અગ્નિપુરાણમ્

હયગ્રીવોઙ્કુશાકારરેખો નીલઃ સવિન્દુકઃ। વૈકુણ્ઠઃ એકચક્રોઽબ્જી મણિભઃ પુચ્છરેખકઃ

હયગ્રીવ એંકુશના ચિહ્નવાળો, નીલ અને બિંદુઓ ધરાવે છે; વૈકુંઠ એક ચક્ર, કમળ જેવો, મણિ જેવો અને પુછની રેખાવાળો છે.

મત્સ્યો દીર્ઘસ્ત્રિવિન્દુઃ સ્યાત્ કાચવર્ણસ્તુ પૂરિતઃ। શ્યામસ્ત્રિવિક્રમો દક્ષરેખસ્તુ વર્ત્તુલઃ

મત્સ્ય લાંબો, ત્રણ બિંદુવાળો અને કાચ જેવી કાંતિથી ભરેલો છે; શ્યામ ત્રિવિક્રમ જમણી બાજુ રેખાવાળો અને ગોળ છે.

વામનો વર્ત્તુલશ્ચાતિહ્રસ્વો નીલઃ સવિન્દુકઃ। શ્યામસ્ત્રિવિક્રમો દક્ષરેખો વામેન વિન્દુકઃ

વામન ગોળ, ખૂબ જ ટૂંકો, નીલ અને બિંદુવાળો છે; શ્યામ ત્રિવિક્રમ જમણી બાજુ રેખાવાળો અને ડાબી બાજુ બિંદુવાળો છે.

અનન્તો નાગભોગાઙ્ગો નૈકાભો નૈકમૂર્ત્તિમાન્। સ્થૂલો દામોદરો મધ્યચક્રો દ્વાઃ સૂક્ષ્મવિન્દુકઃ

અનંતા સાપના વળાંક જેવો, અનેક ચિહ્નો અને અનેક સ્વરૂપો ધરાવે છે; દામોદર જાડો, મધ્યમાં ચક્ર અને પ્રવેશદ્વારે સૂક્ષ્મ બિંદુવાળો છે.

સુદર્શનસ્ત્વેકચક્રો લક્ષ્મીનારાયણો દ્વયાત્। ચિત્રક્રશ્ચાચ્યુતો દેવસ્ત્રિચક્રો વા ત્રિવિક્રમઃ

સુદર્શન એક ચક્ર ધરાવે છે; લક્ષ્મી નારાયણ બે ચક્રવાળા છે; ચિત્રક્ર અચ્યૂત દેવ છે, ત્રણ ચક્રવાળા અથવા ત્રિવિક્રમ છે.

જનાર્દ્દનશ્ચતુસ્ચક્રો વાસુદેવસ્ચ પઞ્ચભિઃ। ષટ્રચક્રસ્ચૌવ પ્રદ્યુમ્નઃ સઙ્કર્ષણશ્ચ સપ્તભિઃ

જનાર્દન ચાર ચક્ર ધરાવે છે; વાસુદેવ પાંચ ચક્રવાળા છે; પ્રદ્યુમ્ન છ ચક્રવાળો અને સંકર્ષણ સાત ચક્રવાળો છે.

પુરુષોત્તમોષ્ટચક્રો નવવ્યૂહો નવાઙ્કિતઃ। દશાવતારો દશભિર્દ્દશૈકેનાનિરુદ્ધકઃ

પુરુષોત્તમ આઠ ચક્ર ધરાવે છે; નવવ્યૂહ નવ ચિહ્નવાળો છે; દશાવતાર દસ ચક્રવાળો અને અનિરુદ્ધ દસ એક સાથે છે.

દ્વાધશાત્મા દ્વાદશભિરત ઊદ્‌ર્ધ્વમનન્તકઃ

બાર સ્વરૂપ બાર ચક્ર ધરાવે છે; ઉપર અનંત પણ એ રીતે વર્ણવાયો છે.

ભગવાનુવાચ શાલગ્રામાદિચક્રાઙ્કપૂજાઃ સિદ્ધ્યૈવદામિ તે। ત્રિવિધાસ્યાદ્ધરેઃ પૂજા કામ્યાકામ્યોભયાત્મિકા

ભગવાને કહ્યું: શાલગ્રામથી શરૂ થતા ચક્ર-ચિહ્નિત પૂજાઓની સિદ્ધિ હું તને આપું છું; હરિની પૂજા ત્રણ પ્રકારની છે — ઇચ્છાપૂર્વક, નિરિચ્છા અને બંનેનું મિશ્રણ.

મીનાદીનાન્ત પઞ્ચાનાં કામ્યાથો વોભયાત્મિકા વરાહસ્પ નૃસિંહસ્ય વામનસ્ય ચમુક્તયે

માછલીથી શરૂ થતા પાંચ અવતારોની પૂજા ઇચ્છા માટે અથવા બંને માટે થાય છે; જ્યારે વરાહ, નૃસિંહ અને વામન અવતારની પૂજા મુક્તિ માટે થાય છે.

ચક્રાદીનાં ત્રયાણાન્તુ શાલગ્રામાર્ચ્ચનં શ્રૃણુ। ઉત્તમા નિષ્ફલા પૂજા કનિષ્ઠા સફલાર્ચના

હવે ચક્રથી શરૂ થતા ત્રણ અવતારોની શાલગ્રામ પથ્થર પર પૂજાની વાત સાંભળો; શ્રેષ્ઠ પૂજા ફળ આપતી નથી, અને સૌથી નીચી પૂજા ફળ આપે છે.

મધ્યમા મૂર્ત્તિપૂજા સ્યાચ્ચક્રાવ્જે ચતુરસ્રકે। પ્રણવં હૃદિ વિન્યસ્ય ષડઙ્ગઙ્કરદેહયોઃ

મધ્યમ પૂજા મૂર્તિપૂજા છે, જે ચક્ર, કમળ અને ચોરસ પર થાય છે; પ્રણવને હૃદયમાં અને છ અંગોને હાથ તથા શરીર પર સ્થાપિત કરીને.

કૃતમુદ્રાત્રયશ્ચક્રાદ્ બહિઃ પૂર્વે ગુરું યજેત્। આપ્યે ગણં વાયવે ચ ધાતારં નૈર્ઋતે યજેત્

ચક્રની બહાર ત્રણ મુદ્રાઓ બનાવી, પહેલા ગુરુની પૂજા કરવી જોઈએ; પૂર્વ દિશામાં વાયુના સમૂહની, અને દક્ષિણ-પશ્ચિમમાં સર્જનહારની પૂજા કરવી.

વિધાતારઞ્ચ કર્ત્તારં હર્ત્તારં દક્ષસૌમ્યયોઃ। વિષ્વકસેનં યજેદીશે આગ્નેયે ક્ષેત્રપાલકમ્

વ્યવસ્થાપક અને કર્તાની, દક્ષિણ અને ઉત્તર-પશ્ચિમમાં હરણારની પૂજા કરવી; ઈશાન દિશામાં વિશ્વક્સેનની, અને અગ્નિ દિશામાં ક્ષેત્રપાલની પૂજા કરવી.

ઋગાદિવેદાન્ પ્રાગાદૌ આધારાનન્તકં ભુવમ્। પીઠં પદ્મં ચાર્ક વન્દ્રવહ્વ્યાખ્યં મણ્ડલત્રયમ્

ઋગ્વેદ અને અન્ય વેદો પૂર્વ દિશામાં શરૂઆતમાં મૂકવામાં આવે છે; અનંત સુધી ધરતી આધારરૂપ છે; પીઠ, કમળ અને અર્ક, વંદ્ર અને વહવ્ય નામના ત્રણ મંડળો.

આસનં દ્વાદશાર્ણેન તત્ર સ્થાપ્ય શિલાં યજેત્। વ્યસ્તેન ચ સમસ્તેન સ્વબીજેન યજેત્ ક્રમાત્

બાર કાંટાવાળું આસન બનાવી, ત્યાં શિલા મૂકી પૂજા કરવી; અલગ-અલગ અને એકસાથે, પોતાના બીજમંત્રથી ક્રમશઃ પૂજા કરવી.

પૂર્વાદાવથ વેદાદ્યૈર્ગાયત્રીભ્યાં જિતાદિના। પ્રણવેનાર્ચ્ચયેત્ પઞ્ચાન્મુદ્રાસ્તિસ્રઃ પ્રદર્શયેત્

પછી, પૂર્વ દિશામાં વેદો અને ગાયત્રી સાથે, જીતાદિ મંત્રથી, પ્રણવથી પાંચ અવતારોની પૂજા કરવી અને ત્રણ મુદ્રાઓ દર્શાવવી.

વિષ્વક્‌સેનસ્ય ચક્રસ્ય ક્ષેત્રપાલસ્ય દર્શયેત્। શાલગ્રામસ્ય પ્રથમા પૂજાથો નિષ્ફલોચ્યતે

વિશ્વક્સેન, ચક્ર અને ક્ષેત્રપાલ માટે મુદ્રાઓ દર્શાવવી; શાલગ્રામની પ્રથમ પૂજા ફળ આપતી નથી એવું કહેવાય છે.

પૂર્વવત્ ષોડશારઞ્ચ સપદ્મં મણ્ડલં લિખેત્। શઙ્ખચક્રગદાખડ્‌ગૈર્ગુર્વાદ્યં પૂર્વંવદ્યજેત્

પહેલાંની જેમ, સોળ કાંટાવાળું મંડળ કમળ સાથે દોરવું; શંખ, ચક્ર, ગદા અને ખડગ વડે ગુરુ અને અન્યની પહેલા પૂજા કરવી.

પૂર્વે સૌમ્યે ધનુર્બાણાન્ વેદાદ્યૈરાસનં દદેત્। શિલાં ન્યસેદ્ દ્વાદશાર્ણૈસ્તૃતીયં પૂજનં શ્રૃણુ

પૂર્વ અને ઈશાન દિશામાં ધનુષ અને બાણ, વેદો અને અન્ય સાથે આસન આપવું; બાર કાંટાવાળી શિલા મૂકી — હવે ત્રીજી પૂજાની વાત સાંભળો.

અષ્ટારમબ્જં વિલિખેત્ ગુર્વાદ્યં પૂર્વવદ્યજેત્। અષ્ટર્ણેનાસનં દત્ત્વા તેનૈવ ચ શિલાં ન્યસેત્

આઠ કાંટાવાળું કમળ દોરવું, ગુરુ અને અન્યની પહેલા જેવી પૂજા કરવી; આઠ કાંટાવાળું આસન આપી, એ જ રીતે શિલા મૂકી.

પૂજયેદ્દશધા તેન ગાયત્રીભ્યાં જિતં તથા

તે દ્વારા દસ રીતે પૂજા કરવી, અને ગાયત્રી તથા જીતામંત્રથી પણ એ જ રીતે.

ભગવાનુવાચ ઓં રૂપઃ કેશવઃ પદ્મશઙ્ખચક્રગદાધરઃ। નારાયણઃ શઙ્ખપદ્મગદાચક્રી પ્રદક્ષિણમ્

ભગવાને કહ્યું: ઓમ. રૂપ છે કેશવ, જે કમળ, શંખ, ચક્ર અને ગદા ધારણ કરે છે; નારાયણ, શંખ, કમળ, ગદા અને ચક્ર સાથે, જમણી બાજુ.

તતો ગદી માધવોરિશઙ્ખપદ્મી નમામિ તમ્। ચક્રકૌમોદકીપદ્મશઙ્ખી ગોવિન્દ ઊર્જિતઃ

પછી, ગદાધારી માધવ, શંખ અને કમળ ધરાવતો ઈશ્વર — હું તેમને નમસ્કાર કરું છું; ગોવિંદ, શક્તિશાળી, ચક્ર, ગદા, કમળ અને શંખ સાથે.

મોક્ષદઃ શ્રીગદી પદ્મી શઙ્ખી વિષ્ણુશ્ચ ચક્રધૃક્। શઙ્ખચક્રાબ્જગદિનં મધુસૂદનમાનમે

મુક્તિ આપનાર, શ્રીગદાધરી, કમળધારી, શંખધારી, વિષ્ણુ, ચક્રધારી; હું મધુસૂદનને નમન કરું છું, જે શંખ, ચક્ર, કમળ અને ગદા સાથે છે.

ભક્ત્યા ત્રિવિક્રમઃ પદ્મગદી ચક્રી ચ શઙ્ખ્યપિ। શઙ્ખચક્રગદાપદ્મી વામનઃ પાતુ માં સદા

ભક્તિથી, ત્રિવિક્રમ, પદ્મગદાધરી, ચક્રધારી અને શંખધારી; વામન, શંખ, ચક્ર, ગદા અને કમળ સાથે, હંમેશા મને રક્ષા કરે.

ગતિદઃ શ્રીધરઃ પદ્મી ચક્રશાર્ઙ્ગી ચ શઙ્ખ્યપિ

માર્ગ આપનાર, શ્રીધર, કમળધારી, ચક્રશારંગી અને શંખધારી.

વરદઃ પદ્મનાભસ્તુ શઙ્ખાબ્જારિગદાધરઃ। દામોદરઃ પદ્મશઙ્ખગદાચક્રી નમામિ તમ્

કૃપા આપનાર પદ્મનાભ, જે શંખ, પદ્મ, ચક્ર અને ગદા ધારણ કરે છે, દામોદર પણ પદ્મ, શંખ, ગદા અને ચક્ર સાથે છે—એવા ભગવાનને હું વંદન કરું છું.

તેને ગદી શઙ્ખચક્રી વાસુદેવોબ્જભૃજ્જગત્। સઙ્કર્ષણો ગદી શઙ્‌ખી પદ્મી ચક્રી ચ પાતુ વઃ

ગદા, શંખ અને ચક્ર ધારણ કરનાર વાસુદેવ જગતને ધારણ કરે છે; સંકર્ષણ પણ ગદા, શંખ, પદ્મ અને ચક્ર સાથે છે—એવો ભગવાન તમારો રક્ષણ કરે.