ಪವಿತ್ರ ಅಗ್ನಿಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಲಿಂಗ ನಿರ್ಮಾಣದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಲಿಂಗದ ಪರಿಮಾಣಗಳು ಮತ್ತು ರೂಪಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅತಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿವರಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಮೊದಲಿಗೆ, ಲಿಂಗವನ್ನು ಮೂರು ಮಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ—ಉತ್ತಮ, ಮಧ್ಯಮ ಹಾಗೂ ಕನಿಷ್ಠ—ಮೂವತ್ತಾರು (೩೬) ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಲಿಂಗಗಳಾಗಿ ತಿಳಿಯಬೇಕೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಒಟ್ಟಾರೆ ನೂರೊಂದು ಎಂಟು (೧೦೮) ಲಿಂಗಗಳಿವೆ. ಈ ಲಿಂಗಗಳ ಗಾತ್ರವನ್ನು ಬೆರಳಿನ ಅಳತೆಗಳಿಂದ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ: ಒಂದು ಬೆರಳಿನಿಂದ ಐದು ಬೆರಳಿನವರೆಗೆ ಚಲಿಸುವ ಅತ್ಯಲ್ಪ ಲಿಂಗ, ಆರು ಬೆರಳಿನಿಂದ ಹತ್ತು ಬೆರಳಿನವರೆಗೆ ಮಧ್ಯಮ ಲಿಂಗ, ಹನ್ನೊಂದು ಬೆರಳಿನಿಂದ ಹದಿನೈದು ಬೆರಳಿನವರೆಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಲಿಂಗವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಮಹಾ ರತ್ನದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಲಿಂಗ ಆರು ಬೆರಳಿನ ಅಳತೆಯದು; ಇತರ ರತ್ನಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದರೆ ಒಂಬತ್ತು ಬೆರಳಿನದು. ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ ಸ್ವರ್ಣ ಲಿಂಗವು ಉಳಿದ ಮೂರು ಮತ್ತು ಐದು ಬೆರಳಿನ ಅಳತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಲಿಂಗದ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ, ಹದಿನಾರನೇ ಭಾಗ ಹಾಗೂ ವೇದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮೇಲಿನ ಭಾಗದಿಂದ ಒಂದು ಯುಗವನ್ನು ತೆಗೆದು, ನಾಲ್ಕು ಮೂಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೂವತ್ತೆರಡು ಹದಿನಾರನೇ ಭಾಗಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಬೇಕು. ನಾಲ್ಕು ಭಾಗಗಳಿಂದ, ಕಂಠದ ಅಳತೆ ಇಪ್ಪತ್ತು ಯುಗಗಳನ್ನು ಮೂರು ಯುಗಗಳಿಂದ ವಿಸ್ತರಿಸಬೇಕು; ಎರಡೂ ಬದಿಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿದರೆ, ಚಲಿಸುವ ಲಿಂಗವನ್ನು ಅತ್ಯುತ್ತಮವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಯುಗ, ಋತು ಮತ್ತು ನಾಗ ಎಂಬ ಅಳತೆಗಳಿಂದ, ದ್ವಾರದ ಅಳತೆ ಕೆಳಭಾಗದಿಂದ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬೇಕು; ಲಿಂಗ ಮತ್ತು ದ್ವಾರದ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ, ಕೆಳಭಾಗವನ್ನು ಒಂದು ಅಡಿ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಅತ್ಯಲ್ಪ ಲಿಂಗವು ಗರ್ಭದ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಗಾತ್ರದದು, ಅತ್ಯುತ್ತಮವು ಮೂಲಭೂತಗಳ ಮೂರು ಪಟ್ಟು ಅಳತೆ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ; ಈ ಎರಡರ ನಡುವೆ ಏಳು ನೂಲುಗಳನ್ನು ಸಮವಾಗಿ ಇರಿಸಬೇಕು. ಹೀಗಾಗಿ ಒಟ್ಟು ಒಂಬತ್ತು ನೂಲಿನ ಅಳತೆಗಳು ಬರುತ್ತವೆ; ಮೂಲಭೂತಗಳ ನೂಲಿನೊಂದಿಗೆ ಮಧ್ಯಮ ಅಳತೆ, ಎರಡು ಮಧ್ಯಂತರಗಳೊಂದಿಗೆ ಎಡ ಮತ್ತು ಎಡದ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ಲಿಂಗದ ಉದ್ದ ಒಂಬತ್ತು ಆಗುತ್ತದೆ. ಬಲದಿಂದ ಬಲಕ್ಕೆ ಒಂಬತ್ತು ಕರಗಳವರೆಗೆ ವಿಸ್ತಾರವಾಗುತ್ತದೆ; ಲಿಂಗವು ಮೂರು ವಿಧಗಳಾದ ಅಧಮ, ಮಧ್ಯಮ ಹಾಗೂ ಉತ್ತಮ ಸ್ವರೂಪಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಮೊದಲನೆಯವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೊಂದು ಲಿಂಗವಿದೆ; ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ಮೂರು; ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಆರು ಮತ್ತು ನೂರೊಂದು ಎಂಟು ಲಿಂಗಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸಬೇಕು. ಸ್ಥಿರ, ದೀರ್ಘ ಮತ್ತು ಅಳತೆಯ ರೂಪಗಳೊಂದಿಗೆ, ಬಾಗಿಲು, ಗರ್ಭ ಮತ್ತು ಕರಗಳ ಸ್ವಭಾವದಿಂದ, ಭಗವಂತನ ಭಾಗ ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂ ಭಗವಂತನೊಂದಿಗೆ, ಪೂಜೆಗೆ ಸಮಾನವಾದ ದೈವತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಲಿಂಗದ ವ್ಯಾಸದಿಂದ ಅದರ ನಾಲ್ಕು ರೂಪಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಬೇಕು; ಉದ್ದವನ್ನು ಹೊಂದುವಂತೆ ಲಿಂಗವನ್ನು ಮೂರು ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕು. ನಾಲ್ಕು, ಎಂಟು ಮತ್ತು ಎಂಟು ವೃತ್ತಗಳೊಂದಿಗೆ, ಮೂರು ತತ್ತ್ವಗಳ ಗುಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಲಿಂಗಗಳ ಉದ್ದವನ್ನು ಬೆರಳಿನ ಅಳತೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕು. ದೇವತೆಗಳು, ಜೀವಿಗಳು ಅಥವಾ ನವಿಲುಗಳಿಂದ, ಧ್ವಜದಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಅಳತೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು; ಉಳಿದ ಬೆರಳಿನ ಅಳತೆಗಳು ಶುಭ ಅಥವಾ ಅಶುಭವಾಗಿವೆ ಎಂದು ಗಮನಿಸಬೇಕು. ಧ್ವಜದಿಂದ ಆರಂಭವಾದವುಗಳಲ್ಲಿ, ಧ್ವಜ, ಸಿಂಹ ಮತ್ತು ವೃಷಭವು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮತ್ತು ಶುಭಕರ; ಕತ್ತೆಗಳ ಪೈಕಿ ಷಡ್ಜ, ಗಾಂಧಾರ ಹಾಗೂ ಪಂಚಮವು ಶುಭವನ್ನು ನೀಡುವವು. ಭೂತಗಳ ಪೈಕಿ ಭೂ ಶುಭ, ಅಗ್ನಿಗಳ ಪೈಕಿ ಆಹವನೀಯ ಶುಭ; ಎತ್ತಿನ ಅಳತೆಯ ಅರ್ಧ ಭಾಗವನ್ನು ನಾಗ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಕ್ರಮವಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಬೇಕು. ರಸ ಮತ್ತು ಮೂಲಭೂತಗಳ ಭಾಗಗಳೊಂದಿಗೆ, ಎಪ್ಪತ್ತಮೂರು ಭಾಗಗಳಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಬಾಣಗಳೊಂದಿಗೆ, ಶ್ರೀಮಂತರಲ್ಲಿ, ಅಧಮರಲ್ಲಿ, ಪೂಜಿತರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನ ಸಮಾನರಲ್ಲಿ ಚತುಷ್ಕೋನ ರೂಪವು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಐದನೇದು ವಿಸ್ತಾರಶೀಲವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ವ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ದಿನದಿಂದ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ; ಎರಡು ವಿಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ವಿಭಜನೆಗಳು ವಿಶ್ವಕರ್ಮನ ಪ್ರಕಾರ ಇಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಶ್ರೀಮಂತರು ಮತ್ತು ಇತರರಲ್ಲಿಯ ಮೂರುಪಟ್ಟು ದಪ್ಪತೆ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ; ಮೂರುಪಟ್ಟು ಕರ, ಮೂಳೆ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಎಲ್ಲರಲ್ಲೂ ಸಮವಾಗಿ ಸೇರಿವೆ. ಮೊದಲನೆಯ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇಪ್ಪತ್ತೈದು ಲಿಂಗಗಳು ದೇವತೆಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ; ಐದು, ಏಳು ಮತ್ತು ಒಂದರ ಮೂಲಕ ಭಕ್ತರಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಾಲ್ಕು ಸಾವಿರ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಮತ್ತು ಹದಿನಾಲ್ಕು ನೂರು; ಅಗಲ ಎಂಟು ಬೆರಳು ಮತ್ತು ಗರ್ಭವು ಒಂಬತ್ತು ಕರಗಳ ಅಗಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಅರ್ಧ ಮತ್ತು ಕ್ವಾರ್ಟರ್ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ನೂಲಿನಿಂದ ಮೂಲೆಗಳ ಅಳತೆ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು; ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಗಲವನ್ನು ಮಾಡಿ, ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಮೂರು ಇರಿಸಬೇಕು. ವಿಭಾಗದ ಪ್ರಕಾರ, ಮೇಲ್ಭಾಗವು ಅಷ್ಟಭುಜ, ಅದರ ಎರಡು ಪಟ್ಟು ಅಷ್ಟಭುಜವು ಶಿವನ ಭಾಗ; ಪಾದದಿಂದ ಕೊನೆಯವರೆಗೆ ಬ್ರಹ್ಮ, ನಾಭಿಯಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣು ಇರುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಜೀವಿಗಳಾಧಿಪತಿ, ಅಂಧಕಾರಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲಿರುವವನು, ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತ ಮತ್ತು ಅವ್ಯಕ್ತ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತಾನೆ; ಐದು ಗುರುತುಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ತಲೆ ವೃತ್ತಾಕಾರದದು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ತಲೆಯು ಗುಡ್ಡೆ, ಕೋಳಿಯ ತಲೆ ಅಥವಾ ಅರ್ಧಚಂದ್ರ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇರಬಹುದು; ಪ್ರತಿಯೊಂದಕ್ಕೂ ನಾಲ್ಕು ವಿಭಿನ್ನ ರೂಪಗಳಿದ್ದು, ಅವುಗಳ ಇಚ್ಛೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಫಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಲಿಂಗದ ತಲೆಯ ವಿಸ್ತಾರವನ್ನು ಸೂಕ್ತ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕು; ಮುಖ್ಯ ಭಾಗವನ್ನು ಅಗಲ ಮತ್ತು ಎತ್ತರದ ಪ್ರಕಾರ ನಾಲ್ಕು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಬೇಕು. ಅಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ನೂಲನ್ನು ಪ್ರತಿ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಸಮವಾಗಿ ಬಳಸಿ, ಒಂದು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಮಲ, ತೆಗೆದುಹಾಕಿದರೆ ವಿಶಾಲವಾದದು. ಮೂರು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀವತ್ಸ, ಶತ್ರುಭಾಗವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿದರೆ ವಿಭಜಿತ ತಲೆ; ಎಲ್ಲರೂ ಪರಿಗಣಿಸಿದರೆ ಸಮತಲ ತಲೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ, ಕೋಳಿ ತಲೆ ದೈವಿಕವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ನಾಲ್ಕು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ತೆಗೆದುಹಾಕಿದರೆ, ತಲೆ ಟಿನ್ನಂತೆ; ಆದ್ಯಂತವಿಲ್ಲದವನಿಗೆ ತಲೆ ಅರ್ಧಚಂದ್ರ ರೂಪದಲ್ಲಿದೆ—ಈ ತಲೆ ಕುರಿತು ಕೇಳಿರಿ. ಕೊನೆಯ ಭಾಗದಿಂದ, ಜೋಡಿ ಭಾಗಗಳೊಂದಿಗೆ, ಒಂದೇ ದಿನದಲ್ಲಿ ಅಮರ ಗುರುತು; ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರ, ಅರ್ಧಚಂದ್ರ ಹಾಗೂ ಕಮಲ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಎರಡು ಅಥವಾ ಮೂರು ಭಾಗಗಳ ನಷ್ಟದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಈಗ ಶುಭಕರವಾದ ನಾಲ್ಕು, ಮೂರು ಅಥವಾ ಒಂದು ಮುಖದ ಲಿಂಗವನ್ನು ಕುರಿತು ಕೇಳಿರಿ; ಪೂಜೆಗೆ ಬೇಕಾದ ಭಾಗವನ್ನು ಮನುಷ್ಯ, ಅಗ್ನಿ ಮತ್ತು ಪಾದಗಳಿಗೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕು. ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಇರುವ ರೂಪವನ್ನು ಹಿಂದೆ ಬಿಟ್ಟು, ಆರು ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಬೇಕು; ತಲೆಯ ಎತ್ತರವನ್ನು ಮಾಡಿ, ನಂತರ ನಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಲಲಾಟವನ್ನು ರೂಪಿಸಬೇಕು. ಮುಖ, ಹಣೆ, ಕಂಠವನ್ನು, ಹಾಗೂ ಕೈ ಮತ್ತು ಕಣ್ಣುಗಳಿಗೆ ಸಮಾನ ಭಾಗಗಳನ್ನು ನೀಡಬೇಕು; ಕೈಗಳನ್ನು ಮೊಗ್ಗಿನಂತೆ ರೂಪಿಸಬೇಕು, ಪ್ರತಿಮೆಯ ಅಳತೆಗನುಸಾರವಾಗಿ. ಮುಖವನ್ನು ಅಗಲದ ಒಂದು ಎಂಟನೇ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಮವಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕು; ನಾಲ್ಕುಮುಖದ ವಿವರವಾದ ನಂತರ, ಮೂರುಮುಖದ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಿರಿ. ಅದರಲ್ಲಿ ಕಿವಿ ಮತ್ತು ಪಾದಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿರಬೇಕು; ಲಲಾಟ ಮತ್ತು ಇತರ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಬೇಕು, ಎರಡು ಕೈಗಳನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ರೂಪಿಸಬೇಕು, ಐದನೇ ಭಾಗವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಬೇಕು. ಮುಖಗಳ ಪ್ರಭಾವ ಅಗಲದ ಒಂದು ಎಂಟನೇ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ, ಏಕಮುಖವನ್ನು ಪೂರ್ವದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಮೃದು ಕಣ್ಣುಗಳೊಂದಿಗೆ ರೂಪಿಸಬೇಕು. ಲಲಾಟ, ಮೂಗು, ಬಾಯಿ ಮತ್ತು ಕಂಠವನ್ನು ರೂಪಿಸಬೇಕು; ಕೈಗಳು ಐದನೇ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ರೂಪಿಸಬೇಕು, ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಕೈಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಬಹುದು. ಮುಖಗಳ ಪ್ರಭಾವ ಅಗಲದ ಒಂದು ಆರನೇ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸರಿಯಾಗಿ ಇರಬೇಕು; ಮುಖವಿರುವ ಎಲ್ಲ ಲಿಂಗಗಳಿಗೆ ಟಿನ್ ಅಥವಾ ಕೋಳಿ ತಲೆ ರೂಪವನ್ನು ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈಗ ಭಗವಂತನು ಪ್ರತಿಮೆಗಳ ಪೀಠದ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ: ಅದರ ಉದ್ದವು ಪ್ರತಿಮೆಯ ಉದ್ದಕ್ಕೆ ಸಮವಾಗಿರಬೇಕು, ಅಗಲವು ಅದರ ಅರ್ಧವಾಗಿರಬೇಕು. ಎತ್ತರವು ಉದ್ದದ ಅರ್ಧವಾಗಿರಬೇಕು, ಅಥವಾ ಅಗಲವಾದರೆ ಮೂರನೇ ಭಾಗವಾಗಿರಬೇಕು; ಪಟ್ಟಿ ಮೂರನೇ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇರಬೇಕು. ಪೀಠದ ಒಳಭಾಗವನ್ನು ಕೂಡ ತಕ್ಕಂತೆ ಅಳೆಯಬೇಕು, ಸ್ವಲ್ಪ ಉತ್ತರದತ್ತ ವಾಲಿದಂತೆ ಇರಬೇಕು; ಚಾನಲ್ಗೆ ಹೊರಹೋಗುವ ದಾರಿ ಅಗಲದ ನಾಲ್ಕನೇ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಾಡಬೇಕು. ಈ ರೀತಿ, ಲಿಂಗದ ರೂಪ, ಗಾತ್ರ, ಭಾಗಗಳು, ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಮೆಯ ಪೀಠದ ನಿರ್ಮಾಣ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಅಗ್ನಿಪುರಾಣವು ಅತ್ಯಂತ ವಿವರವಾಗಿ, ಪವಿತ್ರವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸುತ್ತದೆ—ಭಕ್ತರು ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಈ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ಪೂಜೆಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕು.