वर्द्धस्वेन्द्र जितामित्र वृत्रहन् पाकशासन । देव देव महाभाग त्वं हि भूमिष्ठतां गतः ।। २६८.
हे इंद्र, बढ़ो! शत्रुओं को जीतने वाले, वृत्र का वध करने वाले, पाकशासन! हे देवों के देव, महाभाग, तुम पृथ्वी पर पधारे हो।
त्वं प्रभुः शाश्वतश्चैव सर्व्वभूतहिते रतः । अनन्ततेजा वै राजो यशोजयविवर्द्धनः ।। २६८.
तुम शाश्वत स्वामी हो, सभी प्राणियों के हित में लगे रहते हो; अनंत तेज से युक्त, तुम वह राजा हो जो यश और विजय को बढ़ाते हो।
तेजस्ते वर्द्धयन्त्वेते देवाः शक्रः सुवृष्टिकृत् । ब्रह्मविष्णुमहेशाश्च कार्त्तिकेयो विनायकः ।। २६८.
इन्द्र, जो अच्छी वर्षा लाते हैं, ब्रह्मा, विष्णु, महेश, कार्त्तिकेय और विनायक—ये सभी देवता तुम्हारी तेजस्विता को बढ़ाते हैं।
आदित्या वसवो रुद्राः साध्याश्च भृगवो दिशः । मरुद्गणा लोकपाला ग्रहा यक्षादिनिम्नगाः ।। २६८.
आदित्य, वसु, रुद्र, साध्य, भृगु, दिशाएँ, मरुतगण, लोकपाल, ग्रह, यक्ष और नदियाँ—ये सभी।
समुद्रा श्रीर्मही गौरी चण्डिका च सरस्वती । प्रवर्त्तयन्तु ते तेजो जय शक्र शचीपते ।। २६८.
समुद्र, श्री, पृथ्वी, गौरी, चण्डिका और सरस्वती—ये सभी तुम्हारे तेज को चलायमान करें। हे शचीपति इन्द्र, तुम्हें विजय प्राप्त हो।
तव चापि जयान्नित्यं मम सम्पद्यतां शुभं । प्रसीद राज्ञां विप्राणां प्रजानामपि सर्वशः ।। २६८.
तुम्हारी विजय से सदा मुझे शुभता मिले। राजाओं, ब्राह्मणों और सभी लोगों पर कृपा करो।
भवत्प्रसादात् पृथिवी नित्यं शस्यवती भवेत् । शिवं भवतु निर्व्विघ्नं शाम्यन्तामीतयो भृशं ।। २६८.
तुम्हारी कृपा से पृथ्वी सदा अन्न से भरी रहे। सब कुछ शुभ और बिना विघ्न के हो, और सभी कष्ट शांत हो जाएँ।
मन्त्रेणेन्द्रं समभ्यर्च्च्य जितभूः स्वर्गमाप्नुयात् । भद्रकालीं पटे लिख्य पूजयेदाश्विने जये ।। २६८.
मंत्र से इन्द्र की पूजा करने वाला, जिसने पृथ्वी को जीत लिया है, स्वर्ग को प्राप्त करता है। अश्विनी समय में कपड़े पर भद्रकाली की चित्र बनाकर उसकी विजय के लिए पूजा करें।
शुक्लपक्षे तथाष्टम्यामायुधं कार्म्मुकं ध्वजम् । छत्रञ्च राजलिङ्गानि शस्त्राद्यं कुसुमादिभिः ।। २६८.
शुक्ल पक्ष की अष्टमी को फूल आदि से शस्त्र, धनुष, ध्वज, छत्र और राजचिह्नों सहित अन्य अस्त्र-शस्त्रों की पूजा करें।
जाग्रन्निशि बलिन्दद्याद् द्वितीयेऽह्नि पुनर्यजेत् । भद्रकालि महाकालि दुर्गे दुर्गार्त्तिहारिणि ।। २६८.
रात में जागकर बलि दें और दूसरे दिन फिर यज्ञ करें। हे भद्रकाली, महाकाली, दुर्गा, संकटों का नाश करने वाली, तुम्हें नमस्कार।
त्रैलोक्यविजये चण्डि मम शान्तौ जये भव । नीराजनविधिं वक्ष्ये ऐशान्याम्मन्दिरं चरेत् ।। २६८.
हे चण्डी, तीनों लोकों में विजयी, मुझे शांति और विजय दो। अब मैं आरती की विधि बताऊँगा—पूर्वोत्तर दिशा के मंदिर में जाना चाहिए।
तोरणत्रितयं तत्र गृहे देवान् यजेत् सदा । चित्रान्त्यक्त्वा यदा स्वातिं सविता प्रतिपद्यते ।। २६८.
वहाँ तीन तोरणों वाले घर में सदा देवताओं की पूजा करें। जब चन्द्रमा चित्रा छोड़कर स्वाति में जाता है, तब सूर्य की प्राप्ति होती है।
ततः प्रभृति कर्त्तव्यं यावत् स्वातौ रविः स्थितः । ब्रह्मा विष्णुश्च शम्भुश्च शक्रश्चैवानलानिलौ ।। २६८.
उस समय से जब तक सूर्य स्वाति में रहता है, ब्रह्मा, विष्णु, शम्भु, इन्द्र, अग्नि और वायु की पूजा करनी चाहिए।
विनायकः कुमारश्च वरुणो धनदो यमः । विश्वे देवा वैश्रवसो गजाश्चाष्टौ च तान् यजेत् ।। २६८.
विनायक, कुमार, वरुण, कुबेर, यम, सभी देवता, वैश्रवण और आठ गज—इनकी पूजा करें।
कुमुदैरावणौ पद्मः पुष्पदन्तश्च वामनः । सुप्रतीकोऽञ्चनो नीलः पूजा कार्य्या गृहादिके ।। २६८.
कुमुद, ऐरावत, पद्म, पुष्पदंत, वामन, सुप्रतीक, अंजन और नील—इनकी पूजा घर और अन्य स्थानों पर करें।
पुरोधा जुहुयादाज्यं समित्सिद्धार्थकं तिलाः । कुम्बा अष्टौ पूजिताश्च तैः स्नाप्याश्वगजोत्तमाः ।। २६८.
पुरोहित को घी, समिधा, तिल और पका हुआ अन्न आहुति में देना चाहिए। आठ कलशों की पूजा करें और उनके साथ श्रेष्ठ घोड़े और हाथियों को स्नान कराएँ।
अश्वाः स्नाप्या ददेत् पिण्डान् ततो हि प्रथमं गजान् । निष्क्रामयेत्तोरणैस्तु गोपुरादि न लङ्घयेत् ।। २६८.
घोड़ों को स्नान कराकर पिंड दें, फिर सबसे पहले हाथियों को। उन्हें तोरणों से बाहर निकालें, मुख्य द्वार या अन्य ऊँचे स्थानों को न लांघें।
विक्रमेयुस्ततः सर्वे राजलिङ्गं गृहे यजेत् । वारुणे वरुणं प्रार्च्य रात्रौ भूतबलिं ददेत् ।। २६८.
इसके बाद सभी आगे बढ़ें। घर में राजचिह्नों की पूजा करें। पश्चिम दिशा में वरुण की पूजा करें और रात में भूतों को बलि दें।
विशाखायां गते सूर्य्ये आश्रमे निवसेन्नृपः । अलङ्कुर्य्याद्दिने नस्मिन् वाहनन्तु विशेषतः ।। २६८.
जब सूर्य विशाखा में प्रवेश करे, तब राजा आश्रम में निवास करे। इस दिन विशेष रूप से वाहनों को सजाएँ।
पूजिता राजलिङ्गाश्च कर्त्तव्या नरहस्तगाः । हस्तिनन्तुरगं छत्रं खड्गं चापञ्च दुन्दुभिम् ।। २६८.
राजचिह्नों की पूजा कर उन्हें पुरुषों द्वारा उठवाएँ—हाथी, घोड़ा, छत्र, तलवार, धनुष और पाँच नगाड़े।
ध्वजं पताकां धर्म्मज्ञ कालज्ञस्त्वभिभन्त्रयेत् । अमिमन्त्रय ततः सर्व्वन् कुर्य्यात् कुञ्जरघूर्गतान् ।। २६८.
जो धर्म और समय को जानता है, वह ध्वज और पताका फहराए। फिर सबको बुलाकर, हाथी और रथों पर चढ़े हुए लोगों की व्यवस्था करे।
कुञ्जरोपरिगौ स्यातां सांवत्सरपुरोहितौ । मन्त्रितांश्च समारुह्य तोरणेन विनिर्गमेत् ।। २६८.
वर्ष के दोनों मुख्य पुरोहितों को हाथी पर बैठाया जाए। अभिषिक्त लोगों को भी चढ़ाकर, मुख्य द्वार से बाहर निकले।
निष्क्रम्य नागमारुह्य तोरणेनाथ निर्गमेत् । बलिं विभज्य विधिवद्राजा कुञ्जरधूर्गतः ।। २६८.
बाहर जाकर, राजा हाथी पर चढ़े और फिर द्वार से निकले। हाथी पर बैठे हुए राजा विधिपूर्वक बलि का वितरण करे।
उन्मूकानान्तु निचयमादीपितदिगन्तरं । राजा प्रदक्षइणं कुय्यात्त्रीन् वारान् सुसमाहितः ।। २६८.
राजा एकाग्रचित्त होकर, मूक लोगों, सभा और दर्शाई गई दिशाओं की तीन बार परिक्रमा करे।
चतुरङ्गबलोपेतः सर्वसैन्येन नादयन् । एवं कृत्वा गृहं गच्छेद्विसर्जितजलाञ्जलिः ।। २६८.
चतुर्भुज सेना और पूरे दल के साथ गूंजता हुआ, ऐसा करके राजा घर लौटे और विदाई के लिए जल अर्पित करे।
पुष्कर उवाच छत्रादिमन्त्रान् वक्ष्यामि यैस्तत् पूज्य जयादिकम् । ब्रह्मणः सत्यवाक्येन सोमस्य वरुणस्य च ।। २६९.
पुष्कर बोले— मैं छत्र आदि के वे मन्त्र बताऊँगा, जिनसे विजय और अन्य शुभ फल की पूजा होती है, ब्रह्मा, सोम और वरुण के सत्य वचनों के साथ।
सूर्य्यस्य च प्रभावेन वर्द्धस्व त्वं महामते । पाण्डराभप्रतीकाश हिमकुन्देन्दुसुप्रभ ।। २६९.
सूर्य की प्रभा से, हे बुद्धिमान, तुम बढ़ो। हिम, कुंद और पूर्णिमा के चाँद जैसे उज्ज्वल श्वेत रंग में चमको।
यथाम्बुदश्छादयते शिवायैनां वसुन्धरां । तथाच्छादय राजानं विजयारोग्यवृद्धये ।। २६९.
जैसे बादल कल्याण के लिए धरती को ढँकता है, वैसे ही तुम राजा को विजय, आरोग्य और वृद्धि के लिए ढँको।
गन्धर्वकुलजातस्त्वं माभूयाः कुलदूषकः । ब्रह्मणः सत्यवाक्येन सोमस्य वरुणस्य च ।। २६९.
तुम गंधर्व कुल में जन्मे हो, अपने कुल का अपमान मत करना। ब्रह्मा, सोम और वरुण के सत्य वचनों के साथ।
प्रभावाच्च हुताशस्य वर्द्धस्व त्वं तुरङ्गम । तेजसा चैव सूर्य्यस्य मुनीनां तपसा तथा ।। २६९.
अग्नि की शक्ति से, हे घोड़े, तुम बढ़ो। सूर्य के तेज और मुनियों की तपस्या से भी।