ಮಕರ ರಾಶಿಯಲ್ಲಿ ವರुणನು ಪಾಶವನ್ನು ಹಿಡಿದು ನಿಂತಿದ್ದಾನೆ; ವಾಯು ಧ್ವಜವನ್ನು ಹೊತ್ತಿದ್ದಾನೆ; ಮೃಗ ರಾಶಿಯಲ್ಲಿ ಕುಬೇರನು ಗದೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಮೆಷದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿದ್ದಾನೆ; ಈಶಾನನು ಜಟಾಮಂಡಲದೊಂದಿಗೆ ಎಮ್ಮೆಯ ಮೇಲೆ ಸವಾರನಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಲೋಕಪಾಲರು ಇಬ್ಬುಜಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತಾರೆ; ವಿಶ್ವಕರ್ಮನು ಪಾಶಕ್ರೀಡೆಯ ಮಣಿಮಾಲೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದಿದ್ದಾನೆ; ಹನುಮಂತನು ವಜ್ರಾಯುಧವನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು, ತನ್ನ ಪಾದಗಳ ಒತ್ತುವಿಕೆಯಿಂದ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಕಿನ್ನರರು ವೀಣೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ಹಾಡುತ್ತಾರೆ; ವಿದ್ಯಾಧರರು ಹಾರಮಾಲೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ; ಪಿಶಾಚರು ದುರ್ಬಲ ಅಂಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತಾರೆ; ವೇತಾಳರು ವಿಚಿತ್ರ ಮುಖಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಕ್ಷೇತ್ರಪಾಲರು ಭಾಲೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ನಿಂತಿದ್ದಾರೆ; ಭೂತಗಳು ದೊಡ್ಡ ಹೊಟ್ಟೆಯುಳ್ಳವರಾಗಿ, ಕ್ಷೀಣವಾದ ದೇಹದೊಂದಿಗೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಭಗವಂತನು ಹೇಳಿದನು: ಇಂದ್ರದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ ಈಶಾನನವರಗೆ ಮುಗಿಯುವಂತೆ, ಎಂಟು ಯೋಗಿನೀಗಳ ಗುಂಪನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಅವುಗಳು: ಅಕ್ಷೋಭ್ಯಾ, ರೂಕ್ಷಕರ್ಣೀ, ರಾಕ್ಷಸಿ, ಕೃಪಣಾಕ್ಷಯಾ, ಪಿಂಗಾಕ್ಷೀ, ಕ್ಷಯಾ, ಕ್ಷೇಮಾ, ಇಲಾ, ಲೀಲಾಲಯಾ, ಲೋಲಾ, ಲಕ್ತಾ, ಬಾಲಕೇಶೀ, ಲಾಲಸಾ, ವಿಮಲಾ. ಹುತಾಶಾ, ವಿಶಾಲಾಕ್ಷೀ, ಹುಂಕಾರಾ, ವಡವಾಮುಖೀ, ಮಹಾಕ್ರೂರಾ, ಕ್ರೋಧನಾ, ಭಯಂಕರೀ, ಮಹಾನನಾ. ಸರ್ವಜ್ಞಾ, ತಲಾ, ತಾರಾ, ಋಗ್ವೇದಾ, ಹಯಾನನಾ, ಸಾರಾಖ್ಯಾ, ರುದ್ರಸಂಗ್ರಹೀ, ಸಂಬರಾ, ತಾಲಜಂಘಿಕಾ. ರಕ್ತಾಕ್ಷೀ, ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧಾ, ವಿದ್ಯುಜ್ಝಿಹ್ವಾ, ಕಾರಂಕಿಣೀ, ಮೇಘನಾದಾ, ಪ್ರಚಂಡೋಗ್ರಾ, ಕಾಲಕರ್ಣೀ, ವರಪ್ರದಾ. ಚಂದ್ರಾ, ಚಂದ್ರಾವಲೀ, ಪ್ರಪಂಚಾ, ಪ್ರಲಯಾಂತಿಕಾ, ಶಿಶುವಕ್ತ್ರಾ, ಪಿಶಾಚೀ, ಪಿಶಿತಾಶಾ, ಲೋಲುಪಾ. ಧಮನೀ, ತಾಪನೀ, ರಾಗಿಣೀ, ವಿಕೃತಾನನಾ, ವಾಯುವೇಗಾ, ಬೃಹತ್ಪುಕ್ಷೀ, ವಿಕೃತಾ, ವಿಶ್ವರೂಪಿಕಾ. ಯಮಜಿಹ್ವಾ, ಜಯಂತೀ, ದುರ್ಜಯಾ, ಜಯಂತಿಕಾ, ವಿಡಾಲೀ, ರೇವತೀ, ಪೂತನಾ, ವಿಜಯಾಂತಿಕಾ. ಈ ಯೋಗಿನೀಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ಎಂಟು ಕೈಗಳನ್ನೂ, ಕೆಲವರು ನಾಲ್ಕು ಕೈಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ತಮ್ಮ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಎಲ್ಲ ಸಿದ್ಧಿಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಭೈರವನು ತನ್ನ ಹಸ್ತದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಹಸ್ತಗಳೇ ಬಾಯಾಗಿರುವಂತೆ, ಜಟಾಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಅವರು ಖಡ್ಗ, ಅಂಕುಶ, ಪರಶು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಭಯವನ್ನು ದೂರಮಾಡುವ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತಿದ್ದಾರೆ; ಕೆಲವರು ಧನುಸ್ಸು, ತ್ರಿಶೂಲ, ಗದಾ, ಪಾಶ, ಅರ್ಧೋನ್ನತವಾದ ಕವಚಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಹಿಡಿದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಎರಡು ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಯಾನವಸ್ತ್ರವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ನಾಗಾಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತರಾಗಿ, ಭೂತಗಳನ್ನು ಭಕ್ಷಿಸುತ್ತಾ, ಮಾತೃಗಳಲ್ಲಿ ಗೌರವಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಾರೆ; ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಐದು ಮುಖಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಅವಿಲೋಮದಿಂದ ಅಗ್ನಿವರೆಗೆ, ಎಂಟು ದೀರ್ಘ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ವಿಂಗಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ; ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ಆರು ಅಂಗಗಳೊಂದಿಗೆ, ಅವರ ವರ್ಗಗಳ ಸಹಿತ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಅವರು ದೇವಾಲಯದ ಬಿಮದ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಾಪಿತರಾಗಿ, ಬಂಗಾರದ ಸಾರದಿಂದ ಅಲಂಕರಿತರಾಗಿ, ಶಬ್ದ, ವೃತ್ತ ಮತ್ತು ಬಿಂದುವಿನೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿತವಾಗಿ, ಮಾತೃಗಳು ಮತ್ತು ಭಗವಂತನಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ವಿರಭದ್ರನು ಎಮ್ಮೆಯ ಮೇಲೆ ಸವಾರಿ ಮಾಡಿ, ಮಾತೃಗಳ ಮುಂದೆ ನಾಲ್ಕು ಮುಖಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿಂತಿದ್ದಾನೆ; ಗೌರಿ ಎರಡು ಕೈಗಳೊಂದಿಗೆ, ಮೂರು ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ, ತ್ರಿಶೂಲ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದಿದ್ದಾಳೆ. ಅವಳು ತ್ರಿಶೂಲ, ಕಂಬಳ, ಕಲಶವನ್ನು ಹಿಡಿದು, ವರಪ್ರದಾತಿಯಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ಕೈಗಳೊಂದಿಗೆ ಕಾಣುತ್ತಾಳೆ; ಲಲಿತಾ ಕಮಲದ ಮೇಲೆ ನಿಂತು, ಸ್ಕಂದದ ಗಣಗಳು ಕನ್ನಡಿಯ ದಂಡವನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡಿದ್ದರೆ. ಚಂಡಿಕಾ ಹತ್ತು ಕೈಗಳೊಂದಿಗೆ, ಖಡ್ಗ, ತ್ರಿಶೂಲ, ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವ ಭಾಲೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದಿದ್ದಾಳೆ; ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪಾಶ, ಚರ್ಮ, ಅಂಕುಶ, ಪರಶು ಇವೆ. ಬಿಲ್ಲು, ಸಿಂಹ ಮತ್ತು ಎಮ್ಮೆ ಇದ್ದು, ಆ ಎಮ್ಮೆ ತ್ರಿಶೂಲದಿಂದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಭೇದಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪುನಃ ಭಗವಂತನು ಹೇಳಿದನು: ಈಗ ಲಿಂಗದ ಕಥೆಯನ್ನು ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ, ಕೇಳು. ಉಪ್ಪಿನಿಂದ ಮಾಡಿದ ಲಿಂಗ, ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ತುಪ್ಪದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಲಿಂಗವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಐಶ್ವರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಬಟ್ಟೆಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ಲಿಂಗವನ್ನು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಬೇಯಿಸಿದ ಮತ್ತು ಬೇಯಿಸದ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ, ಬೇಯಿಸಿದ ಮಣ್ಣಿನ ಲಿಂಗವೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ, ಬೇಯಿಸದದರಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಿದದ್ದು ಉತ್ತಮ. ಮರದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಲಿಂಗ ಪುಣ್ಯಪ್ರದವಾಗಿದೆ; ಮರಗಳಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಮಾಡಿದ ಲಿಂಗ ಶ್ರೇಷ್ಠ; ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮುತ್ತಿನಿಂದ ಮಾಡಿದ ಲಿಂಗ ಉತ್ತಮ, ನಂತರ ಕಬ್ಬಿಣ ಮತ್ತು ಚಿನ್ನದಿಂದ ಮಾಡಿದವುಗಳು. ಬೆಳ್ಳಿಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ಲಿಂಗವನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸಿದ್ದಾರೆ; ತಾಮ್ರ ಮತ್ತು ಪಿತ್ತಲದವುಗಳು ಭೋಗ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ; ಚಿತ್ರಿತ ಮತ್ತು ಪಾರದ ಲಿಂಗಗಳು ಕೂಡ ಭೋಗ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ. ಪಾರದ ಲಿಂಗ, ಸಂಯುಕ್ತ ಲೋಹ ಮತ್ತು ರತ್ನಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದವುಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಬೇಕು; ಮಾಪನದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಲಿಂಗವನ್ನು ಬಯಸಬಾರದು, ಸಿದ್ಧವಾದದ್ದನ್ನೂ ಅಲ್ಲ; ಸ್ವಯಂಭೂ ಲಿಂಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು. ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ, ಪೀಠ ಮತ್ತು ಮಂದಿರದ ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಬೇಕು; ಕನ್ನಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ, ಸೂರ್ಯಮಂಡಲದಲ್ಲಿರುವ ಲಿಂಗವನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಹರಿಯನ್ನು ಎಲ್ಲೆಲ್ಲೂ ಪೂಜಿಸಬೇಕು; ಲಿಂಗಕ್ಕೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕು; ಕಲ್ಲಿನ ಲಿಂಗವನ್ನು ಕೈಯಿಂದ, ಮರದ ಲಿಂಗವನ್ನು ಕೂಡ ಕೈಯಿಂದ ಮಾಪನ ಮಾಡಬೇಕು. ಚಲಿಸುವ ಲಿಂಗವನ್ನು ಬೆರಳಿನಿಂದ ಮಾಪಿಸಿ, ಬಾಗಿಲು ಅಥವಾ ಒಳಗೊಡೆಯಲ್ಲಿ ಇರಿಸಬೇಕು; ಗೃಹಸ್ಥ ಲಿಂಗವು ಒಂದು ಬೆರಳಿನಿಂದ ಹದಿನೈದು ಬೆರಳವರೆಗೆ ಇರಬಹುದು. ಬಾಗಿಲಿನ ಮಾಪನದಿಂದ ಮೂರು ಹಂತಗಳು; ಒಳಗೊಡೆಯಿಂದ ಒಂಬತ್ತು ಹಂತಗಳು; ಈ ಒಂಬತ್ತು ಹಂತಗಳ ಮಾಪನದೊಂದಿಗೆ ಗೃಹದಲ್ಲಿ ಲಿಂಗವನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಹೀಗಾಗಿ, ಉನ್ನತ ಮಾಪನದಲ್ಲಿ ಮೂವತ್ತಾರು ಲಿಂಗಗಳು, ಮಧ್ಯಮ ಮಾಪನದಲ್ಲಿ ಮೂವತ್ತಾರು, ಕನಿಷ್ಠದಲ್ಲೂ ಮೂವತ್ತಾರು. ಒಟ್ಟು ನೂರೊಂಭತ್ತು ಲಿಂಗಗಳು ಇವೆ; ಒಂದು ಬೆರಳಿನಿಂದ ಐದು ಬೆರಳವರೆಗೆ ಚಲಿಸುವ ಅತ್ಯಲ್ಪ ಲಿಂಗವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಆರು ಬೆರಳಿನಿಂದ ಹತ್ತು ಬೆರಳವರೆಗೆ ಮಧ್ಯಮ ಚಲಿಸುವ ಲಿಂಗ; ಹನ್ನೊಂದು ಬೆರಳಿನಿಂದ ಹದಿನೈದು ಬೆರಳವರೆಗೆ ಶ್ರೇಷ್ಠ. ಮಹಾರತ್ನ ಲಿಂಗ ಆರು ಬೆರಳಿನದು; ಇತರ ರತ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂಬತ್ತು ಬೆರಳು; ಸೂರ್ಯಕಿರಣದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಚಿನ್ನದ ಲಿಂಗ ಉಳಿದ ಮೂರು ಮತ್ತು ಐದು ಬೆರಳಿನದು. ಹದಿನಾರನೇ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ವೇದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಮೇಲ್ಭಾಗದಿಂದ ಒಂದು ಯುಗವನ್ನು ತೆಗೆದು, ಮೂವತ್ತೆರಡು ಹದಿನಾರನೇ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಕೋನಗಳಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಹಾಕಬೇಕು. ನಾಲ್ಕು ಸ್ಥಾಪನೆಗಳಿಂದ, ಕಂಠವು ಇಪ್ಪತ್ತು ಮೂರು ಯುಗಗಳಷ್ಟು; ಎರಡು ಬದಿಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿದರೆ, ಚಲಿಸುವ ಲಿಂಗವೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ. ಯುಗ, ಋತು, ನಾಗ ಮಾಪನಗಳಿಂದ, ಬಾಗಿಲು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಅಡಿಪಾಯದಿಂದ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬೇಕು; ಲಿಂಗ ಮತ್ತು ಬಾಗಿಲಿನ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ, ಕೆಳಭಾಗವನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಒಂದು ಅಡಿಯಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಹೀನ ಲಿಂಗವು ಗರ್ಭದ ಅರ್ಧ ಪ್ರಮಾಣ; ಶ್ರೇಷ್ಠವು ತತ್ವಗಳ ಮೂರು ಪಟ್ಟು; ಈ ಎರಡರ ಮಧ್ಯೆ ಏಳು ಹಗ್ಗಗಳನ್ನು ಸಮಾನವಾಗಿ ಇರಿಸಬೇಕು. ಹೀಗಾಗಿ ಒಂಬತ್ತು ಹಗ್ಗಗಳಿವೆ, ತತ್ವಗಳ ಹಗ್ಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಧ್ಯಮ; ಎರಡು ಅಂತರಗಳೊಂದಿಗೆ, ಎಡ ಮತ್ತು ಎಡಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ಲಿಂಗದ ಉದ್ದ ಒಂಬತ್ತು. ಕೈಯಿಂದ, ಕೈಯು ಒಂಬತ್ತು ಪಾಳುಗಳವರೆಗೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ; ಲಿಂಗವು ಮೂರು ಪ್ರಕಾರ—ಹೀನ, ಮಧ್ಯಮ, ಶ್ರೇಷ್ಠ—ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಮೂರುಮಟ್ಟದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.