आकाशे तूर्यनादाश्च महद्भयमुपस्थितं । प्रविशन्ति यदा ग्राममारण्या मृगपक्षिणः ।। २६३.
जब आकाश में बाजे-गाजे की आवाज सुनाई दे, तो बड़ा संकट आने वाला होता है; जब जंगल के पशु-पक्षी गाँव में घुस आते हैं।
अरण्यं यान्ति वा ग्राम्याः जलं यान्ति स्थलोद्भवाः । स्थलं वा जलजा यान्ति राजाद्वारादिके शिवाः ।। २६३.
जब पालतू जानवर जंगल की ओर चले जाएँ, जलचर भूमि पर आ जाएँ, या थलचर जल में चले जाएँ, और शुभ जीव राजा के द्वार आदि स्थानों पर पहुँच जाएँ।
प्रदोषे कुक्कुटो वासे शिवा चार्कोदये भवेत् । गृहङ्कपोतः प्रविशेत् क्रव्याद्वा मूर्दिध्न लीयते ।। २६३.
संध्या के समय मुर्गा घर में ठहर जाए, या शुभ पक्षी सूर्योदय पर दिखे; कबूतर घर में घुस आए, या मांसाहारी जानवर छत पर लेट जाए।
मधुरां मक्षिकां कुर्य्यांत् काको मैथुनगो दृशि । प्रासादतोरणोद्यानद्वारप्राकारवेश्मनां ।। २६३.
अगर मधुमक्खियाँ शहद बनाएँ, या कौआ मैथुन करता हुआ दिखे; ये सब मंदिर, बाग, द्वार, दीवार और घर के आस-पास हों।
अनिमित्तन्तु पतनं दृढ़ानां राजमृत्यवे । रजसा वाथ कधूमेन दिशो यत्र समाकुलाः ।। २६३.
अगर मजबूत इमारतें बिना कारण गिर जाएँ, तो यह राजा की मृत्यु का संकेत है; या जब धूल या धुएँ से दिशाएँ घिर जाएँ।
केतूदयोपरागौ च छिद्रता शशिसूर्ययोः । ग्रहर्क्षविकृतिर्यत्र तत्रापि भयमादिशेत् ।। २६३.
जब धूमकेतु का उदय या अस्त हो, चंद्रमा या सूर्य में दाग दिखे, या ग्रह-नक्षत्रों में गड़बड़ी हो, तो वहाँ भी संकट का संकेत होता है।
अग्निर्यत्र न दीप्येत स्त्रवन्ते चोदकुम्भकाः । मृतिर्भयं शून्य्तादिरुत्पातानां फलम्भवेत् ।। २६३.
जहाँ अग्नि न जले या जल के घड़े टपकने लगें, वहाँ मृत्यु, भय, सूना पन और अन्य आपदाएँ होती हैं।
पुष्कर उवाच देवपूजादिकं कर्म वक्ष्ये चोत्पातमर्दनम् । आपोहिष्ठेति तिसृभिः स्नातोऽर्घ्यं विष्णवेर्पयेत् ।। २६४.
पुष्कर बोले—अब मैं देवताओं की पूजा और आपदाओं को दूर करने के उपाय बताता हूँ। 'आपोहिष्ठ' मंत्रों से स्नान करके विष्णु को अर्घ्य अर्पित करें।
हिरण्यवर्णा इति च पाद्यञ्च तिसृभिर्द्विज । शन्न आपो ह्याचमनमिदमापोऽभिषेचनं ।। २६४.
'हिरण्यवर्णा' मंत्र पढ़कर तीन मंत्रों से पाद्य अर्पित करें, हे द्विज! 'शन्न आपः' से आचमन करें और यह जल अभिषेक के लिए है।
रथे अक्षे च तिसृभिर्गन्धं युवेति वस्त्रकं । पुष्पं पुष्पवतीत्येवं धूपं धूपोसि चाप्यथ ।। २६४.
रथ और उसके पहिए पर तीन मंत्रों से गंध अर्पित करें; 'युवेति' से वस्त्र, 'पुष्पं पुष्पवती' से फूल, और 'धूपं धूपोसि' से धूप अर्पित करें।
तेजोसि शुक्रं दीपं स्यान्मधुपर्कं दधीति च । हिरण्यगर्भ इत्यष्टावृचः प्रोक्ता निवेदने ।। २६४.
'तेजोऽसि' से घी, 'शुक्रं' से दीपक, 'मधुपर्कं' से मधुपर्क और 'दधिति' से दही अर्पित करें; 'हिरण्यगर्भ' के आठ मंत्र निवारण के लिए बताए गए हैं।
अन्नस्य मनुजश्रेष्ठ पानस्य च सुगन्धिनः । चामरव्यजनोपानच्छत्रं यानासने तथा ।। २६४.
हे श्रेष्ठ पुरुष! भोजन और सुगंधित पेय, चंवर, पंखा, जूता, छाता, वाहन और आसन आदि भी अर्पित करें।
यत् किञ्चिदेवमादि स्यात्सावित्रेण निवेदयेत् । पौरुषन्तु जपेत् सूक्तं तदेब जुहुयात्तथा ।। २६४.
जो भी इस प्रकार आरंभ होनेवाली वस्तु हो, उसे सावित्री मंत्र के साथ अर्पित करना चाहिए। पुरुष को उस सूक्त का जप करना चाहिए और उसी प्रकार वही वस्तु फिर से अर्पित करनी चाहिए।
अर्च्चाभावे तथा वेद्याञ्जले पूर्णघटे तथा । नदीतीतरेऽथ कमले शान्तिः स्याद्विष्णुपूजनात् ।। २६४.
यदि मूर्ति न हो तो वेदी, अंजलि, पूर्ण कलश, नदी का किनारा या कमल का फूल इनका उपयोग किया जा सकता है; विष्णु की पूजा करने से शांति प्राप्त होती है।
ततो होमः प्रकर्त्तव्यो दीप्यमाने विभावसौ । परिसम्मृज्य पर्य्युक्ष्य परिस्तीर्य्य परिस्तरैः ।। २६४.
इसके बाद अग्नि जब प्रज्वलित हो, तब हवन करना चाहिए; पहले अच्छी तरह से शुद्ध करके, छिड़काव करके और नियत सामग्री से चारों ओर बिछाकर।
सर्व्वान्नाग्रं समुद्धृत्य जुहुयात् प्रयतस्ततः । वासुदेवाय देवाय प्रभवे चाव्ययाय च ।। २६४.
फिर शुद्ध मन से सभी अन्नों का उत्तम भाग निकालकर वासुदेव, देवता, प्रभु और अविनाशी को अर्पित करना चाहिए।
अग्नये चैव सोमाय मित्राय वरुणाय च । इन्द्राय च महाभाग इन्द्राग्निभ्यां तथैव च ।। २६४.
और अग्नि, सोम, मित्र, वरुण, महाभाग इन्द्र तथा इन्द्र और अग्नि दोनों को भी अर्पित करें।
विश्वेभ्यशचैव देवेब्यः प्रजानां पतये नमः । अनुमत्यै तथा राम धन्वन्तरय एव च ।। २६४.
सभी देवताओं को, प्रजापति को नमस्कार करें; अनुमति, राम और धन्वंतरि को भी अर्पित करें।
वास्तोष्पत्यै ततो देव्यै ततः स्विष्टिकृतेऽग्नये । सच्तुर्थ्यन्तनाम्ना तु हुत्वैतेब्यो बलिं हरेत् ।। २६४.
फिर वास्तोषपति को, फिर देवी को, फिर स्विष्टिकृत अग्नि को अर्पित करें; इन सबके नाम से हवन करके इन्हें बलि दें।
तक्षोपतक्षमभितः पूर्वेणाग्निमतः परम् । अश्वानामपि धर्मज्ञ ऊर्णानामानि चाप्यथ ।। २६४.
अग्नि के पूर्व दिशा में बढ़ई और उसके सहायक के चारों ओर, धर्मज्ञ, घोड़ों और भेड़ों को भी अर्पित करें।
निरुन्धी धूम्रिणीका च अस्वपन्ती तथैव च । मेघपत्नी च नामानि सर्व्वेषामेव भार्गव ।। २६४.
निरुंधी, धूम्रिणीका, अश्वपंती और मेघपत्नी—ये सबके नाम हैं, हे भार्गव।
आग्नेयाद्याः क्रमेणाथ ततः शक्तिषु निक्षिपेत् । नन्दिन्यै च सुभाग्यै च सुमङ्गल्यै च भार्गव ।। २६४.
फिर क्रम से आग्नेयी आदि देवियों को, शस्त्रों पर अर्पित करें; नंदिनी, सुभाग्या और सुमंगल्या को भी, हे भार्गव।
भद्रकाल्यै ततो दत्वा स्थूणायाञ्च तथा श्रिये । हिरणअयकेश्यै च तथा वनस्पतय एव च ।। २६४.
फिर भद्रकाली को, फिर स्तंभ को, फिर श्री को, हिरण्यकेशी को और वनस्पतियों को भी अर्पित करें।
धर्म्माधर्ममयौ द्वारे गृहमध्ये ध्रुवाय च । मृत्यवे च बहिर्दद्याद्वरुणायोदकाशये ।। २६४.
दोनों द्वारों पर धर्म और अधर्म को, घर के बीच में ध्रुव को, बाहर मृत्यु को और जलाशय पर वरुण को अर्पित करें।
भूतोभ्यश्च बहिर्द्दद्याच्छरणे धनदाय च । इन्द्रायेन्द्रपुरुषेभ्यो दद्यात् पूर्वेण मानवः ।। २६४.
बाहर भूतों को, शरण में धनदा को, पूर्व दिशा में इन्द्र और इन्द्रपुरुषों को अर्पित करना चाहिए।
यमाय तत् पुरुषेभ्यो दद्याद्दक्षिणतस्तथा । वरुणाय तत्पुरुषेभ्यो दद्यात्पश्चिमतस्तथा ।। २६४.
दक्षिण दिशा में यम और यमपुरुषों को, पश्चिम दिशा में वरुण और वरुणपुरुषों को अर्पित करना चाहिए।
सोमाय सोमपुरुषेभ्य उदग्दद्यादनन्तरं । ब्रह्मणे ब्रह्मपुरुषेभ्यो मध्ये दद्यात्तथैव च ।। २६४.
उत्तर दिशा में सोम और सोमपुरुषों को, बीच में ब्रह्मा और ब्रह्मपुरुषों को भी उसी प्रकार अर्पित करें।
आकाशे च तथा चोद्र्ध्वे स्थण्डिलाय क्षितौ तथा । दिवा दिवाचरेभ्यश्च रात्रौ रात्रिचरेषु च ।। २६४.
आकाश में और ऊपर, पृथ्वी पर स्थंडिल को, दिन में दिवाचर प्राणियों को और रात में रात्रिचर प्राणियों को अर्पित करें।
बलिं बहिस्तथा दद्यात्सायं प्रातस्तु प्रत्यहं । पिण्डनिर्वपणं कुर्य्यात् प्रातः सायं न कारयेत् ।। २६४.
बलि को बाहर संध्या और प्रातः प्रतिदिन दें; पिंडदान प्रातः करें, संध्या समय न करें।
पित्रे तु प्रथमं दद्यात्तत्पित्रे तदनन्तरम् । प्रतिपामहाय तन्मात्रे पितृमात्रे ततोऽर्पयेत् ।। २६४.
सबसे पहले पिता को दें, फिर पितामह को, फिर प्रपितामह को, फिर मातामह को और फिर मातामही को अर्पित करें।