಎಂಟು ಪಲಾಶದ ಕಡ್ಡಿಗಳನ್ನು ಇಂಧನವಾಗಿ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ ಅಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಧಾನ್ಯಗಳನ್ನು ವೇದಮಂತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ವ್ಯಾಹೃತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ಮೂಲಮಂತ್ರದೊಂದಿಗೆ, ತುಪ್ಪವನ್ನು ಎಳ್ಳುಮಿಶ್ರಿತವಾಗಿ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು; ನಂತರ ಮೂರು ಮಧುರ ಪದಾರ್ಥಗಳಿಂದ ಶಾಂತಿಯ ಹೋಮವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು. ಹನ್ನೆರಡು ಪವಿತ್ರ ಮಂತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಕಾಲು, ನಾಭಿ, ಹೃದಯ, ತಲೆಗೆ ಸ್ಪರ್ಶಿಸಬೇಕು; ತುಪ್ಪ, ಮೊಸರು, ಹಾಲನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ, ನಂತರ ತಲೆಗೆ ಸ್ಪರ್ಶಿಸಬೇಕು. ಈ ರೀತಿ, ಶ್ರದ್ಧಾಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ಮತ್ತು ದೇವಪೂಜಾ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು, ಎಂದು ಶಾಸ್ತ್ರವು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.